Adhyaya 22
Agneya-vidyaAdhyaya 228 Verses

Adhyaya 22

Chapter 22 — स्नानविधिकथनं (Instruction on the Rite of Bathing)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನವನ್ನು ಪೂಜೆಗೆ ಮುನ್ನ ಅಗತ್ಯವಾದ ಶುದ್ಧಿ-ವಿಧಿಯಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೃಸಿಂಹ/ಸಿಂಹ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಮೃತ್ತಿಕೆಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿ ವಿಭಾಗಿಸಿ, ಒಂದು ಭಾಗದಿಂದ ‘ಮನಃ-ಸ್ನಾನ’ ಮಾಡಿ ಶುದ್ಧಿ ಮೊದಲು ಅಂತರಂಗದಲ್ಲೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಮಜ್ಜನ ಮತ್ತು ಆಚಮನದ ನಂತರ ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ ಸಿಂಹಮಂತ್ರ ಜಪದಿಂದ ರಕ್ಷಾ/ದಿಗ್ಬಂಧ ಸ್ಥಾಪನೆ; ತ್ವರಿತಾ ಅಥವಾ ತ್ರಿಪುರಾ ರಕ್ಷಾಮಂತ್ರಗಳ ಭೇದಗಳನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಹರಿ-ಜ್ಞಾನ ಸ್ಥಾಪನೆ, ವಾಸುದೇವ-ಜಪದಿಂದ ತೀರ್ಥಜಲ ಸಂಸ್ಕಾರ, ವೈದಿಕ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ದೇಹಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಮೂರ್ತಿ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಘಮರ್ಷಣ, ಶುದ್ಧ ವಸ್ತ್ರಧಾರಣೆ, ಕರಜಲ ಶುದ್ಧಿ, ನಾರಾಯಣ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ, ದ್ವಾದಶಾಕ್ಷರದಿಂದ ಅರ್ಘ್ಯ ಹಾಗೂ ಯೋಗಪೀಠದಿಂದ ದಿಕ್ಪಾಲರು, ಋಷಿಗಳು, ಪಿತೃಗಣಗಳವರೆಗೆ ಆವಾಹನ-ಜಪದ ವಿಧಿ ಇದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರನ್ನು ಸ್ವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರೇಷಿಸಿ ಅಂಗಸಂಹಾರ ಮಾಡಿ ಪೂಜಾಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ, ಮೂಲಮಂತ್ರಾಧಾರಿತ ಸಮಾಪನ-ಸ್ನಾನದಿಂದ ಇತರ ಪೂಜೆಗೆ ಪುನಃಬಳಕೆಯ ಕ್ರಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ।

Shlokas

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये वासुदेवादिपूजाकथनं नाम एकविंशतितमो ऽध्यायः अथ द्वाविंशो ऽध्यायः स्नानविधिकथनं नारद उवाच वक्ष्ये स्नानं क्रियाद्यर्थं नृसिंहेन तु मृत्तिकां गृहीत्वा तां द्विधा कृत्वा मनःस्नानमथैकया

ಇಂತೆ ಆದಿಮಹಾಪುರಾಣವಾದ ಅಗ್ನಿಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ‘ವಾಸುದೇವಾದಿ ಪೂಜಾಕಥನ’ ಎಂಬ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಈಗ ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ ‘ಸ್ನಾನವಿಧಿಕಥನ’ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ನಾರದರು ಹೇಳಿದರು—ಕ್ರಿಯೆಗಳಾದಿಗಳ ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಸ್ನಾನವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ನೃಸಿಂಹಮಂತ್ರದಿಂದ ಮೃತ್ತಿಕೆಯನ್ನು ತೆಗೆದು ಅದನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗ ಮಾಡಿ, ಒಂದು ಭಾಗದಿಂದ ‘ಮನಃಸ್ನಾನ’ ಮಾಡಬೇಕು।

Verse 2

निमज्याचम्य विन्यस्य सिंहेन कृतरक्षकः ह्रीं त्वरितायै, ह्रीं ऐं क्लीं सौ त्रिपुरा इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः कृतरक्षण इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः विधिस्नानं ततः कुर्यात् प्राणायामपुरःसरं

ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಆಚಮನ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ ‘ಸಿಂಹ’ ಮಂತ್ರದಿಂದ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ‘ಹ್ರೀಂ ತ್ವರಿತಾಯೈ’—ಅಥವಾ ಪಾಠಾಂತರದಂತೆ ‘ಹ್ರೀಂ ಐಂ ಕ್ಲೀಂ ಸೌ ತ್ರಿಪುರಾ’—ಇಂತೆ ರಕ್ಷಣಾಕ್ರಿಯೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮವನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಮಾಡಿ ವಿಧಿಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು।

Verse 3

हृदि ध्यायन् हरिज्ञानं मन्त्रेणाष्टाक्षरेण हि त्रिधा पाणितले मृत्स्नां दिग्बन्धं सिंहजप्ततः

ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು)ಯ ರಕ್ಷಕ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ, ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಮೂರು ಬಾರಿ ಕೈತಳದಲ್ಲಿ ಮೃತ್ತಿಕೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ‘ಸಿಂಹ’ ಮಂತ್ರಜಪ್ತವಾದ ಆ ಮೃತ್ತಿಕೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಾರ್ಥ ದಿಗ್ಬಂಧ (ದಿಕ್ಕುಬಂಧನ) ಮಾಡಬೇಕು।

Verse 4

वासदेवप्रजप्तेन तीर्थं सङ्कल्प्य चालभेत् गात्रं वेदादिना मन्त्रैः सम्मार्ज्याराध्य मूर्तिना

ವಾಸುದೇವ ಜಪದಿಂದ ತೀರ್ಥಜಲವನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ, ಅದನ್ನು ತೀರ್ಥವೆಂದು ಸಂಕಲ್ಪಿಸಿ ಗ್ರಹಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ವೇದಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ದೇಹವನ್ನು ಮಾರ್ಜನ ಮಾಡಿ, ಮೂರ್ತಿರೂಪ ದೇವತೆಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬೇಕು.

Verse 5

कृत्वाघमर्षणं वस्त्रं परिधाय समाचरेत् विन्यस्य मन्त्रैर् द्विर्मार्ज्य पाणिस्थं जलमेव च

ಅಘಮರ್ಷಣವನ್ನು ಮಾಡಿ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಆಚರಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ, ಕೈತಳದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿರುವ ಜಲವನ್ನೂ ಎರಡು ಬಾರಿ ಮಾರ್ಜನ ಮಾಡಿ ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸಬೇಕು.

Verse 6

नारायणेन संयम्य वायुमाघ्राय चोत्सृजेत् जलं ध्यायन् हरिं पश्चाद्दत्वार्घ्यं द्वादशाक्षरं

“ನಾರಾಯಣ” ಮಂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾಣಸಂಯಮ ಮಾಡಿ, ವಾಯುವನ್ನು ಒಳಗೆಳೆದು ನಂತರ ಬಿಡಬೇಕು. ಜಲದಲ್ಲಿ ಹರಿಯನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ಬಳಿಕ ಅರ್ಘ್ಯ ಅರ್ಪಿಸಿ ದ್ವಾದಶಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು.

Verse 7

जप्त्वान्याञ्छतशस्तस्य योगपीठादितः क्रमात् मन्त्रान् दिक्पालपर्यन्तानृषीन् पितृगणानपि

ನಂತರ ಆ ವಿಧಿಯ ಇತರ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ನೂರಾರು ಬಾರಿ ಜಪಿಸಿ, ಯೋಗಪೀಠದಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ. ದಿಕ್ಪಾಲರ ತನಕದ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು, ಹಾಗೆಯೇ ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಿತೃಗಣಗಳನ್ನೂ ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಆವಾಹನ/ಜಪ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 8

मनुष्यान् सर्वभूतानि स्थावरान्तान्यथावसेत् न्यस्य चाङ्गानि संहृत्य मन्त्रान्यागगृहं व्रजेत् एवमन्यासु पूजासु मूलाद्यैः स्नानमाचरेत्

ಮಾನವರನ್ನೂ ಎಲ್ಲಾ ಭೂತಗಳನ್ನೂ—ಸ್ಥಾವರಗಳ ತನಕ—ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ವಿಸರ್ಜಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಅಂಗನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ಮಂತ್ರ ಜಪಿಸುತ್ತ ಯಾಗಗೃಹಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕು. ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಇತರ ಪೂಜೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮೂಲಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಸಮಾಪನ ಸ್ನಾನ ಆಚರಿಸಬೇಕು.

Frequently Asked Questions

The chapter emphasizes a sequenced purification protocol—mṛttikā with Siṃha/Nṛsiṃha mantra, ācamana, nyāsa, rakṣā and digbandha, tīrtha-saṅkalpa via Vāsudeva-japa, aghamarṣaṇa, prāṇāyāma with Nārāyaṇa, and arghya with the dvādaśākṣara—showing how mantra and breath discipline structure ritual purity.

By making external bathing dependent on manaḥ-snāna and Hari-jñāna meditation, it frames ritual as inner transformation: protection (digbandha), mantra-japa, and prāṇāyāma stabilize attention and purity, preparing the practitioner for deity-worship that supports dharma, bhakti, and ultimately mokṣa.

The rite is organized around protective Siṃha/Nṛsiṃha formulas, the aṣṭākṣara (Hari-centered) mantra for inward focus, Vāsudeva-japa for consecrating tīrtha-water, Nārāyaṇa for breath restraint, and the dvādaśākṣara for arghya and continuation of the worship sequence.