Adhyaya 21
Chapter 21 — सामान्यपूजाकथनम् (Teaching on General Worship)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವ “ಸಾಮಾನ್ಯ-ಪೂಜೆ”ಯ ಮಾನಕ ರೂಪರೇಖೆಯನ್ನು ಸಂಹಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಚ್ಯುತನಿಗೆ ಸಪರಿವಾರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ನಮಸ್ಕಾರದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ, ಪರಿಚರ ದೇವತೆಗಳು, ಮಂಡಲ-ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಾ/ಶಕ್ತಿವರ್ಧಕ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ದ್ವಾರ-ಶ್ರೀ, ವಾಸ್ತು ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಳಶಕ್ತಿಗಳು, ಕೂರ್ಮ–ಅನಂತ ಎಂಬ ವಿಶ್ವಾಧಾರಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಕಮಲ-ಪ್ರತೀಕದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿರುದ್ಧ ಗುಣಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಆಯುಧಗಳು ಮತ್ತು ಬೀಜಗಳು (ಶ್ರೀಂ, ಹ್ರೀಂ, ಕ್ಲೀಂ), ಶಿವಪೂಜೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ರಮ (ನಂದಿ ಮತ್ತು ಮಹಾಕಾಲದಿಂದ ಆರಂಭ), ಹಾಗೂ ಸೂರ್ಯಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಹೃದಯ/ಶಿರ/ನೇತ್ರಾದಿ ನ್ಯಾಸಸಮಾನ ನಿಯೋಗಗಳು, ಕವಚಾಂಗಗಳು, ರಾಹು–ಕೇತು ಸಹಿತ ಗ್ರಹಸಮನ್ವಯ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಂತ್ರರಚನಾ ನಿಯಮಗಳು (ಪ್ರಣವ, ಬಿಂದು, ಚತುರ್ಥೀ + ನಮಃ) ಮತ್ತು ಎಳ್ಳು-ತುಪ್ಪ ಹೋಮದಿಂದ ಪುರುಷಾರ್ಥಫಲದಾಯಕ ಸಮಾಪ್ತಿ, ಜೊತೆಗೆ ಪಾಠಭೇದಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ಇದೆ।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये जगत्सर्गवर्णनं नाम विंशतितमो ऽध्यायः अथ एकविंशो ऽध्यायः सामान्यपूजाकथनं नारद उवाच सामान्यपूजां विष्ण्वादेर्वक्ष्ये मन्त्रांश् च सर्वदान् समस्तपरिवाराय अच्युताय नमो यजेत्
ಇಂತೆ ಅಗ್ನಿ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ‘ಜಗತ್ಸರ್ಗವರ್ಣನ’ ಎಂಬ ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಈಗ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ‘ಸಾಮಾನ್ಯಪೂಜಾಕಥನ’ ಆರಂಭ. ನಾರದರು ಹೇಳಿದರು—ವಿಷ್ಣು ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೂಜಾವಿಧಾನವನ್ನೂ, ಸರ್ವಕಾಲ ಪ್ರಯೋಜ್ಯ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನೂ ನಾನು ಹೇಳುವೆನು. ‘ಸಮಸ್ತ ಪರಿವಾರಸಹಿತ ಅಚ್ಯುತನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು।
Verse 2
साग्नयो ह्य् अगादिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः, अग्निपाला वर्हिषदो ह्य् आज्यपाः साग्नयो ह्य् अजादिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः वैसारणी सुते इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः धात्रे विधात्रे गङ्गायै यमुनायै निधी तथा द्वारश्रियं वस्तुनवं शक्तिं कूर्ममनन्तकम्
ಕೆಲವು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ‘ಸಾಗ್ನಯಃ…’ ಎಂಬ ಪಾಠವಿದೆ; ಚಿಹ್ನಿತ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ‘ಅಗ್ನಿಪಾಲರು, ಬರ್ಹಿಷದರು, ಆಜ್ಯಪರು, ಸಾಗ್ನಯಃ…’ ಹಾಗೂ ‘ಸಾಗ್ನಯಃ… ಅಜ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಪಾಠಾಂತರಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ; ಇನ್ನೆಡೆ ‘ವೈಸಾರಣೀ, ಹೇ ಸೂತ’ ಎಂಬುದೂ ಇದೆ. (ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ) ಧಾತೃ-ವಿಧಾತೃರಿಗೆ, ಗಂಗಾ-ಯಮುನೆಗೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಎರಡು ನಿಧಿಗಳಿಗೆ; ದ್ವಾರ-ಶ್ರೀ, ವಾಸ್ತುನವ (ವಾಸ್ತು ದೇವತೆ), ಶಕ್ತಿ, ಕೂರ್ಮ ಮತ್ತು ಅನಂತರಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ/ಆಹುತಿ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು।
Verse 3
पृथिवीं धर्मकं ज्ञानं वैराग्यैश्वर्यमेव च अधर्मादीन् कन्दनालपद्मकेशरकर्णिकाः
ಪೃಥ್ವಿಯನ್ನು ಮೂಲವೆಂದು, ಧರ್ಮವನ್ನು ಕಾಂಡ/ದಂಡವೆಂದು, ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪದ್ಮವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ವೈರಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯವು ಅದರ ಕೇಸರ ಹಾಗೂ ಕರ್ಣಿಕೆಯಂತೆ. ಅಧರ್ಮಾದಿಗಳು ಇದರ ವಿರುದ್ಧವಾದ, ಮಲಿನಗೊಳಿಸುವ ತತ್ತ್ವಗಳೆಂದು ಗ್ರಹಿಸಬೇಕು।
Verse 4
ऋग्वेदाद्यं कृताद्यञ्च सत्वाद्यर्कादिमण्डलम् विमलोत्कर्षिणी ज्ञाना क्रिया योगा च ता यजेत्
ಋಗ್ವೇದದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಮಂಡಲ, ಕೃತಯುಗದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಮಂಡಲ, ಹಾಗೆಯೇ ಸತ್ತ್ವದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಸೂರ್ಯಮಂಡಲವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಜೊತೆಗೆ ಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಉತ್ಕರ್ಷ ನೀಡುವ ತ್ರಯ—ಜ್ಞಾನ, ಕ್ರಿಯಾ, ಯೋಗ—ಇವನ್ನೂ ಆರಾಧಿಸಬೇಕು।
Verse 5
प्रह्वीं सत्यां तथेशानानुग्रहासनमूर्तिकाम् दुर्गां गिरङ्गणं क्षेत्रं वासुदेवादिकं यजेत्
ಪ್ರಹ್ವೀ, ಸತ್ಯಾ, ಹಾಗೆಯೇ ‘ಈಶಾನ-ಅನುಗ್ರಹ-ಆಸನ-ಮೂರ್ತಿಕಾ’ ಎಂಬ ರೂಪವನ್ನು ಮತ್ತು ದುರ್ಗೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಜೊತೆಗೆ ಗಿರಂಗಣ (ಪರ್ವತ-ಪ್ರಾಂಗಣ), ಕ್ಷೇತ್ರ (ತೀರ್ಥ/ದೇವಾಲಯ-ಸ್ಥಳ) ಮತ್ತು ವಾಸುದೇವ ಮೊದಲಾದ (ವ್ಯೂಹರೂಪ) ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ ಆರಾಧಿಸಬೇಕು।
Verse 6
हृदयञ्च शिरः शूलं वर्मनेत्रमथास्त्रकम् शङ्खं चक्रं गदां पद्मं श्रीवत्सं कौस्तुभं यजेत्
ಹೃದಯದಲ್ಲಿಯೂ ಶಿರಸ್ಸಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃ-ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ನಂತರ ತ್ರಿಶೂಲ, ಕವಚ ಮತ್ತು ನೇತ್ರ-ಶಕ್ತಿ, ಆಮೇಲೆ ಅಸ್ತ್ರ-ಶಕ್ತಿಯನ್ನು; ಹಾಗೆಯೇ ಶಂಖ, ಚಕ್ರ, ಗದೆ, ಪದ್ಮ, ಶ್ರೀವತ್ಸ-ಚಿಹ್ನ ಮತ್ತು ಕೌಸ್ತುಭ-ಮಣಿಯನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಬೇಕು।
Verse 7
वनमालां श्रियं पुष्टिं गरुडं गुरुमर्चयेत् इन्द्रमग्निं यमं रक्षो जलं वायुं धनेश्वरम्
ವನಮಾಲಾ, ಶ್ರೀ (ಲಕ್ಷ್ಮೀ), ಪುಷ್ಟಿ, ಗರುಡ ಮತ್ತು ಗುರುವನ್ನು ಅರ್ಚಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಇಂದ್ರ, ಅಗ್ನಿ, ಯಮ, ರಕ್ಷಃ-ರಕ್ಷಕ ಶಕ್ತಿ, ಜಲ, ವಾಯು ಮತ್ತು ಧನೇಶ್ವರ ಕುಬೇರನನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಬೇಕು।
Verse 8
ईशानन्तमजं चास्त्रं वाहनं कुमुदादिकम् विष्वक्सेनं मण्डलादौ सिद्धिः पूजादिना भवेत्
ಮಂಡಲ-ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಈಶಾನ, ಅನಂತ, ಅಜ, ಅಧಿಷ್ಠಾತೃ-ಅಸ್ತ್ರ, ವಾಹನ, ಕುಮುದಾದಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವಿಷ್ವಕ್ಸೇನನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಆವಾಹನ ಮಾಡಬೇಕು; ಪೂಜಾದಿ ನಿಯಮಗಳಿಂದ ಸಿದ್ಧಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 9
शिवपूजाथ सामान्या पूर्वं नन्दिनमर्चयेत् महाकालं यजेद्गङ्गां यमुनाञ्च गणादिकम्
ಶಿವಪೂಜೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ನಂದಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ನಂತರ ಮಹಾಕಾಲನನ್ನು ಯಜಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಗಂಗಾ, ಯಮುನಾ ಮತ್ತು ಗಣಾದಿ ಪರಿಚಾರಕ ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಬೇಕು।
Verse 10
गिरं श्रियं गुरुं वास्तुं शक्यादीन् धर्मकादिकम् वामा ज्येष्ठा तथा रौद्री काली कलविकारिणी
ಅವಳು ವಾಕ್, ಶ್ರೀ (ಸಮೃದ್ಧಿ), ಗುರು ಮತ್ತು ವಾಸ್ತು-ತತ್ತ್ವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ; ಶಾಕ್ಯಾ ಮೊದಲಾದ ಹಾಗೂ ಧರ್ಮಕಾ ಮೊದಲಾದ ನಾಮಗಳಿಂದಲೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳು; ಅವಳು ವಾಮಾ, ಜ್ಯೇಷ್ಠಾ, ರೌದ್ರೀ, ಕಾಳಿ, ಕಲವಿಕಾರಿಣೀ ಕೂಡ।
Verse 11
बलविकरिणी चापि बलप्रमथिनी क्रमात् घ, चिह्नितपुस्तकपाठः यजेत् दुर्गां इति ख, घ, चिह्नितपुस्तकपाठः गिरिं श्रियमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः शिवं श्रियतमिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः गौरीं श्रियं गुरुं चास्त्रं शक्त्यादिं धर्मकादिकमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः सर्वभूतदमनी च मदनोन्मादिनी शिवासनं
ಮುಂದೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ದೇವಿಯನ್ನು ‘ಬಲವಿಕರಿಣೀ’ ಹಾಗೂ ‘ಬಲಪ್ರಮಥಿನೀ’ ಎಂಬ ನಾಮಗಳಿಂದ ಆವಾಹನ ಮಾಡಬೇಕು. ಪಾಠಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೆಡೆ ‘ದುರ್ಗೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು’ ಎಂದು, ಕೆಲವೆಡೆ ‘ಗಿರಿಶ್ರೀ’ (ಪರ್ವತದ ಶ್ರೀ/ಸಮೃದ್ಧಿ) ಎಂದು, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವೆಡೆ ‘ಶಿವ—ಅತ್ಯಂತ ಮಂಗಳಕರ/ಶ್ರಿಯತಮ’ ಎಂದು ಬರುತ್ತದೆ. ನಂತರ ದೇವಿ ‘ಗೌರೀ’, ‘ಶ್ರೀ’, ‘ಗುರು’, ‘ಅಸ್ತ್ರ’, ‘ಶಕ್ತ್ಯಾದಿ’, ‘ಧರ್ಮಾದಿ’ ಹಾಗು ‘ಸರ್ವಭೂತದಮನೀ’, ‘ಮದನೋನ್ಮಾದಿನೀ’, ‘ಶಿವಾಸನಾ’ ಎಂಬ ನಾಮಗಳಿಂದಲೂ ಪೂಜ್ಯಳು।
Verse 12
हां हुं हां शिवमूर्तये साङ्गवक्त्रं शिवं यजेत् हौं शिवाय हामित्यादि हामीशानादिवक्त्रकं
‘ಹಾಂ ಹುಂ ಹಾಂ’ ಎಂಬ ಮಂತ್ರಕ್ರಮದಿಂದ ಅಂಗ-ಮುಖಗಳೊಡನೆ ಇರುವ ಶಿವಮೂರ್ತಿ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ‘ಹೌಂ ಶಿವಾಯ’ ಮತ್ತು ‘ಹಾಮ್…’ ಮೊದಲಾದ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಈಶಾನಾದಿ ಮುಖಗಳಿರುವ ಶಿವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬೇಕು.
Verse 13
ह्रीं गौरीं गं गणः शक्रमुखाश् चण्डीहृतादिकाः क्रमात्सूर्यार्चने मन्त्रा दण्डी पूज्यश् च पिङ्गलः
ಸೂರ್ಯಾರ್ಚನೆಯಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಳಸಬೇಕು—ಮೊದಲು ‘ಹ್ರೀಂ’, ನಂತರ ‘ಗೌರೀಂ’, ನಂತರ ‘ಗಂ’; ಆಮೇಲೆ ಗಣ (ಗಣೇಶ), ನಂತರ ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ) ಮೊದಲಾದ ದೇವರುಗಳು; ಹಾಗೆಯೇ ಚಂಡೀ, ಹೃತ (ಹೃದಯ) ಮೊದಲಾದವು. ನಂತರ ದಂಡೀ ಮತ್ತು ಪಿಂಗಲರನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
Verse 14
उच्चैःश्रवाश्चारुणश् च प्रभूतं विमलं यजेत् साराध्योपरमसुखं स्कन्दाद्यं मध्यतो यजेत्
ಉಚ್ಚೈಃಶ್ರವಾ ಮತ್ತು ಚಾರುಣ, ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಭೂತ ಮತ್ತು ವಿಮಲರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಸಾರಾಧ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಮಸುಖರನ್ನೂ ಆರಾಧಿಸಬೇಕು; ಮಧ್ಯಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಕಂದ ಮೊದಲಾದವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
Verse 15
दीप्ता सूक्ष्मा जया भद्रा विभूतिर्विमला तथा अमोघा विद्युता चैव पूज्याथ सर्वतोमुखी
ಅವಳು ದೀಪ್ತ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಜಯಪ್ರದಾಯಿನಿ, ಭದ್ರಾ; ಅವಳು ವಿಭೂತಿಸ್ವರೂಪಿಣಿ ಮತ್ತು ವಿಮಲಾ. ಅವಳು ಅಮೋಘಾ, ವಿದ್ಯುತ್ಸಮ ತೇಜಸ್ವಿನಿ, ಸದಾ ಪೂಜ್ಯಳು ಮತ್ತು ಸರ್ವತೋಮುಖೀ (ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತ).
Verse 16
अर्कासनं हि हं खं ख सोल्कायेति च मूर्तिकाम् ह्रां ह्रीं स सूर्याय नम आं नमो हृदाय च
ಅರ್ಕಾಸನ (ಸೂರ್ಯಾಸನ) ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ‘ಹಂ, ಖಂ, ಖ’ ಎಂಬ ಬೀಜಾಕ್ಷರಗಳು ಹಾಗೂ ಮೂರ್ತಿ-ಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ‘ಸೋಲ್ಕಾಯ’ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ‘ಹ್ರಾಂ ಹ್ರೀಂ ಸ—ಸೂರ್ಯಾಯ ನಮಃ’ ಜಪಿಸಿ, ಹೃದಯ-ನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ‘ಆಂ—ನಮೋ ಹೃದಾಯ’ ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು.
Verse 17
अर्काय शिरसे तद्वदग्नीशासुरवायुगान् भूर्भुवः स्वरे ज्वालिनि शिखा हुं कवचं स्मृतं
ಶಿರೋ-ನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಅರ್ಕ (ಸೂರ್ಯ)ವನ್ನು ವಿನ್ಯಸಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಅಗ್ನಿ, ಈಶ, ಅಸುರ ಮತ್ತು ವಾಯುವನ್ನೂ. ‘ಭೂಃ’ ‘ಭುವಃ’ ಎಂಬ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ವರಯುಕ್ತವಾಗಿ ‘ಜ್ವಾಲಿನೀ, ಶಿಖಾ, ಹುಂ’ ಎಂಬುದು ಕವಚ (ರಕ್ಷಣಾ-ಮಂತ್ರ) ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 18
भां नेत्रं वस् तथार्कास्त्रं राज्ञी शक्तिश् च निष्कुभा सोमो ऽङ्गारकोथ बुधो जीवः शुक्रः शनिः क्रमात्
‘ಭಾಂ’—ನೇತ್ರಕ್ಕೆ; ‘ವಸ್’ ಹಾಗೂ ‘ಅರ್ಕಾಸ್ತ್ರ’ (ಸೂರ್ಯನ ಅಸ್ತ್ರ); ‘ರಾಜ್ಞೀ’, ‘ಶಕ್ತಿ’ (ಭಲ್ಲ) ಮತ್ತು ‘ನಿಷ್ಕುಭಾ’—ಇವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸೋಮ (ಚಂದ್ರ), ಅಂಗಾರಕ (ಮಂಗಳ), ಬುಧ, ಜೀವ/ಬೃಹಸ್ಪತಿ, ಶುಕ್ರ ಮತ್ತು ಶನಿ ಇವರಿಗೆ ವಿನ್ಯಸಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 19
राहुः केतुस्तेजश् चण्डः सङ्क्षेपादथ पूजनं आसनं मूर्तये मूलं हृदाद्यं परिचारकः
ರಾಹು ಮತ್ತು ಕೇತುವನ್ನು ‘ತೇಜಃ’ ಹಾಗೂ ‘ಚಂಡಃ’ ಎಂದೂ ಆವಾಹನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಅವರ ಪೂಜೆ—ದೇವಮೂರ್ತಿಗೆ ಆಸನ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಮೂಲಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಹೃದಯಾದಿ-ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ, ಪರಿಚಾರಕ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಆವಾಹನ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 20
विष्ण्वासनं विष्णुर्मूर्तेरों श्रीं श्रीं श्रीधरोहरिः ह्रीं सर्वमूर्तिमन्त्रोयमिति त्रैलोक्यमोहनः
ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿಗೆ ವಿಷ್ಣ್ವಾಸನ ಹೀಗಿದೆ—‘ಓಂ ಶ್ರೀಂ ಶ್ರೀಂ—ಶ್ರೀಧರ ಹರಿಃ; ಹ್ರೀಂ।’ ಇದನ್ನು ‘ಸರ್ವಮೂರ್ತಿ’ ಮಂತ್ರವೆಂದು, ಹಾಗೆಯೇ ‘ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮೋಹನ’ವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
Verse 21
ह्रीं हृषीकेशः क्लीं विष्णुः स्वरैर् दीर्घैर्हृदादिकं समस्तैः पञ्चमी पूजा सङ्ग्रामादौ जयादिदा
‘ಹ್ರೀಂ’ ಬೀಜದಿಂದ ಹೃಷೀಕೇಶನನ್ನೂ, ‘ಕ್ಲೀಂ’ ಬೀಜದಿಂದ ವಿಷ್ಣುವನ್ನೂ ಆವಾಹಿಸಬೇಕು. ಹೃದಾದಿ (ಹೃದಯಾದಿ) ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಸಮಸ್ತ ದೀರ್ಘಸ್ವರಗಳೊಂದಿಗೆ ಪಠಿಸಬೇಕು. ಪಂಚಮೀ ತಿಥಿಯ ಪೂಜೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯುದ್ಧಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ಜಯಾದಿ ಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ.
Verse 22
सावाराध्योपरं दुःखमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अग्निसाश्रयवायुगानिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अर्काय शिरसे तद्वदग्निजायायुतञ्च तदिति ङ,चिह्नितपुस्तकपाठः शक्तिश् च निर्गता इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः चक्रं गदां क्रमाच्छङ्खं मुषलं खड्गशार्ङ्गकम् पाशाङ्कुशौ च श्रीवत्सं कौस्तुभं वनमालया
ಕೆಲವು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ‘ಸಾವಾರಾಧ್ಯ…’, ‘ಅಗ್ನಿಸಾಶ್ರಯ…’, ‘ಅರ್ಕಾಯ ಶಿರಸೇ… ಹಾಗೆಯೇ ಅಗ್ನಿಜಾಯಾ…’, ‘ಶಕ್ತಿಶ್ಚ ನಿರ್ಗತಾ…’ ಎಂಬ ಪಾಠಭೇದಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಪ್ರಚಲಿತ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ದೇವನು ಚಕ್ರ, ಗದೆ, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಶಂಖ; ಮುಷಲ, ಖಡ್ಗ, ಶಾರ್ಙ್ಗ (ಧನುಸ್ಸು); ಪಾಶ ಮತ್ತು ಅಂಕುಶ; ಜೊತೆಗೆ ಶ್ರೀವತ್ಸ ಚಿಹ್ನೆ, ಕೌಸ್ತುಭ ಮಣಿ ಮತ್ತು ವನಮಾಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದವನೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 23
श्रीं श्रीर्महालक्ष्मीतार्क्ष्यो गुरुरिन्द्रादयो ऽर्चनम् सरस्वत्यासनं मूर्तिरौं ह्रीं दधी सरस्वती
‘ಶ್ರೀಂ’ ಬೀಜವು ಶ್ರೀ (ಲಕ್ಷ್ಮೀ), ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀ, ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯ (ಗರುಡ), ಗುರು ಹಾಗೂ ಇಂದ್ರಾದಿಗಳ ಸ್ವರೂಪ—ಇವರ ಅರ್ಚನೆ ವಿಧೇಯ. ಸರಸ್ವತಿಯ ಆಸನ ಮತ್ತು ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ‘ಓಂ’ ಮತ್ತು ‘ಹ್ರೀಂ’ ಬೀಜಗಳಿಂದ ಆವಾಹಿಸಬೇಕು. ‘ದಧಿ’ (ಮೊಸರು) ಸರಸ್ವತಿಯ ನೈವೇದ್ಯ/ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.
Verse 24
हृदाद्या लक्ष्मीर्मेधा च कलातुष्टिश् च पुष्टिका गौरी प्रभामती दुर्गा गणो गुरुश् च क्षेत्रपः
ಹೃದಾದ್ಯಾ, ಲಕ್ಷ್ಮೀ, ಮೇಧಾ, ಕಲಾ, ತುಷ್ಟಿ, ಪುಷ್ಟಿಕಾ, ಗೌರೀ, ಪ್ರಭಾಮತೀ, ದುರ್ಗಾ, ಗಣ, ಗುರು, ಕ್ಷೇತ್ರಪ—ಇವು ಪಾವನ ದಿವ್ಯ ನಾಮಗಳು; ಸ್ಮರಣೆ/ಆವಾಹನೆಗೆ ಯೋಗ್ಯವು.
Verse 25
तथा गं गणपतये च ह्रीं गौर्यै च श्रीं श्रियै ह्रीं त्वरितायै ह्रीं सौ त्रिपुरा चतुर्थ्यन्तनमोन्तकाः
ಹಾಗೆಯೇ ‘ಗಂ’ ಬೀಜವನ್ನು ಗಣಪತಿಗೆ, ‘ಹ್ರೀಂ’ ಗೌರಿಗೆ, ‘ಶ್ರೀಂ’ ಶ್ರೀ (ಲಕ್ಷ್ಮೀ)ಗೆ, ‘ಹ್ರೀಂ’ ತ್ವರಿತೆಗೆ, ಮತ್ತು ‘ಹ್ರೀಂ’ ಜೊತೆಗೆ ‘ಸೌ’ ತ್ರಿಪುರೆಗೆ—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ಚತುರ್ಥೀ (ದತ್ತಿವ್) ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸಿ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ನಮಃ’ ಪದದಿಂದ ಸಮಾಪಿಸಬೇಕು.
Verse 26
प्रणवाद्याश् च नामाद्यमक्षरं विन्दुसंयुतं ॐ युतं वा सर्वमन्त्रपूजनाज्जपतः स्मृताः
ಪ್ರಣವ (ಓಂ)ದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ, ನಾಮದ ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಬಿಂದು (ಂ) ಯುಕ್ತವಾಗಿಯೂ ಅಥವಾ ಓಂ-ಯುಕ್ತವಾಗಿಯೂ—ಸರ್ವಮಂತ್ರಪೂಜಾರ್ಥ ಜಪಕ್ಕೆ ಸ್ಮೃತಿಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ।
Verse 27
होमात्तिलघृताद्यैश् च धर्मकामार्थमोक्षदाः पूजामन्त्रान् पठेद्यस्तु भुक्तभोगो दिवं व्रजेत्
ಎಳ್ಳು, ತುಪ್ಪ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ಹೋಮ ಮಾಡಿ, ಧರ್ಮ-ಕಾಮ-ಅರ್ಥ-ಮೋಕ್ಷದಾಯಕ ಪೂಜಾಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪಠಿಸಬೇಕು; ಯಾರು ಪಠಿಸುತ್ತಾರೋ ಅವರು ಧರ್ಮಸಮ್ಮತ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ।
Frequently Asked Questions
It outlines a repeatable template: invoke the main deity with retinue, establish āsana/mūrti, perform hṛd-ādi placements (nyāsa), add kavaca/astra protections, worship emblems and attendants in a maṇḍala order, and complete with japa and homa for puruṣārtha results.
The chapter includes site and threshold powers (Vāstu, Dvāra-Śrī), cosmic supports (Kūrma, Ananta), rivers (Gaṅgā, Yamunā), guardians and gods (Indra, Agni, Yama, Vāyu, Kubera), Viṣṇu’s retinue and emblems, Śiva’s attendants (Nandin, Mahākāla, Gaṇas), and Sūrya-linked grahas including Rāhu and Ketu.
It frames mantra-japa and homa as dharma–kāma–artha–mokṣa bestowing, showing that correct ritual order (vidhi), protective formulae, and disciplined recitation are not merely technical but vehicles aligning worldly success with ultimate liberation.
Mantras should begin with praṇava (Oṃ); use the first syllable of the deity-name joined with bindu (ṃ) or conjoined with Oṃ; and in several cases employ the dative (fourth-case) ending, concluding with “namaḥ.”