Adhyaya 42
Chapter 42 — प्रासादलक्षणकथनं (Prāsāda-lakṣaṇa-kathana: Characteristics of the Temple/Prāsāda)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಹಯಗ್ರೀವನು ಪ್ರಾಸಾದ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಧಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ—ಚೌಕಾಕಾರದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಹದಿನಾರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿ ಗರ್ಭನ್ಯಾಸ, ಗೋಡೆಗಳ ಹಂಚಿಕೆ ಮತ್ತು ಅನುಪಾತಾನುಸಾರ ಎತ್ತರ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಪ್ರತಿಮೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಪೀಠ (ಪಿಣ್ಡಿಕಾ) ಆಧಾರಿತ ಮಾಪನಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಹೇಳಿ ಗರ್ಭಗೃಹ ಹಾಗೂ ಭಿತ್ತಿ-ಮಾನದಗಳನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಿ, ಶಿಖರವನ್ನು ಗೋಡೆ ಎತ್ತರದ ದ್ವಿಗುಣವಾಗಿರಿಸಬೇಕೆಂದು ವಿಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಪಥದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ, ರಥಕ ಪ್ರಕ್ಷೇಪಗಳು, ಶಿಖರ–ಶುಕನಾಸಗಳ ಸೂತ್ರ (ಕಯಿರು) ಮೂಲಕ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್-ಔಟ್, ಹಾಗೂ ಸಿಂಹಚಿಹ್ನ, ವೇದಿ, ಕಲಶ ಮುಂತಾದ ಅಲಂಕಾರಗಳ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ದ್ವಾರದ ಪ್ರಮಾಣ ಸ್ಥಿರ—ಎತ್ತರ ಅಗಲದ ದ್ವಿಗುಣ—ಉದುಂಬರಾದಿ ಶುಭ ಮರ, ಮತ್ತು ಚಂಡ–ಪ್ರಚಂಡ, ವಿಶ್ವಕ್ಸೇನ, ಶ್ರೀ ಮೊದಲಾದ ದ್ವಾರಪಾಲ ದೇವತೆಗಳ ವಿಧಿಯಿದೆ. ಪ್ರಾಕಾರದ ಎತ್ತರ ಪ್ರಾಸಾದದ ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗ, ಗೋಪುರ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ; ವರಾಹ, ನರಸಿಂಹ, ಶ್ರೀಧರ, ಹಯಗ್ರೀವ, ಜಾಮದಗ್ನ್ಯಾದಿಗಳ ದಿಕ್ಕನುಸಾರ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪಾವನವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಪಾಠಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನ ಭಿನ್ನ ಭಿನ್ನಾಂಶ ಮಾಪಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನಿಖರತೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಂಗಳತೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये पातालयोगकथनं नाम एकचत्वारिंशो ऽध्यायः अथ द्वाचत्वारिंशो ऽध्यायः प्रासादलक्षणकथनं हयग्रीव उवाच प्रासादं सम्प्रवक्ष्यामि सर्वसाधारणं शृणु चतुरस्रीकृतं क्षेत्रं भजेत् षोडशधा बुधः
ಇಂತೆ ಆದಿಮಹಾಪುರಾಣವಾದ ಆಗ್ನೇಯಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ‘ಪಾತಾಳಯೋಗಕಥನ’ ಎಂಬ ನಲವತ್ತೊಂದನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಇದೀಗ ‘ಪ್ರಾಸಾದಲಕ್ಷಣಕಥನ’ ಎಂಬ ನಲವತ್ತೆರಡನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಆರಂಭ. ಹಯಗ್ರೀವನು ಹೇಳಿದನು— ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಪ್ರಾಸಾದವಿಧಾನವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಕೇಳಿರಿ. ಜ್ಞಾನಿಯು ಚತುರಸ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆದು ಅದನ್ನು ಹದಿನಾರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಬೇಕು.
Verse 2
मध्ये तस्य चतुर्भिस्तु कुर्यादायसमन्वितं समप्रासादमानत इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः द्वदशैव तु भागानि भित्त्यर्थं परिकल्पयेत्
ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ಬಲಪಡಿಸಿದ (ಆಧಾರ/ಸ್ಥಾಪನೆ) ಮಾಡಬೇಕು; ಪ್ರಾಸಾದದ ಮಾನಗಳು ಸಮವಾಗಿರಲಿ. ಗೋಡೆಗಳಿಗಾಗಿ ನಿಖರವಾಗಿ ಹನ್ನೆರಡು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಪರಿಕಲ್ಪಿಸಬೇಕು.
Verse 3
जङ्घोच्छ्रायन्तु कर्तव्यं चतुर्भागेण चायतं जङ्घायां द्विगुणोच्छ्रायं मञ्जर्याः कल्पयेद् बुधः
ಜಂಘಾ (ಕೆಳಭಾಗ) ಯ ಎತ್ತರವನ್ನು ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಜಂಘೆಯ ಮೇಲೆ ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಶಿಲ್ಪಿ ಅದಕ್ಕಿಂತ ದ್ವಿಗುಣ ಎತ್ತರದ ಮಂಜರೀ (ಅಲಂಕಾರ ಗುಚ್ಛ) ಯನ್ನು ರೂಪಿಸಬೇಕು.
Verse 4
तुर्यभागेन मञ्जर्याः कार्यः सम्यक् प्रदक्षिणः तन्माननिर्गमं कार्यमुभयोः पार्श्वयोः समं
ಚತುರ್ಥಭಾಗ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಮಂಜರೀ-ಅಂಶದ ಸುತ್ತ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣ (ದಕ್ಷಿಣಾವರ್ತ) ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು; ಆ ಪ್ರಮಾಣದ ನಿರ್ಗಮನವನ್ನು ಎರಡೂ ಪಾರ್ಶ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಸಮವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು।
Verse 5
शिखरेण समं कार्यमग्रे जगति विस्तरं द्विगुणेनापि कर्तव्यं यथाशोभानुरूपतः
ಮುಂಭಾಗದ ಜಗತೀ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಶಿಖರದ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಸಮವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು; ಅಥವಾ ಶೋಭೆ-ಅನುಪಾತಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅದನ್ನು ದ್ವಿಗುಣವಾಗಿಯೂ ಮಾಡಬಹುದು।
Verse 6
विस्तारान्मण्डपस्याग्रे गर्भसूत्रद्वयेन तु दैर्घ्यात्पादाधिकं कुर्यान्मध्यस्तम्भैर् विभूषितं
ಮಂಡಪದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಎರಡು ಗರ್ಭಸೂತ್ರಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಉದ್ದವನ್ನು ಅಗಲಕ್ಕಿಂತ ಒಂದು ಪಾದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು; ಮಧ್ಯಸ್ತಂಭಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಬೇಕು।
Verse 7
प्रासादगर्भमानं वा कुर्वीत मुखमण्डपं एकाशीतिपदैर् व्यास्तुं पश्चात् मण्डपमारभेत्
ಪ್ರಾಸಾದದ ಗರ್ಭಗೃಹದ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಮುಖಮಂಡಪವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು; ನಂತರ 81-ಪದ (ಏಕಾಶೀತಿ) ಜಾಲಕದಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹಾಕಿ, ಆಮೇಲೆ ಮಂಡಪ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಬೇಕು।
Verse 8
शुकान् प्राग्द्वारविन्यासे पादान्तःस्थान् यजेत् सुरान् तथा प्राकारविन्यासे यजेद् द्वात्रिंशदन्तगान्
ಪೂರ್ವದ್ವಾರ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಶುಕರನ್ನು ಹಾಗೂ ದಿಕ್ಕುಗಳ ಪಾದಾಂತಸ್ಥ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಾಕಾರ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಮೂವತ್ತೆರಡು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು।
Verse 9
सर्वसाधारणं चैतत् प्रासादस्य च लक्षणं मानेन प्रतिमाया वा प्रासादमपरं शृणु
ಇವು ಪ್ರಾಸಾದ (ದೇವಾಲಯ)ದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಈಗ ಮಾನದ ಪ್ರಕಾರ—ಪ್ರತಿಮೆಯ ಪ್ರಮಾಣಾನುಸಾರವಾಗಲಿ ಅಥವಾ ನಿಗದಿತ ಮಾನಕದಂತೆ ಆಗಲಿ—ಮತ್ತೊಂದು ವಿಧದ ಪ್ರಾಸಾದವನ್ನು ಕೇಳು.
Verse 10
प्रतिमायाः प्रमाणन कर्तव्या पिण्डिका शुभा गर्भस्तु पिण्डिकार्धेन गर्भमानास्तु भित्तयः
ಪ್ರತಿಮೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಬೇಕು. ಶುಭ ಪಿಂಡಿಕಾ (ಆಧಾರಪೀಠ) ಮಾಡಬೇಕು. ಗರ್ಭಗೃಹವು ಪಿಂಡಿಕಾದ ಅರ್ಧ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿರಲಿ; ಗೋಡೆಗಳು ಗರ್ಭಗೃಹ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅಳೆಯಲ್ಪಡಲಿ.
Verse 11
भित्तेरायाममानेन उत्सेधन्तु प्रकल्पयेत् भित्त्युच्छ्रायात्तु द्विगुणं शिखरं कल्पयेद् बुधः
ಗೋಡೆಯ ಉದ್ದವನ್ನು ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಉತ್ಸೇಧ (ಎತ್ತರ) ನಿಗದಿಪಡಿಸಬೇಕು. ಗೋಡೆಯ ಎತ್ತರದ ದ್ವಿಗುಣವಾಗಿ ಶಿಖರವನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಸ್ಥಪತಿ ರೂಪಿಸಬೇಕು.
Verse 12
शिखरस्य तु तुर्येण भ्रमणं परिकल्पयेत् शिखरस्य चतुर्थेन व्यग्रतो मुखमण्डपं
ಶಿಖರದ ಚತುರ್ಥಾಂಶ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಭ್ರಮಣಪಥ (ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾ ಮಾರ್ಗ) ನಿಗದಿಪಡಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಶಿಖರದ ಚತುರ್ಥಾಂಶದಷ್ಟೇ ಮುಂದೆ ಹೊರಚಾಚುವ ಮುಖಮಂಡಪವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು.
Verse 13
चत्युर्भागेण वा युतमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः चतुर्भागेण संयुतमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः सम्यक् कुर्यात् प्रदक्षिणमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः द्वात्रिंशदन्तरे इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अष्टमांसेन गर्भस्य रथकानान्तु निर्गमः परिधेर्गुणभागेन रथकांस्तत्र कल्पयेत्
‘ಚತುರ್ಭಾಗೇಣ ವಾ ಯುತಮ್’ ಎಂಬ ಪಾಠ ಒಂದು ಚಿಹ್ನಿತ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ; ‘ಚತುರ್ಭಾಗೇಣ ಸಂಯುತಮ್’ ಎಂಬುದು ಮತ್ತೊಂದರಲ್ಲಿ. ‘ಸಮ್ಯಕ್ ಕುರ್ಯಾತ್ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಮ್’ ಹಾಗೂ ‘ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದಂತರೇ’ ಎಂಬ ಪಾಠಗಳೂ ಕೆಲವು ಚಿಹ್ನಿತ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಗರ್ಭಗೃಹದಿಂದ ರಥಕಗಳ ಪ್ರಕ್ಷೇಪ (ಆಫ್ಸೆಟ್) ಅಷ್ಟಮಾಂಶ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿರಲಿ; ಅಲ್ಲಿ ಪರಿಧಿಯ ಗುಣ-ಭಾಗ (ಯೋಗ್ಯ ಭಿನ್ನಾಂಶ)ದಂತೆ ರಥಕ-ಅಂಗಗಳನ್ನು ಯೋಜಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು.
Verse 14
तत्तृतीयेण वा कुर्याद्रथकानान्तु निर्गमं वामत्रयं स्थापनीयं रथकत्रितये सदा
ಅಥವಾ ತೃತೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ರಥಗಳ ನಿರ್ಗಮ (ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಕ್ಷೇಪ)ವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಬೇಕು; ಮತ್ತು ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಥತ್ರಯಕ್ಕಾಗಿ ತ್ರಯ ಸಮೂಹವನ್ನು ಸದಾ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.
Verse 15
शिखरार्थं हि सूत्राणि चत्वारि विनिपातयेत् शुकनाशोर्ध्वतः सूत्रं तिर्यग्भूतं निपातयेत्
ಶಿಖರವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ನಾಲ್ಕು ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು (ಮಾಪಿನ ದಾರಗಳನ್ನು) ಇಳಿಸಬೇಕು; ಶುಕನಾಸದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸೂತ್ರವನ್ನು ತಿರ್ಯಕ್ (ಅಡ್ಡವಾಗಿ) ಇಳಿಸಬೇಕು.
Verse 16
शिखरस्यार्धभागस्थं सिंहं तत्र तु कारयेत् शुकनासां स्थिरीकृत्य मध्यसन्धौ निधापयेत्
ಶಿಖರದ ಅರ್ಧಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸಿಂಹ-ಆಕೃತಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಮಾಡಿಸಬೇಕು; ಶುಕನಾಸವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿ ಮಧ್ಯಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.
Verse 17
अपरे च तथा पार्श्वं तद्वत् सूत्रं निधापयेत् तदूर्ध्वन्तु भवेद्वेदी सकण्टा मनसारकं
ಇನ್ನೊಂದು ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿಯೂ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು; ಅದರ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಂಠವಿರುವ ವೇದಿ ಇರಬೇಕು, ಅದು ಮನಸಾರ ವಿಧಾನದ ವಿನ್ಯಾಸದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿರಬೇಕು.
Verse 18
स्कन्धभग्नं न कर्तव्यं विकरालं तथैव च ऊर्ध्वं च वेदिकामानात् कलशं परिकल्पयेत्
ಸ್ಕಂಧಭಗ್ನ (ಭುಜ/ಕಂಠ ಮುರಿದಂತೆ) ಮಾಡಬಾರದು, ಹಾಗೆಯೇ ವಿಕರಾಲ (ವಿಕೃತ)ವಾಗಿಯೂ ಮಾಡಬಾರದು; ವೇದಿಯ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಕಲಶವನ್ನು ಪರಿಕಲ್ಪಿಸಬೇಕು.
Verse 19
विस्ताराद्द्विगुणं द्वारं कर्तव्यं तु सुशोभनं उदुम्बरौ तदूर्ध्वञ्च न्यसेच्छाखां सुमङ्गलैः
ದ್ವಾರವನ್ನು ಅದರ ಅಗಲಕ್ಕಿಂತ ದ್ವಿಗುಣ ಎತ್ತರದಂತೆ ಸುಂದರವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು. ಉದುಂಬರಕಾಷ್ಠದ ದ್ವಾರಸ್ತಂಭಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ಅದರ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪರಮ ಮಂಗಳಚಿಹ್ನವಾಗಿ ಶುಭಶಾಖೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.
Verse 20
द्वारस्य तु चतुर्थांशे कार्यौ चण्डप्रचण्दकौ विश्वक्सेनवत्सदण्डौ शिखोर्ध्वोडुम्बरे श्रियं
ದ್ವಾರದ ಚತುರ್ಥ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ರೌದ್ರ ದ್ವಾರಪಾಲರಾದ ಚಂಡ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಂಡರನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು; ಜೊತೆಗೆ ವಿಶ್ವಕ್ಸೇನ ಮತ್ತು ವತ್ಸದಂಡನನ್ನೂ ಇರಿಸಬೇಕು. ಮೇಲಿನ ಶಿಖರಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಉದುಂಬರ ಪಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ, ಮಂಗಳಾಧಿಷ್ಠಾತ್ರೀ ಶ್ರೀ (ಲಕ್ಷ್ಮೀ)ಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಬೇಕು.
Verse 21
दिग्गजैः स्नाप्यमानान्तां घटेः साब्जां सुरूपिकां प्रासादस्य चतुर्थांशैः प्राकारस्योच्छ्रयो भवेत्
ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ದಿಕ್ಕಿನ ಆನೆಗಳು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ತೋರುವ, ಪದ್ಮಯುಕ್ತ ಸುಂದರ ಘಟ (ಕಲಶ)ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಾಕಾರದ ಎತ್ತರವು ಪ್ರಾಸಾದದ ಎತ್ತರದ ಚತುರ್ಥಾಂಶವಾಗಿರಬೇಕು.
Verse 22
प्रासादात् पादहीनस्तु गोपुरस्योच्छ्रयो भवेत् पञ्चहस्तस्य देवस्य एकहस्ता तु पीठिका
ಗೋಪುರದ (ದ್ವಾರ-ಶಿಖರದ) ಎತ್ತರವು ಪ್ರಾಸಾದದ ಎತ್ತರಕ್ಕಿಂತ ಒಂದು ಪಾದ (ಚತುರ್ಥಾಂಶ) ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರಬೇಕು. ಐದು ಹಸ್ತ ಪ್ರಮಾಣದ ದೇವಮೂರ್ತಿಗೆ ಪೀಠಿಕೆ ಒಂದು ಹಸ್ತ ಎತ್ತರವಾಗಿರಬೇಕು.
Verse 23
गारुडं मण्डपञ्चाग्रे एकं भौमादिधाम च कुर्याद्धि प्रतिमायान्तु दिक्षु चाष्टमासु चोपरि
ಮಂಡಪದ ಪಂಚಾಗ್ರ (ಐದು ಭಾಗಗಳ ಮುಂಭಾಗ)ದ ಮುಂದೆ ಒಂದು ಗಾರುಡ ಚಿಹ್ನೆ/ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಭೌಮಾದಿ ಧಾಮಗಳನ್ನು ಕೂಡ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಬೇಕು. ನಿಜವಾಗಿ, ಎಂಟು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮತ್ತು ಮೇಲೆಯೂ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.
Verse 24
पूर्वे वराहं दक्षे च नृसिंहं श्रीधरं जले उत्तरे तु हयग्रीवनाग्नेय्यां जामदग्न्यकं
ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ವರಾಹ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ನರಸಿಂಹ, ಜಲದಿಕ್ಕು (ಪಶ್ಚಿಮ) ಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಧರ, ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಹಯಗ್ರೀವ, ಹಾಗೂ ಆಗ್ನೇಯ (ದಕ್ಷಿಣ-ಪೂರ್ವ) ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಜಾಮದಗ್ನ್ಯ (ಪರಶುರಾಮ)ರನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ/ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು।
Verse 25
तत्तुरीयेणेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः नैरृत्यां रामकं वायौ वामनं वासुदेवकं ईशे प्रासादरचना देया वस्वर्ककादिभिः द्वारस्य चाष्टमाद्यंशं त्यत्का बेधो न दोषभाक्
‘ತತ್ತುರೀಯೇಣ’—ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಠಾಂತರವಿದೆ. ನೈಋತ್ಯ (ದಕ್ಷಿಣ-ಪಶ್ಚಿಮ) ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ‘ರಾಮಕ’ ಪ್ರಕಾರ, ವಾಯವ್ಯ (ಉತ್ತರ-ಪಶ್ಚಿಮ) ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ‘ವಾಮನ’ ಪ್ರಕಾರ ಹಾಗೂ ‘ವಾಸುದೇವಕ’ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು. ಈಶಾನ (ಉತ್ತರ-ಪೂರ್ವ) ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ವಸು, ಅರ್ಕ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಮಾಣಗಳಿಂದ ಪ್ರಾಸಾದರಚನೆ ಮಾಡಬೇಕು. ದ್ವಾರದ ಮೊದಲ ಅಷ್ಟಮಾಂಶವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮಾಡಿದ ಬೇಧ (ರಂಧ್ರ/ತೆರೆವು) ದೋಷಕಾರಕವಲ್ಲ।
Frequently Asked Questions
A modular proportional system: square site planning (16-part division and 81-pada grid), garbha derived from piṇḍikā, śikhara set at twice the wall-height, and standardized ratios for pradakṣiṇā/bhramaṇa, doorway geometry, prākāra, and gopura.
It frames temple-building as applied dharma: correct proportion, orientation, deity-placement, and auspicious installations convert craftsmanship into ritual order, making built space a support for pūjā, pradakṣiṇā, and disciplined devotion aligned with mokṣa.
Doorway guardians (Caṇḍa, Pracaṇḍa), Viśvaksena, Śrī above the crest, kalaśa imagery with diggajas, and directional placements including Varāha (east), Narasiṃha (south), Śrīdhara (west/water-direction), Hayagrīva (north), and Jāmadagnya (south-east), with additional quarter-specific types noted.
Yes. The text explicitly records variant readings for fractional measures (e.g., “by the fourth part,” “joined with one-fourth,” and interval notes), indicating that precise proportioning depends on vetted recension and the architect’s calibrated application.