Adhyaya 32

Verse 1

नारद उवाच । श्रुत्वैतं संस्तवं दैत्यः संघुष्टं देवबंदिभिः । सस्मार ब्रह्मणो वाक्यं वधं बालादुपस्थितम्

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ദേവവന്ദികൾ ഉച്ചഘോഷത്തോടെ പാടിയ ഈ സ്തവം കേട്ട ആ ദൈത്യൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാക്ക് ഓർത്തു: ദിവ്യ ബാലന്റെ കൈകളാൽ തന്റെ വധം ഇപ്പോൾ സമീപിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന്।

Verse 2

श्रुत्वा स क्लिन्नसर्वांगो द्वाःस्थं राजा वचोऽब्रवीत् । अमात्यान्द्रष्टुमिच्छामि शीघ्रमानय मा चिरम्

ഇത് കേട്ട് രാജാവ് വ്യാകുലതകൊണ്ട് സർവ്വാംഗവും നനഞ്ഞു. അവൻ ദ്വാരപാലകനോട് പറഞ്ഞു—“എനിക്ക് മന്ത്രിമാരെ കാണണം; വേഗം കൊണ്ടുവരിക, വൈകിക്കരുത്।”

Verse 3

ततस्ते राजवचनात्कालनेमि मुखागताः । प्राह तांस्तारको दैत्यः किमिदं वो विचेष्टितम्

അപ്പോൾ രാജവചനപ്രകാരം അവർ കാലനേമിയുടെ മുമ്പിൽ എത്തി. ദൈത്യൻ താരകൻ അവരോട് പറഞ്ഞു—“നിങ്ങളുടെ ഈ പെരുമാറ്റം എന്താണ്?”

Verse 4

यैः शत्रुसंभवा वार्ता कापि न श्रीवितस्त्वहम् । मदिराकाममत्तानां मंत्रित्वं वो न युज्यते । हितं मन्त्रयते राज्ञस्तेन मंत्री निगद्यते

നിങ്ങളാൽ ശത്രുവിൽ നിന്നുയർന്ന യാതൊരു വാർത്തയും എനിക്ക് ഒട്ടും അറിയിക്കപ്പെട്ടില്ല. മദ്യംയും കാമവും കൊണ്ട് മത്തനായവർക്കു മന്ത്രിത്വം യോജ്യമല്ല. രാജാവിന്റെ ഹിതം ഉപദേശിക്കുന്നവനേ മന്ത്രി എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 5

अमात्या ऊचुः । को जानाति सुरान्दीनान्दैत्यानामिति नो मतिः

അമാത്യർ പറഞ്ഞു—ദേവന്മാർ ദുർബലരും ദൈത്യർ ബലവാന്മാരുമാണെന്ന് ആരാണ് അറിയുക? ഞങ്ങളുടെ ബോധം ഇതുതന്നെ.

Verse 6

मा विषीद महाराज वयं जेष्यामहे सुरान् । बालादपि भयं किं वा लज्जायै चिंतितं त्विदम्

മഹാരാജാവേ, വിഷാദിക്കരുത്; ഞങ്ങൾ ദേവന്മാരെ ജയിക്കും. ഒരു ബാലനെയെങ്കിലും ഭയപ്പെടേണ്ടതെന്ത്? ഇത് ലജ്ജാ-മാനത്തിനായുള്ള ചിന്ത മാത്രമാണോ?

Verse 7

सर्वमेतत्सुसाध्यं च भेरी संताड्यतां दृढम् । ततो दैत्येन्द्रवचनात्संनाहजननी तदा

ഇതെല്ലാം എളുപ്പത്തിൽ സാധ്യമാകുന്നു—യുദ്ധഭേരി ദൃഢമായി മുഴക്കുക. പിന്നെ ദൈത്യേന്ദ്രന്റെ കല്പനപ്രകാരം ഉടൻ ആയുധസന്നാഹത്തിന്റെ ഒരുക്കം ആരംഭിച്ചു.

Verse 8

भृशं संताडिता भेरी कंपयामास सा जगत् । स्मरणाद्दैत्यराजस्य पर्वतेभ्यो महासुराः

ഭീകരമായി മുഴങ്ങിയ ആ ഭേരി ലോകത്തെ നടുക്കി. ദൈത്യരാജന്റെ സ്മരണ-മാത്രമായ ആഹ്വാനത്തിൽ തന്നെ പർവതങ്ങളിൽ നിന്ന് മഹാസുരന്മാർ പുറപ്പെട്ടു വന്നു.

Verse 9

निम्नगाभ्यः समुद्रेभ्यः पातालेभ्योंऽबरादपि । सहसा समनुप्राप्ता युगांतानलसप्रभाः

നദികളിൽ നിന്നും, സമുദ്രങ്ങളിൽ നിന്നും, പാതാളങ്ങളിൽ നിന്നും, ആകാശത്തിൽ നിന്നുമുപോലും അവർ പെട്ടെന്ന് എത്തിച്ചേർന്നു—യുഗാന്താഗ്നിപോലെ ദീപ്തരായി।

Verse 10

कोटिकोटिसहस्रैस्तु परार्धैर्दशभिः शतैः । सेनापतिः कालनेमिः शीघ्रं देवानुपाययौ

കോടിക്കോടിയും, ആയിരമായിരവും, അപാര പരാർദ്ധസൈന്യസമൂഹങ്ങളുമായി സേനാപതി കാലനേമി വേഗത്തിൽ ദേവന്മാരിലേക്കു മുന്നേറി।

Verse 11

चतुर्योजनविस्तीर्णे नानाश्चर्यसमन्विते । रथे स्थितो मनाग्दीनस्तारकः समदृश्यत

നാലു യോജന വീതിയുള്ള, പല അത്ഭുതങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട രഥത്തിൽ നിലകൊണ്ട താരകൻ ദൃശ്യമായി—എന്നാൽ അവനിൽ അല്പം വിഷാദം ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 12

एतस्मिन्नंतरे पार्थ क्रुद्धैः स्कन्दस्य पार्षदैः । प्राकारः पातितः सर्वो भग्नान्युपवनानि च

ഇതിനിടയിൽ, ഹേ പാർഥാ! സ്കന്ദന്റെ ക്രുദ്ധപര്ഷദന്മാർ മുഴുവൻ പ്രാകാരം തകർത്തുവീഴ്ത്തി; ഉപവനങ്ങളും ചിന്നിച്ചിതറിച്ചു।

Verse 13

ततश्चचाल वसुधा देवी सवनकानना । जज्वाल खं सनक्षत्रं प्रमूढं भुवनं भृशम्

പിന്നീട് ദേവി വസുധ വനകാനനങ്ങളോടുകൂടെ കുലുങ്ങി; നക്ഷത്രങ്ങളോടുകൂടെ ആകാശം ജ്വലിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി, ലോകങ്ങൾ അത്യന്തം വിസ്മയ-വ്യാകുലതയിൽപ്പെട്ടു।

Verse 14

तमोभूतं जगच्चसीद्गृध्रैर्व्याप्तं नभोऽभवत् । ततो नानाप्रहरणं प्रलयांबुदसन्निभम्

ലോകം തമസ്സാൽ മൂടപ്പെട്ടു; ആകാശം കഴുകുകളാൽ നിറഞ്ഞു. തുടർന്ന് അനേകം ആയുധങ്ങളുടെ ഭീകരകലഹം ഉയർന്നു, പ്രളയമേഘങ്ങളെപ്പോലെ.

Verse 15

कालनेमिमुखं पार्थ अदृश्यत महद्बलम् । तद्धि घोरमसंख्येयं जगर्ज विविधा गिरः

ഹേ പാർഥാ! കാലനേമി മുൻപിൽ നിന്ന മഹാബലം ദൃശ്യമാവുകയുണ്ടായി. അത് ഭീകരവും അസംഖ്യവും ആയിരുന്നു; പലവിധ നിലവിളികളോടെ ഗർജിച്ചു.

Verse 16

अभ्यद्रवद्रणे देवान्भगवंतं च शंकरम् । विनदद्भिस्ततो दैत्यैन्देवानीकं महायुधैः

പിന്നീട് യുദ്ധത്തിൽ ഗർജ്ജിച്ച ദൈത്യർ മഹായുധങ്ങളുമായി ദേവന്മാരെയും ഭഗവാൻ ശങ്കരനെയും ആക്രമിച്ചു; ദേവസൈന്യത്തെ തകർത്തു.

Verse 17

पर्वतैश्च शतघ्नीभिरायसैः परिधैरपि । क्षणेन द्रावितं सर्वं विमुखं चाप्यदृश्यत

പർവ്വതങ്ങളും ശതഘ്നികളും ഇരുമ്പുക്ലബ്ബുകളും കൊണ്ടു ക്ഷണത്തിൽ എല്ലാം തുരത്തപ്പെട്ടു; വിമുഖമായി പിൻമാറുന്നതായി കാണപ്പെട്ടു.

Verse 18

असुरैर्वध्यमाने तु पावकैरिव काननम् । अपतद्दावभूमिष्ठ महाद्रुमवनं यथा

അസുരന്മാർ വധിക്കുമ്പോൾ അവർ അഗ്നിയിൽ ദഹിച്ച കാനനത്തെപ്പോലെ വീണു; കാട്ടുതീയിൽ മഹാവൃക്ഷവനം നിലത്തേക്ക് തകർന്നുവീഴുന്നതുപോലെ.

Verse 19

ते भिन्नास्थिशि रोदेहाः प्राद्रवंत दिवौकसः । न नाथमध्यगच्छंत वध्यमाना महासुरैः

അസ്ഥിയും ശിരസ്സും ദേഹവും ചിതറിപ്പോയി ദിവൗകസന്മാരായ ദേവന്മാർ ഓടിപ്പോയി. മഹാസുരന്മാർ വധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ അവർക്ക് ഒരു നാഥ-രക്ഷകനെയും കണ്ടെത്താനായില്ല.

Verse 20

अथ तद्विद्रुतं सैन्यं दृष्ट्वाः पुरंदरः । आश्वासयन्नुवाचेदं बलवद्दानवार्दितम्

അപ്പോൾ ഓടിപ്പോയിരുന്ന ആ സൈന്യത്തെ കണ്ട പുരന്ദരൻ (ഇന്ദ്രൻ) അവരെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു; ബലവാന്മാരായ ദാനവന്മാർ പീഡിപ്പിച്ച ആ സേനയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 22

एष कालानलप्रख्यो मयूरं समुपस्थितः । रक्षिता वो महासेनः कथं भीतिस्तथापि वः

ഇതാ, കാലാഗ്നിപോലെ ദീപ്തനായ മയൂരാരൂഢൻ മഹാസേനൻ ഇവിടെ നില്ക്കുന്നു. അവൻ തന്നെയാണ് നിങ്ങളുടെ രക്ഷകൻ—എങ്കിൽ നിങ്ങളിൽ ഭയം എങ്ങനെ നിലനിൽക്കും?

Verse 23

शक्रस्य वचनं श्रुत्वा समाश्वस्ता दिवोकसः । दानवान्प्रत्ययुध्यंत शक्रं कृत्वा व्यपाश्रयम्

ശക്രന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദിവൗകസന്മാരായ ദേവന്മാർ ആശ്വസിച്ചു. ശക്രനെ ആശ്രയമായി സ്വീകരിച്ച് അവർ തിരിഞ്ഞ് ദാനവന്മാരോട് യുദ്ധം ചെയ്തു.

Verse 24

कालनेमिर्महेन्द्रेण संयुगे समयुज्यत । सहस्राक्षौहिणीयुक्तो जंभकः शंकरेण च

യുദ്ധത്തിൽ കാലനേമി മഹേന്ദ്രൻ (ഇന്ദ്രൻ)നോടു സമരത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു; സഹസ്ര അക്ഷൗഹിണി സേനയോടുകൂടിയ ജംഭകൻ ശങ്കരൻ (ശിവൻ)നെ നേരിട്ടു.

Verse 25

कुजंभो विष्णुना चैव तावत्य क्षौहिणीवृतः । अन्ये च त्रिदशाः सव मरुतश्च महाबलाः

കുജംഭനും അത്രത്തോളം അക്ഷൗഹിണി സൈന്യത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവനായി വിഷ്ണുവിനെ നേരിട്ടു. മറ്റു എല്ലാ ദേവന്മാരും മഹാബലമുള്ള മരുത്തുകളോടുകൂടി യുദ്ധത്തിൽ ചേർന്നു.

Verse 26

प्रत्ययुध्यंतं दैत्येंद्रेः साध्याश्च वसुभिः सह । ततो बहुविधं युद्धं कालनेमिर्विधायच

ദൈത്യേന്ദ്രനെതിരെ സാധ്യന്മാർ വസുക്കളോടുകൂടി പ്രതിയുദ്ധം നടത്തി. തുടർന്ന് കാലനേമിയും നാനാവിധ തന്ത്രങ്ങളാൽ പലവിധ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു.

Verse 27

उत्सृज्य सहसा पार्थ ऐरावणशिरःस्थितः । स तु पादप्रहारेण मुष्टिना चैव तं गजम्

അപ്പോൾ ആ വീരൻ പെട്ടെന്ന് ചാടിപ്പുറപ്പെട്ടു ഐരാവതത്തിന്റെ തലയിൽ കയറി നിന്നു. അവൻ പാദപ്രഹാരത്താലും മുഷ്ടിപ്രഹാരത്താലും ആ ഗജത്തെ അടിച്ചു.

Verse 28

शक्रं च चघ्ने विनदन्पेततुस्तावुभौ भुवि । ततः शक्रं समादाय कालनेमिर्विचेतसम्

ഗർജിച്ചുകൊണ്ട് അവൻ ശക്രനെയും പ്രഹരിച്ചു; അവർ ഇരുവരും ഭൂമിയിൽ വീണു. തുടർന്ന് കാലനേമി ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ട ശക്രനെ പിടിച്ചെടുത്തു.

Verse 29

रथमाश्रित्य भूयोपि तारकाभिमुखो ययौ । अथ क्रुद्धं तदा देवैः सहसा चांतकादिभिः

അവൻ വീണ്ടും രഥം ആശ്രയിച്ച് താരകന്റെ നേരെ മുന്നേറി. അപ്പോൾ ദേവന്മാർ അന്തകാദികളോടുകൂടി പെട്ടെന്ന് ക്രോധിച്ച് പ്രത്യുത്തരത്തിനായി മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.

Verse 30

ह्रियते ह्रियते राजा त्राता कोऽपि न विद्यते । एतस्मिन्नंतरे शर्वं पिनाकधनुषश्च्युतैः

“രാജാവിനെ കൊണ്ടുപോകുന്നു—കൊണ്ടുപോകുന്നു! രക്ഷകനാരുമില്ല!” അന്നേരം തന്നെ ശർവൻ (ശിവൻ) പിനാകധനുസ്സിൽ നിന്നു വിട്ട അമ്പുകളാൽ പ്രഹരിച്ചു।

Verse 31

भयं त्यजत भद्रं वः शुराः शस्त्राणि गृह्णत । कुरुध्वं विक्रमे बुद्धि मा च काचिद्व्यथास्तु वः

ഭയം ഉപേക്ഷിക്കൂ—നിങ്ങൾക്കു മംഗളം വരട്ടെ! ഹേ വീരന്മാരേ, ആയുധങ്ങൾ കൈക്കൊള്ളൂ. പരാക്രമത്തിൽ ബുദ്ധി ഉറപ്പിക്കൂ; നിങ്ങളിൽ യാതൊരു വ്യഥയും ശേഷിക്കരുത്।

Verse 32

किमेतेन महेन्द्रेण मया युध्यस्व दानव । वीरंमन्य सुदुर्बुद्धे ततो ज्ञास्यसि वीरताम्

ഈ മഹേന്ദ്രൻ എന്തിന്? ഹേ ദാനവാ, എന്നോടു യുദ്ധം ചെയ്. ഹേ ദുർബുദ്ധിയേ, നിന്നെ നീ വീരനെന്നു കരുതുന്നവനേ—അപ്പോൾ യഥാർത്ഥ വീരത്വം അറിയും।

Verse 33

कानेमिरुवाच । नग्नेन सह को युध्येद्धतेनापि च येन वा । शंसत्सु दैत्यवीराणामुपहासः प्रजायते

കാനേമിരു പറഞ്ഞു—നഗ്നനോടു ആരാണ് യുദ്ധം ചെയ്യുക? അല്ലെങ്കിൽ അവൻ തന്നെ വീഴ്ത്തിയവനോടോ? ദൈത്യവീരന്മാർ നോക്കി പുകഴ്ത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ നമ്മെ പരിഹസിക്കപ്പെടും।

Verse 34

आत्मनस्तु समं किंचिद्विलोक्य सुदुर्मते । तदाकर्ण्य च सावज्ञं वचः शर्वो विसिष्मिये

എന്നാൽ ശർവൻ (ശിവൻ)—ഹേ അതിദുർമതേ—സ്വയം സമമായ ഒന്നിനെ കണ്ടതുപോലെ, ആ അവജ്ഞാഭരിത വാക്കുകൾ കേട്ട് അതിശയത്തിൽ മുങ്ങി।

Verse 35

ततः कुमारः सहसा मयूरस्थोऽभ्यधावत । कुजंभं सानुगं हत्वा वासुदेवोप्यधावत

അപ്പോൾ കുമാരൻ (സ്കന്ദൻ) മയൂരാരൂഢനായി സഹസാ പാഞ്ഞുചെന്നു. കുജംഭനെ അനുചരന്മാരോടുകൂടെ വധിച്ച് വാസുദേവൻ (വിഷ്ണു)യും മുന്നോട്ട് പാഞ്ഞു.

Verse 36

ततो हरिः स्कंदमाह किमेतेन तव प्रभो । दैत्याधमेन पापेन मुहूर्तं पश्य मे बलम्

അപ്പോൾ ഹരി (വിഷ്ണു) സ്കന്ദനോട് പറഞ്ഞു—“പ്രഭോ, ഈ പാപിയായ അധമ ദൈത്യനുമായി നിനക്കെന്തു കാര്യം? ഒരു നിമിഷം എന്റെ ബലം കാണുക.”

Verse 37

एवमुक्त्वा निवार्यैनं केशवो गरुडस्थितः । शार्ङ्गकोदंडनिर्मुक्तैर्बाणैर्दैत्यमवाकिरत्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഗരുഡാരൂഢനായ കേശവൻ സ്കന്ദനെ തടഞ്ഞു; ശാർങ്ഗധനുസ്സിൽ നിന്നു വിട്ട ബാണങ്ങളാൽ ആ ദൈത്യനെ ബാണവൃഷ്ടിയായി മൂടി.

Verse 38

स तैर्बाणैस्ताड्यमानो वज्रैरिव महासुरः । विमुच्य वासवं क्रुद्धो बाणांस्तान्व्यधमच्छरैः

ആ ബാണങ്ങൾ വജ്രാഘാതംപോലെ തട്ടി മഹാസുരൻ ക്രുദ്ധനായി. വാസവാസ്ത്രം വിട്ട്, തന്റെ ശരങ്ങളാൽ ആ ബാണങ്ങളെ തകർത്തുകളഞ്ഞു.

Verse 39

यान्यान्बाणान्हरिर्दिव्यानस्त्राणि च मुमोच ह । निवारयति दैत्यस्तान्प्रहसंल्लीलयैव च

ഹരി വിട്ട ഏത് ഏത് ദിവ്യബാണങ്ങളും അസ്ത്രങ്ങളും ആയാലും, ദൈത്യൻ അവയെല്ലാം തടഞ്ഞു—ചിരിച്ചുകൊണ്ട്, ഇതെല്ലാം വെറും ലീലപോലെ.

Verse 40

ततः कौमोदकीं गृह्य क्षिप्रकारी जनार्दनः । मुमोच सैन्यनाथाय सारथिं च व्यचूर्णयत्

അപ്പോൾ ക്ഷിപ്രകൃത്യനായ ജനാർദനൻ കൗമോദകീ ഗദ കൈയിൽ എടുത്ത് സേനാനായകന്റെ മേൽ എറിഞ്ഞു; സാരഥിയെയും ചൂർണ്ണമാക്കി।

Verse 41

ततो रथादवप्लुत्य विवृत्य वदनं महत् । गरुडं चंचुनादाय स विष्णुं क्षिप्तवान्मुखे

പിന്നീട് അവൻ രഥത്തിൽ നിന്ന് ചാടി ഇറങ്ങി, മഹത്തായ വായ തുറന്ന്, ഗരുഡന്റെ ചഞ്ചു പിടിച്ച് വിഷ്ണുവിന്റെ മുഖത്തേക്ക് എറിഞ്ഞു।

Verse 42

ततोऽभूत्सर्वदेवानां विमोहो जगतामपि । चचाल वसुधा चेलुः पर्वताः सप्त चार्णवाः

അപ്പോൾ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും ലോകങ്ങളെയും മോഹം പിടിച്ചു. ഭൂമി നടുങ്ങി; പർവതങ്ങൾ കുലുങ്ങി; ഏഴ് സമുദ്രങ്ങളും കലങ്ങിത്തുടങ്ങി।

Verse 43

कालनेमिर्नश्चैव प्रानृत्यत महारणे । असंमूढस्ततो विष्णुस्त्वराकाल उपस्थिते

ആ മഹായുദ്ധത്തിൽ കാലനേമിയും നശിച്ചു; വീഴുമ്പോൾ അവൻ തളർന്നു തളർന്നു പുളഞ്ഞു. തുടർന്ന് നിർണായക നിമിഷം എത്തിയപ്പോൾ അസമ്മൂഢനായ വിഷ്ണു ക്ഷണത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചു।

Verse 44

कुक्षिं विदार्य चक्रेण भास्करोऽभादिवोदितः । बहिर्भूतो हरिश्चैनं महोयित्वा स्वनिन्दया

ചക്രം കൊണ്ട് (ദൈത്യന്റെ) ഉദരം പിളർത്തി ഹരി നവോദിത സൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തനായി. പുറത്തുവന്ന് അവനെ അവന്റെ തന്നെ സ്വനിന്ദാ-ലജ്ജയാൽ മൂടി കീഴടക്കി।

Verse 45

पातालस्य तलं निन्ये तत्र शिश्ये स काष्ठवत् । ततश्चक्रेण दैत्यानां निहता दशकोट्यः

അവനെ പാതാളത്തിന്റെ അടിത്തട്ടിലേക്കു തള്ളിവിട്ടു; അവിടെ അവൻ മരക്കട്ടിപോലെ നിശ്ചലമായി കിടന്നു. പിന്നെ ചക്രംകൊണ്ട് ദൈത്യരുടെ പത്തു കോടി സംഹരിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 46

प्रमोदितास्तथा देवा विमोहास्तत्क्षणाद्बभुः । ततःशर्वस्तमालिंग्य साधुसाधु जनार्दन

ദേവന്മാർ ആനന്ദിച്ചു; എന്നാൽ അതേ ക്ഷണത്തിൽ അത്ഭുതത്തിൽ വിമൂഢരായി. പിന്നെ ശർവ്വൻ അവനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത്—“സാധു, സാധു, ഹേ ജനാർദന!” എന്നു വിളിച്ചു.

Verse 47

त्वया यद्विहितं कर्म तत्कर्तान्यो न विद्यते । महिषाद्याः सुदुर्जेया देव्या ये विनिपतिताः

നീ നിർവഹിച്ച കർമ്മം ചെയ്യാൻ മറ്റാരുമില്ല. മഹിഷനിൽ തുടങ്ങി ദേവിയാൽ വീഴ്ത്തപ്പെട്ട അതിദുര്ജയ ശത്രുക്കളും മഹാബലമുള്ള പ്രതിപക്ഷങ്ങളായി എണ്ണപ്പെടുന്നു.

Verse 48

तेषामतिबलो ह्येष त्वया विष्णो विनिर्जितः । तारकामयसंग्रामे वध्यस्तेसौ जनार्दन

അവരിൽ ഈ അതിബലവാനും, ഹേ വിഷ്ണോ, നിനക്കാൽ ജയിക്കപ്പെട്ടു. താരകാമയ യുദ്ധത്തിൽ അവൻ നിന്റെ കൈയാൽ തന്നേ വധ്യൻ, ഹേ ജനാർദന.

Verse 49

कंसरूपः पुनस्तेऽयं हंतव्योऽष्टमजन्मनि । एवं प्रशंसमानास्ते वासुदेवं जगद्गुरुम्

അവൻ വീണ്ടും കംസരൂപം ധരിച്ചു നിന്റെ അഷ്ടമജന്മത്തിൽ നിനക്കാൽ തന്നേ വധിക്കപ്പെടും. ഇങ്ങനെ അവർ ജഗദ്ഗുരു വാസുദേവനെ പ്രശംസിച്ചു.

Verse 50

शस्त्रजालैर्लब्धसंज्ञान्दैत्यसैन्याननाशयत् । तानि दैत्यशरीराणि जर्जराणि महायुधैः

അസ്ത്രവൃഷ്ടിക്കിടയിൽ വീണ്ടും ബോധം ലഭിച്ച അവൻ ദൈത്യസൈന്യത്തെ സംഹരിച്ചു. മഹായുദ്ധത്തിലെ മഹായുധങ്ങളാൽ ആ ദൈത്യദേഹങ്ങൾ ചിതറി ജർജരമായി.

Verse 51

अपतन्भूतले पार्थ च्छिन्नाभ्राणीव सर्वशः । ततस्तद्दानवं सैन्यं हतनाथमभूत्तदा

ഹേ പാർഥ, അവർ എല്ലാടവും ഭൂമിയിൽ ഛിന്നമായ മേഘങ്ങളുപോലെ വീണു. തുടർന്ന് അവരുടെ നായകൻ ഹതനായതിനാൽ ആ ദാനവസൈന്യം നാഥഹീനമായി.

Verse 52

देवैः स्कंदानुगैश्चैव कृतं शस्त्रैः पराङ्मुखम् । अथो क्रुष्टं तदा हृष्टैः सर्वैर्देवैर्मुदायुतैः

ദേവന്മാരും സ്കന്ദാനുഗന്മാരും ആയുധപ്രഹാരങ്ങളാൽ അവരെ പിൻമാറുന്നവരാക്കി. തുടർന്ന് ഹർഷാനന്ദം നിറഞ്ഞ എല്ലാ ദേവന്മാരും വിജയഘോഷം മുഴക്കി.

Verse 53

संहतानि च सर्वाणि तदा तूर्याण्यवादयन् । अथ भग्नं बलं प्रेक्ष्य हतवीरं महारणे

അപ്പോൾ എല്ലാ ദളങ്ങളും ഒന്നിച്ചു ചേർന്ന് തൂര്യവാദ്യങ്ങൾ മുഴക്കി. എന്നാൽ ആ മഹാരണമിൽ സൈന്യം തകർന്നതും വീരന്മാർ ഹതരായതും കണ്ടപ്പോൾ (അവരുടെ മനസ്സ് വിറച്ചു).

Verse 54

देवानां च महामोदं तारकः प्राह सारथिम् । सारथे पश्य सैन्यानि द्राव्यमाणानि मे सुरैः

ദേവന്മാരുടെ മഹാനന്ദം കണ്ട താരകൻ തന്റെ സാരഥിയോട് പറഞ്ഞു—“സാരഥേ, നോക്കൂ! ദേവന്മാർ എന്റെ സൈന്യങ്ങളെ ഓടിച്ചു തുരത്തുന്നു.”

Verse 55

येस्माभिस्तृणवद्दृष्टाः पश्य कालस्य चित्रताम् । तन्मे वाहय शीघ्रं त्वं रथमेनं सुरान्प्रति

നാം ഒരിക്കൽ പുല്ലുപോലെ അവഗണിച്ചവരേ—കാലത്തിന്റെ വിചിത്രമായ മറിവ് കാണുക. അതിനാൽ എന്റെ വേണ്ടി ഈ രഥം വേഗത്തിൽ ഓടിച്ച്, നേരെ ദേവന്മാരുടെ അടുക്കലേക്ക് കൊണ്ടുപോവുക.

Verse 56

पश्यंतु मे बलं बाह्वोर्द्रवंतु च सुराधमाः । ब्रुवन्नेवं सारथिं स विधुन्वन्सुमहद्धनुः

അവർ എന്റെ ഭുജബലം കാണട്ടെ; ആ അധമ ദേവന്മാർ ഓടിപ്പോകട്ടെ! എന്നു സാരഥിയോട് പറഞ്ഞ് അവൻ അതിമഹത്തായ ധനുസ്സിനെ വീശി.

Verse 57

क्रोध रक्तेक्षणो राजा देवसैन्यं समाविशत् । आगच्छमानं तं दृष्ट्वा हरिः स्कंदमथाब्रवीत्

ക്രോധത്തിൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ രാജാവ് ദേവസൈന്യത്തിലേക്ക് കുതിച്ചു കയറി. അവൻ മുന്നേറുന്നതു കണ്ട ഹരി (വിഷ്ണു) അപ്പോൾ സ്കന്ദനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 58

कुमार पश्य दैत्येंद्रं कालं यद्वद्युगात्यये । अयं स येन तपसा घोरेणाराधितः शिवः

ഹേ കുമാര, ഈ ദൈത്യേന്ദ്രനെ നോക്കുക—യുഗാന്തത്തിലെ കാലംപോലെ. ഭീകര തപസ്സിലൂടെ ശിവനെ ആരാധിച്ചവൻ ഇതുതന്നെ.

Verse 59

अयं स येन शक्राद्याः कृता मर्काः समार्बुदम् । अयं स सर्वशस्त्रैगैर्योऽस्माभिर्न जितो रणे

ഇവനാണ് ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) മുതലായ ദേവന്മാരെ അനവധി വർഷങ്ങൾ ദുരവസ്ഥയിൽ ആക്കിയത്. ഇവനെയാണ്—നാം എല്ലാ തരത്തിലുള്ള ആയുധങ്ങളാൽ ആക്രമിച്ചിട്ടും യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കാനാകാതിരുന്നത്.

Verse 60

नावज्ञया प्रद्रष्टव्यस्तारकोऽयं महासुरः । सप्तमं हि दिनं तेऽद्य मध्याह्नोऽयं च वर्तते

ഈ മഹാസുരൻ താരകനെ അവജ്ഞാഭാവത്തോടെ കാണരുത്. ഇന്ന് നിന്റെ ഏഴാം ദിവസം; ഇപ്പോൾ മധ്യാഹ്നസമയവും വർത്തിക്കുന്നു।

Verse 61

अर्वागस्तमनादेनं जहि वध्योऽन्यथा नहि । एवमुक्त्वा स शक्रादींस्त्वरितः केशवोऽब्रवीत्

സൂര്യാസ്തമയത്തിന് മുമ്പേ അവനെ വധിക്കൂ; അപ്പോഴേ അവൻ വധ്യൻ, അല്ലെങ്കിൽ അല്ല. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് കേശവൻ വേഗത്തിൽ ഇന്ദ്രാദി ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു।

Verse 62

आयासयत दैत्येंद्रं सुखवध्यो यथा भवेत् । ततस्ते विष्णुवचनाद्विनदन्तो दिवौकसः

ദൈത്യേന്ദ്രനെ ക്ഷീണിപ്പിക്കൂ, അങ്ങനെ അവൻ എളുപ്പത്തിൽ വധ്യനാകും. തുടർന്ന് വിഷ്ണുവിന്റെ വചനപ്രകാരം ദിവൗകസുകൾ ഗർജിച്ചു।

Verse 63

तमासाद्य शरव्रातैर्मुदिताः समवाकिरन् । प्रहसन्निव देवांस्तान्द्रावयामास तारकः

അവനെ സമീപിച്ച് ദേവന്മാർ സന്തോഷത്തോടെ അമ്പുകളുടെ മഴ ചൊരിഞ്ഞു. എന്നാൽ താരകൻ ചിരിക്കുന്നതുപോലെ ആ ദേവന്മാരെയേ തന്നെ ഓടിച്ചു വിട്ടു।

Verse 64

यथा नास्तिकदुर्वृत्तो नानाशास्त्रोपदेशकान् । सोढुं शक्ता न ते वीरं महति स्यंदने स्थितम्

എങ്ങനെ ദുർവൃത്തനായ നാസ്തികൻ പല ശാസ്ത്രങ്ങൾ ഉപദേശിക്കുന്ന ആചാര്യരെ സഹിക്കാനാവില്ലോ, അതുപോലെ മഹാരഥത്തിൽ നിലകൊണ്ട ആ വീരനെ അവർ താങ്ങാനായില്ല।

Verse 65

महापस्मारसंक्रांतं यथैवाप्रियवादिनम् । विधूय सकलान्देवान्क्षणमात्रेण तारकः

മഹാപസ്മാരബാധിതൻ അപ്രിയവാക്യനെയെങ്ങനെ കുലുക്കി അകറ്റുന്നുവോ, അതുപോലെ താരകൻ ക്ഷണമാത്രത്തിൽ സർവ്വദേവന്മാരെയും കുലുക്കി ചിതറിച്ചു।

Verse 66

आजगाम कुमाराय विधुवन्स महाधनुः । आगच्छमानं तं दृष्ट्वा स्कंदः प्रत्युद्ययौ ततः

അപ്പോൾ മഹാധനുസ്സധാരി (താരകൻ) സൈന്യങ്ങളെ ചിതറിച്ചുകൊണ്ട് കുമാരന്റെ നേരെ വന്നു. അവൻ വരുന്നതു കണ്ട സ്കന്ദൻ ഉടൻ തന്നെ നേരെ ചെന്നു ഏറ്റുമുട്ടാൻ പുറപ്പെട്ടു।

Verse 67

तस्यारक्षद्भवः पार्श्वं दक्षिणं चैव तं हरिः । पृष्ठे च पार्षदास्तस्य कोटिशोऽर्बदशस्तथा

അവന്റെ പാർശ്വം ഭവൻ (ശിവൻ) കാത്തു, വലതുഭാഗം ഹരി (വിഷ്ണു) കാത്തു; പിന്നിൽ അവന്റെ പാർഷദർ കോടികളായും അർബുദങ്ങളായും നിലകൊണ്ടു।

Verse 68

ततस्तौ सुमहायुद्धे संसक्तौ देवदैत्ययौः । धर्माधर्माविवोदग्रौ जगदाश्चर्यकारकौ

അപ്പോൾ ആ മഹായുദ്ധത്തിൽ ദേവനും ദൈത്യനും പരസ്പരം കഠിനമായി ഏറ്റുമുട്ടി—ധർമ്മവും അധർമ്മവും യുദ്ധത്തിൽ ബന്ധിതമായതുപോലെ—സകല ലോകത്തിനും വിസ്മയം പകർന്നു।

Verse 69

ततः कुमारमासाद्य लीलया तारकोऽब्रवीत् । अहो बालातिबालस्त्वं यत्त्वं गीर्वाणवाक्यतः

അപ്പോൾ താരകൻ കുമാരന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു ലീലാഭാവത്തിൽ പറഞ്ഞു—“അഹോ! നീ അത്യന്തം ബാലൻ; ദേവന്മാരുടെ വാക്കിന്റെ പ്രേരണയാൽ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു.”

Verse 70

आसादयसि मां युद्धे पतंग इव पावकम् । वधेन तव को लाभो मम मुक्तोऽसि बालक

നീ യുദ്ധത്തിൽ എന്നെ അഗ്നിയിലേക്കു പാഞ്ഞുചാടുന്ന പതംഗംപോലെ വെല്ലുവിളിക്കുന്നു. എന്നെ വധിച്ചാൽ നിനക്ക് എന്ത് ലാഭം? ബാലകാ, നീ മോചിതനാകും.

Verse 71

पिष क्षीरं गृहाणेमं कंदुकं क्रीड लीलया । एवमुक्तः प्रहस्याह तारकं योगिनां गुरुः

‘പാൽ അരയ്ക്കുക; ഈ പന്ത് എടുത്ത് ലീലയായി കളിക്കുക.’ എന്നു പറഞ്ഞപ്പോൾ, യോഗികളുടെ ഗുരു (സ്കന്ദൻ) ചിരിച്ച് താരകനെ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 72

शिशुत्वं मावमंस्था मे शिशुः कष्टो भुजंगमः । दुष्प्रेक्ष्यो भास्करो बालो दुःस्पर्शोऽल्पोऽपि पावकः

എന്റെ ശിശുത്വത്തെ അവഹേളിക്കരുത്. ചെറുപാമ്പും ഭീഷണിയാണ്; ഉദയസൂര്യനും നോക്കാൻ ദുഷ്കരം; ചെറിയ അഗ്നിയും സ്പർശിക്കാൻ ദാഹകരം.

Verse 73

अल्पाक्षरो न मंत्रः किं सस्फुरो दैत्य दृश्यते । एवमुक्त्वा दैत्यमुक्तं गृहीत्वा कंदुकं च तम्

‘ഇത്ര കുറച്ച് അക്ഷരങ്ങളുള്ള മന്ത്രമോ ഇത്? ദൈത്യൻ എന്തിന് വിറയ്ക്കുന്നു?’ എന്നു പറഞ്ഞ്, ദൈത്യൻ വിട്ട ആയുധം ഒരു പന്തുപോലെ പിടിച്ചു.

Verse 74

तस्मिञ्छक्त्यस्त्रमादाय दैत्याय प्रमुमोच ह । तस्य तेन प्रहारेम रथश्चूर्णिकृतोऽभवत्

അപ്പോൾ അദ്ദേഹം ശക്തി-അസ്ത്രം എടുത്ത് ദൈത്യനിലേക്കു എറിഞ്ഞു; ആ പ്രഹാരത്തിൽ ദൈത്യന്റെ രഥം പൊടിയായി ചിതറി.

Verse 75

चतुर्योजनमात्रो यो नानाश्चर्यसमन्वितः । गरुडस्य सुता ये च शीर्यमाणे रथोत्तमे

നാല് യോജനമാത്രം വിസ്തൃതിയുള്ള, നാനാവിധ അത്ഭുതങ്ങളാൽ സമന്വിതമായ ആ ഉത്തമ രഥവും, ഗരുഡന്റെ പുത്രന്മാരും—ആ പരമരഥം പിളർന്ന് തകരുമ്പോൾ…

Verse 76

मुक्ताः कथंचिदुत्पत्य सागरांतरमाविशन् । ततः क्रुद्धस्तारकश्च मुद्गरं क्षिप्तवान्गुहे

എങ്ങനെയോ രക്ഷപ്പെട്ടു അവർ ചാടിയുയർന്ന് സമുദ്രത്തിന്റെ നടുവിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. തുടർന്ന് ക്രുദ്ധനായ താരകൻ ഗുഹ (സ്കന്ദൻ) മേൽ ഗദ എറിഞ്ഞു.

Verse 77

विंध्याद्रिमिव तं स्कंदो गृहीत्वा तं व्यताडयत् । स्थिरे तस्योरसि व्यूढे मुद्गरः शतधाऽगमत्

സ്കന്ദൻ അതിനെ വിന്ധ്യപർവ്വതംപോലെ പിടിച്ച് പ്രഹരിച്ച് താഴെയിട്ടു. അവന്റെ ദൃഢവും വിശാലവുമായ വക്ഷസ്സിൽ തട്ടിയതുമാത്രം ഗദ നൂറായി പൊട്ടി.

Verse 78

मेने च दुर्जयं दैत्यस्तदा षड्वदनं रणे । चिंतयामास बुद्ध्या च प्राप्तं तद्ब्रह्मणो वचः

അപ്പോൾ ദൈത്യൻ യുദ്ധത്തിൽ ഷഡ്വദനനെ (സ്കന്ദനെ) അജേയനെന്ന് കരുതി; ബ്രഹ്മാവിന്റെ വചനം സഫലമായതിനെ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു.

Verse 79

तं भीतमिव चालक्ष्य दैत्यवीराश्च कोटिशः । नदंतोऽतिमहासेनं नानाशस्त्रैरवाकिरन्

അവൻ ഭീതനായതുപോലെ കണ്ടപ്പോൾ, കോടിക്കണക്കിന് ദൈത്യവീരർ ഗർജ്ജിച്ചുകൊണ്ട് ആ മഹാസേനയ്‌ക്കുമേൽ നാനാവിധ ആയുധങ്ങൾ മഴപോലെ ചൊരിഞ്ഞു.

Verse 80

क्रुद्धस्तेषु ततः स्कंदः शक्तिं घोरामथाददे । अभ्यस्यमाने शक्त्यस्त्रे स्कंदनामिततेजसा

അവരോടു ക്രുദ്ധനായ സ്കന്ദൻ അപ്പോൾ ഭയങ്കരമായ ശക്തി (വേൽ) കൈക്കൊണ്ടു. അളവറ്റ തേജസ്സുള്ള സ്കന്ദൻ ശക്ത്യാസ്ത്രം പ്രയോഗിക്കുമ്പോൾ…

Verse 81

उल्काजालं महाघोरं पपात वसुधातले । चाल्यमाना तथा शक्तिः सुघोरा भवसूनुना

അത്യന്തം ഭയങ്കരമായ ഉൽക്കാവർഷം ഭൂമിതലത്തിൽ പതിച്ചു. ഇങ്ങനെ ഭവപുത്രൻ (സ്കന്ദൻ) ആ അതിഘോര ശക്തിയെ ചലിപ്പിച്ചു.

Verse 82

ततः कोट्यो विनिष्पेतुः शक्तीनां भर्तर्षभ । स शक्त्यस्त्रेण बलवान्करस्थेनाहनत्प्रभुः

അപ്പോൾ, ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, ശക്തികളുടെ (വേലുകളുടെ) കോടികൾ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു. ആ ബലവാനായ പ്രഭു കൈയിലെ ശക്ത്യാസ്ത്രംകൊണ്ട് പ്രഹരിച്ചു.

Verse 83

अष्टौ पद्मानि दैत्वानां दशकोटिशतानि च । तथा नियुतसाहस्रं वाहनं कोटिरेव च

ദൈത്യരുടെ എണ്ണം എട്ട് പദ്മം ആയിരുന്നു; കൂടാതെ ദശ-കോടി-ശതവും ഉണ്ടായിരുന്നു. അവരുടെ വാഹനങ്ങളും അസംഖ്യം—ഒരു കോടി അതിലധികവും.

Verse 84

ह्रंदोदरं च दैत्येंद्रं निखर्वैर्दशभिर्वृतम् । तत्राकुर्वन्सुतुमुलं नादं वध्येषु शत्रुषु

കൂടാതെ ദൈത്യേന്ദ്രൻ ഹ്രന്ദോദരൻ, പത്ത് നിഖർവങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവനായി, അവിടെ വധയോഗ്യ ശത്രുക്കളോടു അതിഭയങ്കരമായ നാദം മുഴക്കി.

Verse 85

कुमारानुचराः पार्थ पूरयंतो दिशो दश । शक्त्यस्त्रस्यार्चिः संभूतशक्तिभिः केऽपि सूदिताः

ഹേ പാർഥാ! കുമാരന്റെ അനുചരർ പത്ത് ദിക്കുകളെയും നിറച്ചു; ശക്ത്യാസ്ത്രത്തിന്റെ ജ്വാലയിൽ നിന്നുയർന്ന ശക്തികളാൽ ചില ദാനവർ സംഹരിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 86

पताकयावधूताश्च हताः केचित्सहस्रशः । केचिद्धंटारवत्रस्ताश्छिन्नभिन्नहृदोऽपतन्

ചിലർ പതാകകളെപ്പോലെ കുലുങ്ങി ചിതറിപ്പോയി ആയിരങ്ങളായി കൊല്ലപ്പെട്ടു; മറ്റുചിലർ ഘണ്ടാനാദത്തിൽ ഭീതരായി, പിളർന്ന ഹൃദയങ്ങളോടെ വീണുപോയി।

Verse 87

केचिन्मयूरपक्षाभ्यां चरणाभ्यां च सूदिताः । कोटिशस्ताम्रचूडेन विदार्यैव च भक्षिताः

ചിലർ മയൂരത്തിന്റെ ചിറകുകളും പാദങ്ങളും കൊണ്ട് ചതഞ്ഞുപോയി; കോടികളായി മറ്റുചിലർ താമ്രചൂഡൻ കീറിപ്പറിച്ച് ഭക്ഷിച്ചു।

Verse 88

पार्षदैर्मातृभिः सार्धं पद्मशो निहताः परे । एवं निहन्यमानेषु दानवेषु गुहादिभिः

മറ്റു ദാനവർ പാർഷദന്മാരോടൊപ്പം മാതൃഗണങ്ങളാൽ പദ്മസമൂഹങ്ങളുപോലെ കൂട്ടംകൂട്ടമായി നിഹതരായി; ഇങ്ങനെ ഗുഹാദികൾ ദാനവരെ വധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ…

Verse 89

अभाग्यैरिव लोकेषु तारकः स्कंदमाययौ । जग्राह च गदां दिव्यां लक्षघंटादुरासदाम्

ലോകങ്ങളിൽ ദുര്ഭാഗ്യം ഇറങ്ങിവന്നതുപോലെ താരകൻ സ്കന്ദനിലേക്കു മുന്നേറി; ലക്ഷഘണ്ടകളുടെ മുഴക്കത്തിൽ ദുരാസദമായ ഒരു ദിവ്യ ഗദ അവൻ പിടിച്ചു।

Verse 90

तया मयूरमाजघ्ने मयूरो विमुखोऽभवत् । दृष्ट्वा पराङ्मुखं लोकेषु वासुदेवोऽब्रवीत्त्वरन्

ആ ഗദകൊണ്ട് അവൻ മയൂരനെ പ്രഹരിച്ചു; മയൂർ വിമുഖനായി. ലോകങ്ങളുടെ മുമ്പിൽ മുഖം തിരിഞ്ഞതു കണ്ട വാസുദേവൻ വേഗത്തിൽ പറഞ്ഞു.

Verse 91

देवसेनापते शीघ्रं शक्तिं मुंच महासुरे । प्रतिज्ञामात्मनः पाहि लंबते रविमंडलम्

ഹേ ദേവസേനാപതേ! മഹാസുരനിലേക്കു വേഗത്തിൽ ശക്തി എറിയുക. നിന്റെ പ്രതിജ്ഞ കാത്തുകൊൾക; രവിമണ്ഡലം താഴ്ന്നു അസ്തമിക്കുന്നു.

Verse 92

स्कंद उवाच । त्वयैव रुद्रभक्तोऽयं जनार्दन ममेरितम् । वधार्थं रुद्रभक्तस्य बाहुः शक्तिं मुंचति

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ജനാർദന! നിനക്കാലാണ് ഈ രുദ്രഭക്തൻ എന്റെ പ്രേരണയാൽ ഉണർന്നത്. ഈ രുദ്രഭക്തനെ വധിക്കാനായി എന്റെ ഭുജം ശക്തി വിടുന്നു.

Verse 93

नारुद्रः पूजयेद्रुद्रं भक्तरूपस्य यो हरः । रुद्ररूपममुं हत्वा कीदृशं जन्मनो भवेत्

രുദ്രനല്ലാത്തവൻ രുദ്രനെ എങ്ങനെ പൂജിക്കും—ഹരൻ തന്നേ ഭക്തരൂപം ധരിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ? ഈ രുദ്രരൂപധാരിയെ വധിച്ചാൽ ജന്മാന്തരത്തിൽ എന്തു ഗതി വരും?

Verse 94

तिरस्कृता विप्रलब्धाः शप्ताः क्षिप्ताः प्रपीडिताः । रुद्रभक्ताः कुलं सर्वं निर्दहंति हताः किमु

അവമാനിക്കപ്പെട്ടും വഞ്ചിക്കപ്പെട്ടും ശപിക്കപ്പെട്ടും അടിക്കപ്പെട്ടും പീഡിക്കപ്പെട്ടും ഉള്ള രുദ്രഭക്തർ മുഴുവൻ കുലത്തെയും ദഹിപ്പാൻ കഴിയും—അവർ ഹതരായാൽ പിന്നെ എന്തു പറയണം!

Verse 95

एष चेद्धंति तद्भद्रं हन्यतामेष मां रणे । रुद्रभक्ते पुनर्विष्णो नाहं शस्त्रमुपाददे

അവൻ യുദ്ധത്തിൽ എന്നെ പ്രഹരിച്ചാൽ—അതേ ഭദ്രം; അവൻ എന്നെ പ്രഹരിക്കട്ടെ. എന്നാൽ ഹേ വിഷ്ണുവേ, രുദ്രഭക്തനോടു വിരോധമായി ഞാൻ വീണ്ടും ആയുധം എടുക്കുകയില്ല.

Verse 96

श्रीभगवानुवाच । नैतत्तवोचितं स्कंद रुद्रभक्तो यथा श्रृणु । द्वे तनू गिरिजाभर्तुर्वेदज्ञा मुनयो विदुः

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ സ്കന്ദാ, ഇത് നിനക്കു യോജിച്ചതല്ല. ‘രുദ്രഭക്തൻ’ യഥാർത്ഥത്തിൽ എങ്ങനെയെന്നു കേൾക്കുക. വേദജ്ഞ മുനിമാർ ഗിരിജാഭർത്താവിന് രണ്ടു രൂപങ്ങളുണ്ടെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 97

एका जीवात्मिका तत्र प्रत्यक्षा च तथापरा । द्रोग्धा भूतेषु भक्तश्च रुद्रभक्तो न स स्मृतः

ആ രണ്ടു രൂപങ്ങളിൽ ഒന്ന് ജീവികളിൽ അന്തർലീനമായ ജീവാത്മരൂപം; മറ്റൊന്ന് പ്രത്യക്ഷ (ദൃശ്യ) രൂപം. എന്നാൽ ജീവികളോടു ദ്രോഹം ചെയ്യുന്നവൻ—ഭക്തനെന്നു പറഞ്ഞാലും—രുദ്രഭക്തനായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നില്ല.

Verse 98

भक्तो रुद्रो कृपावांश्च जंतुष्वेव हरव्रतः । तदेनं भूतमर्त्येषु द्रोग्धारं त्वं पिनाकिनः

രുദ്രഭക്തൻ കരുണാമയൻ; ജീവികളോടു ഹരന്റെ വ്രതത്തിൽ സ്ഥിരൻ. അതുകൊണ്ട്, ഹേ പിനാകധാരീ, ഭൂത-മർത്ത്യരിൽ ദ്രോഹിയായ ഈവനെ നീ വധിക്കണം.

Verse 99

जहि नैवात्र पश्यामि दोषं कंचन ते प्रभो । श्रुत्वेति वाचं गोविंदात्सत्यार्थामपि भारत

“ഇവനെ വധിക്കൂ; ഹേ പ്രഭോ, ഇവിടെ നിനക്കൊരു ദോഷവും ഞാൻ കാണുന്നില്ല.” ഗോവിന്ദന്റെ സത്യാർത്ഥമായ ഈ വാക്ക് കേട്ട്, ഹേ ഭാരതാ…

Verse 100

हंतुं न कुरुते बुद्धिं रुद्रभक्त इति स्मरन् । तारकस्तु ततः क्रुद्धो ययौ वेगेन केशवम्

'ഇവൻ രുദ്രഭക്തനാണ്' എന്നോർത്ത് അദ്ദേഹം കൊല്ലാൻ തീരുമാനിച്ചില്ല. അപ്പോൾ താരകൻ കോപിഷ്ഠനായി കേശവന്റെ നേർക്ക് വേഗത്തിൽ പാഞ്ഞുചെന്നു.

Verse 101

प्राह चैवं सुदुर्बुद्धे हन्मि त्वां पश्य मे बलम् । देवानां चापि धर्माणां मूलं मतिमतां तथा । हत्वा त्वामद्य सर्वांस्तांश्छेत्स्ये पश्याद्य मे बलम्

അവൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു: 'ഹേ ദുർബുദ്ധേ! നിന്നെ ഞാൻ കൊല്ലും, എന്റെ ബലം കാണുക. ദേവന്മാരുടെയും ധർമ്മങ്ങളുടെയും ജ്ഞാനികളുടെയും മൂലം നീയാണ്. ഇന്ന് നിന്നെ കൊന്ന് ഞാൻ അവരെയെല്ലാം നശിപ്പിക്കും, എന്റെ ശക്തി കാണുക.'

Verse 102

विष्णुरुवाच । दैत्येंद्र तव चास्माभिः किमहो श्रृणु सत्यताम्

വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: 'ഹേ ദൈത്യേന്ദ്രാ! നിനക്ക് ഞങ്ങളുമായി എന്ത് വൈരമാണുള്ളത്? സത്യം കേൾക്കൂ.'

Verse 103

रथे य एष शर्वोऽयं हतेऽस्मिन्सकलं हतम् । श्रुत्वेति तारकः क्रुद्धस्तूर्णं रुद्ररथं ययौ

'രഥത്തിലുള്ള ഈ ശർവ്വൻ (ശിവൻ) കൊല്ലപ്പെട്ടാൽ സകലതും നശിക്കും.' ഇതുകേട്ട് താരകൻ കോപിച്ച് വേഗത്തിൽ രുദ്രന്റെ രഥത്തിനടുത്തേക്ക് പോയി.

Verse 104

अभिसृत्य स जग्राह रुद्रस्य रथकूबरम् । यदा स कूबरं क्रुद्धस्तारकः सहसाऽग्रहीत्

അടുത്തുചെന്ന് അവൻ രുദ്രന്റെ രഥത്തിന്റെ നുകം പിടിച്ചു. കോപിഷ്ഠനായ താരകൻ പെട്ടെന്ന് ആ നുകം പിടിച്ചപ്പോൾ...

Verse 105

रेसतू रोदसी तूर्णं मुमुहुश्च महर्षयः । व्यनदंश्च महाकाया दैत्या जलधरोपमाः

ഉടൻ തന്നെ സ്വർഗ്ഗവും ഭൂമിയും നടുങ്ങി ആർത്തനാദം ചെയ്തു; മഹർഷിമാർ വിസ്മയമൂഢരായി. മേഘക്കൂട്ടങ്ങളെപ്പോലെ മഹാകായ ദൈത്യർ ഭീകരഗർജ്ജനം മുഴക്കി.

Verse 106

आसीच्च निश्चितं तेषां जितमस्माभिरित्युत । तार कस्याप्यभिप्रायं भगवान्वीक्ष्य शंकरः

അവർക്ക് ദൃഢനിശ്ചയം ഉണ്ടായി—“നിശ്ചയം ഞങ്ങൾ ജയിച്ചു.” എന്നാൽ ഭഗവാൻ ശങ്കരൻ താരകന്റെ അന്തർഭാവവും തിരിച്ചറിഞ്ഞു.

Verse 107

उमया सह संत्यक्त्वा रथं वृषभमावहत् । ओमित्यथ जपन्ब्रह्मा आकाशं सहसाश्रितः

ഉമയോടൊപ്പം രഥം ഉപേക്ഷിച്ച് അദ്ദേഹം വൃഷഭത്തിൽ ആരൂഢനായി. തുടർന്ന് ബ്രഹ്മാവ് ‘ഓം’ ജപിച്ചുകൊണ്ട് ഉടൻ തന്നെ ആകാശത്തെ ആശ്രയിച്ചു.

Verse 108

ततस्तं शतसिंहं च रथं रुद्रेण निर्मितम् । उत्क्षिप्य पृथ्व्यामास्फोट्य चूर्णयामास तारकः

അപ്പോൾ താരകൻ രുദ്രൻ നിർമ്മിച്ച ‘ശതസിംഹ’ എന്ന പ്രസിദ്ധമായ രഥം ഉയർത്തി, ഭൂമിയിൽ ശക്തിയായി അടിച്ചു, അതിനെ പൊടിപൊടിയായി ചൂര്ണമാക്കി.

Verse 109

शूलपाशुपतादीनि सहसोपस्थितानि च । वारयामास गिरिशो भवः साध्य इति ब्रुवन्

ത്രിശൂലം, പാശുപതാദി ആയുധങ്ങൾ ഉടൻ തന്നെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; എന്നാൽ ഗിരീശൻ ഭവൻ “ഇവൻ വിധിനിശ്ചിതമായി കൈകാര്യം ചെയ്യപ്പെടേണ്ടവൻ” എന്നു പറഞ്ഞു അവയെ തടഞ്ഞു.

Verse 110

ततः स्ववंचितं ज्ञात्वा रुद्रेणात्मानमीर्ष्यया । विनदन्सहसाऽधावद्वृषभस्थं महेश्वरम्

അപ്പോൾ രുദ്രൻ തന്നെ വഞ്ചിച്ചതെന്ന് അറിഞ്ഞ്, അസൂയാക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ച താരകൻ ഗർജിച്ച്, വൃഷഭാരൂഢനായ മഹേശ്വരനിലേക്കു പെട്ടെന്ന് പാഞ്ഞുകയറി।

Verse 111

ततो जनार्दनोऽधावच्चक्रमुद्यम्य वेगतः । वज्रमिंद्रस्तथोद्यम्य दंडं चापि यमो नदन्

അപ്പോൾ ജനാർദ്ദനൻ വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് പാഞ്ഞ് ചക്രം ഉയർത്തി; ഇന്ദ്രനും വജ്രം ഉയർത്തി മുന്നേറി; യമൻ ഗർജിച്ച് ദണ്ഡം ഉയർത്തി।

Verse 112

गदां धनेश्वरः क्रुद्धः पाशं च वरुणो नदन् । वायुर्महांकुशं घोरं शक्तिं वह्निर्महाप्रभाम्

ക്രുദ്ധനായ ധനേശ്വരൻ ഗദ എടുത്തു; വരുണൻ ഗർജിച്ച് പാശം പിടിച്ചു. വായു ഭയങ്കര മഹാങ്കുശം ഉയർത്തി, വഹ്നി മഹാപ്രഭയുള്ള ശക്തി ധരിച്ചു।

Verse 113

निरृतिर्निशितं खड्गं रुद्राः शूलानि कोपिताः । धनूंषि साध्या देवाश्च परिघान्वसवस्तथा

നിരൃതി മൂർച്ചയുള്ള ഖഡ്ഗം എടുത്തു; കോപിച്ച രുദ്രന്മാർ ശൂലങ്ങൾ പിടിച്ചു. സാധ്യരും മറ്റു ദേവന്മാരും ധനുസ്സുകൾ എടുത്തു; വസുക്കളും പരിഘങ്ങൾ ഉയർത്തി।

Verse 114

विश्वेदेवाश्च मुसलं चंद्रार्कौ स्वप्रभामपि । ओषधीश्चाश्विनौ देवौ नागाश्च ज्वलितं विषम्

വിശ്വേദേവന്മാർ മുസലങ്ങൾ എടുത്തു; ചന്ദ്രനും സൂര്യനും തങ്ങളുടെ സ്വപ്രഭയും അർപ്പിച്ചു. ഔഷധികൾ സമാഹരിക്കപ്പെട്ടു, അശ്വിനീദേവന്മാർ ചേർന്നു; നാഗങ്ങൾ ജ്വലിക്കുന്ന വിഷം പുറത്തെടുത്തു।

Verse 115

हिमाद्रि प्रमुखाश्चापि समुद्यम्य महीधरान् । भृशमुन्नदतो देवान्धावतो वीक्ष्य तारकः

ഹിമാദ്രി മുതലായ പർവ്വതങ്ങളെ ആയുധംപോലെ ഉയർത്തി, ദേവന്മാർ ഭയങ്കര ഗർജ്ജനത്തോടെ പാഞ്ഞുവരുന്നതു കണ്ട താരകൻ അവരുടെ പ്രഹരം നേരിടാൻ ദൃഢനിശ്ചയമായി।

Verse 116

निवृत्तः सहसा पार्थ महागज इवोन्नदन् । स वज्रमुष्टि नाहत्य भुजे शक्रमपातयत्

അപ്പോൾ അവൻ പെട്ടെന്ന് തിരിഞ്ഞ് മഹാഗജംപോലെ ഗർജ്ജിച്ചു. വജ്രസമമായ മുഷ്ടിയാൽ ഇന്ദ്രന്റെ ഭുജത്തിൽ അടിച്ച് ശക്രനെ നിലത്തേക്ക് വീഴ്ത്തി।

Verse 117

दंडं यमादुपादाय मूर्ध्न्याहत्य न्यपातयत् । उरसाहत्य सगदं धनदं भुव्यपातयत्

യമന്റെ ദണ്ഡം പിടിച്ചെടുത്ത് തലയിൽ അടിച്ച് അവനെ വീഴ്ത്തി. പിന്നെ ഗദാധാരിയായ ധനദൻ (കുബേരൻ)ന്റെ നെഞ്ചിൽ പ്രഹരിച്ച് അവനെയും നിലത്തേക്ക് എറിഞ്ഞു।

Verse 118

वरुणात्पाशमादाय तेन बद्धा न्यपातयत् । महांकुशेन वायुं च चिरं मूर्ध्नि जघान सः

വരുണന്റെ പാശം എടുത്ത് അതുകൊണ്ട് അവനെ ബന്ധിച്ച് താഴെയിട്ടു. പിന്നെ മഹാങ്കുശംകൊണ്ട് വായുവിന്റെ തലയിൽ ദീർഘനേരം ആവർത്തിച്ച് പ്രഹരിച്ചു।

Verse 119

फूल्कारैरुद्धतं वह्निं शमयामास तारकः । निरृतिंखड्गमादाय हत्वा तेन न्यपातयत्

തന്റെ ഫൂത്കാരങ്ങളാൽ താരകൻ ഉഗ്രമായി ജ്വലിച്ചിരുന്ന അഗ്നിയെ ശമിപ്പിച്ചു. പിന്നെ നിരൃതിയുടെ ഖഡ്ഗം എടുത്ത് അതുകൊണ്ടുതന്നെ അവളെ പ്രഹരിച്ച് നിലത്തേക്ക് വീഴ്ത്തി।

Verse 120

शूलैरेव तथा रुद्राः साध्याश्च धनुषार्दिताः । परिघैरेव वसवो मुशलैरेव विश्वकाः

അതേ ശൂലങ്ങളാൽ രുദ്രന്മാർ ആഹതരായി; സാധ്യർ തങ്ങളുടെ തന്നെ ധനുസ്സുകളാൽ പീഡിതരായി; വസുക്കൾ തങ്ങളുടെ പരിഘങ്ങളാൽ, വിശ്വദേവർ തങ്ങളുടെ മുഷലങ്ങളാൽ തന്നെ പ്രതിഹതരായി।

Verse 121

रेणुनाच्छाद्य चंद्रार्कौ वल्मीकस्थाविवेक्षितौ । महोग्राश्चौषधीस्तालैरश्विभ्यां सोऽभ्यवर्तयत्

ധൂളിയാൽ ചന്ദ്രസൂര്യന്മാരെ മൂടി, അവരെ വൽമീകത്തിനുള്ളിൽ ഉള്ളവരെന്നപോലെ കാണിച്ചു. അത്യന്തം പ്രബലമായ ഔഷധികളെ താളദണ്ഡങ്ങളാൽ അടിച്ച് അശ്വിനീകുമാരന്മാരിൽ നിന്ന് അകറ്റി തള്ളിക്കളഞ്ഞു।

Verse 122

सविषाश्च कृता नागा निर्विषाः पादकुट्टनैः । पर्वताः पर्वतैरेव निरुच्छ्वासा भृशं कृताः

പാദപ്രഹാരങ്ങളുടെ ചവിട്ടുകൊണ്ട് നാഗങ്ങൾ ചിലപ്പോൾ വിഷമുള്ളവരായി, ചിലപ്പോൾ നിർവിഷരായി മാറി. പർവതങ്ങൾ പർവതങ്ങളാൽ തന്നെ ഇടിച്ചുമുട്ടി കഠിനമായി ചതഞ്ഞു, ശ്വാസമറ്റവരെപ്പോലെ അത്യന്തം സ്തംഭിച്ചു.

Verse 123

एवं तद्देवसैन्यं च हाहाभूतमचेतनम् । कृत्वा मुहूर्तादाधावच्चक्रपाणिं तमुन्नदन्

ഇങ്ങനെ ദേവസൈന്യത്തെ ഒരു നിമിഷത്തിൽ ‘ഹാ ഹാ’ എന്നു നിലവിളിച്ച് അചേതനപ്രായമാക്കി, അവൻ ഗർജ്ജിച്ചുകൊണ്ട് ചക്രപാണിയായ (വിഷ്ണുവിനെ) ലക്ഷ്യമാക്കി പാഞ്ഞു.

Verse 124

ततश्चांतर्दधे सद्यः प्रहसन्निव केशवः । कुयोगिन इव स्वामी सदा बुद्धिमतां वरः

അപ്പോൾ കേശവൻ ഉടൻ തന്നെ പുഞ്ചിരിയോടെ എന്നപോലെ അന്തർധാനം ചെയ്തു—എപ്പോഴും ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ സ്വാമി, കുയോഗിയിൽ നിന്ന് സ്വയം മറയ്ക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 125

अपश्यंस्तारको विष्णुं पुनर्वृषभवा हनम् । आधावत्कुपितो दैत्यो मुष्टिमुद्यम्य वेगतः

വിഷ്ണുവിനെ വീണ്ടും കാണാതിരുന്ന താരക ദൈത്യൻ ക്രോധിച്ചു; മുഷ്ടി ഉയർത്തി വേഗത്തോടെ വൃഷഭധ്വജനായ മഹേശ്വരനിലേക്കു വീണ്ടും പാഞ്ഞുചെന്നു।

Verse 126

अचिरांशुरिवालक्ष्यो लक्ष्योथ भगवान्हरिः । आबभाषे ततो देवान्बाहुमुद्यम्यचोच्चकैः

ക്ഷണനേരം വേഗമുള്ള പ്രകാശകിരണത്തെപ്പോലെ അദൃശ്യനായി പിന്നെ ദൃശ്യനായ ഭഗവാൻ ഹരി, ഭുജം ഉയർത്തി ഉച്ചസ്വരത്തിൽ ദേവന്മാരോട് സംസാരിച്ചു।

Verse 127

पलायध्वमहो देवाः शक्तिश्चेद्वः पलायितुम् । विमूढा हि वयं सर्वे ये बालवचसागताः

ഹേ ദേവന്മാരേ, ഓടിപ്പോകുവിൻ—ഓടാൻ നിങ്ങളിൽ ശക്തിയുണ്ടെങ്കിൽ! സത്യത്തിൽ നാം എല്ലാവരും മോഹിതരാണ്; ഒരു ബാലന്റെ വാക്ക് കേട്ട് ഇവിടെ വന്നവർ।

Verse 128

किं न श्रुतः पुरा गीतः श्लोकः स्वायंभुवेन यः । यथा बालेषु निक्षिप्ताः स्त्रीषु षंडितकेषु च । अपस्मारीषु चैवापि सर्वे ते संशयं गताः

സ്വായംഭുവൻ (മനു) മുമ്പ് പാടിയ ആ ശ്ലോകം നിങ്ങൾ കേട്ടിട്ടില്ലേ—‘കാര്യങ്ങൾ ബാലന്മാർക്കും സ്ത്രീകൾക്കും ഷണ്ഡന്മാർക്കും അപസ്മാരബാധിതർക്കും ഏൽപ്പിച്ചാൽ എല്ലാവരും സംശയത്തിലും ആശയക്കുഴപ്പത്തിലും വീഴും’ എന്ന്।

Verse 129

प्रत्यक्षं तदिदं सर्वमाधुना चात्र दृस्यते

ഇപ്പോൾ ഇവിടെ അതെല്ലാം നമ്മുടെ കണ്ണുകൾക്കുമുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷമായി കാണപ്പെടുന്നു।

Verse 130

अज्ञासिष्म पुरैवैतद्रुद्रभक्तं न हंत्यसौ । यत्प्रतिज्ञां नाकरिष्यन्न स्यान्नः कदनं महत्

ഞങ്ങൾ മുമ്പേ അറിഞ്ഞിരുന്നു—അവൻ രുദ്രഭക്തനെ വധിക്കുകയില്ല. അവൻ ആ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തില്ലായിരുന്നെങ്കിൽ, ഞങ്ങൾക്ക് ഈ മഹാവിനാശം ഉണ്ടായിരിക്കില്ലായിരുന്നു.

Verse 131

अथैष यदि दैत्येंद्रं न निहंति कुबुद्धिमान् । मा भयं वो महाभागा निहनिष्यामि वो रिपून्

ഇപ്പോൾ ഈ കുബുദ്ധി ദൈത്യേന്ദ്രനെ വധിക്കാതിരുന്നാൽ, ഹേ മഹാഭാഗ ദേവന്മാരേ, ഭയപ്പെടേണ്ട—ഞാൻ നിങ്ങളുടെ ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കും.

Verse 132

अद्य मे विपुलं बाह्वोर्बलं पश्यत दैत्याधमं नाशयामि मुष्टिनैकेन पश्यत

ഇന്ന് എന്റെ ഭുജങ്ങളുടെ മഹാബലം കാണുക! കാണുക—ഒറ്റ മുത്തിയാൽ തന്നെ ആ അധമ ദൈത്യനെ ഞാൻ നശിപ്പിക്കും; കാണുക!

Verse 133

मया हि दक्षिणो बाहुर्दत्तश्च भवतां सदा । रिपून्वा निहनिष्यामि सत्यं तत्परिपालये

സത്യമായി, ഞാൻ എപ്പോഴും നിങ്ങള്ക്കായി എന്റെ വലതുഭുജം പണയമായി നൽകിയിട്ടുണ്ട്. ശത്രുക്കളെ ഞാൻ തീർച്ചയായും സംഹരിക്കും—ഇത് സത്യം; ആ പ്രതിജ്ഞ ഞാൻ പാലിക്കും.

Verse 134

येंऽबरे ये च पाताले भुवि ये च महासुराः । क्षणात्तान्नासयिष्यामि महावातो घनानिव

ആകാശത്തിലായാലും, പാതാളത്തിലായാലും, ഭൂമിയിലായാലും—ആ മഹാസുരന്മാരെ ഞാൻ ക്ഷണത്തിൽ നശിപ്പിക്കും; മഹാവാതം മേഘങ്ങളെ ചിതറിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 135

एवमुक्ता जगन्नाथो मुष्टिमुद्यम्य दक्षिणम् । निरायुधस्तार्क्ष्यपृष्ठादवप्लुत्याभ्यधावत

ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ ജഗന്നാഥൻ വലങ്കൈ മുത്തി ഉയർത്തി; ആയുധമില്ലാതെ ഗരുഡന്റെ പുറത്ത് നിന്ന് ചാടി ഇറങ്ങി വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് പാഞ്ഞു।

Verse 136

तस्मिन्धावति गोविंदे चचाल भुवनत्रयम् । विमूर्छितमभूद्विश्वं देवा भीतिं परां ययुः

ഗോവിന്ദൻ പാഞ്ഞുചെന്നപ്പോൾ ത്രിഭുവനവും നടുങ്ങി; വിശ്വം മൂർഛിച്ചതുപോലെ ആയി, ദേവന്മാർ പരമഭീതിയിലായി।

Verse 137

धावतश्चापि कल्पांतं रुद्रकल्पस्य तस्य याः । मुखात्समुद्यजुर्ज्वालास्ताबिः खर्वशतं हतम्

കൽപാന്തസമമായ—രുദ്രകൽപതുല്യമായ—ഉഗ്രകോപത്തോടെ പാഞ്ഞപ്പോൾ, അവന്റെ വായിൽ നിന്ന് ജ്വാലകൾ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു; ആ ജ്വാലകളാൽ ഖർവങ്ങളുടെ നൂറുകൾ നശിച്ചു।

Verse 138

ततोंऽतरिक्षे वाचश्च प्रोचुः सिद्धाः स्वयं तदा । जहि कोपं वासुदेव त्वयि क्रुद्धे क्व वै जगत्

അപ്പോൾ ആകാശത്തിൽ സിദ്ധന്മാരുടെ വാക്കുകൾ മുഴങ്ങി—“വാസുദേവാ, കോപം ഉപേക്ഷിക്കൂ; നീ ക്രുദ്ധനായാൽ ലോകം എവിടെ നിലനിൽക്കും?”

Verse 139

अनादृत्येव तद्वाक्यं ब्रुवन्नान्यत्करोम्यहम् । आह्वयंश्च महादैत्यं क्रुद्धो हरिरधावत

ആ വാക്കുകൾ അവഗണിച്ച്, “ഞാൻ മറ്റൊന്നും ചെയ്യുകയില്ല” എന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ട്, മഹാദൈത്യനെ വിളിച്ചു വെല്ലുവിളിച്ച് ക്രുദ്ധനായ ഹരി മുന്നോട്ട് പാഞ്ഞു।

Verse 140

उवाच वाचं साधूंश्च यत्नात्पालयतां फलम् । दुष्टान्विनिघ्नतां चैव तत्फलं मम जायताम्

അവൻ പറഞ്ഞു—സാധുക്കളെ പരിശ്രമത്തോടെ സംരക്ഷിക്കുന്നവർക്ക് അവരുടെ പുണ്യഫലം ലഭിക്കട്ടെ; ദുഷ്ടരെ നിഗ്രഹിക്കുന്നവരുടെ അതേ ഫലവും എനിക്കു വരട്ടെ।

Verse 141

अथापश्यन्महासेनो रुद्रं यांतं च तारकम् । तारकं चान्वधावन्तं पुरामपुरुषं हरिम्

അപ്പോൾ മഹാസേനൻ രുദ്രൻ മുന്നേ നീങ്ങുന്നതും, താരകനെയും കണ്ടു; കൂടാതെ ആദിപുരുഷനായ ഹരി താരകനെ പിന്തുടർന്ന് ഓടുന്നതും കണ്ടു।

Verse 142

जगच्च क्षुब्धमत्यर्थं स्वां प्रतिज्ञां पुरा कृताम् । पश्चिमां प्रतिलंबंतं भास्करं चापि लोहितम्

ലോകം അത്യന്തമായി കുലുങ്ങി; അവൻ മുമ്പ് ചെയ്ത തന്റെ പ്രതിജ്ഞയും കണ്ടു; പടിഞ്ഞാറ് ദിക്കിൽ താഴ്ന്ന് തൂങ്ങുന്നതുപോലെ ചുവന്ന സൂര്യനെയും കണ്ടു।

Verse 143

आकाशवाणीं श्रृण्वंश्च किं स्कन्द त्वं विषीदसी । पश्चात्तापो यदि भवेत्कृत्वा ब्रह्मवधं त्वयि

ആകാശവാണി കേട്ടിട്ടും—ഹേ സ്കന്ദാ, നീ എന്തിന് വിഷാദിക്കുന്നു? ബ്രാഹ്മണവധപാപം ചെയ്ത ശേഷം നിനക്കുള്ളിൽ പശ്ചാത്താപം ഉദിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, (പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യുക)।

Verse 144

स्थापयेर्लिगमीशस्य मोक्षो हत्याशतैरपि । आविवेश महाक्रोधं दिधक्षुरिव मेदिनीम्

ഈശ്വരന്റെ ലിംഗം സ്ഥാപിക്കുക—അപ്പോൾ നൂറുകണക്കിന് ഹത്യകൾ ഉണ്ടായാലും മോക്ഷം ലഭ്യമാണ്. (എങ്കിലും) അവനിൽ മഹാക്രോധം പ്രവേശിച്ചു, ഭൂമിയെ തന്നെ ദഹിപ്പിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനെപ്പോലെ।

Verse 145

अथोत्प्लुत्य मयूरात्स प्रहसन्निव केशवम् । बाहुभ्यामप्युपादाय प्रोवाच भवनंदनः

അപ്പോൾ അവൻ മയൂരത്തിൽ നിന്ന് ചാടി ഇറങ്ങി, പുഞ്ചിരിയോടെ കേശവനെ ഇരുകൈകളാൽ എടുത്തുയർത്തി, ഹേ ഭവനന്ദന (ശിവപുത്രാ), എന്നു പറഞ്ഞു।

Verse 146

जानामि त्वामहं विष्णो महाबुद्धिपराक्रमम् । भूतभव्यविष्यांश्च दैत्यान्हंस्यपि हूंकृतैः

ഹേ വിഷ്ണോ! നിന്നെ ഞാൻ അറിയുന്നു—നീ മഹാബുദ്ധിയും മഹാപരാക്രമവും ഉള്ളവൻ. ഭൂത-ഭവ്യ-ഭവിഷ്യത്ത്കാലത്തിലെ ദൈത്യരെയും നീ വെറും ഹൂങ്കാരത്താൽ സംഹരിക്കുമെന്നു കഴിയും।

Verse 147

त्वमेव हंता दैत्यानां देवानां परिपालकः । धर्मसंस्थापकश्च त्वमेव ते रचितोंऽजलिः

നീ തന്നെയാണ് ദൈത്യസംഹാരകൻ, ദേവപരിപാലകൻ. നീ തന്നെയാണ് ധർമ്മസ്ഥാപകൻ—അതുകൊണ്ട് നിനക്കു ഈ അഞ്ജലി അർപ്പിക്കുന്നു।

Verse 148

क्षणार्धं पश्य मे वीर्यं भास्करो लोहितायते । एवं प्रणम्य स्कन्देन वासुदेवः प्रसादितः

‘അർദ്ധക്ഷണം എന്റെ വീര്യം നോക്കുക—ഭാസ്കരൻ ചുവപ്പാകുന്നു.’ ഇങ്ങനെ പ്രണാമം ചെയ്ത് സ്കന്ദൻ വാസുദേവനെ പ്രസാദിപ്പിച്ചു।

Verse 149

विरोषोऽभूत्तमालिंग्य वचनं केशवोऽब्रवीत् । सनाथस्त्वद्य धर्मोऽयं सुराश्चैव त्वया गुह

പിന്നെ അവനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് കേശവൻ ആനന്ദത്തോടെ പറഞ്ഞു—‘ഹേ ഗുഹാ! ഇന്ന് ഈ ധർമ്മം നിന്മൂലം സനാഥമായി; ദേവന്മാരും നിന്മൂലം സുരക്ഷിതരായി.’

Verse 150

स्मरात्मानं यदर्थं त्वमुत्पन्नोऽसि महेश्वरात् । साधूनां पालनार्थाय दुष्टसंहरणाय च । सुरविप्रकृते जन्म जीवितं च महात्मनाम्

സ്വപ്രയോജനം സ്മരിക്കു—മഹേശ്വരനിൽ നിന്നു നീ എന്തിനാണ് ജനിച്ചത്: സദ്ജനങ്ങളെ പരിപാലിക്കാനും ദുഷ്ടരെ സംഹരിക്കാനും. ദേവന്മാരുടെയും ബ്രാഹ്മണരുടെയും ക്ഷേമത്തിനായാണ് മഹാത്മാക്കളുടെ ജന്മവും ജീവിതവും.

Verse 151

रुद्रस्य देव्या गंगायाः कृत्तिकानां च तेजसा । स्वाहावह्नेश्च जातस्त्वं तत्तेजः सफलीकुरु । साधूनां च कृते यस्य धनं वीर्यं च संपदः

രുദ്രൻ, ദിവ്യഗംഗ, കൃത്തികകൾ, കൂടാതെ സ്വാഹയും അഗ്നിയും ഉള്ള തേജസ്സാൽ നീ ജനിച്ചു—ആ തേജസ്സിനെ ഫലപ്രദമാക്കുക. സദ്ജനങ്ങളുടെ നന്മയ്ക്കായി ആരുടെ ധനം, വീര്യം, സമ്പത്ത് എന്നിവ വിനിയോഗിക്കപ്പെടുന്നുവോ അതാണ് സാർത്ഥകം.

Verse 152

सफलं तस्य तत्सर्वं नान्यथा रुद्रनंदन

ഹേ രുദ്രനന്ദനാ! അവനു ആ എല്ലാം സത്യമായി ഫലപ്രദമാകുന്നു; മറ്റെങ്ങനെ അല്ല.

Verse 153

अद्य धर्मश्च देवाश्च गावः साध्याश्च ब्राह्मणाः । नंदंतु तव वीर्येण प्रदर्शय निजं बलम्

ഇന്ന് ധർമ്മവും ദേവന്മാരും പശുക്കളും സാധ്യന്മാരും ബ്രാഹ്മണരും—നിന്റെ വീര്യത്താൽ ആനന്ദിക്കട്ടെ. നിന്റെ സ്വബലം പ്രകടിപ്പിക്കു.

Verse 154

स्कन्द उवाच । या गतिः शिवत्यागेन त्वत्त्यागेन च केशव । तां गतिं प्राप्नुयां क्षिप्रं हन्मि चेन्न हि तारकम्

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ കേശവാ! ശിവനെ ഉപേക്ഷിച്ചതാലും നിന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചതാലും ലഭിക്കുന്ന ഗതി ഏതാണ്, ഞാൻ താരകനെ വധിക്കാതിരുന്നാൽ വേഗം അതേ ഗതി എനിക്കും ലഭിക്കട്ടെ.

Verse 155

या गतिः श्रुतित्यागेन साध्वी भार्यातिपीडनात् । साधूनां च परित्यागाद्वृथा जीवितसाधनात् । निष्ठुरस्य गतिर्या च तां गतिं यामि केशव

ഹേ കേശവാ! ശ്രുതിയെ ഉപേക്ഷിച്ചതാൽ, സദ്ഭാര്യയെ അത്യന്തം പീഡിപ്പിച്ചതാൽ, സാദുജനങ്ങളെ പരിത്യജിച്ചതാൽ, വ്യർത്ഥമായ ജീവിതോപായങ്ങളിൽ മുങ്ങിയതാൽ ഉണ്ടാകുന്ന ദുര്‍ഗതി—അതുപോലെ ക്രൂരന്റെ ഗതി—ഞാൻ എന്റെ കര്‍ത്തവ്യത്തിൽ വീഴ്ച വരുത്തിയാൽ, ആ ഗതിയേ എനിക്കും ലഭിക്കട്ടെ.

Verse 156

इत्युक्ते सुमहान्नादः संप्रजज्ञे दिवौकसाम् । प्रशशंसुर्गुहं केचित्केचिन्नारायणं प्रभुम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ ദേവലോകവാസികളിൽ മഹാനാദം ഉയർന്നു. ചിലർ ഗുഹനെ (സ്കന്ദനെ) പ്രശംസിച്ചു; ചിലർ പ്രഭു നാരായണനെ സ്തുതിച്ചു.

Verse 157

ततस्तार्क्षअयं समारुद्य हरिस्तस्मिन्महारणे । ताम्रचूडं महासेन स्तारकं चाप्यधावताम्

അന്നത്തെ മഹായുദ്ധത്തിൽ ഹരി താർക്ഷ്യൻ (ഗരുഡൻ)മേൽ आरोഹിച്ചു. മഹാസേനൻ താമ്രചൂഡനെയും താരകനെയും ലക്ഷ്യമാക്കി പാഞ്ഞുചെന്നു.

Verse 158

लोहितांबरसंवीतो लोहितस्रग्विभूषणः । लोहिताक्षो महाबाहुर्हिरण्यकवचः प्रभुः

ആ പ്രഭു യോദ്ധാവ് ചുവന്ന വസ്ത്രം ധരിച്ചു, ചുവന്ന മാലയാൽ അലങ്കരിച്ച്, ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ, മഹാബാഹുവായി, സ്വർണകവചം ധരിച്ചവനായി നിന്നു.

Verse 159

भुजेन तोलयञ्छक्तिं सर्वभूतानि कम्पयन् । प्राप्य तं तारकं प्राह महासेनो हसन्निव

ഭുജത്തിൽ ശക്തിയെ തുല്യമായി താങ്ങി, സർവ്വഭൂതങ്ങളെയും വിറപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, മഹാസേനൻ താരകനെ സമീപിച്ച്, പുഞ്ചിരിയോടെപോലെ സംസാരിച്ചു.

Verse 160

तिष्ठतिष्ठ सुदुर्बुद्धे जीवितं ते मयि स्थितम् । सुहृष्टः क्रियतां लोको दुर्लभः सर्वसिद्धिदः

നിൽക്കു, നിൽക്കു, ഹേ ദുർബുദ്ധിയേ! നിന്റെ ജീവൻ എന്റെ അധീനത്തിലാണ്. ഹർഷിക്ക; ഈ ലോകത്തെ സുസ്ഥിരമാക്കുക—ദുർലഭമായാലും ഇത് സർവ്വസിദ്ധിദായകം.

Verse 161

यत्ते सुनिष्ठुरत्वं च धर्मे देवेषु गोषु च । तस्य ते प्रहराम्यद्य स्मर शस्त्रं सुशिक्षितम्

ധർമ്മത്തോടും ദേവന്മാരോടും ഗോകളോടും നീ കാണിച്ച അത്യന്തം നിഷ്ഠൂരതയ്ക്കായി—ഇന്ന് ഞാൻ നിന്നെ പ്രഹരിക്കും. നന്നായി അഭ്യസിച്ച നിന്റെ ആയുധങ്ങളെ സ്മരിക്കു.

Verse 162

एवमुक्ते गुहेनाथ निवृत्तस्यास्य भारत । तारकस्य शिरोदेशात्कापि नारी विनिर्ययौ

ഹേ ഭാരതാ! ഗുഹനാഥൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അവൻ (താരകൻ) പിന്മാറിയതോടെ, താരകന്റെ ശിരോഭാഗത്തിൽ നിന്ന് ഒരു സ്ത്രീ പുറത്തുവന്നു.

Verse 163

तेजसा भासयंती तमध ऊर्ध्वं दिशो दश । दृष्ट्वा नारीं गुहः प्राह कासि कस्माच्च निर्गता

സ്വതേജസ്സാൽ മേലും കീഴും പത്തു ദിക്കുകളെയും പ്രകാശിപ്പിച്ച് ആ സ്ത്രീ പ്രത്യക്ഷയായി. അവളെ കണ്ട ഗുഹൻ പറഞ്ഞു—“നീ ആരാണ്? എവിടെ നിന്നാണ് നീ പുറപ്പെട്ടത്?”

Verse 164

नार्युवाच । अहं शक्तिर्गुहाख्याता भूतलेषु सदा स्थिता । अनेन दैत्यराजेन महता तपसार्ज्जिता

സ്ത്രീ പറഞ്ഞു—“ഞാൻ ശക്തിയാണ്; ഭൂതലത്തിൽ സദാ നിലകൊള്ളുന്ന ‘ഗുഹശക്തി’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധ. ഈ ദൈത്യരാജൻ മഹത്തായ തപസ്സാൽ എന്നെ പ്രാപിച്ചു.”

Verse 165

सुरेषु सर्वेषु वसामि चाहं विप्रेषु शास्त्रार्थरतेषु चाहम् । साध्वीषु नारीषु तथा वसामि विना गुणान्नास्मि वसामि कुत्रचित्

ഞാൻ എല്ലാ ദേവന്മാരിലും വസിക്കുന്നു; ശാസ്ത്രാർത്ഥത്തിൽ നിരതരായ ബ്രാഹ്മണന്മാരിലും എന്റെ വാസമുണ്ട്. അതുപോലെ സദ്ഗുണസമ്പന്നയായ സ്ത്രീകളിലും ഞാൻ പാർക്കും; എന്നാൽ ഗുണമില്ലാത്തിടത്ത് ഞാൻ എവിടെയും വസിക്കുകയില്ല.

Verse 166

तदस्य पुण्यसंघस्य संप्राप्तोद्यावधिर्गुह । तदेनं त्यज्य यास्यामि जह्येनं विश्वहेतवे

ഓ ഗുഹാ! അവനെ താങ്ങിനിന്ന പുണ്യസഞ്ചയത്തിന്റെ പരിധി ഇപ്പോൾ എത്തിച്ചേർന്നിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ അവനെ ഉപേക്ഷിച്ച് ഞാൻ പുറപ്പെടുന്നു; ലോകഹിതത്തിനായി അവനെ വധിക്കൂ.

Verse 167

तस्यां ततो निर्गतायां दैत्यशीर्षं व्यकम्पयत् । कंपितं चास्य तद्देहं गतवीर्योऽभवत्क्षणात्

അവൾ അവനിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ ദൈത്യന്റെ തല നടുങ്ങി. അവന്റെ ശരീരവും വിറച്ചു; ഒരു ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ അവന്റെ വീര്യവും ശക്തിയും ക്ഷയിച്ചു.

Verse 168

एतस्मिन्नंतरे शक्तिं सोऽक्षिपद्गिरिजात्मजः । उल्काज्वाला विमुञ्चंतीमतिसूर्याग्निसप्रभाम्

അന്നേ നിമിഷം ഗിരിജാപുത്രനായ കുമാരൻ തന്റെ ശക്തി എറിഞ്ഞു. അത് ഉൽക്കാജ്വാലകൾ പുകയിച്ച്, സൂര്യാഗ്നികളെക്കാൾ അത്യധികം ദീപ്തിയായി പ്രകാശിച്ചു.

Verse 169

कल्पांभोधिसमुन्नादां दिधक्षंतीं जगद्यथा । तारकस्यांतकालाय अभाग्यस्य दशामिव

അവൾ കല്പാന്തത്തിലെ സമുദ്രഗർജ്ജനത്തെപ്പോലെ മുഴങ്ങി, ലോകത്തെ ദഹിപ്പിക്കാൻ ഒരുങ്ങിയതുപോലെ വന്നു. താരകന്റെ അന്തകാലത്തിനായി നിശ്ചിതമായ നാശമായി, ദുരഭാഗ്യത്തിന്റെ അവസാനാവസ്ഥപോലെ അവൾ എത്തിച്ചേർന്നു.

Verse 170

दारणीं पर्वतानां च सर्वसत्त्वबलाधिकाम् । उत्क्षिप्य तां विनद्योच्चैरमुञ्चत्कुपितो गुहः

ആ ശക്തി പർവതങ്ങളെയും പിളർക്കുന്നവയും സർവ്വജീവികളുടെ ബലത്തെക്കാൾ മേലുമായിരിന്നു. അതുയർത്തി ക്രുദ്ധനായ ഗുഹൻ ഉച്ചനാദത്തോടെ അതെറിഞ്ഞു.

Verse 171

धर्मश्चेद्बलवांल्लोके धर्मो जयति चेत्सदा । तेन सत्येन दैत्योयं प्रलयं यात्वितीरयन्

ലോകത്തിൽ ധർമ്മം തന്നെയാണെങ്കിൽ ബലവാൻ, ധർമ്മം എപ്പോഴും ജയിക്കുന്നുവെങ്കിൽ—ആ സത്യബലത്തിൽ ഈ ദൈത്യൻ പ്രളയത്തിലേക്ക് പോകട്ടെ എന്നു അവൻ പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 172

सा कुमारभुजोत्सृष्टा दुर्निवार्या दुरासदा । विभेद हृदयं चास्य भित्त्वा च धरणिं गता

കുമാരന്റെ ഭുജത്തിൽ നിന്ന് വിട്ട ആ തടയാനാകാത്ത, ദുർഗമമായ ശക്തി അവന്റെ ഹൃദയം പിളർത്തി; തുളച്ച് ഭൂമിയിലേക്കു കടന്നു.

Verse 173

निःसृत्य जलकल्लोलपूर्विका स्कंदमाययौ । स च संताडितः शक्त्या विभिन्नहृदयोसुरः । नादयन्वसुधां सर्वां पपातायोमुखो मृतः

ജലക്കല്ലോലത്തെപ്പോലെ പൊങ്ങിപ്പുറപ്പെട്ടു അയോമുഖൻ സ്കന്ദനിലേക്കു പാഞ്ഞു. എന്നാൽ ശക്തിയുടെ പ്രഹാരത്തിൽ അസുരന്റെ ഹൃദയം പിളർന്നു; സർവ്വ വസുധയും മുഴങ്ങവെ അയോമുഖൻ വീണു മരിച്ചു.

Verse 174

एवं प्रताप्य त्रैलोक्यं निर्जित्य बहुशः सुरान् । महारणे कुमारेण निहतः पार्थ तारकः

ഇങ്ങനെ ത്രിലോകവും ദഹിപ്പിച്ച് ദേവന്മാരെ പലവട്ടം ജയിച്ച ശേഷം, ഹേ പാർഥ, മഹാരണമിൽ താരകൻ കുമാരൻ (സ്കന്ദൻ) കൈയ്യാൽ നിഹതനായി.

Verse 175

एतस्मिन्निहते दैत्ये प्रहर्षं विश्वमाययौ

ആ ദൈത്യൻ വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ സർവ്വലോകവും ആനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു।

Verse 176

ववुर्वातास्तथा पुण्याः सुप्रभोभूद्दिवाकरः । जज्वलुश्चाग्नयः शांताः शांता दिग्जनितस्वनाः

പുണ്യമായ കാറ്റുകൾ വീശിത്തുടങ്ങി; ദിവാകരൻ അത്യന്തം ദീപ്തിയോടെ പ്രകാശിച്ചു. അഗ്നികൾ ശാന്തമായി സ്ഥിരമായി ജ്വലിച്ചു; ദിക്കുകളിലെ കോലാഹലം ശമിച്ച് ശാന്തി പടർന്നു।

Verse 177

ततः पुनः स्कंदमाह प्रहृष्टः केशवोऽरिहा । स्कंदस्कंद महाबाहो बाणोनाम बलात्मजः

അപ്പോൾ ശത്രുഹന്താവായ കേശവൻ ആനന്ദത്തോടെ വീണ്ടും സ്കന്ദനോട് പറഞ്ഞു— “സ്കന്ദാ, സ്കന്ദാ, ഹേ മഹാബാഹോ! ‘ബാണ’ എന്നൊരു (ദൈത്യൻ) ഉണ്ട്; അവൻ ബലന്റെ പുത്രൻ.”

Verse 178

क्रौंचपर्वतमादाय देवसंघान्प्रबाधते । सोऽधुना ते भयाद्वीर पलायित्वा नगं गतः । जहि तं पापसंकल्पं क्रौंचस्थं शक्तिवेगतः

ക്രൗഞ്ചപർവ്വതത്തെ ആശ്രയിച്ച് അവൻ ദേവസംഘങ്ങളെ പീഡിപ്പിക്കുന്നു. ഇപ്പോൾ, ഹേ വീരാ, നിന്റെ ഭയത്തിൽ ഓടി അവൻ അതേ പർവ്വതത്തിലേക്കു പോയിരിക്കുന്നു. ക്രൗഞ്ചത്തിൽ വസിക്കുന്ന ആ പാപസങ്കൽപ്പിയെ നിന്റെ ശക്തിയുടെ വേഗത്തോടെ शीഘ്രം വധിക്കൂ।

Verse 179

ततः क्रौंचं महातेजा नानाव्यालविनादितम् । शक्त्या बिभेद बहुभिर्वृक्षैर्जीवैश्च संकुलम्

പിന്നീട് മഹാതേജസ്സായ സ്കന്ദൻ നാനാവിധ വന്യജീവികളുടെ നാദത്തോടെ മുഴങ്ങുന്ന, അനവധി വൃക്ഷങ്ങളും ജീവജാലങ്ങളും നിറഞ്ഞ ക്രൗഞ്ചപർവ്വതത്തെ തന്റെ ശക്തിയാൽ ഭേദിച്ചു।

Verse 180

तत्र व्यालसहस्राणि दैत्यकोट्ययुतं तथा । ददाह बाणां च गिरं भित्त्वा शक्तिर्महारवा

അവിടെ മഹാരവത്തോടെ ഗർജ്ജിച്ച മഹാശക്തി പർവ്വതം ഭേദിച്ച് ആയിരക്കണക്കിന് ഭയങ്കര വ്യാളങ്ങളെയും ദൈത്യരുടെ കോടി-അയുത സംഘത്തെയും ദഹിപ്പിച്ചു; ഗിരിദുർഗ്ഗത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന ബാണനെയും അവന്റെ കോട്ടയെയും ഭസ്മമാക്കി।

Verse 181

अद्यापि छिद्रं तत्पार्थ क्रौंचस्य परिवर्तते

ഹേ പാർഥാ! ക്രൗഞ്ചപർവ്വതത്തിൽ ശക്തി ഉണ്ടാക്കിയ ആ വിടവ് ഇന്നും അതേപോലെ നിലനിൽക്കുന്നു।

Verse 182

येन हंसाश्च क्रौंचाश्च मानसाय प्रयांति च । हत्वा बाणं महाशक्तिः पुनः स्कंदं समागता । प्रत्यायाति मनः साधोराहृतं प्रहितं तथा

അതേ വഴിയിലൂടെ ഹംസങ്ങളും ക്രൗഞ്ചപക്ഷികളും മാനസാ (മാനസരോവർ)യിലേക്കു പോകുന്നു. ബാണനെ വധിച്ച് മഹാശക്തി വീണ്ടും സ്കന്ദനടുത്തേക്ക് മടങ്ങി—സാധുവിന്റെ മനസ്സ് അയക്കപ്പെട്ട കാര്യം നേടി പിന്നെ തിരിച്ചുവരുന്നതുപോലെ।

Verse 183

ततो हरींद्रप्रमुखाः प्रतुष्टुवुर्ननृतुश्च रंभाप्रमुखा वरांगनाः । वाद्यानि सर्वाणि च वादयंतस्तं साधुसाध्वित्यमरा जगुर्भुशम्

അപ്പോൾ ഹരി, ഇന്ദ്രൻ മുതലായ ദേവന്മാർ അദ്ദേഹത്തെ സ്തുതിച്ചു; രംഭാ മുതലായ അപ്സരസ്സുകൾ നൃത്തം ചെയ്തു. എല്ലാ വാദ്യങ്ങളും മുഴങ്ങുമ്പോൾ അമരർ ഉച്ചത്തിൽ പാടി—“സാധു! സാധു!”