Adhyaya 155

Verse 1

अड-#-#क+ एकोनपज्चाशर्दाधिकशततमो< ध्याय: श्रीविष्णुसहसत्रनामस्तोत्रम्‌ (यस्य स्मरणमात्रेण जन्मसंसारबन्धनात्‌ । विमुच्यते नमस्तस्मै विष्णवे प्रभविष्णवे ।। जिनके स्मरण करनेमात्रसे मनुष्य जन्म-मृत्यु-रूप संसारबन्धनसे मुक्त हो जाता है, सबकी उत्पत्तिके कारणभूत उन भगवान्‌ विष्णुको नमस्कार है ।। नम: समस्तभूतानामादिभूताय भूभृते । अनेकरूपरूपाय विष्णवे प्रभविष्णवे ।।) सम्पूर्ण प्राणियोंक आदिभूत, पृथ्वीकों धारण करनेवाले, अनेक रूपधारी और सर्वसमर्थ भगवान्‌ विष्णुको प्रणाम है ।। वैशम्पायन उवाच श्रुत्वा धर्मानशेषेण पावनानि च सर्वश: । युधिष्ठटिर: शान्तनवं पुनरेवाभ्यभाषत,वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन्‌! धर्मपुत्र राजा युधिष्ठिरने सम्पूर्ण विधिरूप धर्म तथा पापोंका क्षय करनेवाले धर्म-रहस्योंको सब प्रकार सुनकर शान्तनुपुत्र भीष्मसे फिर पूछा

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ! ಸಮಸ್ತ ಧರ್ಮೋಪದೇಶಗಳನ್ನೂ, ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದ ಪಾಪಕ್ಷಯಕರವಾದ ಪಾವನ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೇಳಿ, ಧರ್ಮಪುತ್ರನಾದ ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಶಾಂತನುವಿನ ಪುತ್ರ ಭೀಷ್ಮನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸಂಬೋಧಿಸಿದನು।

Verse 2

युधिछिर उवाच किमेकं दैवतं लोके कि वाप्येक॑ परायणम्‌ | स्तुवन्त: क॑ कमर्चन्तः प्राप्तुयु्मानवा: शुभम्‌,युधिष्ठिर बोले--दादाजी! समस्त जगतमें एक ही देव कौन है तथा इस लोकमें एक ही परम आश्रयस्थान कौन है? किस देवकी स्तुति--गुण-कीर्तन करनेसे तथा किस देवका नाना प्रकारसे बाह्र और आन्तरिक पूजन करनेसे मनुष्य कल्याणकी प्राप्ति कर सकते हैं?

ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು—ಪಿತಾಮಹಾ! ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಏಕೈಕ ದೈವ ಯಾರು? ಏಕೈಕ ಪರಮಾಶ್ರಯವೇನು? ಯಾರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ಯಾರನ್ನು ಅರ್ಚಿಸಿ ಮಾನವರು ಶುಭವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ?

Verse 3

को धर्म: सर्वधर्माणां भवत: परमो मतः । कि जपन्‌ मुच्यते जन्तुर्जन्मसंसारबन्धनात्‌,आप समस्त धर्मोमें किस धर्मको परम श्रेष्ठ मानते हैं? तथा किसका जप करनेसे जीव जन्म-मरणरूप संसार-बन्धनसे मुक्त हो जाता है?

ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ನೀವು ಯಾವ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪರಮೋನ್ನತವೆಂದು ಮನಗಾಣುತ್ತೀರಿ? ಮತ್ತು ಯಾವುದನ್ನು ಜಪಿಸಿದರೆ ಜೀವವು ಜನ್ಮ-ಮರಣರೂಪ ಸಂಸಾರಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ?

Verse 4

भीष्म उवाच जगत्प्रभुं देवदेवमनन्तं पुरुषोत्तमम्‌ । स्तुवन्‌ नामसहस्रेण पुरुष: सततोत्थित:,भीष्मजीने कहा--बेटा! स्थावर-जंगमरूप संसारके स्वामी, ब्रह्मादि देवोंके देव, देश- काल और वस्तुसे अपरिच्छिन्न, क्षर-अक्षरसे श्रेष्ठ पुरुषोत्तमका सहस्रनामोंके द्वारा निरन्तर तत्पर रहकर गुण-संकीर्तन करनेसे पुरुष सब दुःखोंसे पार हो जाता है

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಯಾವ ಪುರುಷನು ಸದಾ ಜಾಗರೂಕನಾಗಿ ಸ್ಥಿರಚಿತ್ತನಾಗಿ ಜಗತ್ಪ್ರಭು, ದೇವದೇವ, ಅನಂತ, ಪುರುಷೋತ್ತಮನಾದ ಭಗವಂತನನ್ನು ಸಹಸ್ರನಾಮಗಳಿಂದ ನಿರಂತರ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಎಲ್ಲ ಶೋಕದುಃಖಗಳನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾನೆ।

Verse 5

तमेव चार्चयन्‌ नित्यं भकक्‍त्या पुरुषमव्ययम्‌ | ध्यायन्‌ स्तुवन्‌ नमस्यंश्व॒ यजमानस्तमेव च,तथा उसी विनाशरहित पुरुषका सब समय भक्तिसे युक्त होकर पूजन करनेसे, उसीका ध्यान करनेसे तथा स्तवन एवं नमस्कार करनेसे पूजा करनेवाला सब दु:खोंसे छूट जाता है

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಅವ್ಯಯನಾದ ಆ ಪುರುಷನನ್ನೇ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಿತ್ಯ ಅರ್ಚಿಸಿ, ಅವನನ್ನೇ ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ಸ್ತುತಿಸಿ, ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಸೇವಾಭಾವದಿಂದ ಅರ್ಪಣ ಮಾಡುವ ಉಪಾಸಕನು ಎಲ್ಲ ದುಃಖಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 6

अनादिनिधन विष्णुं सर्वलोकमहेश्वरम्‌ । लोकाध्यक्षं स्तुवन्‌ नित्यं सर्वदुःखातिगो भवेत्‌,उस जन्म-मृत्यु आदि छ: भाव-विकारोंसे रहित, सर्वव्यापक, सम्पूर्ण लोकोंके महेश्वर, लोकाध्यक्ष देवकी निरन्तर स्तुति करनेसे मनुष्य सब दु:ःखोंसे पार हो जाता है

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಆದಿಯೂ ಅಂತ್ಯವೂ ಇಲ್ಲದ, ಸರ್ವಲೋಕಗಳ ಮಹೇಶ್ವರ, ಲೋಕಾಧ್ಯಕ್ಷನಾದ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ನಿತ್ಯ ಸ್ತುತಿಸುವವನು ಎಲ್ಲ ದುಃಖಗಳನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾನೆ।

Verse 7

ब्रह्माण्यं सर्वधर्मज्ञें लोकानां कीर्तिवर्धनम्‌ । लोकनाथं महदभूतं सर्वभूतभवोद्धवम्‌,ब्राह्मणोंके हितकारी, सब धर्मोको जाननेवाले, प्राणियोंकी कीर्तिको बढ़ानेवाले, सम्पूर्ण लोकोंके स्वामी, समस्त भूतोंके उत्पत्ति-स्थान एवं संसारके कारणरूप परमेश्वरका स्तवन करनेसे मनुष्य सब दु:खोंसे छूट जाता है

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಬ್ರಾಹ್ಮಣಹಿತೈಷಿ, ಸರ್ವಧರ್ಮಜ್ಞ, ಜೀವಿಗಳ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುವವನು, ಸರ್ವಲೋಕಗಳ ನಾಥ, ಮಹಾನ್ ಪರಮೇಶ್ವರ, ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಉದ್ಭವಕಾರಣ—ಆ ಪ್ರಭುವನ್ನು ನಿತ್ಯ ಸ್ತುತಿಸುವವನು ಎಲ್ಲ ದುಃಖಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 8

एष मे सर्वधर्माणां धर्मोडधिकतमो मत: । यद्धवत्या पुण्डरीकाक्षं स्तवैरचेंन्नर: सदा,सम्पूर्ण धर्मोमें मैं इसी धर्मको सबसे बड़ा मानता हूँ कि मनुष्य कमलनयन भगवान्‌ वासुदेवका भक्तिपूर्वक गुण-संकीर्तनरूप स्तुतियोंसे सदा अर्चन करे

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಸರ್ವ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಮತದಲ್ಲಿ ಇದುವೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಧರ್ಮ: ಮನುಷ್ಯನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪುಂಡರೀಕಾಕ್ಷನಾದ ಪ್ರಭು (ವಾಸುದೇವ)ನನ್ನು ಸದಾ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಅರ್ಚಿಸಬೇಕು।

Verse 9

परम यो महत्तेज: परम॑ यो महत्तप: । परम॑ं यो महदब्रह्म परमं यः परायणम्‌

ಅವನೇ ಪರಮನು—ಪರಮ ತೇಜಸ್ವಿ, ಪರಮ ತಪಸ್ವಿ; ಅವನೇ ಪರಮ ಮಹದ್ಬ್ರಹ್ಮ, ಅವನೇ ಪರಮಾಶ್ರಯವೂ ಪರಮಗತಿಯೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.

Verse 10

पवित्राणां पवित्र यो मड़लानां च मज्जलम्‌ | दैवतं देवतानां च भूतानां योडव्यय: पिता

ಅವನೇ ಪವಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮ ಪವಿತ್ರನು, ಮಂಗಳಗಳಲ್ಲಿ ಮಂಗಳಸ್ವರೂಪನು; ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ದೇವನು, ಸಮಸ್ತ ಭೂತಪ್ರಾಣಿಗಳ ಅವ್ಯಯ ತಂದೆ.

Verse 11

यतः: सर्वाणि भूतानि भवन्त्यादियुगागमे । यस्मिंश्व॒ प्रलयं यान्ति पुनरेव युगक्षये

ಆದಿಯುಗಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಭೂತಗಳು ಯಾರಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೋ, ಯುಗಕ್ಷಯದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಯಾರಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಳಯವಾಗಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತವೋ—ಅವನೇ.

Verse 12

तस्य लोकप्रधानस्य जगन्नाथस्य भूपते । विष्णोर्नामसहस्नं मे शूणु पापभयापहम्‌

ಹೇ ಭೂಪತೇ! ಲೋಕಪ್ರಧಾನನಾದ ಜಗನ್ನಾಥ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸಹಸ್ರನಾಮಗಳನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳು; ಅವು ಪಾಪಜನ್ಯ ಭಯವನ್ನು ಹರಣಮಾಡುವವು.

Verse 13

पृथ्वीपते! जो परम महान्‌ तेज:स्वरूप है, जो परम महान्‌ तपःस्वरूप है, जो परम महान्‌ ब्रह्म है, जो सबका परम आश्रय है, जो पवित्र करनेवाले तीर्थादिकोंमें परम पवित्र है, मंगलोंका भी मंगल है, देवोंका भी देव है तथा जो भूतप्राणियोंका अविनाशी पिता है, कल्पके आदिमें जिससे सम्पूर्ण भूत उत्पन्न होते हैं और फिर युगका क्षय होनेपर महाप्रलयमें जिसमें वे विलीन हो जाते हैं, उस लोकप्रधान, संसारके स्वामी, भगवान्‌ विष्णुके हजार नामोंको मुझसे सुनो, जो पाप और संसार-भयको दूर करनेवाले हैं ।। ९-- १२ || यानि नामानि गौणानि विख्यातानि महात्मन: । ऋषिभि: परिगीतानि तानि वक्ष्यामि भूतये,महान्‌ आत्मस्वरूप विष्णुके जो नाम गुणके कारण प्रवृत्त हुए हैं, उनमेंसे जो-जो प्रसिद्ध हैं और मन्त्रद्रष्टा मुनियोंद्वारा जो सर्वत्र गाये गये हैं, उन समस्त नामोंको पुरुषार्थ- सिद्धिके लिये वर्णन करता हूँ

ಹೇ ಪೃಥ್ವೀಪತೇ! ಯಾರು ಪರಮ ಮಹತ್ತೇಜಸ್ವರೂಪನೋ, ಪರಮ ಮಹತ್ತಪಸ್ವರೂಪನೋ, ಪರಮ ಮಹದ್ಬ್ರಹ್ಮನೋ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪರಮಾಶ್ರಯನೋ; ತೀರ್ಥಾದಿ ಪವಿತ್ರಕರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮ ಪವಿತ್ರನೋ, ಮಂಗಳಗಳಲ್ಲಿ ಮಂಗಳಸ್ವರೂಪನೋ; ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ದೇವನೋ, ಸಮಸ್ತ ಭೂತಪ್ರಾಣಿಗಳ ಅವಿನಾಶಿ ಪಿತಾನೋ; ಕಲ್ಪದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಯಾರಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಭೂತಗಳು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೋ, ಯುಗಕ್ಷಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾಪ್ರಳಯದಲ್ಲಿ ಯಾರಲ್ಲಿಯೇ ಪುನಃ ಲೀನವಾಗುತ್ತವೋ—ಆ ಲೋಕಪ್ರಧಾನನಾದ ಜಗನ್ನಾಥ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸಹಸ್ರನಾಮಗಳನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳು; ಅವು ಪಾಪವನ್ನೂ ಸಂಸಾರಭಯವನ್ನೂ ದೂರಮಾಡುವವು. ಈಗ ಆ ಮಹಾತ್ಮನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗೌಣ (ಗುಣನಿಮಿತ್ತ) ನಾಮಗಳನ್ನು—ಋಷಿಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹಾಡಿರುವುದನ್ನು—ಪುರುಷಾರ್ಥಸಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಹಿತಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು.

Verse 14

३० विश्व विष्णुर्वघट्कारों भूतभव्यभवत्प्रभु: । भूतकृद्‌ भूतभूद्‌ भावों भूतात्मा भूतभावन:,३5 सच्चिदानन्दस्वरूप, १ विश्वम्‌-विराट्स्वरूप, २ विष्णु:-सर्वव्यापी, ३ वषट्कार जिनके उद्देश्यसे यज्ञमें वषट्‌ क्रिया की जाती है, ऐसे यज्ञस्वरूप, ४ भूतभव्यभवत्प्रभु भूत, भविष्यत्‌ और वर्तमानके स्वामी, ५ भूतकृत्‌-रजोगुणको स्वीकार करके ब्रह्मारूपसे सम्पूर्ण भूतोंकी रचना करनेवाले, ६ भूतभृत्‌-सत्त्वगुणको स्वीकार करके सम्पूर्ण भूतोंका पालन-पोषण करनेवाले, ७ भाव:-नित्यस्वरूप होते हुए भी स्वतः उत्पन्न होनेवाले, ८ भूतात्मा-सम्पूर्ण भूतोंके आत्मा, ९ भूतभावनः-भूतोंकी उत्पत्ति और वृद्धि करनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನೇ ಈ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವ, ವಿರಾಟ್-ಸ್ವರೂಪ; ಅವನೇ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಭು ವಿಷ್ಣು. ಅವನೇ ವಷಟ್ಕಾರ—ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಆಹುತಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಯಜ್ಞಕ್ರಿಯೆಯೇ. ಅವನೇ ಭೂತ-ಭವಿಷ್ಯ-ವರ್ತಮಾನಗಳ ಅಧಿಪತಿ. ಸೃಷ್ಟಿಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅವನೇ ಸರ್ವಭೂತಗಳನ್ನು ಸೃಜಿಸುತ್ತಾನೆ; ಪಾಲನಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅವನೇ ಅವುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಪೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯನಾಗಿದ್ದರೂ ಅವನೇ ಸದಾ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ‘ಭಾವ’. ಅವನೇ ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಅಂತರಾತ್ಮ, ಮತ್ತು ಅವನೇ ಭೂತಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಹಾಗೂ ವೃದ್ಧಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುವವನು.

Verse 15

पूतात्मा परमात्मा च मुक्तानां परमा गति: । अव्यय: पुरुष: साक्षी क्षेत्रज्ञो5क्षर एव च,१० पूतात्मा-पवित्रात्मा, ११ परमात्मा-परमश्रेष्ठ नित्यशुद्ध-बुद्ध-मुक्तस्वभाव, १२ मुक्तानां परमा गतिः-मुक्त पुरुषोंकी सर्वश्रेष्ठ गतिस्वरूप, १३ अव्यय:-कभी विनाशको प्राप्त न होनेवाले, १४ पुरुष:-पुर अर्थात शरीरमें शयन करनेवाले, १५ साक्षी-बिना किसी व्यवधानके सब कुछ देखनेवाले, १६ क्षेत्रज्ञ:-क्षेत्र अर्थात्‌ समस्त प्रकृतिरूप शरीरको पूर्णतया जाननेवाले, १७ अक्षर:-कभी क्षीण न होनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನೇ ಪೂತಾತ್ಮ, ಅವನೇ ಪರಮಾತ್ಮ; ಮುಕ್ತರಿಗೆ ಅವನೇ ಪರಮ ಗತಿ. ಅವನು ಅವ್ಯಯ—ದೇಹಾಂತರ್ವರ್ತಿಯಾದ ಪುರುಷ; ಅವನು ಸಾಕ್ಷಿ; ಅವನು ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ (ದೇಹ-ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದವನು); ಅವನೇ ಅಕ್ಷರ—ಕ್ಷಯರಹಿತನು.

Verse 16

योगो योगविदां नेता प्रधानपुरुषेश्वर: । नारसिंहवपु: श्रीमान्‌ केशव: पुरुषोत्तम:,१८ योग:-मनसहित सम्पूर्ण ज्ञानेन्द्रियोंके निरोधरूप योगसे प्राप्त होनेवाले, १९ योगविदां नेता-योगको जाननेवाले भक्तोंके स्वामी, २० प्रधानपुरुषेश्चर:-प्रकृति और पुरुषके स्वामी, २१ नारसिंहवपु:-मनुष्य और सिंह दोनोंके-जैसा शरीर धारण करनेवाले नरसिंहरूप, २२ श्रीमान्‌-वक्ष:स्थलमें सदा श्रीको धारण करनेवाले, २३ केशव:-(क) ब्रह्मा, (अ) विष्णु और (ईश) महादेव--इस प्रकार त्रिमूर्तिस्वरूप, २४ पुरुषोत्तम:-क्षर और अक्षर --इन दोनोंसे सर्वथा उत्तम

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನೇ ಯೋಗ, ಯೋಗವನ್ನು ತಿಳಿದವರ ನಾಯಕ; ಅವನೇ ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪುರುಷರ ಈಶ್ವರ. ಅವನೇ ಶ್ರೀಮಾನ್, ನರಸಿಂಹ ವಪುವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಮಹಿಮಾವಂತ; ಅವನೇ ಕೇಶವ; ಅವನೇ ಪುರುಷೋತ್ತಮ—ಕ್ಷರ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷರ ಎರಡಕ್ಕೂ ಮೀರಿದವನು.

Verse 17

सर्व: शर्व: शिव: स्थाणुर्भूतादिर्निधिरव्यय: । सम्भवो भावनो भर्ता प्रभव: प्रभुरीक्षर:,२५ सर्व:-सर्वरूप, २६ शर्व:-सारी प्रजाका प्रलयकालमें संहार करनेवाले, २७ शिव:- तीनों गुणोंसे परे कल्याणस्वरूप, २८ स्थाणु:-स्थिर, २९ भूतादि:-भूतोंके आदिकारण, ३० निधिरव्यय:-प्रलयकालमें सब प्राणियोंके लीन होनेके लिये अविनाशी स्थानरूप, ३१ सम्भव:-अपनी इच्छासे भली प्रकार प्रकट होनेवाले, ३२ भावन:-समस्त भोक्ताओंके फलोंको उत्पन्न करनेवाले, ३३ भर्ता-सबका भरण करनेवाले, ३४ प्रभव:-उत्कृष्ट (दिव्य) जन्मवाले, ३५ प्रभु:-सबके स्वामी, ३६ ईश्वर:- उपाधिरहित ऐश्वर्यवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನೇ ಸರ್ವ; ಅವನೇ ಶರ್ವ—ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಂಹರಿಸುವವನು; ಅವನೇ ಶಿವ—ಮಂಗಳಸ್ವರೂಪ, ತ್ರಿಗುಣಾತೀತ; ಅವನೇ ಸ್ಥಾಣು—ಅಚಲ, ಸ್ಥಿರ. ಅವನೇ ಭೂತಗಳ ಆದಿಕಾರಣ; ಅವನೇ ಅವ್ಯಯ ನಿಧಿ—ಪ್ರಳಯದಲ್ಲಿ ಸರ್ವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಲೀನವಾಗುವ ಆಶ್ರಯ. ಅವನು ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಭೋಗಿಗಳ ಕರ್ಮಫಲಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಧರಿಸಿ ಪೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ದಿವ್ಯೋತ್ಕೃಷ್ಟ ಉದ್ಭವವಂತ, ಸರ್ವಾಧಿಪತಿ, ಉಪಾಧಿರಹಿತ ಐಶ್ವರ್ಯವಿರುವ ಈಶ್ವರನು.

Verse 18

स्वयम्भू: शम्भुरादित्य: पुष्कराक्षो महास्वन: । अनादिनिधनो धाता विधाता धातुरुत्तम:,३७ स्वयम्भू:-स्वयं उत्पन्न होनेवाले, ३८ शम्भु:-भक्तोंके लिये सुख उत्पन्न करनेवाले, ३९ आदित्य:-द्वादश आदित्योंमें विष्णुनामक आदित्य, ४० पुष्कराक्ष:-कमलके समान नेत्रवाले, ४१ महास्वन:-वेदरूप अत्यन्त महान्‌ घोषवाले, ४२ अनादिनिधन:-जन्म-मृत्युसे रहित, ४३ धाता-विश्वको धारण करनेवाले, ४४ विधाता-कर्म और उसके फलोंकी रचना करनेवाले, ४५ धातुरुत्तम:-कार्य-कारणरूप सम्पूर्ण प्रपंचको धारण करनेवाले एवं सर्वश्रेष्ठ

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನೇ ಸ್ವಯಂಭೂ; ಅವನೇ ಶಂಭು—ಭಕ್ತರಿಗೆ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ನೀಡುವವನು; ಅವನೇ ಆದಿತ್ಯ—ದೀಪ್ತ ಸೌರಶಕ್ತಿ; ಅವನೇ ಪುಷ್ಕರಾಕ್ಷ—ಕಮಲನೇತ್ರ. ಅವನೇ ಮಹಾಸ್ವನ—ವೇದಸ್ವರೂಪವಾದ ಮಹಾನಾದವಂತ. ಅವನು ಅನಾದಿ-ನಿಧನ—ಆದಿಯೂ ಅಂತ್ಯವೂ ಇಲ್ಲದವನು; ಅವನೇ ಧಾತಾ—ವಿಶ್ವವನ್ನು ಧರಿಸುವವನು; ಅವನೇ ವಿಧಾತಾ—ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಅದರ ಫಲಗಳನ್ನು ನಿಯಮಿಸುವವನು; ಅವನೇ ಧಾತುರುತ್ತಮ—ಕಾರ್ಯ-ಕಾರಣ ಸಮಸ್ತ ಜಾಲದ ಪರಮ ಆಧಾರ.

Verse 19

अप्रमेयो हृषीकेश: पद्मनाभो5मरप्र भु: । विश्वकर्मा मनुस्त्वष्टा स्थविष्ठ: स्थविरो ध्रुव:,४६ अप्रमेय:-प्रमाणादिसे जाननेमें न आ सकनेवाले, ४७ हृषीकेश:-इन्द्रियोंके स्वामी, ४८ पद्मनाभ:-जगत्‌के कारणरूप कमलको अपनी नाभिमें स्थान देनेवाले, ४९ अमरप्रभु:-देवताओंके स्वामी, ५० विश्वकर्मा-सारे जगत्‌की रचना करनेवाले, ५१ मनुः- प्रजापति मनुरूप, ५२ त्वष्टा-संहारके समय सम्पूर्ण प्राणियोंको क्षीण करनेवाले, ५३ स्थविष्ठ:-अत्यन्त स्थूल, ५४ स्थविरो ध्रुवः-अति प्राचीन एवं अत्यन्त स्थिर

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಅಪ್ರಮೇಯನು—ಹೃಷೀಕೇಶ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಅಧಿಪತಿ; ಪದ್ಮನಾಭ, ಜಗತ್ತಿನ ಕಾರಣರೂಪ ಕಮಲವು ಅವನ ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವವನು; ಅಮರರ ಪ್ರಭು. ಅವನು ವಿಶ್ವಕರ್ಮ, ಸೃಷ್ಟಿಯ ಶಿಲ್ಪಿ; ಮನು, ಪ್ರಜೆಯ ಆದಿಪಿತಾ ಮತ್ತು ವಿಧಿದಾತ; ತ್ವಷ್ಟಾ, ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಕಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಕ್ಷೀಣಗೊಳಿಸುವ ಶಕ್ತಿ. ಅವನು ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಥೂಲ, ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ, ಅಚಲ ಧ್ರುವನು।

Verse 20

अग्राहा: शाश्वत: कृष्णो लोहिताक्ष: प्रतर्दन: । प्रभूतस्त्रिककुब्धाम पवित्र मड़लं परम्‌,५५ अग्राह्ु:-मनसे भी ग्रहण न किये जा सकनेवाले, ५६ शाश्व॒त:-सब कालमें स्थित रहनेवाले, ५७ कृष्ण:-सबके चित्तको बलात्‌ अपनी ओर आवकर्षेीत करनेवाले परमानन्दस्वरूप, ५८ लोहिताक्ष:-लाल नेत्रोंवाले, ५९ प्रतर्दन:-प्रलयकालमें प्राणियोंका संहार करनेवाले, ६० प्रभूत:-ज्ञान, ऐश्वर्य आदि गुणोंसे सम्पन्न, ६१ त्रिककुब्धाम-ऊपर- नीचे और मध्यभेदवाली तीनों दिशाओंके आश्रयरूप, ६२ पवित्रम-सबको पवित्र करनेवाले, ६३ मड़लं परम्‌-परम मंगलस्वरूप

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಮನಸ್ಸಿಗೂ ಅಗ್ರಾಹ್ಯ, ಶಾಶ್ವತನು; ಕೃಷ್ಣ—ಸರ್ವರ ಚಿತ್ತವನ್ನು ತನ್ನತ್ತ ಸೆಳೆಯುವ ಪರಮಾನಂದಸ್ವರೂಪ ಪ್ರಭು; ಲೋಹಿತಾಕ್ಷ, ಕೆಂಪು ಕಣ್ಣುಗಳವನು; ಪ್ರತರ್ದನ, ಕಾಲಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವವನು। ಅವನು ಜ್ಞಾನ-ಐಶ್ವರ್ಯಾದಿ ಗುಣಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧ; ಊರ್ಧ್ವ-ಅಧೋ-ಮಧ್ಯ ಎಂಬ ತ್ರಿದಿಕ್ಕುಗಳ ಆಶ್ರಯ-ಆಧಾರ; ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುವವನು—ನಿಜಕ್ಕೂ ಪರಮ ಮಂಗಳಮಯ ಮಂಡಲ।

Verse 21

ईशान: प्राणद: प्राणो ज्येष्ठ: श्रेष्ठ: प्रजापति: । हिरण्यगर्भो भूगर्भो माधवों मधुसूदन:,६४ ईशानः-सर्वभूतोंके नियन्‍ता, ६५ प्राणद:-सबके प्राणदाता, ६६ प्राण:- प्राणस्वरूप, ६७ ज्येक्ठ:-सबके कारण होनेसे सबसे बड़े, ६८ श्रेष्ठ:-सबमें उत्कृष्ट होनेसे परम श्रेष्ठ, ६९ प्रजापति:- ईश्वररूपसे सारी प्रजाओंके स्वामी, ७० हिरण्यगर्भ:- ब्रह्माण्डरूप हिरण्यमय अण्डके भीतर ब्रह्मारूपसे व्याप्त होनेवाले, ७१ भूगर्भ:-पृथ्वीको गर्भमें रखनेवाले, ७२ माधव:-लक्ष्मीके पति, ७३ मधुसूदन:-मधुनामक दैत्यको मारनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಈಶಾನ, ಸರ್ವಭೂತಗಳ ನಿಯಂತಾ; ಪ್ರಾಣದ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರಾಣ ನೀಡುವವನು; ಮತ್ತು ಸ್ವತಃ ಪ್ರಾಣಸ್ವರೂಪ. ಕಾರಣಭೂತನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಜ್ಯೇಷ್ಠ, ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಯಿಂದ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಅವನು ಪ್ರಜಾಪತಿ—ಸಕಲ ಪ್ರಜೆಯ ಅಧಿಪತಿ. ಅವನು ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ—ಸುವರ್ಣಮಯ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಾಂಡದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಬೀಜರೂಪವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವವನು; ಮತ್ತು ಭೂಗರ್ಭ—ಭೂಮಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಧರಿಸುವವನು. ಅವನು ಮಾಧವ—ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿ; ಮತ್ತು ಮಧುಸೂದನ—ಮಧು ದೈತ್ಯನ ಸಂಹಾರಕ.

Verse 22

ईश्वरो विक्रमी धन्वी मेधावी विक्रम: क्रम: । अनुत्तमो दुराधर्ष: कृतज्ञ: कृतिरात्मवान्‌,७४ ईश्वरः-सर्वशक्तिमान्‌ ईश्वर, ७५ विक्रमी-शूरवीरतासे युक्त, ७६ धन्वी-शार्ज्रधनुष रखनेवाले, ७७ मेधावी-अतिशय बुद्धिमान, ७८ विक्रम:-गरुड़ पक्षीद्वारा गमन करनेवाले, ७९ क्रम:-क्रमविस्तारके कारण, ८० अनुन्तम:-सर्वोत्कृष्ट, ८१ दुराधर्ष:-किसीसे भी तिरस्कृत न हो सकनेवाले, ८२ कृतज्ञ:-अपने निमित्तसे थोड़ा-सा भी त्याग किये जानेपर उसे बहुत माननेवाले यानि पत्र-पुष्पादि थोड़ी-सी वस्तु समर्पण करनेवालोंको भी मोक्ष दे देनेवाले, ८३ कृतिः-पुरुष-प्रयत्नके आधाररूप, ८४ आत्मवान्‌-अपनी ही महिमामें स्थित

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಈಶ್ವರ, ಸರ್ವಶಕ್ತಿಮಾನ; ವಿಕ್ರಮಿ, ಶೂರ; ಧನ್ವಿ, ಧನುರ್ಧರ; ಮೇಧಾವಿ, ಅತಿಬುದ್ಧಿವಂತ; ವಿಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಕ್ರಮ—ಪರಾಕ್ರಮವೂ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ಣ ಹೆಜ್ಜೆಯೂ ಅವನ ಸ್ವರೂಪ. ಅವನು ಅನುತ್ತಮ, ಸರ್ವೋತ್ತಮ; ದುರಾಧರ್ಷ, ಅಜೇಯ; ಕೃತಜ್ಞ, ಅಲ್ಪ ಅರ್ಪಣವನ್ನೂ ಮಹತ್ತಾಗಿ ಗಣಿಸುವವನು; ಕೃತಿ, ಸಕಲ ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳ ಆಧಾರ; ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಾನ್—ತನ್ನ ಮಹಿಮೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತ, ಸ್ವಾಧೀನ.

Verse 23

सुरेश: शरणं शर्म विश्वरेता: प्रजाभव: । अह: संवत्सरो व्याल: प्रत्यय: सर्वदर्शन:,८५ सुरेश:-देवताओंके स्वामी, ८६ शरणम्‌-दीन-दुखियोंके परम आश्रय, ८७ शर्म- परमानन्दस्वरूप, ८८ विश्वुरेता:-विश्वके कारण, ८९ प्रजाभव:-सारी प्रजाको उत्पन्न करनेवाले, ९० अह:ः-प्रकाशरूप, ९१ संवत्सर:-कालरूपसे स्थित, ९२ व्यालः- शेषनागस्वरूप, ९३ प्रत्ययः:-उत्तम बुद्धिसे जाननेमें आनेवाले, ९४ सर्वदर्शन:-सबके द्रष्टा

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಸುರೇಶ, ದೇವತೆಗಳ ಅಧಿಪತಿ; ಶರಣ, ದೀನದುಃಖಿತರ ಪರಮ ಆಶ್ರಯ; ಶರ್ಮ, ಪರಮಾನಂದಸ್ವರೂಪ. ಅವನು ವಿಶ್ವರೇತಾ, ಜಗತ್ತಿನ ಬೀಜ ಮತ್ತು ಕಾರಣ; ಪ್ರಜಾಭವ, ಎಲ್ಲ ಪ್ರಜೆ ಅವನಿಂದಲೇ ಉದ್ಭವಿಸುವರು. ಅವನು ಅಹಃ, ಪ್ರಕಾಶಸ್ವರೂಪ; ಸಂವತ್ಸರ, ಕಾಲಸ್ವರೂಪ; ವ್ಯಾಲ, ಶೇಷನಾಗಸ್ವರೂಪ ಧಾರಕ; ಪ್ರತ್ಯಯ, ಶುದ್ಧ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಅನುಭವಿಸುವ ಸತ್ಯ; ಮತ್ತು ಸರ್ವದರ್ಶನ—ಎಲ್ಲರ ದ್ರಷ್ಟ, ಸರ್ವಸಾಕ್ಷಿ.

Verse 24

अज: सर्वेश्वरः सिद्ध: सिद्धि: सर्वादिरच्युत: । वृषाकपिरमेयात्मा सर्वयोगविनि:सृत:,९५ अज:-जन्मरहित, ९६ सर्वेश्वर:-समस्त ईश्वरोंके भी ईश्वर, ९७ सिद्ध:-नित्यसिद्ध, ९८ सिद्धि:-सबके फलस्वरूप, ९९ सर्वादि:-सब भूतोंके आदि कारण, १०० अच्युत:- अपनी स्वरूप-स्थितिसे कभी त्रिकालमें भी च्युत न होनेवाले, १०१ वृषाकपि:-धर्म और वराहरूप, १०२ अमेयात्मा-अप्रमेयस्वरूप, १०३ सर्वयोगविनि:सृतः-नाना प्रकारके शास्त्रोक्त साधनोंसे जाननेमें आनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಅಜನು, ಸರ್ವೇಶ್ವರರಿಗೂ ಅಧಿಪತಿ, ನಿತ್ಯಸಿದ್ಧ. ಅವನೇ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಿದ್ಧಿ, ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಆದಿಕಾರಣ, ಮತ್ತು ಅಚ್ಯುತ—ಯಾವ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪದಿಂದ ಚ್ಯುತವಾಗದವನು. ಅವನು ವೃಷಾಕಪಿ—ಧರ್ಮದ ಮೂರ್ತಿ ಹಾಗೂ ವರಾಹರೂಪ; ಅವನ ಆತ್ಮತತ್ತ್ವ ಅಮೇಯ, ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ಸಮಸ್ತ ಯೋಗಸಾಧನೆಗಳಿಂದ ಅವನೇ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಗೊಳ್ಳುವನು.

Verse 25

वसुर्वसुमना: सत्य: समात्मासम्मित: सम: । अमोघ: पुण्डरीकाक्षो वृषकर्मा वृषाकृति:,१०४ वसुः-सब भूतोंके वासस्थान, १०५ वसुमना:-उदार मनवाले, १०६ सत्यः- सत्यस्वरूप, १०७ समात्मा-सम्पूर्ण प्राणियोंमें एक आत्मारूपसे विराजनेवाले, १०८ असम्मित:-समस्त पदार्थोंसे मापे न जा सकनेवाले, १०९ सम:-सब समय समस्त विकारोंसे रहित, ११० अमोघ:-भक्तोंके द्वारा पूजन, स्तवन अथवा स्मरण किये जानेपर उन्हें वृथा न करके पूर्णरूपसे उनका फल प्रदान करनेवाले, १११ पुण्डरीकाक्ष:-कमलके समान नेत्रोंवाले, ११२ वृषकर्मा-धर्ममय कर्म करनेवाले, ११३ वृषाकृति:-धर्मकी स्थापना करनेके लिये विग्रह धारण करनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ವಸು, ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಆಶ್ರಯ-ನಿವಾಸ; ವಸುಮನಾಃ—ಉದಾರ ಹಾಗೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮನಸ್ಸಿನವನು; ಸತ್ಯ—ಸತ್ಯಸ್ವರೂಪ. ಅವನು ಸಮಾತ್ಮಾ—ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲೂ ಒಂದೇ ಆತ್ಮರೂಪವಾಗಿ ವಿರಾಜಮಾನ; ಅಸಮ್ಮಿತ—ಯಾವ ಮಾನದಿಂದಲೂ ಅಳೆಯಲಾಗದವನು; ಸಮ—ಸದೆ ಸಮಭಾವಿ, ನಿರ್ವಿಕಾರ. ಅವನು ಅಮೋಘ—ಭಕ್ತರ ಪೂಜೆ, ಸ್ತುತಿ, ಸ್ಮರಣ ವ್ಯರ್ಥವಾಗದಂತೆ ಯಥಾರ್ಥ ಫಲ ನೀಡುವವನು. ಅವನು ಪುಂಡರೀಕಾಕ್ಷ—ಕಮಲನಯನ; ವೃಷಕರ್ಮಾ—ಧರ್ಮಮಯ ಕರ್ಮ ಮಾಡುವವನು; ಮತ್ತು ವೃಷಾಕೃತಿ—ಧರ್ಮಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ರೂಪ ಧರಿಸುವವನು.

Verse 26

रुद्रो बहुशिरा बश्रुविश्वयोनि: शुचिश्रवा: । अमृतः शाश्वतस्थाणुर्वसरोहो महातपा:,११४ रुद्र:-दुःखके कारणको दूर भगा देनेवाले, ११५ बहुशिरा:-बहुत-से सिरोंवाले, ११६ बश्रु:-लोकोंका भरण करनेवाले, ११७ विश्वयोनि:-विश्वको उत्पन्न करनेवाले, ११८ शुचिश्रवा:-पवित्र कीर्तिवाले, ११९ अमृतः-कभी न मरनेवाले, १२० शाश्रवतस्थाणु:-नित्य सदा एकरस रहनेवाले एवं स्थिर, १२१ वरारोह:-आरूढ़ होनेके लिये परम उत्तम अपुनरयावृत्तिस्थानरूप, १२२ महातपा:-प्रताप (प्रभाव) रूप महान्‌ तपवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ರುದ್ರ—ದುಃಖನಿವಾರಕ; ಬಹುಶಿರಾ—ಅನೇಕ ಶಿರಗಳವನು; ಬಭ್ರು—ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುವವನು; ವಿಶ್ವಯೋನಿ—ವಿಶ್ವವು ಉದ್ಭವಿಸುವ ಮೂಲ; ಶುಚಿಶ್ರವಾ—ಪವಿತ್ರ ಕೀರ್ತಿಯವನು; ಅಮೃತ—ಅಮರ; ಶಾಶ್ವತಸ್ಥಾಣು—ನಿತ್ಯ ಏಕರಸ, ಅಚಲ; ವಸரோಹ—ಪರಮಾರೋಹ್ಯ, ಉನ್ನತ ಶರಣ; ಮತ್ತು ಮಹಾತಪಾ—ಮಹಾನ್ ತಪಃಪ್ರಭಾವಸಂಪನ್ನನು.

Verse 27

सर्वगः सर्वविद्धानुर्विष्वक्सेनो जनार्दन: । वेदो वेदविदव्यज्जी वेदाड़ो वेदवित्‌ कवि:,१२३ सर्वगः-कारणरूपसे सर्वत्र व्याप्त रहनेवाले, १२४ सर्वविद्धानु:-सब कुछ जाननेवाले प्रकाशरूप, १२५ विष्वक्सेन:-युद्धके लिये की हुई तैयारीमात्रसे ही दैत्यसेनाको तितर-बितर कर डालनेवाले, १२६ जनार्दनः-भक्तोंके द्वारा अभ्युदयनि:श्रेयसरूप परम पुरुषार्थकी याचना किये जानेवाले, १२७ वेद:-वेदरूप, १२८ वेदवित्‌-वेद तथा वेदके अर्थको यथावत्‌ जाननेवाले, १२९ अव्यज्भ:-ज्ञानादिसे परिपूर्ण अर्थात्‌ किसी प्रकार अधूरे न रहनेवाले सर्वांगपूर्ण, १३० वेदाड्ु:-वेदरूप अंगोंवाले, १३१ वेदवित्‌-वेदोंको विचारनेवाले, १३२ कवि:-सर्वज्ञ

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಸರ್ವಗ—ಕಾರಣರೂಪದಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪ್ತ; ಸರ್ವವಿತ್ ಧಾನು—ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದಿರುವ ಪ್ರಕಾಶಸ್ವರೂಪ; ವಿಷ್ವಕ್ಸೇನ—ಶತ್ರುಸೇನೆಯನ್ನು ಚದುರಿಸುವವನು; ಮತ್ತು ಜನಾರ್ದನ—ಭಕ್ತರು ಅಭ್ಯುದಯವೂ ನಿಃಶ್ರೇಯಸವೂ ಬೇಡಿ ಮೊರೆಯಿಡುವವನು. ಅವನೇ ವೇದ; ವೇದವಿತ್—ವೇದ ಮತ್ತು ಅದರ ಅರ್ಥವನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ತಿಳಿದವನು; ಅವ್ಯಂಗ್ಯ—ಸರ್ವಾಂಗಪೂರ್ಣ, ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಅಪೂರ್ಣನಲ್ಲ; ವೇದಾಂಗ—ವೇದಗಳು ಅವನ ಅಂಗಗಳು; ವೇದವಿತ್—ವೇದವಿಚಾರಕ; ಮತ್ತು ಕವಿ—ಸರ್ವಜ್ಞ ದ್ರಷ್ಟಾ.

Verse 28

लोकाध्यक्ष: सुराध्यक्षो धर्माध्यक्ष: कृताकृत: । चतुरात्मा चतुर्व्यूहश्चतुर्दष्ट श्चतुर्भुज:,१३३ लोकाध्यक्ष:-समस्त लोकोंके अधिपति, १३४ सुराध्यक्ष:-देवताओंके अध्यक्ष, १३५ धर्माध्यक्ष:-अनुरूप फल देनेके लिये धर्म और अधर्मका निर्णय करनेवाले, १३६ कृताकृतः-कार्यरूपसे कृत और कारणरूपसे अकृत, १३७ चतुरात्मा-ब्रह्मा, विष्णु, महेश और निराकार ब्रह्म--इन चार स्वरूपोंवाले, १३८ चतुर्व्यूह:-उत्पत्ति, स्थिति, नाश और रक्षारूप चार व्यूहवाले, १३९ चर्तुर्दष्ट:-चार दाढ़ोंवाले नरसिंहरूप, १४० चतुर्भुज:-चार भुजाओंवाले, वैकुण्ठवासी भगवान्‌ विष्णु

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಲೋಕಾಧ್ಯಕ್ಷ—ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳ ಅಧಿಪತಿ; ಸುರಾಧ್ಯಕ್ಷ—ದೇವತೆಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷ; ಧರ್ಮಾಧ್ಯಕ್ಷ—ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಗಳ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ, ಕೃತ-ಅಕೃತಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಫಲ ನೀಡುವವನು. ಅವನು ಕೃತಾಕೃತ—ಕಾರ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿ ಕೃತ, ಕಾರಣರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಕೃತ. ಅವನು ಚತುರಾತ್ಮಾ—ನಾಲ್ಕು ಸ್ವರೂಪಗಳವನು; ಚತುರ್ವ್ಯೂಹ—ನಾಲ್ಕು ವ್ಯೂಹಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟ; ಚತುರ್ಧಂಷ್ಟ್ರ—ನಾಲ್ಕು ದಂಷ್ಟ್ರಗಳ ರಕ್ಷಕಸ್ವರೂಪ; ಮತ್ತು ಚತುರ್ಭುಜ—ವೈಕುಂಠವಾಸಿ ನಾಲ್ಕು ಭುಜಗಳ ವಿಷ್ಣು.

Verse 29

भ्राजिष्णुभोंजनं भोक्ता सहिष्णुर्जगदादिज: । अनघो विजयो जेता विश्वयोनि: पुनर्वसु:,१४१ भ्राजिष्णु:-एकरस प्रकाशस्वरूप, १४२ भोजनम्‌-ज्ञानियोंद्वारा भोगनेयोग्य अमृतस्वरूप, १४३ भोक्ता-पुरुषरूपसे भोक्ता, १४४ सहिष्णु:-सहनशील, १४५ जगदादिज:-जगत्‌के आदिमें हिरण्यगर्भ रूपसे स्वयं उत्पन्न होनेवाले, १४६ अनघ:- पापरहित, १४७ विजय:-ज्ञान, वैराग्य और ऐश्वर्य आदि गुणोंमें सबसे बढ़कर, १४८ जेता- स्वभावसे ही समस्त भूतोंको जीतनेवाले, १४९ विश्वयोनि:-सबके कारणरूप, १५० पुनर्वसु:-पुन:-पुनः अवतार-शरीरोंमें निवास करनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಸ್ವಭಾವತಃ ಪ್ರಕಾಶಮಯನು; ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅನುಭವಿಸಬಹುದಾದ ಅಮೃತಸಮಾನ ‘ಭೋಜನ’ ಅವನೇ, ಹಾಗೆಯೇ ದೇಹಧಾರಿ ಪುರುಷರೂಪದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸುವ ‘ಭೋಕ್ತ’ನೂ ಅವನೇ. ಅವನು ಸಹಿಷ್ಣು, ಕ್ಷಮಾಶೀಲ; ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಕಟನಾದ ಜಗತ್ತಿನ ಆದಿಕಾರಣ. ಅವನು ನಿರ್ದೋಷ, ಪಾಪರಹಿತ; ಜ್ಞಾನ, ವೈರಾಗ್ಯ, ಐಶ್ವರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ‘ವಿಜಯ’ಸ್ವರೂಪ. ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಅವನು ಸರ್ವಭೂತಗಳ ‘ಜೇತ’; ಅವನೇ ವಿಶ್ವಯೋನಿ—ಸರ್ವದ ಕಾರಣಗರ್ಭ; ಮತ್ತು ಅವನೇ ‘ಪುನರ್ವಸು’—ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಅವತಾರದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನು.

Verse 30

उपेन्द्रो वामन: प्रांशुरमोघ: शुचिरूर्जित: । अतीन्द्र: संग्रह: सर्गो धृतात्मा नियमो यम:,१५१ उपेन्द्र:-इन्द्रके छोटे भाई, १५२ वामन:-वामनरूपसे अवतार लेनेवाले, १५३ प्रांसु:-तीनों लोकोंको लाँघनेके लिये त्रिविक्रमरूपसे ऊँचे होनेवाले, १५४ अमोघ:-अव्यर्थ चेष्टावाले, १५५ शुचि:-स्मरण, स्तुति और पूजन करनेवालोंको पवित्र कर देनेवाले, १५६ ऊर्जित:-अत्यन्त बलशाली, १५७ अतीन्द्र:-स्वयंसिद्ध ज्ञान-ऐश्वर्यादिके कारण इन्द्रसे भी बढ़े-चढ़े हुए, १५८ संग्रह:-प्रलयके समय सबको समेट लेनेवाले, १५९ सर्ग:-सृष्टिके कारणरूप, १६० धृतात्मा-जन्मादिसे रहित रहकर स्वेच्छासे स्वरूप धारण करनेवाले, १६१ नियमः-प्रजाको अपने-अपने अधिकारोंमें नियमित करनेवाले, १६२ यमः- अन्तःकरणमें स्थित होकर नियमन करनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಉಪೇಂದ್ರ, ವಾಮನ; ತ್ರಿವಿಕ್ರಮರೂಪದಲ್ಲಿ ಲೋಕಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡುವ ಉನ್ನತನು. ಅವನ ಕ್ರಿಯೆ ಅಮೋಘ; ಅವನು ಶುಚಿ—ಸ್ಮರಣೆ, ಸ್ತುತಿ, ಪೂಜೆ ಮಾಡುವವರನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುವವನು; ಅವನು ಅತ್ಯಂತ ಬಲಶಾಲಿ. ಅವನು ಅತೀಂದ್ರ—ಸ್ವಯಂಸಿದ್ಧ ಜ್ಞಾನ-ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಇಂದ್ರನಿಗಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಅವನು ‘ಸಂಗ್ರಹ’—ಪ್ರಳಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಂಹರಿಸಿ ಸಮೇತಗೊಳಿಸುವವನು; ಅವನು ‘ಸರ್ಗ’—ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕಾರಣ. ಅವನು ಧೃತಾತ್ಮ—ಅಜನ್ಮನಾಗಿಯೂ ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ರೂಪ ಧರಿಸುವವನು. ಅವನು ‘ನಿಯಮ’—ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಅವರ ಮಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವವನು; ಮತ್ತು ಅವನು ‘ಯಮ’—ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಒಳಗಿನಿಂದ ನಿಯಮಿಸುವ ಅಂತರ್ನಿಯಂತಾ.

Verse 31

२६३ वेद्य:-कल्याणकी इच्छावालोंके द्वारा जानने योग्य, १६४ वैद्य:-सब विद्याओंके जाननेवाले, १६५ सदायोगी-सदा योगमें स्थित रहनेवाले, १६६ वीरहा-धर्मकी रक्षाके लिये असुर योद्धाओंको मार डालनेवाले, १६७ माधव:-विद्याके स्वामी, १६८ मधु:-अमृतकी तरह सबको प्रसन्न करनेवाले, १६९ अतीन्द्रिय:-इन्द्रियोंसे सर्वथा अतीत, १७० महामाय:- मायावियोंपर भी माया डालनेवाले, महान्‌ मायावी, १७१ महोत्साह:-जगत्‌की उत्पत्ति, स्थिति और प्रलयके लिये तत्पर रहनेवाले परम उत्साही, १७२ महाबल:ः:-महान्‌ बलशाली

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ‘ವೇದ್ಯ’—ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಬಯಸುವವರು ತಿಳಿಯಬೇಕಾದವನು; ‘ವೈದ್ಯ’—ಸಕಲ ವಿದ್ಯೆಗಳ ಜ್ಞಾತ; ‘ಸದಾಯೋಗಿ’—ನಿತ್ಯ ಯೋಗಸ್ಥ. ‘ವೀರಹಾ’—ಧರ್ಮರಕ್ಷಣಾರ್ಥ ಅಸುರವೀರರನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವವನು. ‘ಮಾಧವ’—ವಿದ್ಯೆಯ ಸ್ವಾಮಿ; ‘ಮಧು’—ಅಮೃತದಂತೆ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಹರ್ಷಗೊಳಿಸುವವನು. ‘ಅತೀಂದ್ರಿಯ’—ಇಂದ್ರಿಯಾತೀತ; ‘ಮಹಾಮಾಯ’—ಮಾಯಾವಿಗಳ ಮೇಲೆಯೂ ಮಾಯೆ ಬೀರುವ ಮಹಾಮಾಯಾವಿ. ‘ಮಹೋತ್ಸಾಹ’—ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ, ಪ್ರಳಯ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಸದಾ ಸಿದ್ಧ; ಮತ್ತು ‘ಮಹಾಬಲ’—ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ.

Verse 32

महाबुद्धिर्महावीरयों महाशक्तिर्महाद्युति: । अनिर्देश्यवपु: श्रीमानमेयात्मा महाद्विधृक्‌,१७३ महाबुद्धि:-महान्‌ बुद्धिमान, १७४ महावीर्य:-महान्‌ पराक्रमी, १७५ महाशक्ति:-महान्‌ सामर्थ्यवान, १७६ महाद्युति:-महान्‌ कान्तिमान, १७७ अनिर्देश्यवपु:- वर्णन करनेमें न आने योग्य स्वरूप, १७८ श्रीमान्‌-ऐश्वर्यवानू, १७९ अमेयात्मा-जिसका अनुमान न किया जा सके ऐसे आत्मावाले, १८० महाद्विधृक्‌ू-अमृतमन्थन और गोरक्षणके समय मन्दराचल और गोवर्धन नामक महान्‌ पर्वतोंको धारण करनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಮಹಾಬುದ್ಧಿ, ಮಹಾವೀರ್ಯ; ಮಹಾಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮಹಾದ್ಯುತಿಯಿಂದ ಯುಕ್ತ. ಅವನ ರೂಪ ಅನಿರ್ದೇಶ್ಯ—ವಾಣಿಗೆ ಅತೀತ; ಅವನು ಶ್ರೀಮಾನ್—ದಿವ್ಯ ಐಶ್ವರ್ಯಸಂಪನ್ನ. ಅವನ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪ ಅಮೇಯ—ಅಳತೆಗೂ ಊಹೆಗೂ ಮೀರಿದದು. ಮತ್ತು ಅವನು ಮಹಾದ್ವಿಧೃಕ್—ಲೋಕ ರಕ್ಷಣಾರ್ಥ ಮಹಾಪರ್ವತಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು; ಅಮೃತಮಥನದಲ್ಲಿ ಮಂದರಾಚಲವನ್ನು, ಗೋ-ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೋವರ್ಧನವನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು.

Verse 33

महेष्वासो महीभर्ता श्रीनिवास: सतां गति: । अनिरुद्ध: सुरानन्दो गोविन्दो गोविदां पति:,१८१ महेष्वास:-महान्‌ धनुषवाले, १८२ महीभर्ता-पृथ्वीको धारण करनेवाले, १८३ श्रीनिवास:-अपने वक्ष:स्थलमें श्रीको निवास देनेवाले, १८४ सतां गतिः-सत्पुरुषोंके परम आश्रय, १८५ अनिरुद्ध:-किसीके भी द्वारा न रुकनेवाले, १८६ सुरानन्द:-देवताओंको आनन्दित करनेवाले, १८७ गोविन्द:-वेदवाणीके द्वारा अपनेको प्राप्त करा देनेवाले, १८८ गोविदां पति:-वेदवाणीको जाननेवालोंके स्वामी

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಮಹೇಷ್ವಾಸ—ಮಹಾಧನುರ್ಧರ; ಅವನು ಮಹೀಭರ್ತಾ—ಭೂಮಿಯನ್ನು ಧರಿಸುವವನು. ಅವನು ಶ್ರೀನಿವಾಸ—ಶ್ರೀಯು ಅವನ ವಕ್ಷಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವಳು; ಅವನು ಸತಾಂ ಗತಿ—ಸಜ್ಜನರ ಪರಮಾಶ್ರಯ. ಅವನು ಅನಿರುದ್ಧ—ಯಾರೂ ತಡೆಯಲಾರದವನು; ಅವನು ಸುರಾನಂದ—ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಆನಂದ ನೀಡುವವನು. ಅವನು ಗೋವಿಂದ—ವೇದವಾಣಿಯಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ಯ; ಮತ್ತು ಅವನು ಗೋವಿದಾಂ ಪತಿ—ವೇದಜ್ಞರ ಅಧಿಪತಿ.

Verse 34

मरीचिर्दमनो हंस: सुपर्णो भुजगोत्तम: | हिरण्यनाभ: सुतपा: पद्मना भः प्रजापति:,१८९ मरीचि:-तेजस्वियोंके भी परम तेजरूप, १९० दमनः-प्रमाद करनेवाली प्रजाको यम आदिके रूपसे दमन करनेवाले, १९१ हंस:-पितामह ब्रह्माको वेदका ज्ञान करानेके लिये हंसरूप धारण करनेवाले, १९२ सुपर्ण:-सुन्दर पंखवाले गरुड़स्वरूप, १९३ भुजगोत्तम:-सर्पोमें श्रेष्ठ शेषनागरूप, १९४ हिरण्यनाभ:-सुवर्णके समान रमणीय नाभिवाले, १९५ सुतपा:-बदरिकाश्रममें नर-नारायणरूपसे सुन्दर तप करनेवाले, १९६ पद्मनाभ:-कमलके समान सुन्दर नाभिवाले, १९७ प्रजापतिः-सम्पूर्ण प्रजाओंके पालनकर्ता

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನೇ ಮರೀಚಿ, ಪರಮ ತೇಜಸ್ವಿ; ದಮನ, ದುರಾಚಾರಿಗಳಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವವನು; ಹಂಸ, ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ವೇದಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬೋಧಿಸಲು ಹಂಸರূপವನ್ನು ಧರಿಸುವವನು; ಸುಪರ್ಣ, ಸುಂದರ ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಗರುಡ; ಭುಜಗೋತ್ತಮ, ಸರ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಶೇಷ; ಹಿರಣ್ಯನಾಭ, ಚಿನ್ನದಂತೆ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ನಾಭಿಯುಳ್ಳವನು; ಸುತಪಾ, ಬದರಿಕಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ನರ-ನಾರಾಯಣರೂಪವಾಗಿ ಮಹತ್ತಾದ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವವನು; ಪದ್ಮನಾಭ, ಕಮಲನಾಭ; ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪತಿ, ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸಿ ಆಳುವ ಅಧಿಪತಿ।

Verse 35

अमृत्यु: सर्वदृक्‌ सिंह: संधाता सन्धिमान्स्थिर: । अजो दुर्मर्षण: शास्ता विश्रुतात्मा सुरारिहा,१९८ अमृत्यु:-मृत्युसे रहित, १९९ सर्वदृक्‌ू-सब कुछ देखनेवाले, २०० सिंह:-दुष्टोंका विनाश करनेवाले, २०१ संधाता-प्राणियोंको उनके कर्मोंके फलोंसे संयुक्त करनेवाले, २०२ सन्धिमान्‌-सम्पूर्ण यज्ञ और तपोंके फलोंको भोगनेवाले, २०३ स्थिर:-सदा एक रूप, २०४ अज:-दुर्गुणोंको दूर हटा देनेवाले, २०५ दुर्मर्षण:-किसीसे भी सहन नहीं किये जा सकनेवाले, २०६ शास्ता-सबपर शासन करनेवाले, २०७ विश्रुतात्मा-वेदशास्त्रोंमें प्रसिद्ध स्वरूपवाले, २०८ सुरारिहा-देवताओंके शत्रुओंको मारनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಅಮೃತ್ಯು, ಮರಣರಹಿತ; ಸರ್ವದೃಕ್, ಸರ್ವವನ್ನೂ ನೋಡುವವನು; ಸಿಂಹ, ದುಷ್ಟರನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವವನು. ಅವನು ಸಂಧಾತಾ, ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಅವರ ಕರ್ಮಫಲಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಸುವವನು; ಸಂಧಿಮಾನ, ಯಜ್ಞ-ತಪಸ್ಸಿನ ಫಲಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವವನು; ಸ್ಥಿರ, ಸದಾ ಏಕರೂಪ. ಅವನು ಅಜ, ಅಜನ್ಮ; ದುರ್ಮರ್ಷಣ, ಅಪ್ರತಿಹತ; ಶಾಸ್ತಾ, ಎಲ್ಲರ ಮೇಲೂ ಆಳುವ ದಂಡನಾಯಕ; ವಿಶ್ರುತಾತ್ಮ, ವೇದಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ; ಮತ್ತು ಸುರಾರಿಹಾ, ದೇವಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವವನು।

Verse 36

गुरुर्गुरुतमो धाम सत्य: सत्यपराक्रम: । निमिषो5निमिष: सत्रग्वी वाचस्पतिरुदारथी:,२०९ गुरु:-सब विद्याओंका उपदेश करनेवाले, २१० गुरुतमः-ब्रहद्मा आदिको भी ब्रह्मविद्या प्रदान करनेवाले, २११ धाम-सम्पूर्ण जगत्‌के आश्रय, २१२ सत्य:-सत्यस्वरूप, २१३ सत्यपराक्रम:-अमोघ पराक्रमवाले, २१४ निमिष:-योगनिद्रासे मुँदे हुए नेत्रोंवाले, २१५ अनिमिष:-मत्स्यरूपसे अवतार लेनेवाले, २१६ ख्रग्वी-वैजयन्तीमाला धारण करनेवाले, २१७ वाचस्पतिरुदारधी:-सारे पदार्थोंको प्रत्यक्ष करनेवाली बुद्धिसे युक्त समस्त विद्याओंके पति

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಗುರು, ಪರಮ ಉಪದೇಶಕ; ಗುರುತಮ, ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಗಳಿಗೂ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ನೀಡುವವನು; ಧಾಮ, ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಆಶ್ರಯ. ಅವನು ಸತ್ಯ, ಸತ್ಯಸ್ವರೂಪ; ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮ, ಅಚ್ಯುತ ಶೌರ್ಯವಂತ. ಅವನು ನಿಮಿಷ, ಯೋಗನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿದ ಕಣ್ಣುಗಳವನು; ಹಾಗೆಯೇ ಅನಿಮಿಷ, ಮತ್ಸ್ಯಾವತಾರದಲ್ಲಿ ಅಚಂಚಲ ದೃಷ್ಟಿಯವನು. ಅವನು ಸ್ರಗ್ವೀ, ವೈಜಯಂತೀ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು; ವಾಚಸ್ಪತಿ, ವಾಣಿ-ವಿದ್ಯೆಗಳ ಅಧಿಪತಿ—ಉದಾರ, ಸರ್ವಾರ್ಥಪ್ರಕಾಶಕ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನು।

Verse 37

अग्रणीर्ग्रामणी: श्रीमान्‌ न्‍्यायो नेता समीरण: । सहस्मूर्धा विश्वात्मा सहस्राक्ष: सहस्रपात्‌,२१८ अग्रणी:-४ मुमुक्षुओंकोी उत्तम पदपर ले जानेवाले, २१९ ग्रामणी:- भूतसमुदायके नेता, २२० श्रीमान्‌-सबसे बढ़ी-चढ़ी कान्तिवाले, २२१ न्याय:-प्रमाणोंके आश्रयभूत तर्ककी मूर्ति, २२२ नेता-जगत्‌-रूप यन्त्रको चलानेवाले, २२३ समीरण:- श्वासरूपसे प्राणियोंसे चेष्टा करानेवाले, २२४ सहस्रमूर्धा-हजार सिरवाले, २२५ विश्वात्मा- विश्वके आत्मा, २२६ सहस्राक्ष:-हजार आँखोंवाले, २२७ सहस््रपात्‌-हजार पैरोंवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಅಗ್ರಣಿ, ಮುಮುಕ್ಷುಗಳನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪದಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವವನು; ಗ್ರಾಮಣಿ, ಸಮಸ್ತ ಭೂತಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕ; ಶ್ರೀಮಾನ್, ಪರಮ ಕಾಂತಿಮಾನ್. ಅವನು ನ್ಯಾಯ, ಪ್ರಮಾಣಯುಕ್ತ ತರ್ಕದ ಮೂರ್ತಸ್ವರೂಪ; ನೇತಾ, ಜಗತ್ತೆಂಬ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಚಲಿಸುವವನು; ಸಮೀರಣ, ಶ್ವಾಸರೂಪವಾಗಿ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಚೇಷ್ಟೆ ಉಂಟುಮಾಡುವವನು. ಅವನು ಸಹಸ್ರಮೂರ್ಧಾ, ಸಾವಿರ ತಲೆಗಳವನು; ವಿಶ್ವಾತ್ಮಾ, ವಿಶ್ವದ ಆತ್ಮ; ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷ, ಸಾವಿರ ಕಣ್ಣುಗಳವನು; ಮತ್ತು ಸಹಸ್ರಪಾತ್, ಸಾವಿರ ಪಾದಗಳವನು।

Verse 38

आवर्तनो निवृत्तात्मा संवृत: सम्प्रमर्दन: । अहःसंवर्तको वल्लिरनिलो धरणीधर:,२२८ आवर्तन:-संसारचक्रको चलानेके स्वभाववाले, २२९ निवृत्तात्मा-संसारबन्धनसे नित्य मुक्तस्वरूप, २३० संवृतः-अपनी योगमायासे ढके हुए, २३१ सम्प्रमर्दन:-अपने रुद्र आदि स्वरूपसे सबका मर्दन करनेवाले, २३२ अहः:संवर्तकः-सूर्यरूपसे सम्यक्तया दिनके प्रवर्तक, २३३ वहल्नलिः-हविको वहन करनेवाले अग्निदेव, २३४ अनिलः-प्राणरूपसे वायुस्वरूप, २३५ धरणीधर:-वराह और शेषरूपसे पृथ्वीको धारण करनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಆವರ್ತನ, ಸಂಸಾರಚಕ್ರವನ್ನು ಚಲಿಸುವವನು; ಆದರೂ ನಿವೃತ್ತಾತ್ಮ, ಸ್ವತಃ ಬಂಧನದಿಂದ ನಿತ್ಯಮುಕ್ತ. ಅವನು ಸಂವೃತ, ತನ್ನ ಯೋಗಮಾಯೆಯಿಂದ ಆವೃತನಾದವನು; ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರಮರ್ದನ, ರುದ್ರಾದಿ ಉಗ್ರರೂಪಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ದಮನಿಸುವವನು. ಅವನು ಅಹಃಸಂವರ್ತಕ, ಸೂರ್ಯರೂಪವಾಗಿ ದಿನವನ್ನು ಪ್ರವರ್ತಿಸುವವನು; ವಹ್ನಿ, ಹವಿಯನ್ನು ಹೊರುವವನು; ಅನಿಲ, ಪ್ರಾಣರೂಪವಾದ ವಾಯು; ಮತ್ತು ಧರಣೀಧರ, ವರಾಹ-ಶೇಷರೂಪಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಧರಿಸುವವನು।

Verse 39

सुप्रसाद: प्रसन्नात्मा विश्वधृग विश्वभुग्‌ विभु: । सत्कर्ता सत्कृत: साधुर्जह्लुनरायणो नर:,२३६ सुप्रसाद:-शिशुपालादि अपराधियोंपर भी कृपा करनेवाले, २३७ प्रसन्नात्मा- प्रसन्न स्वभाववाले, २३८ विश्वधृक्‌ू-जगत्‌को धारण करनेवाले, २३९ विश्वभुक्‌-विश्वका पालन करनेवाले, २४० विश्व॒ुः-सर्वव्यापी, २४१ सत्कर्ता-भक्तोंका सत्कार करनेवाले, २४२ सत्कृत:-पूजितोंसे भी पूजित, २४३ साधु:-भक्तोंके कार्य साधनेवाले, २४४ जह्लु:-संहारके समय जीवोंका लय करनेवाले, २४५ नारायण:-जलमें शयन करनेवाले, २४६ नर:- भक्तोंको परमधाममें ले जानेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಪರಮಪ್ರಸಾದಿ, ಸದಾ ಪ್ರಸನ್ನಾತ್ಮ; ಲೋಕವನ್ನು ಧರಿಸುವವನು, ಪೋಷಿಸುವವನು, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಭು. ಭಕ್ತರನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸುವವನು; ತಾನೇ ಪೂಜ್ಯರಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಪೂಜಿತನು; ಸಾಧುಜನರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವವನು; ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಲಯಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸುವವನು; ನಾರಾಯಣನಾಗಿ ಮಹಾಜಲದಲ್ಲಿ ಶಯನಿಸುವವನು; ನರನಾಗಿ ಭಕ್ತರನ್ನು ಪರಮಧಾಮಕ್ಕೆ ನಡೆಸುವವನು.

Verse 40

असंख्येयो<प्रमेयात्मा विशिष्ट: शिष्टकृच्छुचि: । सिद्धार्थ: सिद्धसंकल्प: सिद्धिद: सिद्धिसाधन:,२४७ असंख्येय:-जिसके नाम और गुणोंकी संख्या न की जा सके, २४८ अप्रमेयात्मा-किसीसे भी मापे न जा सकनेवाले, २४९ विशिष्ट:-सबसे उत्कृष्ट, २५० शिष्टकृत्‌-श्रेष्ठ बनानेवाले, २५१ शुचि:-परम शुद्ध, २५२ सिद्धार्थ:-इच्छित अर्थको सर्वथा सिद्ध कर चुकनेवाले, २५३ सिद्धसंकल्प:-सत्य-संकल्पवाले, २५४ सिद्धिद:-कर्म करनेवालोंको उनके अधिकारके अनुसार फल देनेवाले, २५५ सिद्धिसाधन:-सिद्धिरूप क्रियाके साधक

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಅಸಂಖ್ಯೇಯ, ಅಪ್ರಮೇಯಾತ್ಮಸ್ವರೂಪ; ವಿಶಿಷ್ಟ, ಶಿಷ್ಟರನ್ನು ಶಿಷ್ಟರನ್ನಾಗಿಸುವವನು, ಪರಮಶುದ್ಧನು. ಅವನ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಸಿದ್ಧ; ಅವನ ಸಂಕಲ್ಪ ಅಚ್ಯುತ ಸತ್ಯ. ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಅವರ ಯೋಗ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವವನು; ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಸಾಧನವೂ ಅವನೇ.

Verse 41

वृषाही वृषभो विष्णुर्वषपर्वा वृषोदर: । वर्धनो वर्धमानश्व विविक्त: श्रुतिसागर:,२५६ वृषाही-द्वादशाहादि यज्ञोंको अपनेमें स्थित रखनेवाले, २५७ वृषभः-भक्तोंके लिये इच्छित वस्तुओंकी वर्षा करनेवाले, २५८ विष्णु:-शुद्ध सत्त्वमूर्ति, २५९ वृषपर्वा- परमधाममें आरूढ़ होनेकी इच्छावालोंके लिये धर्मरूप सीढ़ियोंवाले, २६० वृषोदर:-अपने उदरमें धर्मको धारण करनेवाले, २६१ वर्धनः-भक्तोंको बढ़ानेवाले, २६२ वर्धमान:- संसाररूपसे बढ़नेवाले, २६३ विविक्तः-संसारसे पृथक्‌ रहनेवाले, २६४ श्रुतिसागर:- वेदरूप जलके समुद्र

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ವೃಷಾಹೀ: ದ್ವಾದಶಾಹಾದಿ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡವನು; ವೃಷಭ: ಭಕ್ತರಿಗೆ ಇಷ್ಟದ ವರಗಳನ್ನು ಮಳೆಯಂತೆ ಸುರಿಸುವವನು; ವಿಷ್ಣು: ಶುದ್ಧ ಸತ್ತ್ವಮೂರ್ತಿ; ವೃಷಪರ್ವಾ: ಪರಮಧಾಮಾರೋಹಣ ಬಯಸುವವರಿಗೆ ಧರ್ಮರೂಪ ಸೋಪಾನಗಳನ್ನು ನೀಡುವವನು; ವೃಷೋದರ: ತನ್ನ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸುವವನು; ವರ್ಧನ: ಭಕ್ತರನ್ನು ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವವನು; ವರ್ಧಮಾನ: ಜಗದ್ರೂಪವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸುವವನು; ವಿವಿಕ್ತ: ಸಂಸಾರಬಂಧಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ಅಸಂಗನಾಗಿ ಇರುವವನು; ಶ್ರುತಿಸಾಗರ: ವೇದಗಳ ಮಹಾಸಾಗರ.

Verse 42

सुभुजो दुर्धरो वाग्मी महेन्द्रो वसुदो वसु: । नैकरूपो बूहद्रूप: शिपिविष्ट: प्रकाशन:,२६५ सुभुज: जगत्‌की रक्षा करनेवाली अति सुन्दर भुजाओंवाले, २६६ दुर्धर:- ध्यानद्वारा कठिनतासे धारण किये जा सकनेवाले, २६७ वाग्मी-वेदमयी वाणीको उत्पन्न करनेवाले, २६८ महेन्द्र:-ईश्वरोंके भी ईश्वर, २६९ वसुद:-धन देनेवाले, २७० वसु:-धनरूप, २७१ नैकरूप:-अनेक रूपधारी, २७२ बृहद्रूपः-विश्वरूपधारी, २७३ शिपिविष्ट:- सूर्यकिरणोंमें स्थित रहनेवाले, २७४ प्रकाशन:-सबको प्रकाशित करनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಸುಭುಜ: ಲೋಕವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಸುಂದರ ಭುಜಗಳವನು; ದುರ್ಧರ: ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿಯೂ ಹಿಡಿಯಲು ಕಷ್ಟವಾದವನು; ವಾಗ್ಮೀ: ವೇದಮಯ ವಾಣಿಯ ಮೂಲ; ಮಹೇಂದ್ರ: ದೇವರ ಮೇಲೆಯೂ ಅಧಿಪತಿ; ವಸುದ: ಧನವನ್ನು ನೀಡುವವನು; ವಸು: ಧನಸ್ವರೂಪ; ನೈಕರೂಪ: ಅನೇಕ ರೂಪಧಾರಿ; ಬೃಹದ್ರೂಪ: ವಿಶ್ವರೂಪ; ಶಿಪಿವಿಷ್ಟ: ಸೂರ್ಯಕಿರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದವನು; ಪ್ರಕಾಶನ: ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಪ್ರಕಾಶಗೊಳಿಸುವವನು.

Verse 43

ओजस्तेजोद्युतिधर: प्रकाशात्मा प्रतापन: । ऋद्धः स्पष्टाक्षरो मन्त्रश्नन्द्रांशुर्भास्करद्युति:,२७५ ओजलस्तेजोद्ुतिधर:-प्राण और बल, शूरवीरता आदि गुण तथा ज्ञानकी दीप्तिको धारण करनेवाले, २७६ प्रकाशात्मा-प्रकाशरूप, २७७ प्रतापन:-सूर्य आदि अपनी विभूतियोंसे विश्वको तप्त करनेवाले, २७८ ऋद्धः-धर्म, ज्ञान और वैराग्यादिसे सम्पन्न, २७९ स्पष्टाक्षर:-ओंकाररूप स्पष्ट अक्षरवाले, २८० मन्त्र:-ऋक्‌, साम और यजुके मन्त्रस्वरूप, २८१ चन्द्रांशु:-संसारतापसे संतप्तचित्त पुरुषोंको चन्द्रमाकी किरणोंके समान आह्वादित करनेवाले, २८२ भास्करथद्युति:-सूर्यके समान प्रकाशस्वरूप

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಓಜಸ್ಸು, ತೇಜಸ್ಸು, ದ್ಯುತಿಯನ್ನು ಧರಿಸುವವನು; ಪ್ರಕಾಶವೇ ಅವನ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪ; ತನ್ನ ವಿಭೂತಿಗಳಿಂದ ಲೋಕವನ್ನು ತಪಿಸಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವವನು. ಅವನು ಋದ್ಧ: ಧರ್ಮ, ಜ್ಞಾನ, ವೈರಾಗ್ಯಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧ; ಅವನ ಅಕ್ಷರ ಸ್ಪಷ್ಟ—ಪ್ರಕಟ ಓಂಕಾರ; ಅವನು ವೇದಮಂತ್ರಸ್ವರೂಪ; ಚಂದ್ರಕಿರಣಗಳಂತೆ ಸಂಸಾರತಾಪದಿಂದ ದಗ್ಧವಾದ ಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಶೀತಳಗೊಳಿಸುವವನು; ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನು.

Verse 44

अमृतांशूद्धवो भानु: शशबिन्दु: सुरेश्वर: । औषध॑ जगत: सेतु: सत्यधर्मपराक्रम:,२८३ अमृतांशूद्धव:-समुद्रमन्थन करते समय चन्द्रमाको उत्पन्न करनेवाले, २८४ भानु:-भासनेवाले, २८५ शशबिन्दु:-खरगोशके समान चिह्नवाले चन्द्रस्वरूप, २८६ सुरेश्वर:-देवताओंके ईश्वर, २०७ औषधम्‌-संसाररोगको मिटानेके लिये औषधरूप, २८८ जगत: सेतु:-संसार-सागरको पार करानेके लिये सेतुरूप, २८९ सत्यधर्मपराक्रम:- सत्यस्वरूप धर्म और पराक्रमवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— ಅವನೇ ಅಮೃತಾಂಶುವಾದ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಉದ್ಭವಗೊಳಿಸಿದ ಪ್ರಕಾಶಸ್ವರೂಪಿ; ಅವನೇ ದೀಪ್ತಿಮಾನ ಸೂರ್ಯ; ಮೊಲದ ಗುರುತುಳ್ಳ ಚಂದ್ರ; ದೇವತೆಗಳ ಅಧಿಪತಿ. ಅವನೇ ಜಗತ್ತಿನ ರೋಗಗಳಿಗೆ ಔಷಧಿ, ಸಂಸಾರಸಾಗರ ದಾಟಿಸುವ ಸೇತು, ಸತ್ಯಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿದ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ.

Verse 45

भूतभव्यभवन्नाथ: पवन: पावनो5नल: । कामहा कामकृत्‌ कान्तः काम: कामप्रद: प्रभु:,२९० भूतभव्यभवन्नाथ:-भूत, भविष्य और वर्तमानके स्वामी, २९१ पवन:-वायुरूप, २९२ पावन:-जगत्‌को पवित्र करनेवाले, २९३ अनलः-अग्निस्वरूप, २९४ कामहा-अपने भक्तजनोंके सकामभावको नष्ट करनेवाले, २९५ कामकृत्‌-भक्तोंकी कामनाओंको पूर्ण करनेवाले, २९६ कान्त:-कमनीयरूप, २९७ काम:-(क) ब्रह्मा, (अ) विष्णु, (म) महादेव-- इस प्रकार त्रिदेवरूप, २९८ कामप्रद:-भक्तोंको उनकी कामना की हुई वस्तुएँ प्रदान करनेवाले, २९९ प्रभु:-सर्वसामर्थ्यवान्‌

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— ಅವನು ಭೂತ, ಭವಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ವರ್ತಮಾನಗಳ ನಾಥ; ಅವನೇ ಪವನ, ಪಾವನ, ಅನಲ (ಅಗ್ನಿ). ಸ್ವಾರ್ಥಕಾಮನೆಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡವರ ಆಸೆಯನ್ನು ಅವನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಭಕ್ತರ ಧರ್ಮಸಮ್ಮತ ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಕಾಂತ, ಪ್ರಿಯ; ‘ಕಾಮ’ ಎಂದು—ತ್ರಿದೇವತತ್ತ್ವವಾಗಿ ಪೂಜಿತ; ಇಷ್ಟವರ ನೀಡುವ, ಸರ್ವಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಭು.

Verse 46

युगादिकृद्‌ युगावर्तो नैकमायो महाशन: । अदृश्योड्व्यक्तरूपश्न सहस्नजिदनन्तजित्‌,३०० युगादिकृत्‌-युगादिका आरम्भ करनेवाले, ३०१ युगावर्त:-चारों युगोंको चक्रके समान घुमानेवाले, ३०२ नैकमाय:-अनेक मायाओंको धारण करनेवाले, ३०३ महाशन:- कल्पके अन्तमें सबको ग्रसन करनेवाले, ३०४ अदृश्य:-समस्त ज्ञानेन्द्रियोंके अविषय, ३०५ अव्यक्तरूप:-निराकार स्वरूपवाले, ३०६ सहस्नजित्‌-युद्धमें हजारों देवशत्रुओंको जीतनेवाले, ३०७ अनन्तजित्‌-युद्ध और क्रीड़ा आदिमें सर्वत्र समस्त भूतोंको जीतनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— ಅವನು ಯುಗಗಳ ಆದಿಕರ್ತ, ಯುಗಚಕ್ರವನ್ನು ತಿರುಗಿಸುವವನು. ಅನೇಕ ಮಾಯಾಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವವನು; ಕಲ್ಪಾಂತದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಗ್ರಸಿಸುವ ಮಹಾಶನ. ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಅಗೋಚರ, ಅವ್ಯಕ್ತರೂಪಿ; ಸಹಸ್ರಜಿತ್ ಮತ್ತು ಅನಂತಜಿತ್—ಎಲ್ಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಮೇಲೆ ನಿತ್ಯವಿಜಯಿ.

Verse 47

इष्टोडविशिष्ट: शिष्टेष्ट: शिखण्डी नहुषो वृष: । क्रोधहा क्रोधकृत्कर्ता विश्वबाहुर्महीधर:,३०८ इष्ट:-परमानन्दरूप होनेसे सर्वप्रिय, ३०९ अविशिष्ट:-सम्पूर्ण विशेषणोंसे रहित, ३१० शिष्टेष्ट:-शिष्ट पुरुषोंके इष्टदेव, ३११ शिखण्डी-मयूरपिच्छको अपना शिरोभूषण बना लेनेवाले, ३१२ नहुष:-भूतोंको मायासे बाँधनेवाले, ३१३ वृष:-कामनाओंको पूर्ण करनेवाले धर्मस्वरूप, ३१४ क्रोधहा-क्रोधका नाश करनेवाले, ३१५ क्रोधकृत्कर्त्ता-क्रोध करनेवाले दैत्यादिके विनाशक, ३१६ विश्वबाहु:-सब ओर बाहुओंवाले, ३१७ महीधर:-पृथ्वीको धारण करनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— ಅವನು ಇಷ್ಟ: ಪರಮಾನಂದಸ್ವರೂಪನಾಗಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರಿಯ; ಅವನು ಅವಿಶಿಷ್ಟ: ಮಿತಿಗೊಳಿಸುವ ಗುಣವಿಶೇಷಣಗಳಿಗೆ ಅತೀತ; ಶಿಷ್ಟರ ಇಷ್ಟದೇವ; ಶಿಖಂಡೀ: ಮಯೂರಪಿಚ್ಛವನ್ನು ಶಿರೋಭೂಷಣವಾಗಿ ಧರಿಸುವವನು; ನಹುಷ: ಮಾಯೆಯಿಂದ ಭೂತಗಳನ್ನು ಬಂಧಿಸುವವನು; ವೃಷ: ಧರ್ಮಸ್ವರೂಪನಾಗಿ ಯುಕ್ತವಾದ ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವವನು. ಅವನು ಕ್ರೋಧಹ: ಕ್ರೋಧವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು; ಕ್ರೋಧದಿಂದ ನಡೆಯುವ ದೈತ್ಯಾದಿಗಳ ಸಂಹಾರಕ ಕರ್ತಾ; ವಿಶ್ವಬಾಹು: ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ ಭುಜಗಳಿರುವವನು; ಮತ್ತು ಮಹೀಧರ: ಭೂಮಿಯನ್ನು ಧರಿಸುವವನು.

Verse 48

अच्युत: प्रथित: प्राण: प्राणदो वासवानुज: । अपां निधिरधिष्ठानमप्रमत्त: प्रतिष्ठित:,३१८ अच्युत:-छ: भावविकारोंसे रहित, ३१९ प्रथित:-जगत्‌की उत्पत्ति आदि कर्मोंके कारण विख्यात, ३२० प्राण:-हिरण्यगर्भरूपसे प्रजाको जीवित रखनेवाले, ३२१ प्राणद:- सबका भरण-पोषण करनेवाले, ३२२ वासवानुज:-वामनावतारमें इन्द्रके अनुजरूपमें उत्पन्न होनेवाले, ३२३ अपां निधि:-जलको एकत्र रखनेवाले समुद्ररूप, ३२४ अधिष्ठानम्‌- उपादान कारणरूपसे सब भूतोंके आश्रय, ३२५ अप्रमत्त:-कभी प्रमाद न करनेवाले, ३२६ प्रतिष्ठित:-अपनी महिमामें स्थित

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— ಅವನು ಅಚ್ಯುತ: ಅಚಲ, ವಿಕಾರರಹಿತ; ಅವನು ಪ್ರಥಿತ: ಜಗತ್ತಿನ ಉದ್ಭವ ಮತ್ತು ನಿಯಮದ ಕಾರಣನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ; ಅವನು ಪ್ರಾಣ: ಸರ್ವಜೀವಿಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವ ಜೀವತತ್ತ್ವ; ಅವನು ಪ್ರಾಣದ: ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಪೋಷಿಸುವವನು. ಅವನು ವಾಸವಾನುಜ: ವಾಮನಾವತಾರದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನ ಅನುಜನಾಗಿ ಜನಿಸಿದವನು; ಅವನು ಅಪಾಂ ನಿಧಿ: ಜಲಗಳ ನಿಧಿ—ಸಮುದ್ರಸ್ವರೂಪಿ; ಅವನು ಅಧಿಷ್ಠಾನ: ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಆಧಾರ; ಅವನು ಅಪ್ರಮತ್ತ: ಸದಾ ಜಾಗರೂಕ; ಮತ್ತು ಅವನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ: ತನ್ನ ಮಹಿಮೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದವನು.

Verse 49

स्कन्द: स्कन्दधरो धुर्यो वरदो वायुवाहन: । वासुदेवो बृहद्धानुरादिदेव: पुरंदर:,३२७ स्कन्दः:-स्वामिकार्तिकेयरूप, ३२८ स्कन्दधर:-धर्मपथको धारण करनेवाले, ३२९ धुर्य:-समस्त भूतोंके जन्मादिरूप धुरको धारण करनेवाले, ३३० वरद:-इच्छित वर देनेवाले, ३३१ वायुवाहन:-सारे वायुभेदोंको चलानेवाले, ३३२ वासुदेव:-सब भूतोंमें सर्वात्मारूपसे बसनेवाले, ३३३ बृहद्धानु:-महान्‌ किरणोंसे युक्त एवं सम्पूर्ण जगत्‌को प्रकाशित करनेवाले सूर्यरूप, ३३४ आदिदेव:-सबके आदिकारण देव, ३३५ पुरंदर:- असुरोंके नगरोंका ध्वंस करनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನೇ ಸ್ಕಂದ; ಸ್ಕಂದಧರ; ಜಗದ್ಭಾರವನ್ನು ಧೃಢವಾಗಿ ಹೊರುವ ಧುರ್ಯ; ವರದ; ವಾಯುಗಳನ್ನು ಚಲಿಸಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವವನು. ಅವನೇ ವಾಸುದೇವ, ಮಹಾಬಾಹು ಧನುರ್ಧರ; ಆದಿದೇವ; ಮತ್ತು ದೈತ್ಯರ ದುರ್ಗಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸಿಸುವವನು—ಈ ಅನೇಕ ನಾಮಗಳಿಂದ ಪ್ರಭು ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 50

अशोकस्तारणस्तार: शूर: शौरिजनिेश्वर: । अनुकूल: शतावर्त: पद्मी पद्मनिभेक्षण:,३३६ अशोक:ः-सब प्रकारके शोकसे रहित, ३३७ तारण:-संसारसागरसे तारनेवाले, ३३८ तार:-जन्म-जरा मृत्युरूप भयसे तारनेवाले, ३३९ शूर:-पराक्रमी, ३४० शौरि:- शूरवीर श्रीवसुदेवजीके पुत्र, ३४१ जनेश्वर:-समस्त जीवोंके स्वामी, ३४२ अनुकूल:- आत्मारूप होनेसे सबके अनुकूल, ३४३ शतावर्त:-धर्मरक्षाके लिये सैकड़ों अवतार लेनेवाले, ३४४ पद्मी-अपने हाथमें कमल धारण करनेवाले, ३४५ पद्मनिभेक्षण:-कमलके समान कोमल दृष्टिवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನೇ ಅಶೋಕ, ಎಲ್ಲ ಶೋಕಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತ; ತಾರಣ, ಸಂಸಾರಸಾಗರದಿಂದ ದಾಟಿಸುವವನು; ತಾರ, ಜನ್ಮ-ಜರಾ-ಮೃತ್ಯುಭಯದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವವನು. ಅವನೇ ಶೂರ; ಶೌರಿ (ವಸುದೇವನ ಪುತ್ರ); ಜನೇಶ್ವರ, ಸಮಸ್ತ ಜೀವಿಗಳ ಸ್ವಾಮಿ. ಅವನೇ ಅನುಕೂಲ, ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ಆತ್ಮನಾಗಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಹಿತಕರ; ಶತಾವರ್ತ, ಧರ್ಮರಕ್ಷಣೆಗೆ ಶತಶಃ ಅವತಾರಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವವನು; ಪದ್ಮೀ, ಕಮಲಧಾರಿ; ಪದ್ಮನಿಭೇಕ್ಷಣ, ಕಮಲಸಮ ಮೃದು ದೃಷ್ಟಿಯವನು।

Verse 51

पद्मनाभो5रविन्दाक्ष: पद्मगर्भ: शरीरभृत्‌ । महर्द्धिर््रद्धो वृद्धात्मा महाक्षो गरुडध्वज:,३४६ पद्मनाभ:-हृदय-कमलके मध्य निवास करनेवाले, ३४७ अरबविन्दाक्ष:-कमलके समान आँखोंवाले, ३४८ पद्मगर्भ:-हृदयकमलमें ध्यान करनेयोग्य, ३४९ शरीरभृत्‌- अन्नरूपसे सबके शरीरोंका भरण करनेवाले, ३५० महर्द्धि:-महान्‌ विभूतिवाले, ३५१ ऋद्ध:-सबमें बढ़े-चढ़े, ३५२ वृद्धात्मा-पुरातन स्वरूप, ३५३ महाक्ष:-विशाल नेत्रोंवाले, ३५४ गरुडध्वज:-गरुडके चिह्नसे युक्त ध्वजावाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನೇ ಪದ್ಮನಾಭ; ಅರವಿಂದಾಕ್ಷ, ಕಮಲನಯನ; ಪದ್ಮಗರ್ಭ, ಹೃದಯಕಮಲದಲ್ಲಿ ಧ್ಯೇಯ; ಶರೀರಭೃತ್, ದೇಹಧಾರಿಗಳ ಪಾಲಕ. ಅವನು ಮಹೈಶ್ವರ್ಯಸಂಪನ್ನ, ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಪ್ರಾಚೀನ ಆತ್ಮ, ವಿಶಾಲನೇತ್ರ, ಮತ್ತು ಗರುಡಧ್ವಜಧಾರಿ—ಈ ನಾಮಗಳಿಂದ ಪ್ರಭು ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 52

अतुलः शरभो भीम: समयज्ञो हविह॑रि: । सर्वलक्षणलक्षण्यो लक्ष्मीवान्‌ समितिज्जय:,३५५ अतुलः-तुलनारहित, ३५६ शरभ:ः:-शरीरोंको प्रत्यगात्मरूपसे प्रकाशित करनेवाले, ३५७ भीम:-जिससे पापियोंको भय हो ऐसे भयानक, ३५८ समयज्ञ:- समभावरूप यज्ञसे सम्पन्न, ३५९ हविह॑रि:-यज्ञोंमें हविर्भागको और अपना स्मरण करनेवालोंके पापोंको हरण करनेवाले, ३६० सर्वलक्षणलक्षण्य:-समस्त लक्षणोंसे लक्षित होनेवाले, ३६१ लक्ष्मीवान-अपने वक्ष:स्थलमें लक्ष्मीजीको सदा बसानेवाले, ३६२ समितिज्जय: संग्रामविजयी

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನೇ ಅತುಲ, ಅಪ್ರತಿಮ; ಶರಭ; ಭೀಮ, ಪಾಪಿಗಳಿಗೆ ಭಯಂಕರ; ಸಮಯಜ್ಞ, ಸಮಭಾವಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತ; ಹವಿರ್ಹರಿ, ಯಜ್ಞದ ಹವಿಭಾಗವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಸ್ಮರಿಸುವವರ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಹರಿಸುವವನು. ಅವನು ಸರ್ವಶುಭಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಲಕ್ಷಿತ, ಲಕ್ಷ್ಮೀವಂತ, ಮತ್ತು ಸಮಿತಿಂಜಯ—ಸಂಗ್ರಾಮವಿಜಯಿ।

Verse 53

विक्षरो रोहितो मार्गों हेतुर्दामोदर: सह: । महीधरो महाभागो वेगवानमिताशन:,३६३ विक्षर:-नाशरहित, ३६४ रोहितः:-मत्स्यविशेषका स्वरूप धारण करके अवतार लेनेवाले, ३६५ मार्ग:-परमानन्दप्राप्तिके साधन-स्वरूप, ३६६ हेतुः-संसारके निमित्त और उपादान कारण, ३६७ दामोदर:-यशोदाजीद्वारा रस्सीसे बँधे हुए उदरवाले, ३६८ सह:ः- भक्तजनोंके अपराधोंको सहन करनेवाले, ३६९ महीधर:-पृथ्वीको धारण करनेवाले, ३७० महाभाग:-महान्‌ भाग्यशाली, ३७१ वेगवान्‌-तीव्रगतिवाले, ३७२ अमिताशन:- प्रलयकालमें सारे विश्वको भक्षण करनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನೇ ವಿಕ್ಷರ, ಅವಿನಾಶಿ; ರೋಹಿತ, ರೋಹಿತ-ಮತ್ಸ್ಯರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸುವವನು; ಮಾರ್ಗ, ಪರಮಾನಂದಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ಪಥ; ಹೇತು, ಜಗತ್ತಿನ ನಿಮಿತ್ತ ಮತ್ತು ಉಪಾದಾನ ಕಾರಣ; ದಾಮೋದರ, ಯಶೋದೆಯು ಹಗ್ಗದಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ ಉದರವಿರುವವನು; ಸಹ, ಭಕ್ತರ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಸಹಿಸುವವನು; ಮಹೀಧರ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಧಾರಿಸುವವನು; ಮಹಾಭಾಗ, ಮಹಿಮಾವಂತ; ವೇಗವಾನ್, ಅಪ್ರತಿಹತ ವೇಗದವನು; ಮತ್ತು ಅಮಿತಾಶನ, ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸುವವನು।

Verse 54

उद्धव: क्षोभणो देव: श्रीगर्भ: परमेश्वर: । करणं कारणं कर्ता विकर्ता गहनो गृह:,३७३ उद्धव:-जगतकी उत्पत्तिके उपादानकारण, ३७४ क्षोभण:-जगत्‌की उत्पत्तिके समय प्रकृति और पुरुषमें प्रविष्ट होकर उन्हें क्षुब्ध करनेवाले, ३७५ देव:-प्रकाशस्वरूप, ३७६ श्रीगर्भ:-सम्पूर्ण ऐश्वर्यको अपने उदरमें रखनेवाले, ३७७ परमेश्वर:-सर्वश्रेष्ठ शासन करनेवाले, ३७८ करणम्‌-संसारकी उत्पत्तिके सबसे बड़े साधन, ३७९ कारणम्‌-जगत्‌के उपादान और निमित्तकारण, ३८० कर्ता-सबके रचयिता, ३८१ विकर्ता-विचित्र भुवनोंकी रचना करनेवाले, ३८२ गहन:-अपने विलक्षण स्वरूप, सामर्थ्य और लीलादिके कारण पहचाने न जा सकनेवाले, ३८३ गुहः-मायासे अपने स्वरूपको ढक लेनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ‘ಉದ್ದವ’, ‘ಕ್ಷೋಭಣ’, ‘ದೇವ’, ‘ಶ್ರೀಗರ್ಭ’, ‘ಪರಮೇಶ್ವರ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವನು. ಅವನೇ ಕರಣ, ಕಾರಣ; ಅವನೇ ಕರ್ತಾ ಮತ್ತು ನಾನಾವಿಧ ಲೋಕಗಳ ವಿಕರ್ತಾ; ಅವನು ಗಹನ, ಗುಹ್ಯ—ಮಾಯೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವನು.

Verse 55

व्यवसायो व्यवस्थान: संस्थान: स्थानदो ध्रुव: । परर्द्धि: परमस्पष्टस्तुष्ट: पुष्ट: शुभेक्षण:,३८४ व्यवसाय:-ज्ञानस्वरूप, ३८५ व्यवस्थान:-लोकपालादिकोंको, समस्त जीवोंको, चारों वर्णाश्रमोंको एवं उनके धर्मोंको व्यवस्थापूर्वक रचनेवाले, ३८६ संस्थान:-प्रलयके सम्यक्‌ स्थान, ३८७ स्थानदः-ध्रुवादि भक्तोंको स्थान देनेवाले, ३८८ ध्रुव:-अचल स्वरूप, ३८९ परर्धि:-श्रेष्ठ विभूतिवाले, ३९० परमस्पष्ट:-ज्ञानस्वरूप होनेसे परम स्पष्टरूप, ३९१ तुष्ट::एकमात्र परमानन्दस्वरूप, ३९२ पुष्ट:-एकमात्र सर्वत्र परिपूर्ण, ३९३ शुभेक्षण:- दर्शनमात्रसे कल्याण करनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ‘ವ್ಯವಸಾಯ’ (ನಿಶ್ಚಯಸ್ವರೂಪ) ಮತ್ತು ‘ವ್ಯವಸ್ಥಾನ’ (ಸರ್ವವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥಾಪಕ); ಅವನು ‘ಸಂಸ್ಥಾನ’ ಮತ್ತು ‘ಸ್ಥಾನದ’; ಅವನು ‘ಧ್ರುವ’—ಅಚಲ. ಅವನು ‘ಪರರ್ಧಿ’—ಶ್ರೇಷ್ಠ ವೈಭವಯುಕ್ತ; ‘ಪರಮಸ್ಪಷ್ಟ’—ಪರಮ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪ; ಅವನು ‘ತುಷ್ಟ’—ಪರಮಾನಂದ; ‘ಪುಷ್ಟ’—ಸರ್ವತ್ರ ಪರಿಪೂರ್ಣ; ಮತ್ತು ‘ಶುಭೇಕ್ಷಣ’—ಅವನ ಶುಭ ದೃಷ್ಟಿಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಕಲ್ಯಾಣ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 56

रामो विरामो विरजो मार्गो नेयो नयोडनय: । वीर: शक्तिमतां श्रेष्ठो धर्मो धर्मविदुत्तम:,३९४ राम:-योगीजनोंके रमण करनेके लिये नित्यानन्दस्वरूप, ३९५ विराम:-प्रलयके समय प्राणियोंको अपनेमें विराम देनेवाले, ३९६ विरज:-रजोगुण तथा तमोगुणसे सर्वथा शून्य, ३९७ मार्ग:-मुमुक्षुजनोंके अमर होनेके साधनस्वरूप, ३९८ नेय:-उत्तम ज्ञानसे ग्रहण करनेयोग्य, ३९९ नय:ः-सबको नियममें रखनेवाले, ४०० अनय:-स्वतन्त्र, ४०१ वीर:- पराक्रमशाली, ४०२ शक्तिमतां श्रेष्ठ:-शक्तिमानोंमें भी अतिशय शक्तिमान्‌, ४०३ थधर्म:- धर्मस्वरूप, ४०४ धर्मविदुत्तम:-समस्त धर्मवेत्ताओंमें उत्तम

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ‘ರಾಮ’—ಯೋಗಿಗಳ ಆನಂದ; ‘ವಿರಾಮ’—ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳು ಅವನಲ್ಲೇ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುವವನು; ‘ವಿರಜ’—ರಜಸ್ಸು ತಮಸ್ಸು ರಹಿತ; ‘ಮಾರ್ಗ’—ಮುಮುಕ್ಷುಗಳಿಗೆ ಅಮೃತತ್ವದ ಸಾಧನ; ‘ನೇಯ’—ಉತ್ತಮ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಗ್ರಹಿಸಬಹುದಾದವನು; ‘ನಯ’—ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ನಿಯಮದಲ್ಲಿ ಇಡುವವನು; ‘ಅನಯ’—ಸ್ವತಂತ್ರ; ‘ವೀರ’—ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ; ‘ಶಕ್ತಿಮತಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠ’—ಶಕ್ತಿವಂತರಲ್ಲಿಯೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ; ‘ಧರ್ಮ’—ಧರ್ಮಸ್ವರೂಪ; ‘ಧರ್ಮವಿದುತ್ತಮ’—ಧರ್ಮಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ।

Verse 57

वैकुण्ठ: पुरुष: प्राण: प्राणद: प्रणव: पृथु: । हिरण्यगर्भ: शत्रुघ्नो व्याप्तो वायुरधोक्षज:,४०५ वैकुण्ठ:-परमधामस्वरूप, ४०६ पुरुष:-विश्वरूप शरीरमें शयन करनेवाले, ४०७ प्राण:-प्राणवायुरूपसे चेष्टा करनेवाले, ४०८ प्राणद:-सर्गके आदिदमें प्राण प्रदान करनेवाले, ४०९ प्रणव:-ओंकार-स्वरूप, ४१० पृथु:-विराट्रूपसे विस्तृत होनेवाले, ४११ हिरण्यगर्भ:-ब्रह्मारूपसे प्रकट होनेवाले, ४१२ शत्रुघ्न:-देवताओंके शत्रुओंको मारनेवाले, ४१३ व्याप्त:-कारणरूपसे सब कार्योमें व्याप्त, ४१४ वायु:-पवनरूप, ४१५ अधोक्षज:- अपने स्वरूपसे क्षीण न होनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ‘ವೈಕುಂಠ’—ಪರಮಧಾಮಸ್ವರೂಪ; ‘ಪುರುಷ’—ವಿಶ್ವರূপದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವವನು; ‘ಪ್ರಾಣ’—ಜೀವಶ್ವಾಸ; ‘ಪ್ರಾಣದ’—ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣ ನೀಡುವವನು. ಅವನು ‘ಪ್ರಣವ’—ಓಂಕಾರಸ್ವರೂಪ; ‘ಪೃಥು’—ವಿರಾಟರೂಪವಾಗಿ ವಿಸ್ತಾರವಾದವನು; ‘ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ’—ಬ್ರಹ್ಮರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟ; ‘ಶತ್ರುಘ್ನ’—ದೇವಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವವನು; ‘ವ್ಯಾಪ್ತ’—ಕಾರಣರೂಪವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದವನು; ‘ವಾಯು’—ಪವನಸ್ವರೂಪ; ‘ಅಧೋಕ್ಷಜ’—ಇಂದ್ರಿಯಗೋಚರವಲ್ಲದ, ಸ್ವಸ್ವರೂಪ ಕ್ಷೀಣಿಸದವನು.

Verse 58

ऋतु: सुदर्शन: काल: परमेष्ठी परिग्रह: । उग्र: संवत्सरो दक्षो विश्रामो विश्वदक्षिण:,४१६ ऋतुः-ऋतुस्वरूप, ४१७ सुदर्शन:-भक्तोंको सुगमतासे ही दर्शन दे देनेवाले, ४१८ काल:-सबकी गणना करनेवाले, ४१९ परमेष्ठी-अपनी प्रकृष्ट महिमामें स्थित रहनेके स्वभाववाले, ४२० परिग्रह:-शरणार्थियोंके द्वारा सब ओरसे ग्रहण किये जानेवाले, ४२१३ उग्र:-सूर्यादिके भी भयके कारण, ४२२ संवत्सर:-सम्पूर्ण भूतोंके वासस्थान, ४२३ दक्ष:- सब कार्योंको बड़ी कुशलतासे करनेवाले, ४२४ विश्राम:-विश्रामकी इच्छावाले मुमुक्षुओंको मोक्ष देनेवाले, ४२५ विश्वदक्षिण:-बलिके यज्ञमें समस्त विश्वको दक्षिणारूपमें प्राप्त करनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ‘ಋತು’—ಋತುಸ್ವರೂಪ; ‘ಸುದರ್ಶನ’—ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ದರ್ಶನ ನೀಡುವವನು; ‘ಕಾಲ’—ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಗಣಿಸುವವನು. ಅವನು ‘ಪರಮೇಷ್ಠೀ’—ತನ್ನ ಪರಮ ಮಹಿಮೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತ; ‘ಪರಿಗ್ರಹ’—ಶರಣಾರ್ಥಿಗಳು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಆಶ್ರಯಿಸುವವನು. ಅವನು ‘ಉಗ್ರ’—ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಭಯಂಕರ; ‘ಸಂವತ್ಸರ’—ಸಕಲ ಭೂತಗಳ ಆಶ್ರಯಸ್ಥಾನವಾದ ವರ್ಷ; ‘ದಕ್ಷ’—ಸರ್ವಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣ; ‘ವಿಶ್ರಾಮ’—ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಯಸುವವರಿಗೆ ಪರಮ ವಿಶ್ರಾಂತಿ (ಮೋಕ್ಷ) ನೀಡುವವನು; ಮತ್ತು ‘ವಿಶ್ವದಕ್ಷಿಣ’—ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವೇ ದಕ್ಷಿಣೆಯಾಗಿ ಅರ್ಪಿತವಾಗುವವನು.

Verse 59

विस्तार: स्थावरस्थाणु: प्रमाणं बीजमव्ययम्‌ । अर्थोडनर्थो महाकोशो महाभोगो महाधन:,४२६ विस्तार:-समस्त लोकोंके विस्तारके स्थान, ४२७ स्थावरस्थाणु:-स्वयं स्थितिशील रहकर पृथ्वी आदि, स्थितिशील पदार्थोंको अपनेमें स्थित रखनेवाले, ४२८ प्रमाणम्‌-ज्ञानस्वरूप होनेके कारण स्वयं प्रमाणरूप, ४२९ बीजमव्ययम्‌-संसारके अविनाशी कारण, ४३० अर्थ:-सुखस्वरूप होनेके कारण सबके द्वारा प्रार्थनीय, ४३१ अनर्थ:-पूर्णकाम होनेके कारण प्रयोजनरहित, ४३२ महाकोश:-बड़े खजानेवाले, ४३३ महाभोग:-यथार्थ सुखरूप महान्‌ भोगवाले, ४३४ महाधनः:-अतिशय यथार्थ धनस्वरूप

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನೇ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ವಿಸ್ತಾರ; ಸ್ಥಿರ-ಅಚಲ ಎಲ್ಲದರ ಆಧಾರ. ಅವನೇ ಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಮಾಣ, ಜಗತ್ತಿನ ಅವಿನಾಶಿ ಬೀಜ-ಕಾರಣ. ಆನಂದಸ್ವರೂಪನಾಗಿ ಎಲ್ಲರೂ ಬಯಸುವ ‘ಅರ್ಥ’; ಪರಿಪೂರ್ಣನಾಗಿ ‘ಅನರ್ಥ’—ಅಂದರೆ ಯಾವುದೇ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದವನು. ಅವನೇ ಮಹಾನಿಧಿಯ ಸ್ವಾಮಿ, ಪರಮ ಸತ್ಯಸುಖದ ಮಹಾಭೋಗಿ, ಮತ್ತು ಸ್ವತಃ ಮಹಾಧನ.

Verse 60

अनिर्विण्ण: स्थविष्ठो5 भूर्धर्मयूपो महामख: । नक्षत्रनेमिर्नक्षत्री क्षम: क्षाम: समीहन:,४३५ अनिर्विण्ण:-उकताहटरूप विकारसे रहित, ४३६ स्थविष्ठ:-विराट्रूपसे स्थित, ४३७ अभू:-अजन्मा, ४३८ धर्मयूप:-धर्मके स्तम्भरूप, ४३९ महामख:-महान्‌ यज्ञस्वरूप, ४४० नक्षत्रनेमि:-समस्त नक्षत्रोंके केन्द्रस्वरूप, ४४१ नक्षत्री-चन्द्ररूप, ४४२ क्षम:-समस्त कार्योंमें समर्थ, ४४३ क्षाम:-समस्त जगत्‌के निवासस्थान, ४४४ समीहन:-सृष्टि आदिके लिये भलीभाँति चेष्टा करनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ನಿರಾಶೆ ಮತ್ತು ವಿಕಾರರಹಿತ; ವಿರಾಟ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತ; ಅಜನ್ಮ; ಧರ್ಮದ ಸ್ತಂಭ ಮತ್ತು ಮಹಾಯಜ್ಞಸ್ವರೂಪ. ಅವನು ಸಮಸ್ತ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಕೇಂದ್ರ; ನಕ್ಷತ್ರಾಧಿಪತಿ (ಚಂದ್ರ); ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥ; ಜಗತ್ತಿನ ನಿವಾಸಾಧಾರ; ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿ-ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಾಗಿ ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವವನು.

Verse 61

यज्ञ इज्यो महेज्यश्न क्रतुः सत्र सतां गति: । सर्वदर्शी विमुक्तात्मा सर्वज्ञो ज्ञानमुत्तमम्‌,४४५ यज्ञ:-भगवान्‌ विष्णु, ४४६ इज्य:-पूजनीय, ४४७ महेज्य:-सबसे अधिक उपासनीय, ४४८ क्रतुः-स्तम्भयुक्त यज्ञस्वरूप, ४४९ सत्रम्‌-सत्पुरुषोंकी रक्षा करनेवाले, ४५० सतां गतिः-सत्पुरुषोंकी परम गति, ४५१ सर्वदर्शी-समस्त प्राणियोंकों और उनके कार्योको देखनेवाले, ४५२ विमुक्तात्मा-सांसारिक बन्धनसे नित्यमुक्त आत्मस्वरूप, ४५३ सर्वज्ञ:-सबको जाननेवाले, ४५४ ज्ञानमुत्तमम्‌-सर्वोत्कृष्ट ज्ञानस्वरूप

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನೇ ಯಜ್ಞ; ಅವನು ಪೂಜ್ಯ; ಅತ್ಯುನ್ನತ ಉಪಾಸ್ಯ. ಅವನೇ ಕ್ರತು, ಅವನೇ ಸತ್ರ; ಸತ್ಪುರುಷರ ಆಶ್ರಯ ಮತ್ತು ಪರಮ ಗತಿ. ಅವನು ಸರ್ವದರ್ಶಿ; ನಿತ್ಯ ವಿಮುಕ್ತ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪ; ಸರ್ವಜ್ಞ—ಮತ್ತು ಅವನೇ ಉತ್ತಮ ಜ್ಞಾನ.

Verse 62

सुव्रतः सुमुख: सूक्ष्म: सुधोष: सुखद: सुह्ृत्‌ मनोहरो जितक्रोधो वीरबाहुर्विदारण:,४५५ सुव्रत:-प्रणतपालनादि श्रेष्ठ व्रतोंवाले, ४५६ सुमुख:-सुन्दर और प्रसन्न मुखवाले, ४५७ सूक्ष्म:-अणुसे भी अणु, ४५८ सुघोष:-सुन्दर और गम्भीर वाणी बोलनेवाले, ४५९ सुखद:-अपने भक्तोंको सब प्रकारसे सुख देनेवाले, ४६० सुह्ृत्‌-प्राणिमात्रपर अहैतुकी दया करनेवाले परम मित्र, ४६१ मनोहर:-अपने रूप-लावण्य और मधुर भाषणादिसे सबके मनको हरनेवाले, ४६२ जितक्रोध:-क्रोधपर विजय करनेवाले अर्थात्‌ अपने साथ अत्यन्त अनुचित व्यवहार करनेवालेपर भी क्रोध न करनेवाले, ४६३ वीरबाहुः-अत्यन्त पराक्रमशील भुजाओंसे युक्त, ४६४ विदारण:-अधर्मियोंको नष्ट करनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ವ್ರತಗಳವನು; ಪ್ರಸನ್ನ, ಸುಂದರ ಮುಖವನು; ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮ; ಮಧುರ-ಗಂಭೀರ ವಾಣಿಯವನು; ಸುಖದಾತ; ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಕಾರಣರಹಿತ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಮಿತ್ರ. ರೂಪಲಾವಣ್ಯ ಮತ್ತು ಮೃದು ವಚನಗಳಿಂದ ಮನ ಸೆಳೆಯುವವನು; ಕ್ರೋಧಜಿತ—ಅನ್ಯಾಯವಾದರೂ ಕೋಪಿಸದವನು; ವೀರಬಾಹು; ಅಧರ್ಮಿಗಳನ್ನು ಚೂರುಮೂರು ಮಾಡುವವನು.

Verse 63

स्वापन: स्ववशो व्यापी नैकात्मा नैककर्मकृत्‌ । वत्सरो वत्सलो वत्सी रत्नगर्भो धनेश्वर:,४६५ स्वापन:-प्रलयकालमें समस्त प्राणियोंको अज्ञाननिद्रामें शयन करानेवाले, ४६६ स्ववश:-स्वतन्त्र, ४६७ व्यापी-आकाशकी भाँति सर्वव्यापी, ४६८ नैकात्मा-प्रत्येक युगमें लोकोद्धारके लिये अनेक रूप धारण करनेवाले, ४६९ नैककर्मकृत्‌-जगत्‌की उत्पत्ति, स्थिति और प्रलयरूप तथा भिन्न-भिन्न अवतारोंमें मनोहर लीलारूप अनेक कर्म करनेवाले, ४७० वत्सर:-सबके निवास-स्थान, ४७१ वत्सलः-भक्तोंके परम स्नेही, ४७२ वत्सी- वृन्दावनमें बछड़ोंका पालन करनेवाले, ४७३ रत्नगर्भ:-रत्नोंको अपने गर्भमें धारण करनेवाले समुद्ररूप, ४७४ धनेश्वर:-सब प्रकारके धनोंके स्वामी

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಅಜ್ಞಾನನಿದ್ರೆಗೆ ಮಲಗಿಸುವವನು; ಸ್ವವಶ, ಸ್ವತಂತ್ರ; ಆಕಾಶದಂತೆ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ. ಯುಗಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಲೋಕೋದ್ಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವವನು; ಸೃಷ್ಟಿ-ಸ್ಥಿತಿ-ಪ್ರಳಯ ಹಾಗೂ ಅವತಾರಲೀಲೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವವನು. ಅವನೇ ‘ವತ್ಸರ’—ಎಲ್ಲರ ನಿವಾಸ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹ ಅವನಲ್ಲೇ; ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ವಾತ್ಸಲ್ಯವಂತ; ವ್ರಜದಲ್ಲಿ ಕರುಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವನು; ರತ್ನಗಳನ್ನು ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಧರಿಸುವ ಸಮುದ್ರಸಮಾನ ‘ರತ್ನಗರ್ಭ’; ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಧನಗಳ ಅಧೀಶ್ವರ.

Verse 64

धर्मगुब्‌ धर्मकृद्‌ धर्मी सदसत्क्षरमक्षरम्‌ । अविज्ञाता सहसारांशुविधाता कृतलक्षण:,४७५ धर्मगुप्‌-धर्मकी रक्षा करनेवाले, ४७६ धर्म-कृत्‌-धर्मकी स्थापना करनेके लिये स्वयं धर्मका आचरण करनेवाले, ४७७ धर्मी-सम्पूर्ण धर्मोके आधार, ४७८ सत्‌- सत्यस्वरूप, ४७९ असत्‌-स्थूल जगत्स्वरूप, ४८० क्षरम्‌-सर्वभूतमय, ४८१ अक्षरम्‌- अविनाशी, ४८२ अविज्ञातादक्षेत्रज्ञ जीवात्माको विज्ञाता कहते हैं, उनसे विलक्षण भगवान्‌ विष्णु, ४८३ सहस्रांशु:-हजारों किरणोंवाले सूर्यस्वरूप, ४८४ विधाता-सबको अच्छी प्रकार धारण करनेवाले, ४८५ कृतलक्षण:-श्रीवतसत आदि चिह्लोंको धारण करनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಧರ್ಮದ ರಕ್ಷಕ, ಕರ್ಮದಿಂದ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವವನು, ಸಮಸ್ತ ಧರ್ಮಗಳ ಆಧಾರ. ಅವನೇ ಸತ್ ಮತ್ತು ಅಸತ್, ಕ್ಷರ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷರ. ಜ್ಞಾತನಿಗೂ ಅತೀತನಾದ ಜ್ಞಾತ; ಸಹಸ್ರಕಿರಣ ಸೂರ್ಯಸ್ವರೂಪ; ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಧರಿಸಿ ನಿಯಮಿಸುವ ವಿಧಾತ; ದೇಹದಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು।

Verse 65

गभस्तिनेमि: सत्त्वस्थ: सिंहो भूतमहेश्वर: । आदिदेवो महादेवो देवेशो देवभूद्गुरु:,४८६ गभस्तिनेमि:-किरणोंके बीचमें सूर्यरूपसे स्थित, ४८७ सच्त्वस्थ:- अन्तर्यामीरूपसे समस्त प्राणियोंके अन्तःकरणमें स्थित रहनेवाले, ४८८ सिंहः-भक्त प्रह्नादके लिये नूसिंहरूप धारण करनेवाले, ४८९ भूतमहेश्वर:-सम्पूर्ण प्राणियोंके महान्‌ ईश्वर, ४९० आदिदेव:-सबके आदि कारण और दिव्यस्वरूप, ४९१ महादेव:-ज्ञानयोग और ऐश्वर्य आदि महिमाओंसे युक्त, ४९२ देवेश:-समस्त देवोंके स्वामी, ४९३ देव भृदगुरु:- देवोंका विशेषरूपसे भरण-पोषण करनेवाले उनके परम गुरु

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಗಭಸ್ತಿನೇಮಿ: ಕಿರಣಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಸೂರ್ಯಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾದವನು; ಸತ್ತ್ವಸ್ಥ: ಎಲ್ಲರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಾಗಿ ವಾಸಿಸುವವನು; ಸಿಂಹ: ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದನಿಗಾಗಿ ನರಸಿಂಹರೂಪ ಧರಿಸಿದವನು; ಸಮಸ್ತ ಭೂತಗಳ ಮಹೇಶ್ವರ; ಆದಿದೇವ, ಮಹಾದೇವ; ದೇವೇಶ; ದೇವರನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ಪರಮಗುರು।

Verse 66

उत्तरो गोपतिर्गोप्ता ज्ञानगम्य: पुरातन: । शरीरभूतभूद्‌ भोक्ता कपीन्द्रो भूरिदक्षिण:,४९४ उत्तर:-संसार-समुद्रसे उद्धार करनेवाले और सर्वश्रेष्ठ, ४९५ गोपति:- गोपालरूपसे गायोंकी रक्षा करनेवाले, ४९६ गोप्ता-समस्त प्राणियोंका पालन और रक्षा करनेवाले, ४९७ ज्ञानगम्य:-ज्ञानके द्वारा जाननेमें आनेवाले, ४९८ पुरातन:-सदा एकरस रहनेवाले, सबके आदि पुराणपुरुष, ४९९ शरीरभूतभूत्‌-शरीरके उत्पादक पज्चभूतोंका प्राणरूपसे पालन करनेवाले, ५०० भोक्ता-निरतिशय आनन्दपुंजको भोगनेवाले, ५०१ कपीन्द्र:-बंदरोंके स्वामी श्रीराम, ५०२ भूरिदक्षिण:-श्रीरामादि अवतारोंमें यज्ञ करते समय बहुत-सी दक्षिणा प्रदान करनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಉತ್ತರ: ಸಂಸಾರಸಾಗರದಿಂದ ಉದ್ಧರಿಸುವ ಪರಮಾಶ್ರಯ; ಗೋಪತಿ: ಗೋಪಾಲರೂಪದಲ್ಲಿ ಗೋವುಗಳ ಸ್ವಾಮಿ-ರಕ್ಷಕ; ಗೋಪ್ತಾ: ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪಾಲಕ; ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಗ್ರಾಹ್ಯ; ಪುರಾತನ. ದೇಹವಾಗುವ ಪಂಚಭೂತಗಳನ್ನೂ ಪ್ರಾಣರೂಪವಾಗಿ ಪೋಷಿಸುವವನು; ಪರಮಾನಂದಭೋಕ್ತ; ಕಪೀಂದ್ರ: ವಾನರಾಧಿಪತಿ ಶ್ರೀರಾಮ; ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ದಕ್ಷಿಣೆ ನೀಡುವವನು।

Verse 67

सोमपो<मृतप: सोम: पुरुजित्‌ पुरुसत्तम: । विनयो जय: सत्यसंधो दाशार्ह: सात्वतां पति:,५०३ सोमप:-यज्ञोंमें देवरूपसे और यजमानरूपसे सोमरसका पान करनेवाले, ५०४ अमृतप:-समुद्रमन्‍न्थनसे निकाला हुआ अमृत देवोंको पिलाकर स्वयं पीनेवाले, ५०५ सोम:- ओषधियोंका पोषण करनेवाले चन्द्रमारूप, ५०६ पुरुजित्‌-बहुतोंको विजय लाभ करनेवाले, ५०७ पुरुसत्तम:-विश्वरूप और अत्यन्त श्रेष्ठ, ५०८ विनय:-दुष्टोंको दण्ड देनेवाले, ५०९ जय:-सबपर विजय प्राप्त करनेवाले, ५१० सत्यसंध:-सच्ची प्रतिज्ञा करनेवाले, ५११ दाशार्ह:-दाशा्हकुलमें प्रकट होनेवाले, ५१२ सात्वतां पति:-यादवोंके और अपने भक्तोंके स्वामी

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಸೋಮಪ, ಅಮೃತಪ, ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ ಸೋಮ. ಅವನು ಅನೇಕರನ್ನು ಜಯಿಸುವವನು, ಪುರುಷೋತ್ತಮ. ಅವನು ವಿನಯ: ದುಷ್ಟರನ್ನು ದಂಡಿಸಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವವನು; ಅವನು ಜಯ: ಸರ್ವವಿಜಯಸ್ವರೂಪ. ಅವನು ಸತ್ಯಸಂಧ: ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ಅಚಲ. ದಾಶಾರ್ಹ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟನಾಗಿ, ಸಾತ್ವತಗಳ (ಯಾದವರ) ಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಭಕ್ತರ ಅಧಿಪತಿ।

Verse 68

जीवो विनयितासाक्षी मुकुन्दोडमितविक्रम: । अम्भोनिधिरनन्तात्मा महोदधिशयो<5न्तक:,५१३ जीव:-क्षेत्रज्मरूपसे प्राणोंको धारण करनेवाले, ५१४ विनयितासाक्षी-अपने शरणापन्न भक्तोंके विनय-भावको तत्काल प्रत्यक्ष अनुभव करनेवाले, ५१५ मुकुन्दः- मुक्तिदाता, ५१६ अमितविक्रम:-वामनावतारमें पृथ्वी नापते समय अत्यन्त विस्तृत पैर रखनेवाले, ५१७ अम्भोनिधि:-जलके निधान समुद्रस्वरूप, ५१८ अनन्तात्मा-अनन्तमूर्ति, ५१९ महोदथधिशय:-प्रलयकालके महान्‌ समुद्रमें शयन करनेवाले, ५२० अन्तकः- प्राणियोंका संहार करनेवाले मृत्युस्वरूप

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಜೀವಸ್ವರೂಪ ಅಂತರ್ಯಾಮಿ; ಶರಣಾಗತ ಭಕ್ತನ ವಿನಯಭಾವದ ಪ್ರತ्यक्ष ಸಾಕ್ಷಿ; ಮುಕುಂದ: ಮುಕ್ತಿದಾತ; ಅಮಿತವಿಕ್ರಮ: ಅಪಾರ ಪರಾಕ್ರಮವಂತ. ಅವನು ಅಂಭೋನಿಧಿ: ಸಮುದ್ರಸ್ವರೂಪ; ಅನಂತಾತ್ಮ: ಅನಂತ ರೂಪಗಳವನು; ಪ್ರಳಯಕಾಲದ ಮಹೋದಧಿಯಲ್ಲಿ ಶಯನಿಸುವವನು; ಮತ್ತು ಅಂತಕ: ಮರಣಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಅಂತ್ಯ ತರುವವನು ಕೂಡ।

Verse 69

अजो महार्ह: स्वाभाव्यो जितामित्र: प्रमोदन: । आनन्दो नन्दनो नन्द: सत्यधर्मा त्रिविक्रम:,५२१ अज:-अकार भगवान्‌ विष्णुका वाचक है, उससे उत्पन्न होनेवाले ब्रह्मास्वरूप, ५२२ महार्ह:-पूजनीय, ५२३ स्वाभाव्य:-नित्य सिद्ध होनेके कारण स्वभावसे ही उत्पन्न न होनेवाले, ५२४ जितामित्र:-रावण-शिशुपालादि शत्रुओंको जीतनेवाले, ५२५ प्रमोदन:- स्मरणमात्रसे नित्य प्रमुदित करनेवाले, ५९२६ आनन्द:-आनन्दस्वरूप, ५२७ ननन्‍्दन:-सबको प्रसन्न करनेवाले, ५२८ नन्दः-सम्पूर्ण ऐश्वर्योंसे सम्पन्न, ५२९ सत्यधर्मा-धर्मज्ञानादि सब गुणोंसे युक्त, ५३० त्रिविक्रम:-तीन डगमें तीनों लोकोंको नापनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಅಜ, ಅಜನ್ಮ; ಮಹಾರ್ಹ, ಪರಮ ಪೂಜ್ಯ; ಸ್ವಾಭಾವ್ಯ, ಸ್ವಯಂಸಿದ್ಧನಾಗಿ ನಿತ್ಯಪೂರ್ಣ; ಜಿತಾಮಿತ್ರ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನು; ಪ್ರಮೋದನ, ಸ್ಮರಣಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಹರ್ಷ ನೀಡುವವನು. ಅವನು ಆನಂದ—ಆನಂದಸ್ವರೂಪ; ನಂದನ—ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸಂತೋಷಪಡಿಸುವವನು; ನಂದ—ಸಂಪೂರ್ಣ ಐಶ್ವರ್ಯಸಂಪನ್ನ; ಸತ್ಯಧರ್ಮಾ—ಸತ್ಯಧರ್ಮಸ್ವಭಾವ; ಮತ್ತು ತ್ರಿವಿಕ್ರಮ—ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆಗಳಲ್ಲಿ ತ್ರಿಲೋಕವನ್ನು ಅಳೆಯುವವನು।

Verse 70

महर्षि: कपिलाचार्य: कृतज्ञों मेदिनीपति: । त्रिपदखस्रिदशाध्यक्षो महाशुड्र: कृतान्तकृत्‌,५३१ महर्षि: कपिलाचार्य:-सांख्यशास्त्रके प्रणेता भगवान्‌ कपिलाचार्य, ५३२ कृतज्ञ:-अपने भक्तोंकी सेवाको बहुत मानकर अपनेको उनका ऋणी समझनेवाले, ५३३ मेदिनीपति:-पृथ्वीके स्वामी, ५३४ त्रिपद:-त्रिलोकीरूप तीन पैरोंवाले विश्वरूप, ५३५ त्रिदशाध्यक्ष:-देवताओंके स्वामी, ५३६ महाशुड्र:-मत्स्यावतारमें महान्‌ सींग धारण करनेवाले, ५३७ कृतान्तकृत्‌-स्मरण करनेवालोंके समस्त कर्मोंका अन्त करनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಮಹರ್ಷಿ ಕಪಿಲಾಚಾರ್ಯ; ಕೃತಜ್ಞ—ಭಕ್ತರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಋಣವೆಂದು ಎಣಿಸುವವನು; ಮೆದಿನೀಪತಿ—ಭೂಮಿಯ ಸ್ವಾಮಿ; ತ್ರಿಪದ—ತ್ರಿಲೋಕವ್ಯಾಪಿ ತ್ರಿಪಾದ ವಿಶ್ವರೂಪ; ತ್ರಿದಶಾಧ್ಯಕ್ಷ—ದೇವತೆಗಳ ಅಧಿಪತಿ; ಮಹಾಶೃಂಗ—ಮಹಾ ಶೃಂಗಧಾರಿ; ಮತ್ತು ಕೃತಾಂತಕೃತ್—ಸ್ಮರಿಸುವವರ ಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಅಂತ್ಯ ಮಾಡುವವನು।

Verse 71

महावराहो गोविन्द: सुषेण: कनकाड्रदी । गुह्रो गभीरो गहनो गुप्तश्चक्रगदाधर:,५३८ महावराहः:-हिरण्याक्षका वध करनेके लिये महावराहरूप धारण करनेवाले, ५३९ गोविन्द:-नष्ट हुई पृथ्वीको पुनः प्राप्त कर लेनेवाले, ५४० सुषेण:-पार्षदोंके समुदायरूप सुन्दर सेनासे सुसज्जित, ५४१ कनकाछज्ल्‍ढदी-सुवर्णका बाजूबंद धारण करनेवाले, ५४२ गुहाः-हृदयाकाशमें छिपे रहनेवाले, ५४३ गभीर:-अतिशय गम्भीर स्वभाववाले, ५४४ गहन:-जिनके स्वरूपमें प्रविष्ट होना अत्यन्त कठिन हो--ऐसे, ५४५ गुप्त:-वाणी और मनसे जाननेमें न आनेवाले, ५४६ चक्रगदाधर:-भक्तोंकी रक्षा करनेके लिये चक्र और गदा आदि दिव्य आयुधोंको धारण करनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಮಹಾವರಾಹ, ಗೋವಿಂದ; ಸುಷೇಣ—ಸುಂದರ ಪರಿವಾರಸೇನೆಯಿಂದ ಯುಕ್ತ; ಕನಕಾಂಗದೀ—ಚಿನ್ನದ ಬಾಹುಬಂಧಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು; ಗುಹ್ಯ—ಹೃದಯಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ನಿಹಿತ; ಗಭೀರ—ಅಗಾಧ ಗಂಭೀರ; ಗಹನ—ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಭೇದಿಸುವುದು ದುರ್ಗಮ; ಗುಪ್ತ—ವಾಣಿ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅತೀತ; ಮತ್ತು ಚಕ್ರಗದಾಧರ—ಭಕ್ತರ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಚಕ್ರ-ಗದೆಯನ್ನು ಧರಿಸುವವನು।

Verse 72

वेधा: स्वाड्रोडजित: कृष्णो दृढ: सड्कर्षणो<च्युत: । वरुणो वारुणो वृक्ष: पुष्कराक्षो महामना:,५४७ वेधा:-सब कुछ विधान करनेवाले, ५४८ स्वाड्र:-कार्य करनेमें स्वयं ही सहकारी, ५४९ अजित:-किसीके द्वारा न जीते जानेवाले, ५५० कृष्ण:-श्यामसुन्दर श्रीकृष्ण, ५५१ दृढ:-अपने स्वरूप और सामर्थ्यसे कभी भी च्युत न होनेवाले, ५५२ सड्कर्षणो<च्युत:- प्रलयकालमें एक साथ सबका संहार करनेवाले और जिनका कभी किसी भी कारणसे पतन न हो सके--ऐसे अविनाशी, ५५३ वरुण:-जलके स्वामी वरुणदेवता, ५५४ वारुण:- वरुणके पुत्र वशिष्ठस्वरूप, ५५५ वृक्ष:-अश्व॒त्थवृक्षरूप, ५५६ पुष्कराक्ष:-कमलके समान नेत्रवाले, ५५७ महामना:-संकल्पमात्रसे उत्पत्ति, पालन और संहार आदि समस्त लीला करनेकी शक्तिवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ವೇಧಾ, ವಿಧಾತ; ಸ್ವಾಡ್ರ, ಸ್ವಯಂಸಹಾಯಕ; ಅಜಿತ, ಅಜೇಯ; ಕೃಷ್ಣ, ಶ್ಯಾಮಸುಂದರ; ದೃಢ, ಅಚಲ; ಸಂಕರ್ಷಣ, ಪ್ರಳಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವವನು; ಮತ್ತು ಅಚ್ಯುತ, ಎಂದಿಗೂ ಚ್ಯುತಿಯಾಗದವನು. ಅವನು ವರುಣ, ಜಲಾಧಿಪ; ವಾರುಣ, ವರುಣಸಂಭವ; ವೃಕ್ಷ, ಪವಿತ್ರ ವೃಕ್ಷಸ್ವರೂಪ; ಪುಷ್ಕರಾಕ್ಷ, ಕಮಲನಯನ; ಮತ್ತು ಮಹಾಮನಾ, ಮಹತ್ತಾದ ಸಂಕಲ್ಪಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನು।

Verse 73

भगवान्‌ भगहानन्दी वनमाली हलायुध: । आदित्यो ज्योतिरादित्य: सहिष्णुर्गतिसत्तम:,५५८ भगवान्‌-उत्पत्ति और प्रलय, आना और जाना तथा विद्या और अविद्याको जाननेवाले एवं सर्वैश्वर्यादि छहों भगोंसे युक्त, ५५९ भगहा-अपने भक्तोंका प्रेम बढ़ानेके लिये उनके ऐश्वर्यका हरण करनेवाले, ५६० आनन्दी-परम सुखस्वरूप, ५६१ वनमाली- वैजयन्ती वनमाला धारण करनेवाले, ५६२ हलायुध:-हलरूप शस्त्रको धारण करनेवाले बलभद्रस्वरूप, ५६३ आदित्य:-अदितिपुत्र वामन-भगवान, ५६४ ज्योतिरादित्य:- सूर्यमण्डलमें विराजमान ज्योतिःस्वरूप, ५६५ सहिष्णु:-समस्त द्वन्घोंकों सहन करनेमें समर्थ, ५६६ गतिसत्तम:-सर्वश्रेष्ठ गतिस्वरूप

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಭಗವಾನ್; ಭಗಹಾ—ಭಕ್ತರ ಪ್ರೀತಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಅವರ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಹರಣ ಮಾಡುವವನು; ಆನಂದೀ—ಪರಮ ಸುಖಸ್ವರೂಪ; ವನಮಾಲೀ—ವೈಜಯಂತೀ ವನಮಾಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು; ಹಲಾಯುಧ—ಹಲಶಸ್ತ್ರಧಾರಿ (ಬಲರಾಮಸ್ವರೂಪ); ಆದಿತ್ಯ—ವಾಮನಸ್ವರೂಪ ಆದಿತ್ಯ; ಜ್ಯೋತಿರಾದಿತ್ಯ—ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಜ್ಯೋತಿಸ್ವರೂಪ; ಸಹಿಷ್ಣು—ಎಲ್ಲ ದ್ವಂದ್ವಗಳನ್ನು ಸಹಿಸುವವನು; ಮತ್ತು ಗತಿಸತ್ತಮ—ಸರ್ವೋತ್ತಮ ಗತಿ, ಪರಮ ಆಶ್ರಯ।

Verse 74

सुधन्वा खण्डपरशुर्दारुणो द्रविणप्रद: । दिविस्पृक्‌ सर्वदृग्‌ व्यासो वाचस्पतिरयोनिज:,५६७ सुधन्वा-अतिशय सुन्दर शार्ज््धनुष धारण करनेवाले, ५६८ खण्डपरशु:- शत्रुओंका खण्डन करनेवाले फरसेको धारण करनेवाले परशुरामस्वरूप, ५६९ दारुण:- सन्मार्गविरोधियोंके लिये महान्‌ भयंकर, ५७० द्रविणप्रद:-अर्थार्थी भक्तोंको धन-सम्पत्ति प्रदान करनेवाले, ५७१ दिविस्पृक्‌-स्वर्गलोकतक व्याप्त, ५७२ सर्वदृग्‌ व्यास:-सबके द्रष्टा एवं वेदका विभाग करनेवाले श्रीकृष्णद्वैपायन व्यासस्वरूप, ५७३ वाचस्पतिरयोनिज:- विद्याके स्वामी तथा बिना योनिके स्वयं ही प्रकट होनेवाले

Bhīṣma said: He is Sudhanvā, the supremely excellent bearer of the mighty bow; He is Khaṇḍaparaśu, the wielder of the axe who cuts down foes—manifest as Paraśurāma; He is Dāruṇa, terrifying to those who oppose the righteous path; He is Draviṇaprada, the giver of wealth to devotees who seek support. He pervades up to heaven (Divispṛk); He is Sarvadṛk, the all-seeing; He is Vyāsa, the arranger and divider of the Veda; and He is Vācaspati, lord of speech and knowledge, self-manifest and not born from a womb. In ethical sense, the verse praises the Divine as both protector and benefactor of the dharmic, and as a formidable corrective force against adharma.

Verse 75

त्रिसामा सामगः साम निर्वाणं भेषजं भिषक्‌ । संन्यासकृच्छम: शान्तो निष्ठा शान्ति: परायणम्‌,५७४ त्रिसामा-देवव्रत आदि तीन साम श्रुतियोंद्वारा जिनकी स्तुति की जाती है--ऐसे परमेश्वर, ५७५ सामग:ः-सामवेदका गान करनेवाले, ५७६ साम-सामवेदस्वरूप, ५७७ निर्वाणम्‌-परमशान्तिके निधान परमानन्दस्वरूप, ५७८ भेषजम्‌-संसार-रोगकी ओषधि, ५७९ भिषक्‌ू-संसाररोगका नाश करनेके लिये गीतारूप उपदेशामृतका पान करानेवाले परम वैद्य, ५८० संन्यासकृत्‌-मोक्षके लिये संन्यासाश्रम और संन्यासयोगका निर्माण करनेवाले, ५८१ शमः:-उपशमताका उपदेश देनेवाले, ५८२ शान्त:-परम शान्तस्वरूप, ५८३ निष्ठा-सबकी स्थितिके आधार अधिष्ठानस्वरूप, ५८४ शान्ति:-परम शान्तिस्वरूप, ५८५ परायणम्‌-मुमुक्षु पुरुषोंके परम प्राप्य-स्थान

Bhīṣma said: He is praised by the three Sāman-hymns; He is the chanter of the Sāma, and the very essence of the Sāmaveda. He is Nirvāṇa itself—the treasury of supreme peace; the medicine for the disease of worldly existence; and the physician who cures that disease. He is the ordainer of renunciation for liberation; the giver of inner restraint; the perfectly tranquil one; the firm foundation of all; Peace itself; and the highest refuge and final goal for those who seek release.

Verse 76

शुभाड़: शान्तिद: स्रष्टा कुमुद:ः कुवलेशय: । गोहितो गोपति्गोप्ता वृषभाक्षो वृषप्रिय:,५८६ शुभाज़:ः-अति मनोहर परम सुन्दर अंगोंवाले, ५८७ शान्तिद:-परम शान्ति देनेवाले, ५८८ स्त्रष्टा-सर्गके आदिमें सबकी रचना करनेवाले, ५८९ कुमुद:-पृथ्वीपर प्रसन्नतापूर्वक लीला करनेवाले, ५९० कुवलेशय:-जलमें शेषनागकी शय्यापर शयन करनेवाले, ५९१ गोहित:-गोपालरूपसे गायोंका और अवतार धारण करके भार उतारकर पृथ्वीका हित करनेवाले, ५९२ गोपति:-पृथ्वीके और गायोंके स्वामी, ५९३ गोप्ता-अवतार धारण करके सबके सम्मुख प्रकट होते समय अपनी मायासे अपने स्वरूपको आच्छादित करनेवाले, ५९४ वृषभाक्ष:-समस्त कामनाओंकी वर्षा करनेवाली कृपादृष्टिसे युक्त, ५९५ वृषप्रिय:-धर्मसे प्यार करनेवाले

Bhīṣma said: He is of auspicious and beautiful form, the giver of peace, and the primal creator. He is “Kumuda,” delighting the earth with gracious play, and “Kuvaleśaya,” who reclines upon the serpent-bed in the cosmic waters. He is the benefactor of the cows and of the world, their lord and protector; though he appears before all in incarnate form, he veils his true nature by his own divine power. His gaze is like a raincloud that showers grace and fulfills worthy desires, and he is dear to righteousness—one who loves dharma itself.

Verse 77

अनिवर्ती निवृत्तात्मा संक्षेप्ता क्षेमकृच्छिव: । श्रीवत्सवक्षा: श्रीवास: श्रीपति: श्रीमतां वर:,५९६ अनिवर्ती-रणभूमिमें और धर्मपालनमें पीछे न हटनेवाले, ५९७ निवृत्तात्मा- स्वभावसे ही विषय-वासनारहित नित्य शुद्ध मनवाले, ५९८ संक्षेप्ता-विस्तृत जगत्‌को संहारकालमें संक्षिप्त यानी सूक्ष्म करनेवाले, ५९९ क्षेमकृतू-शरणागतकी रक्षा करनेवाले, ६०० शिव:-स्मरणमात्रसे पवित्र करनेवाले कल्याणस्वरूप, ६०१ श्रीवत्सवक्षा:-श्रीवत्स नामक चिह्नको वक्ष:स्थलमें धारण करनेवाले, ६०२ श्रीवास:-श्रीलक्ष्मीजीके वासस्थान, ६०३ श्रीपति:-परमशक्तिरूपा श्रीलक्ष्मीजीके स्वामी, ६०४ श्रीमतां वर:-सब प्रकारकी सम्पत्ति और ऐश्वर्यसे युक्त ब्रह्मादि समस्त लोकपालोंसे श्रेष्ठ

Bhīṣma said: He is the one who never turns back—neither from the battlefield nor from the path of dharma; whose inner self is naturally withdrawn from sense-cravings and ever pure; who, at the time of dissolution, gathers the vast universe back into subtle form; who secures the welfare and protection of those who seek refuge; who is auspicious and purifying by mere remembrance; whose chest bears the mark called Śrīvatsa; who is the abode of Śrī (Lakṣmī); who is the Lord of Śrī; and who is the श्रेष्ठ among all the prosperous—surpassing even Brahmā and the guardians of the worlds in splendor and sovereignty.

Verse 78

श्रीद: श्रीश: श्रीनिवास: श्रीनिधि: श्रीविभावन: । श्रीधर: श्रीकर: श्रेय: श्रीमाललोकत्रयाश्रय:,६०५ श्रीद:-भक्तोंको श्री प्रदान करनेवाले, ६०६ श्रीश:-लक्ष्मीके नाथ, ६०७ श्रीनिवास:-श्रीलक्ष्मीजीके अन्तःकरणमें नित्य निवास करनेवाले, ६०८ श्रीनिधि:-समस्त श्रियोंक आधार, ६०९ श्रीविभावन:-सब मनुष्योंके लिये उनके कर्मानुसार नाना प्रकारके ऐश्वर्य प्रदान करनेवाले, ६१० श्रीधर:-जगज्जननी श्रीको वक्ष:स्थलमें धारण करनेवाले, ६११ श्रीकर:-स्मरण, स्तवन और अर्चन आदि करनेवाले भक्तोंके लिये श्रीका विस्तार करनेवाले, ६१२ श्रेय:-कल्याणस्वरूप, ६१३ श्रीमान्‌-सब प्रकारकी श्रियोंसे युक्त, ६१४ लोकत्रयाश्रय:-तीनों लोकोंके आधार

Bhīṣma said: He is the giver of prosperity; the Lord of Śrī (Lakṣmī); the one in whom Śrī ever dwells; the treasury and foundation of all prosperities; the dispenser who apportions diverse forms of lordship and fortune to beings according to their deeds. He bears Śrī upon his chest; he causes prosperity to expand for devotees who remember, praise, and worship him; he is auspiciousness itself; he is endowed with every excellence; and he is the refuge and support of the three worlds.

Verse 79

स्वक्ष: स्वड़: शतानन्दो नन्दिज्योतिर्गणेश्वर: | विजितात्माविधेयात्मा सत्कीर्तिश्छिन्न संशय:,६१५ स्वक्ष:-मनोहर कृपाकटाक्षसे युक्त परम सुन्दर आँखोंवाले, ६१६ स्वज्भ:- अतिशय कोमल, परम सुन्दर, मनोहर अंगोंवाले, ६१७ शतानन्द:-लीलाभेदसे सैकड़ों विभागोंमें विभक्त आनन्दस्वरूप, ६१८ नन्दि:-परमानन्दस्वरूप, ६१९ ज्योतिर्गणेश्वुर:- नक्षत्रसमुदायोंके ईश्वर, ६२० विजितात्मा-जिते हुए मनवाले, ६२१ अविधेयात्मा-जिनके असली स्वरूपका किसी प्रकार भी वर्णन नहीं किया जा सके--ऐसे अनिर्वचनीयस्वरूप, ६२२ सत्कीर्ति:-सच्ची कीर्तिवाले, ६२३ छिन्नसंशय:-सब प्रकारके संशयोंसे रहित

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಮನೋಹರ ಕರುಣಾಕಟಾಕ್ಷಯುಕ್ತ, ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ನೇತ್ರಗಳವನು; ಅತಿ ಸೂಕುಮಾರ, ರಮ್ಯ ಅಂಗಗಳವನು. ಅನೇಕ ವಿಧವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಆನಂದಸ್ವರೂಪ; ಪರಮಾನಂದಮಯ; ಜ್ಯೋತಿರ್ಗಣಗಳ ಅಧೀಶ್ವರ, ಮಂಗಳಪ್ರಕಾಶ. ಅವನು ಆತ್ಮಜಯಿ; ಅವನ ನಿಜಸ್ವರೂಪ ವಚನಾತೀತ; ಅವನ ಕೀರ್ತಿ ಸತ್ಯ; ಅವನ ಕುರಿತು ಎಲ್ಲ ಸಂಶಯಗಳೂ ಛಿನ್ನವಾಗುತ್ತವೆ.

Verse 80

उदीर्ण: सर्वतश्नक्षुनीश: शाश्वतस्थिर: । भूशयो भूषणो भूतिर्विशोक: शोकनाशन:,६२४ उदीर्ण:-सब प्राणियोंसे श्रेष्ठ, ६२५ सर्व-तश्नक्षुः-समस्त वस्तुओंको सब दिशाओंमें सदा-सर्वदा देखनेकी शक्तिवाले, ६२६ अनीश:-जिनका दूसरा कोई शासक न हो--ऐसे स्वतन्त्र, ६२७ शाश्रृतस्थिर:-सदा एकरस स्थिर रहनेवाले, निर्विकार, ६२८ भूशय:-लंकागमनके लिये मार्गकी याचना करते समय समुद्रतटकी भूमिपर शयन करनेवाले, ६२९ भूषण:-स्वेच्छासे नाना अवतार लेकर अपने चरण-चिह्नोंसे भूमिकी शोभा बढ़ानेवाले, ६३० भूति:-समस्त विभूतियोंके आधारस्वरूप, ६३१ विशोक:-सब प्रकारसे शोकरहित, ६३२ शोकनाशनः-स्मृतिमात्रसे भक्तोंके शोकका समूल नाश करनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಉದೀರ್ಣ: ಸರ್ವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ; ಸರ್ವತಶ್ಚಕ್ಷು: ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೋಡುವವನು; ಅನೀಶ: ಅವನ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಅಧಿಪತಿ ಇಲ್ಲ; ಶಾಶ್ವತಸ್ಥಿರ: ನಿತ್ಯ ಸ್ಥಿರ, ನಿರ್ವಿಕಾರ. ಅವನು ಭೂಶಯ: ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಶಯನಿಸಿದವನು; ಭೂಷಣ: ತನ್ನ ಪಾದಚಿಹ್ನೆಗಳಿಂದ ಲೋಕವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುವವನು; ಭೂತಿ: ಸಮಸ್ತ ವಿಭೂತಿಗಳ ಆಧಾರ; ವಿಶೋಕ: ಸ್ವತಃ ಶೋಕವಿಲ್ಲದವನು; ಶೋಕನಾಶನ: ಸ್ಮರಣಮಾತ್ರದಿಂದ ಭಕ್ತರ ಶೋಕವನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲ ಮಾಡುವವನು.

Verse 81

अर्चिष्मानर्चित: कुम्भो विशुद्धात्मा विशोधन: । अनिरुद्धो5प्रतिरथ: प्रद्युम्नोडमितविक्रम:,६३३ अर्चिष्मान्‌-चन्द्र-सूर्य आदि समस्त ज्योतियोंको देदीप्पमान करनेवाली अतिशय प्रकाशमय अनन्त किरणोंसे युक्त, ६३४ अर्चित:-ब्रह्मादि समस्त लोकोंसे पूजे जानेवाले, ६३५ कुम्भ:-घटकी भाँति सबके निवासस्थान, ६३६ विशुद्धात्मा-परम शुद्ध निर्मल आत्मस्वरूप, ६३७ विशोधन:-स्मरणमात्रसे समस्त पापोंका नाश करके भक्तोंके अन्त:करणको परम शुद्ध कर देनेवाले, ६३८ अनिरुद्ध:-जिनको कोई बाँधकर नहीं रख सके--ऐसे चतुर्व्यूहमें अनिरुद्धस्वरूप, ६३९ अप्रतिरथ:-प्रतिपक्षसे रहित, ६४० प्रद्युम्न:- परम श्रेष्ठ अपार धनसे युक्त चतुर्व्यूहमें प्रद्युम्नस्वरूप, ६४१ अमितविक्रम:-अपार पराक्रमी

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಅರ್ಚಿಷ್ಮಾನ್: ಅನಂತ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ದೀಪ್ತಿಮಾನ; ಅರ್ಚಿತ: ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳಿಂದ ಪೂಜಿತ; ಕುಂಭ: ಘಟದಂತೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆಶ್ರಯಸ್ಥಾನ. ಅವನು ವಿಶುದ್ಧಾತ್ಮ: ಪರಮ ನಿರ್ಮಲ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪ; ವಿಶೋಧನ: ಸ್ಮರಣಮಾತ್ರದಿಂದ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವವನು. ಅವನು ಅನಿರುದ್ಧ: ತಡೆಯಲಾಗದವನು; ಅಪ್ರತಿರಥ: ಎದುರಾಳಿಯಿಲ್ಲದವನು; ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ; ಮತ್ತು ಅಮಿತವಿಕ್ರಮ: ಅಪಾರ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ.

Verse 82

कालनेमिनिहा वीर: शौरि: शूरजनेश्वर: । त्रिलोकात्मा त्रिलोकेश: केशव: केशिहा हरि:,६४२ कालनेमिनिहा-कालनेमि नामक असुरको मारनेवाले, ६४३ वीर:-परम शूरवीर, ६४४ शौरि:-शूरकुलमें उत्पन्न होनेवाले श्रीकृष्णस्वरूप, ६४५ शूरजनेश्वचर:-अतिशय शूरवीरताके कारण इन्द्रादि शूरवीरोंके भी इष्ट, ६४६ त्रिलोकात्मा-अन्तर्यामीरूपसे तीनों लोकोंके आत्मा, ६४७ त्रिलोकेश:-तीनों लोकोंके स्वामी, ६४८ केशव:-ब्रह्मा, विष्णु और शिव-स्वरूप, ६४९ केशिहा-केशी नामके असुरको मारनेवाले, ६५० हरि:-स्मरणमात्रसे समस्त पापोंका हरण करनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಕಾಲನೇಮಿನಿಹಾ: ಕಾಲನೇಮಿ ಎಂಬ ಅಸುರನ ಸಂಹಾರಕ; ವೀರ; ಶೌರಿ: ಶೂರ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು; ಶೂರಜನೇಶ್ವರ: ಶೂರರಲ್ಲಿಯೂ ಅಧೀಶ್ವರ. ಅವನು ತ್ರಿಲೋಕಾತ್ಮ: ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ಆತ್ಮ; ತ್ರಿಲೋಕೇಶ: ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಸ್ವಾಮಿ; ಕೇಶವ; ಕೇಶಿಹಾ: ಕೇಶಿ ಅಸುರನ ವಧಕ; ಹರಿ: ಸ್ಮರಣಮಾತ್ರದಿಂದ ಪಾಪವನ್ನು ಹರಿಸುವವನು.

Verse 83

कामदेव: कामपाल: कामी कान्तः कृतागम: । अनिर्देश्यवपुर्विष्णुर्वीरोडनन्तो धनंजय:,६५१ कामदेव:-धर्म, अर्थ, काम और मोक्ष--इन चारों पुरुषार्थोकी चाहनेवाले मनुष्योंद्वारा अभिलषित समस्त कामनाओंके अधिष्ठाता परमदेव, ६५२ कामपाल:-सकामी भक्तोंकी कामनाओंकी पूर्ति करनेवाले, ६५३ कामी-अपने प्रियतमोंको चाहनेवाले, ६५४ कान्त:-परम मनोहर स्वरूप, ६५५ कृतागम:-समस्त वेद और शास्त्रोंको रचनेवाले, ६५६ अनिर्देश्यवपु:-जिनके दिव्य स्वरूपका किसी प्रकार भी वर्णन नहीं किया जा सके--ऐसे अनिर्वचनीय शरीरवाले, ६५७ विष्णु:-शेषशायी भगवान्‌ विष्णु, ६५८ वीर:-बिना ही पैरोंके गमन करनेकी दिव्य शक्तिसे युक्त, ६५९ अनन्तः-जिनके स्वरूप, शक्ति, ऐश्वर्य, सामर्थ्य और गुणोंका कोई भी पार नहीं पा सकता--ऐसे अविनाशी गुण, प्रभाव और शक्तियोंसे युक्त, ६६० धनजञ्जय:-अर्जुनरूपसे दिगूविजयके समय बहुत-सा धन जीतकर लानेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಕಾಮದೇವ: ಸಮಸ್ತ ಕಾಮನೆಗಳ ಅಧಿಷ್ಠಾತ; ಕಾಮಪಾಲ: ಸಕಾಮ ಭಕ್ತರ ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವವನು; ಕಾಮೀ: ತನ್ನ ಪ್ರಿಯರನ್ನು ಬಯಸುವವನು; ಕಾಂತ: ಪರಮ ಮನೋಹರ. ಅವನು ಕೃತಾಗಮ: ವೇದ-ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಪ್ರವರ್ತಕ; ಅನಿರ್ದೇಶ್ಯವಪು: ವರ್ಣನಾತೀತ ದಿವ್ಯ ದೇಹವನು; ವಿಷ್ಣು: ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಭು; ವೀರ: ಅದ್ಭುತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಯುಕ್ತ; ಅನಂತ: ಅಪಾರ ಗುಣ-ಐಶ್ವರ್ಯಗಳಿಂದ ಅಸೀಮ; ಮತ್ತು ಧನಂಜಯ: ಧನವನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನು—ಅರ್ಜುನರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದವನು.

Verse 84

ब्रह्मण्यो ब्रह्मकृद्‌ ब्रद्या ब्रद्यम ब्रह्म॒विवर्धन: । ब्रह्मविद्‌ ब्राह्मणो ब्रद्मी ब्रद्यम॒ज्ञो ब्राह्मणप्रिय:,६६९१ ब्रह्माण्य:-तप, वेद, ब्राह्मण और ज्ञानकी रक्षा करनेवाले, ६६२ ब्रह्मकृत्‌-पूर्वोक्त तप आदिकी रचना करनेवाले, ६६३ ब्रह्मा-ब्रह्मारूपसे जगत्‌को उत्पन्न करनेवाले, ६६४ ब्रह्म-सच्चिदानन्दस्वरूप, ६६५ ब्रह्मुविवर्धन:-पूर्वाक्त ब्रह्मबशब्दवाची तप आदिकी वृद्धि करनेवाले, ६६६ ब्रह्म॒वित्‌-वेद और वेदार्थको पूर्णतया जाननेवाले, ६६७ ब्राह्मण:-समस्त वस्तुओंको ब्रह्मरूपसे देखनेवाले, ६६८ ब्रह्मी-ब्रह्मशब्दवाची तपादि समस्त पदार्थोंके अधिष्ठान, ६६९ ब्रद्य॒ज्ञ:-अपने आत्मस्वरूप ब्रह्मशब्दवाची वेदको पूर्णतया यथार्थ जाननेवाले, ६७० ब्राह्मणप्रिय:-ब्राह्मणोंको अतिशय प्रिय माननेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯನ್ನೂ ಅದರಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠರಾದವರನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸುವವನು; ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ವೈದಿಕ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ವಿಧಿಸುವವನು; ಬ್ರಹ್ಮಾ-ರೂಪದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನು; ಸಚ್ಚಿದಾನಂದಸ್ವರೂಪವಾದ ಬ್ರಹ್ಮವೇ; ಮತ್ತು ತಪೋಬಲ ಹಾಗೂ ವೈದಿಕ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುವವನು. ಅವನು ವೇದವನ್ನೂ ಅದರ ಅರ್ಥವನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿದವನು; ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪವಾಗಿ ನೋಡುವವನು; ‘ಬ್ರಹ್ಮ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ತಪ, ವಿದ್ಯೆ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಆಧಾರ; ವೇದವನ್ನು ತನ್ನ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ತಿಳಿದವನು; ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವೆಂದು ಭಾವಿಸುವವನು।

Verse 85

महाक्रमो महाकर्मा महातेजा महोरग: । महाक्रतुर्महायज्वा महायज्ञों महाहवि:,६७१ महाक्रम:-बड़े वेगसे चलनेवाले, ६७२ महाकर्मा-भिन्न-भिन्न अवतारोंमें नाना प्रकारके महान्‌ कर्म करनेवाले, ६७३ महातेजा:-जिसके तेजसे समस्त सूर्य आदि तेजस्वी देदीप्पमान होते हैं-ऐसे महान्‌ तेजस्वी, ६७४ महोरगः-बड़े भारी सर्प यानी वासुकिस्वरूप, ६७५ महाक्रतुः:-महान्‌ यज्ञस्वरूप, ६७६ महायज्वा-लोकसंग्रहके लिये बड़े-बड़े यज्ञोंका अनुष्ठान करनेवाले, ६७७ महायज्ञ:-जपयज्ञ आदि भगवत्प्राप्तिके साधनरूप समस्त यज्ञ जिनकी विभूतियाँ हैं--ऐसे महान्‌ यज्ञस्वरूप, ६७८ महाहवि:- ब्रह्मरूप अग्निमें हवन किये जाने योग्य प्रपणचरूप हवि जिनका स्वरूप है--ऐसे महान्‌ हवि:स्वरूप

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಮಹಾಕ್ರಮ, ಮಹಾಕರ್ಮ; ಅಪಾರ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವವನು, ಗಂಭೀರ-ಪ್ರಬಲ ಮಹಾಸರ್ಪದಂತೆ. ಅವನೇ ಮಹಾಕ್ರತು—ಯಜ್ಞಸ್ವರೂಪ; ಲೋಕಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಮಹಾಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಮಹಾಯಜ್ವ; ಅವನೇ ಮಹಾಯಜ್ಞ—ಎಲ್ಲ ಸಾಧನ-ಯಜ್ಞಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಟಾಚಾರಗಳು ಅವನ ವಿಭೂತಿಗಳಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವವು; ಮತ್ತು ಅವನೇ ಮಹಾಹವಿ—ದಿವ್ಯ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಣಯೋಗ್ಯ ಪರಮ ಸಾರ।

Verse 86

स्तव्य: स्तवप्रिय: स्तोत्र स्तुति: स्तोता रणप्रिय: । पूर्ण: पूरयिता पुण्य: पुण्यकीर्तिरनामय:,६७९ स्तव्य:-सबके द्वारा स्तुति किये जाने योग्य, ६८० स्तवप्रिय:-स्तुतिसे प्रसन्न होनेवाले, ६८१ स्तोत्रम्‌-जिनके द्वारा भगवानके गुण-प्रभावका कीर्तन किया जाता है, वह स्तोत्र, ६८२ स्तुति:-स्तवनक्रियास्वरूप, ६८३ स्तोता-स्तुति करनेवाले, ६८४ रणप्रिय:- युद्धमें प्रेम करनेवाले, ६८५ पूर्ण:-समस्त ज्ञान, शक्ति, ऐश्वर्य और गुणोंसे परिपूर्ण, ६८६ पूरयिता-अपने भक्तोंको सब प्रकारसे परिपूर्ण करनेवाले, ६८७ पुण्य:-स्मरणमात्रसे पापोंका नाश करनेवाले पुण्यस्वरूप, ६८८ पुण्यकीर्ति:-परमपावन कीर्तिवाले, ६८९ अनामय:-आन्तरिक और बाह्य सब प्रकारकी व्याधियोंसे रहित

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಸ್ತುತಿಗೆ ಯೋಗ್ಯನು; ಭಕ್ತರ ಸ್ತವದಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುವನು. ಅವನೇ ಸ್ತೋತ್ರ—ಅವನ ಗುಣಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸುವ ವಚನ; ಅವನೇ ಸ್ತುತಿಕ್ರಿಯೆ; ಅವನೇ ಸ್ತೋತಾ—ಸ್ತುತಿ ಮಾಡುವವನೂ. ಧರ್ಮರಕ್ಷಣಾರ್ಥ ನಡೆಯುವ ನ್ಯಾಯಯುದ್ಧ ಅವನಿಗೆ ಪ್ರಿಯ. ಅವನು ಸರ್ವಪರಿಪೂರ್ಣ; ಭಕ್ತರನ್ನು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ಪರಿಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವವನು. ಅವನು ಪುಣ್ಯಸ್ವರೂಪ—ಸ್ಮರಣಮಾತ್ರದಿಂದ ಪಾಪನಾಶಕ; ಅವನ ಕೀರ್ತಿ ಪರಮಪಾವನ; ಮತ್ತು ಅವನು ಒಳ-ಹೊರ ಎಲ್ಲ ವ್ಯಾಧಿಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದ ಅನಾಮಯನು।

Verse 87

मनोजवस्तीर्थकरो वसुरेता वसुप्रद: । वसुप्रदो वासुदेवो वसुर्वसुमना हवि:,६९० मनोजव:-मनकी भाँति वेगवाले, ६९१ तीर्थकर:-समस्त विद्याओंके रचयिता और उपदेशकर्ता, ६९२ वसुरेता:-हिरण्यमय पुरुष (प्रथम पुरुषसृष्टिका बीज) जिनका वीर्य है--ऐसे सुवर्णवीर्य, ६९३ वसुप्रद:-प्रचुर धन प्रदान करनेवाले, ६९४ वसुप्रद:-अपने भक्तोंको मोक्षरूप महान्‌ धन देनेवाले, ६९५ वासुदेव:-वसुदेवपुत्र श्रीकृष्ण, ६९६ वसु:- सबके अन्तःकरणमें निवास करनेवाले, ६९७ वसुमना:-समानभावसे सबमें निवास करनेकी शक्तिसे युक्त मनवाले, ६९८ हविः:-यज्ञमें हवन किये जाने योग्य हविःस्वरूप

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಮನಸ್ಸಿನಂತೆ ವೇಗವಂತನು; ತೀರ್ಥಕರ—ಉದ್ಧಾರದ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಪ್ರವರ್ತಿಸುವವನು; ಸ್ವರ್ಣಮಯ ಜೀವದಾಯಕ ಬೀಜಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ವಸುರೇತ; ವಸುಪ್ರದ—ಧನದಾತ, ಹಾಗೆಯೇ ಮೋಕ್ಷರೂಪ ಪರಮಧನದಾತವೂ. ಅವನೇ ವಾಸುದೇವ; ಅವನೇ ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ವಸು; ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲೂ ಸಮಭಾವವಿರುವ ವಸುಮನಾ; ಮತ್ತು ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಣಯೋಗ್ಯ ಹವಿಸ್ಸ್ವರೂಪ।

Verse 88

सदगति:ः सत्कृति: सत्ता सद्भूति: सत्परायण: । शूरसेनो यदुश्रेष्ठ: सन्निवास: सुयामुन:,६९९ सदगति:-सत्पुरुषोंद्वारा प्राप्त किये जाने योग्य गतिस्वरूप, ७०० सत्कृति:- जगतकी रक्षा आदि सत्कार्य करनेवाले, ७०१ सत्ता-सदा-सर्वदा विद्यमान सत्तास्वरूप, ७०२ सदभूति:-बहुत प्रकारसे बहुत रूपोंमें भासित होनेवाले, ७०३ सत्परायण:- सत्पुरुषोंके परम प्रापणीय स्थान, ७०४ शूरसेन:-हनुमानादि श्रेष्ठ शूरवीर योद्धाओंसे युक्त सेनावाले, ७०५ यदुश्रेष्ठ:-यदुवंशियों में सर्वश्रेष्ठ ७०६ सन्निवास:-सत्पुरुषोंके आश्रय, ७०७ सुयामुन:-जिनके परिकर यमुना-तट निवासी गोपालबाल आदि अति सुन्दर हैं, ऐसे श्रीकृष्ण

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಸತ್ಪುರುಷರು ಪಡೆಯುವ ಸದ್ಗತಿ; ಸತ್ಕಾರ್ಯ ಮಾಡುವ ಸತ್ಕೃತಿ; ಸದಾ ಇರುವ ಸತ್ತಾ; ಶುಭರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಸದ್ಭೂತಿ; ಮತ್ತು ಸಜ್ಜನರ ಪರಮ ಆಶ್ರಯ-ಗಮ್ಯ ಸತ್ಪರಾಯಣ. ಅವನು ಶೂರಸೇನ—ವೀರಯೋಧರ ಸೇನೆಯ ನಾಯಕ; ಯದುವಂಶದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯದುಶ್ರೇಷ್ಠ; ಸತ್ಪುರುಷರ ನಿವಾಸ ಸನ್ನಿವಾಸ; ಮತ್ತು ಯಮುನಾ ತೀರದ ಸುಂದರ ಪರಿಕರಗಳಿಂದ (ಗೋಪಬಾಲಾದಿ) ಯುಕ್ತನಾದ ಸುಯಾಮುನ—ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ.

Verse 89

भूतावासो वासुदेव: सर्वासुनिलयोडनल: । दर्पहा दर्पदो दृप्तो दुर्धरोडथापराजित:,७०८ भूतावास:-समस्त प्राणियोंके मुख्य निवास-स्थान, ७०९ वासुदेव:-अपनी मायासे जगत्‌को आच्छादित करनेवाले परमदेव, ७३० सर्वासुनिलय:-समस्त प्राणियोंके आधार, ७११ अनलः-अपार शक्ति और सम्पत्तिसे युक्त, ७१२ दर्पहा-धर्मविरुद्ध मार्गमें चलनेवालोंके घमण्डको नष्ट करनेवाले, ७१३ दर्पद:-अपने भक्तोंको विशुद्ध उत्साह प्रदान करनेवाले, ७१४ दृप्त:-नित्यानन्दमग्न, ७१५ दुर्धर:-बड़ी कठिनतासे हृदयमें धारित होनेवाले, ७३१६ अपराजित:-दूसरोंसे अजित

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನೇ ಸಮಸ್ತ ಭೂತಗಳ ನಿವಾಸಸ್ಥಾನ; ಜಗತ್ತನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿ ಆವರಿಸುವ ದಿವ್ಯಾಧಿಪತಿ ವಾಸುದೇವನು. ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಪ್ರಾಣಾಧಾರ ಅವನೇ; ‘ಅನಲ’—ಅಪಾರ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನು. ಅಧರ್ಮಮಾರ್ಗಿಗಳ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಅವನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಭಕ್ತರಿಗೆ ನಿರ್ಮಲ ಧೈರ್ಯೋನ್ನತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ನಿತ್ಯಾನಂದಮಗ್ನ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಲು ದುರ್ಗ್ರಾಹ್ಯ, ಆದರೂ ಯಾರಿಂದಲೂ ಅಜೇಯನು.

Verse 90

विश्वमूर्तिमहामूर्तिदीप्तमूर्तिरमूर्तिमान्‌ । अनेकमूर्तिरिव्यक्त: शतमूर्ति: शतानन:,७१७ विश्वमूर्ति:-समस्त विश्व ही जिनकी मूर्ति है--ऐसे विराट्स्वरूप, ७१८ महामूर्ति:-बड़े रूपवाले, ७१९ दीप्तमूर्ति:-स्वेच्छासे धारण किये हुए देदीप्यमान स्वरूपसे युक्त, ७२० अमूर्तिमान्‌-जिनकी कोई मूर्ति नहीं--ऐसे निराकार, ७२१ अनेकमूर्ति:-नाना अवतारोंमें स्वेच्छासे लोगोंका उपकार करनेके लिये बहुत मूर्तियोंको धारण करनेवाले, ७२२ अव्यक्तः-अनेक मूर्ति होते हुए भी जिनका स्वरूप किसी प्रकार व्यक्त न किया जा सके-- ऐसे अप्रकटस्वरूप, ७२३ शततमूर्ति:-सैकड़ों मूर्तियोंवाले, ७२४ शतानन:-सैकड़ों मुखोंवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವೇ ಅವನ ಮೂರ್ತಿ; ಅವನು ವಿರಾಟ್ಪುರುಷ. ಅವನು ಮಹಾಮೂರ್ತಿ, ದೀಪ್ತಮೂರ್ತಿ, ಆದರೂ ಅಮೂರ್ತಿಮಾನ್—ನಿರಾಕಾರ. ಜೀವಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದರೂ ಅವನ ನಿಜಸ್ವರೂಪ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಗೊಳ್ಳದು. ಅವನು ಶತಮೂರ್ತಿ, ಶತಾನನ—ಅಸೀಮ ಪ್ರಕಟನೆಗಳವನು.

Verse 91

एको नैक: सव: कः कि यत्‌ तत्‌ पदमनुत्तमम्‌ | लोकबन्धुलोंकनाथो माधवो भक्तवत्सल:,७२५ एक:-सब प्रकारके भेद-भावोंसे रहित अद्वितीय, ७२६ नैकः-अवतार-भेदसे अनेक, ७२७ सव:-जिनमें सोमनामकी ओषधिका रस निकाला जाता है--ऐसे यज्ञ-स्वरूप, ७२८ क:ः-सुखस्वरूप, ७२९ किम्‌-विचारणीय ब्रह्मस्वरूप, ७३० यत्‌-स्वतःसिद्ध, ७३१ तत्‌-विस्तार करनेवाले, ७३२ पदमनुत्तमम्‌-मुमुक्षु पुरुषोंद्वारा प्राप्त किये जाने योग्य अत्युत्तम परमपदस्वरूप, ७३३ लोकबन्धु:-समस्त प्राणियोंके हित करनेवाले परम मित्र, ७३४ लोकनाथ:-सबके द्वारा याचना किये जानेयोग्य लोकस्वामी, ७३५ माधव:-मधुकुलमें उत्पन्न होनेवाले, ७३६ भक्तवत्सलः-भक्तोंसे प्रेम करनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಏಕನು—ಅಂತರಭೇದರಹಿತ; ಅವತಾರಭೇದದಿಂದ ಅನೇಕನೂ ಹೌದು. ಅವನು ಯಜ್ಞಸ್ವರೂಪ, ಆನಂದಸ್ವರೂಪ, ಚಿಂತ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪ; ಸ್ವಯಂಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ವಿಸ್ತಾರದ ಮೂಲ. ಮುಮುಕ್ಷುಗಳು ಪಡೆಯುವ ಅನುತ್ತಮ ಪರಮಪದ ಅವನೇ. ಅವನು ಲೋಕಬಂಧು, ಲೋಕನಾಥ—ಮಾಧವ—ಭಕ್ತವತ್ಸಲನು.

Verse 92

सुवर्णवर्णो हेमाड़ो वराड्रश्वन्दनाड़दी | वीरहा विषम: शून्यो घृताशीरचलश्चल:,७३७ सुवर्णवर्ण:-सोनेके समान पीतवर्णवाले, ७३८ हेमाड़:-सोनेके समान चमकीले अड़ोंवाले, ७३९ वराड्र:-परम श्रेष्ठ अंग-प्रत्यंगोंवाले, ७४० चन्दनाड्भदी-चन्दनके लेप और बाजूबंदसे सुशोभित, ७४१ वीरहा-शूरवीर असुरोंका नाश करनेवाले, ७४२ विषम:-जिनके समान दूसरा कोई नहीं--ऐसे अनुपम, ७४३ शून्य:-समस्त विशेषणोंसे रहित, ७४४ घृताशी:-अपने आश्रित जनोंके लिये कृपासे सने हुए द्रवित संकल्प करनेवाले, ७४५ अचल:-किसी प्रकार भी विचलित न होनेवाले--अविचल, ७४६ चल:-वायुरूपसे सर्वत्र गमन करनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಸುವರ್ಣವರ್ಣ, ಹೇಮದೀಪ್ತ ಅಂಗಗಳವನು, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಂಗಪ್ರತ್ಯಂಗಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತ, ಚಂದನಲೇಪನ ಮತ್ತು ಅಂಗದಗಳಿಂದ ಶೋಭಿತ. ಅವನು ವೀರಶತ್ರುಹಂತ, ಅನೂಪಮ, ಆದರೂ ಎಲ್ಲ ವಿಶೇಷಣಗಳಿಗೂ ಅತೀತ. ಶರಣಾಗತರ ಮೇಲೆ ಕರುಣಾರ್ದ್ರ, ಸಂಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಅಚಲ, ಮತ್ತು ವಾಯುವಿನಂತೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಚರಿಸುವ—ಚಲನಶೀಲನೂ ಹೌದು.

Verse 93

अमानी मानदो मान्यो लोकस्वामी त्रिलोकधृक्‌ । सुमेधा मेधजो धन्य: सत्यमेधा धराधर:,७४७ अमानी-स्वयं मान न चाहनेवाले, ७४८ मानद:-दूसरोंको मान देनेवाले, ७४९ मान्य:-सबके पूजनेयोग्य माननीय, ७५० लोकस्वामी-चौदह भुवनोंके स्वामी, ७५१ त्रिलोकधृक्‌-तीनों लोकोंको धारण करनेवाले, ७५२ सुमेधा:-अति उत्तम सुन्दर बुद्धिवाले, ७५३ मेधज:-यज्ञमें प्रकट होनेवाले, ७५४ धन्यः-नित्य कृतकृत्य होनेके कारण सर्वथा धन्यवादके पात्र, ७५५ सत्यमेधा:-सच्ची और श्रेष्ठ बुद्धिवाले, ७५६ धराधर:-अनन्त भगवानके रूपसे पृथ्वीको धारण करनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ತಾನಾಗಿ ಮಾನವನ್ನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಇತರರಿಗೆ ಮಾನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ಪೂಜ್ಯ, ಮಾನ್ಯ. ಅವನು ಲೋಕಸ್ವಾಮಿ, ತ್ರಿಲೋಕಧೃಕ್—ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವವನು. ಅವನು ಸుమೇಧಾ—ಉತ್ತಮ ಬುದ್ಧಿಯವನು; ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುವವನು; ಸದಾ ಧನ್ಯ, ಕೃತಜ್ಞತೆಗೆ ಪಾತ್ರ; ಸತ್ಯಮೇಧಾ; ಮತ್ತು ಧರಾಧರ—ಭೂಮಿಯನ್ನು ಧರಿಸುವ ಪರಮೇಶ್ವರನು.

Verse 94

तेजोवृषो द्युतिधर: सर्वशस्त्रभृतां वर: । प्रग्रहो निग्रहो व्यग्रो नैकशूज़ी गदाग्रज:,७५७ तेजोवृष:-अपने भक्तोंपर आनन्दमय तेजकी वर्षा करनेवाले, ७५८ झ्युतिधर:- परम कान्तिको धारण करनेवाले, ७५९ सर्वशस्त्रभृतां वर:-समस्त शस्त्रधारियोंमें श्रेष्ठ, ७६० प्रग्रह:-भक्तोंके द्वारा अर्पित पत्र-पुष्पादिको ग्रहण करनेवाले, ७६१ निग्रह:-सबका निग्रह करनेवाले, ७६२ व्यग्र:-अपने भक्तोंको अभीष्ट फल देनेमें लगे हुए, ७६३ नैकश्‌ड्र:- नाम, आख्यात, उपसर्ग और निपातरूप चार सींगोंको धारण करनेवाले शब्दब्रह्मस्वरूप, ७६४ गदाग्रज:-गदसे पहले जन्म लेनेवाले श्रीकृष्ण

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಭಕ್ತರ ಮೇಲೆ ಆನಂದಮಯ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಸುರಿಸುವವನು, ಪರಮ ಕಾಂತಿಯನ್ನು ಧರಿಸುವವನು, ಎಲ್ಲ ಶಸ್ತ್ರಧಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು. ಭಕ್ತರು ಅರ್ಪಿಸುವ ಪತ್ರ-ಪುಷ್ಪಾದಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವವನು; ಸರ್ವಭೂತಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ನಿಗ್ರಹಿಸುವವನು; ಶರಣಾಗತರ ಇಷ್ಟಫಲಪ್ರದಾನದಲ್ಲಿ ಸದಾ ತತ್ಪರನು. ಅವನು ‘ನೈಕಶೃಂಗೀ’—ಪವಿತ್ರ ವಾಕ್ಯದ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳ ಸಂಕೇತ—ಮತ್ತು ಗದೆಯ ಅಗ್ರಜ, ಅಂದರೆ ಗದೆಯಿಗಿಂತ ಮುಂಚೆ ಜನಿಸಿದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು.

Verse 95

चतुर्मूर्तिश्नतुर्बाह श्वत॒र्व्यूहश्चतुर्गति: । चतुरात्मा चतुर्भावश्चतुर्वेदविदेकपात्‌,७६५ चतुर्मूर्ति:-राम, लक्ष्मण, भरत, शत्रुघ्नरूप चार मूर्तियोंवाले, ७६६ चतुर्बाहु:-चार भुजाओंवाले, ७६७ चतुर्व्यूह:-वासुदेव, संकर्षण, प्रद्युम्म और अनिरुद्ध--इन चार व्यूहोंसे युक्त, ७६८ चतुर्गति:-सालोक्य, सामीप्य, सारूप्य, सायुज्यरूप चार परम गतिस्वरूप, ७६९ चतुरात्मा-मन, बुद्धि, अहंकार और चित्तरूप चार अन्तः:करणवाले, ७७० चतुर्भाव:- धर्म, अर्थ, काम और मोक्ष--इन चारों पुरुषार्थोंके उत्पत्तिस्थान, ७७१ चतुर्वेदवित्‌-चारों वेदोंके अर्थको भलीभाँति जाननेवाले, ७७२ एकपात्‌-एक पादवाले यानी एक पाद (अंश)- से समस्त विश्वको व्याप्त करनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಚತುರ್ಮೂರ್ತಿ, ಚತುರ್ಭುಜ, ಚತುರ್ವ್ಯೂಹಸಮನ್ವಿತ, ಚತುರ್ಗತಿಸ್ವರূপ. ಅವನು ಚತುರಾತ್ಮ (ಮನಸ್ಸು-ಬುದ್ಧಿ-ಅಹಂಕಾರ-ಚಿತ್ತ), ಚತುರ್ಭಾವಗಳ (ಧರ್ಮ-ಅರ್ಥ-ಕಾಮ-ಮೋಕ್ಷ) ಮೂಲ, ಚತುರ್ವೇದವಿತ್; ಮತ್ತು ‘ಏಕಪಾತ್’ ಆಗಿದ್ದರೂ ತನ್ನ ಒಂದೇ ಅಂಶದಿಂದ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವನು.

Verse 96

समावर्तोंडनिवृत्तात्मा दुर्जयो दुरतिक्रम: । दुर्लभो दुर्गमो दुर्गों दुरावासो दुरारिहा,७७३ समावर्त:-संसारचक्रको भलीभाँति घुमानेवाले, ७७४ अनिवृत्तात्मा-सर्वत्र विद्यमान होनेके कारण जिनका आत्मा कहींसे भी हटा हुआ नहीं है, ऐसे, ७७५ दुर्जय:- किसीसे भी जीतनेमें न आनेवाले, ७७६ दुरतिक्रम:-जिनकी आज्ञाका कोई उल्लंघन नहीं कर सके, ऐसे, ७७७ दुर्लभ:-बिना भक्तिके प्राप्त न होनेवाले, ७७८ दुर्गमः-कठिनतासे जाननेमें आनेवाले, ७७९ दुर्ग:-कठिनतासे प्राप्त होनेवाले, ७८० दुरावास:-बड़ी कठिनतासे योगीजनोंद्वारा हृदयमें बसाये जानेवाले, ७८१ दुरारिहा-दुष्ट मार्गमें चलनेवाले दैत्योंका वध करनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಸಮಾವರ್ತ: ಸಂಸಾರಚಕ್ರವನ್ನು ತಿರುಗಿಸುವವನು; ಅನಿವೃತ್ತಾತ್ಮ: ಸರ್ವತ್ರ ಇರುವುದರಿಂದ ಯಾವತ್ತೂ ಹಿಂತಿರುಗದ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪ. ಅವನು ದುರ್ಜಯ, ದುರತಿಕ್ರಮ—ಅವನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಯಾರೂ ಮೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಭಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಅವನು ದುರ್ಲಭ; ತಿಳಿಯಲು ದುರ್ಗಮ, ತಲುಪಲು ದುರ್ಗ. ಯೋಗಿಗಳಿಗೂ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿಸುವುದು ದುರಾವಾಸ; ಅಧರ್ಮಮಾರ್ಗಿ ಶತ್ರುಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವವನು ದುರಾರಿಹಾ.

Verse 97

शुभाड़ो लोकसारज्भ: सुतन्तुस्तन्तुवर्धन: । इन्द्रकर्मा महाकर्मा कृतकर्मा कृतागम:,७८२ शुभाड़:-कल्याणकारक सुन्दर अंगोंवाले, ७८३ लोकसारज्भ:-लोकोंके सारको ग्रहण करनेवाले, ७८४ सु तन्तुः-सुन्दर विस्तृत जगत्‌्रूप तन्तुवाले, ७८५ तन्तु वर्धनः- पूर्वोक्त जगत्‌-तन्तुको बढ़ानेवाले, ७८६ इन्द्रकर्मा-इन्द्रके समान कर्मवाले, ७८७ महाकर्मा- बड़े-बड़े कर्म करनेवाले, ७८८ कृतकर्मा-जो समस्त कर्तव्य कर्म कर चुके हों, जिनका कोई कर्तव्य शेष न रहा हो--ऐसे कृतकृत्य, ७८९ कृतागम:-स्वोचित अनेक कार्योंको पूर्ण करनेके लिये अवतार धारण करके आनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಶುಭಾಂಗ: ಕಲ್ಯಾಣಕರವಾದ ಸುಂದರ ಅಂಗಗಳವನು; ಲೋಕಸಾರಗ್ರಾಹಿ: ಲೋಕಗಳ ಸಾರವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವವನು. ಅವನ ಜಗತ್-ತಂತು ಸುಸೂತ್ರವಾಗಿ ನೆಯ್ದಿದ್ದು, ಅದನ್ನೇ ಅವನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಕರ್ಮಗಳು ಇಂದ್ರನಂತಿವೆ; ಅವನ ಕಾರ್ಯಗಳು ಮಹತ್ತಾದವು. ಅವನು ಕೃತಕರ್ಮಾ—ಎಲ್ಲ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವನು—ಆದರೂ ಕೃತಾಗಮ—ಲೋಕಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ನಿಯಮಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಅವತರಿಸುವವನು.

Verse 98

उद्धव: सुन्दर: सुन्दो रत्ननाभ: सुलोचन: । अर्को वाजसन: शृज्जी जयन्त: सर्वविज्जयी,७९० उद्धव:-स्वेच्छासे श्रेष्ठ जन्म धारण करनेवाले, ७९१ सुन्दर:-परम सुन्दर, ७९२ सुन्द:-परम करुणाशील, ७९३ रत्ननाभ:-रत्नके समान सुन्दर नाभिवाले, ७९४ सुलोचन:-सुन्दर नेत्रोंवाले, ७९५ अर्क:-ब्रह्मादि पूज्य पुरुषोंक भी पूजनीय, ७९६ वाजसन:-याचकोंको अन्न प्रदान करनेवाले, ७९७ शुज्ञी-प्रलयकालमें सींगयुक्त मत्स्यविशेषका रूप धारण करनेवाले, ७९८ जयन्तः-शत्रुओंको पूर्णतया जीतनेवाले, ७९९ सर्वविज्जयी-सब कुछ जाननेवाले और सबको जीतनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಉದ್ದವ, ಸುಂದರ, ಸುಂದ, ರತ್ನನಾಭ, ಸುಲೋಚನ; ಹಾಗೆಯೇ ಅರ್ಕ, ವಾಜಸನ, ಶೃಜ್ಞೀ, ಜಯಂತ, ಸರ್ವವಿಜ್ಜಯೀ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ಉಪನಾಮಗಳು ಅವನ ಸ್ವೇಚ್ಛಾವತಾರ, ಸೌಂದರ್ಯ-ಕರುಣೆ, ದೀಪ್ತಿಮಯ ರೂಪ, ಯಾಚಕರಿಗೆ ದಾನಶೀಲತೆ, ಪ್ರಳಯಕಾಲದ ರಕ್ಷಣೆ, ಮತ್ತು ಅಜೇಯ ಸರ್ವಜ್ಞ ಅಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ—ಭಕ್ತಿಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಧರ್ಮಾಚರಣೆಯಾಗಿ ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 99

सुवर्णबिन्दुरक्षो भ्यः सर्ववागीश्ररेश्वर: । महाह्ददो महागर्तो महाभूतो महानिधि:,८०० सुवर्णबिन्दु:-सुन्दर अक्षर और बिन्दुसे युक्त ओंकारस्वरूप, ८०१ अक्षोभ्य:- किसीके द्वारा भी क्षुभित न किये जा सकनेवाले, ८०२ सर्ववागीश्वरेवर:-समस्त वाणीपतियोंके यानी ब्रह्मादिके भी स्वामी, ८०३ महाह्नदः-ध्यान करनेवाले जिसमें गोता लगाकर आनन्दमें मग्न होते हैं, ऐसे परमानन्दके महान्‌ सरोवर, ८०४ महागर्त:-महान्‌ रथवाले, ८०५ महाभूत:-त्रिकालमें कभी नष्ट न होनेवाले महाभूतस्वरूप, ८०६ महानिधि:-सबके महान निवास-स्थान

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನೇ ಸ್ವರ್ಣಬಿಂದು-ಸ್ವರೂಪ (ಓಂಕಾರಮಯ) ಅಕ್ಷರ; ಯಾವ ಶಕ್ತಿಯಿಂದಲೂ ಅಚಲ; ಸಮಸ್ತ ವಾಗೀಶ್ವರರಿಗೂ ಅಧೀಶ್ವರ. ಧ್ಯಾನಿಗಳು ಮುಳುಗಿ ಆನಂದದಲ್ಲಿ ಲೀನರಾಗುವ ಮಹಾಸರೋವರ ಅವನೇ; ಅತಳವಾದ ಮಹಾಗರ್ತ ಅವನೇ; ಅವಿನಾಶಿ ಮಹಾಭೂತ-ತತ್ತ್ವ ಅವನೇ; ಮತ್ತು ಸರ್ವ ಜೀವಿಗಳ ಮಹಾನಿಧಿ ಹಾಗೂ ಆಶ್ರಯ ಅವನೇ.

Verse 100

कुमुद: कुन्दर: कुन्द: पर्जन्य: पावनोडनिल: । अमृताशो<मृतवपु: सर्वज्ञ: सर्वतोमुख:,८०७ कुमुदः-कु अर्थात्‌ पृथ्वीको उसका भार उतारकर प्रसन्न करनेवाले, ८०८ कुन्दर:-हिरण्याक्षको मारनेके लिये पृथ्वीको विदीर्ण करनेवाले, ८०९ कुन्द:-परशुराम- अवतारमें पृथ्वी प्रदान करनेवाले, ८३१० पर्जन्य:-बादलकी भाँति समस्त इष्ट वस्तुओंकी वर्षा करनेवाले, ८११ पावन:-स्मरणमात्रसे पवित्र करनेवाले, ८१२ अनिल:-सदा प्रबुद्ध रहनेवाले, ८१३ अमृताश:-जिनकी आशा कभी विफल न हो--ऐसे अमोघसंकल्प, ८१४ अमृतवपु:-जिनका कलेवर कभी नष्ट न हो--ऐसे नित्य विग्रह, ८१५ सर्वज्ञ:-सदा-सर्वदा सब कुछ जाननेवाले, ८१६ सर्वतोमुख:-सब ओर मुखवाले यानी जहाँ कहीं भी उनके भक्त भक्तिपूर्वक पत्र-पुष्पादि जो कुछ भी अर्पण करें, उसे भक्षण करनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನೇ ಕುಮುದ, ಕುಂದರ, ಕುಂದ; ಪರ್ಜನ್ಯನಂತೆ ಇಷ್ಟವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸುರಿಸುವವನು. ಪಾವನ—ಸ್ಮರಣಮಾತ್ರದಿಂದ ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುವವನು; ಅನಿಲ—ಸದಾ ಜಾಗೃತ, ಅವಿರತ. ಅವನ ಸಂಕಲ್ಪ ಅಮೋಘ, ಅವನ ರೂಪ ಅವಿನಾಶಿ; ಅವನು ಸರ್ವಜ್ಞ, ಮತ್ತು ಸರ್ವತೋಮುಖ—ಭಕ್ತರು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅರ್ಪಿಸಿದರೂ, ಅಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಣವನ್ನು ಅವನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 101

सुलभ: सुव्रतः सिद्ध: शत्रुजिच्छबत्रुतापन: । न्यग्रोधोदुम्बरो<श्वत्थश्वाणूरान्ध्रनिषूदन:,८१७ सुलभ:-नित्य-निरन्तर चिन्तन करनेवालेको और एकनिष्ठ श्रद्धालु भक्तको बिना ही परिश्रमके सुगमतासे प्राप्त होनेवाले, ८३१८ सुब्रत:-सुन्दर भोजन करनेवाले यानी अपने भक्तोंद्वारा प्रेमपूर्वक अर्पण किये हुए पत्र-पुष्पादि मामूली भोजनको भी परम श्रेष्ठ मानकर खानेवाले, ८१९ सिद्धः-स्वभावसे ही समस्त सिद्धियोंसे युक्त, ८२० शरत्रुजित्‌-देवता और सत्पुरुषोंके शत्रुओंको जीतनेवाले, ८२१ शत्रुतापन:-देव-शत्रुओंको तपानेवाले, ८२२ न्यग्रोध:-वटवृक्षरूप, ८२३ उदुम्बर:-कारणरूपसे आकाशके भी ऊपर रहनेवाले, ८२४ अश्वत्थ:-पीपल वृक्षस्वरूप, ८२५ चाणूरान्ध्रनिष्दन:-चाणूर नामक अन्ध्रजातिके वीर मल्लको मारनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಸುಲಭ; ನಿತ್ಯ ಚಿಂತನೆ ಮಾಡುವ ಏಕನಿಷ್ಠ ಭಕ್ತನಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆಯುವವನು. ಅವನು ಸುವ್ರತ, ಸ್ವಯಂಸಿದ್ಧ; ದೇವರುಗಳೂ ಸತ್ಪುರುಷರ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸುವವನು, ದೇವಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ತಾಪ ನೀಡುವವನು. ಅವನು ನ್ಯಗ್ರೋಧ, ಉದುಂಬರ, ಅಶ್ವತ್ಥ—ಪವಿತ್ರ ವೃಕ್ಷರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವವನು; ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರವೀರ ಮಲ್ಲ ಚಾಣೂರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದವನು.

Verse 102

सहस्रार्चि: सप्तजिद्द: सप्तैधा: सप्तवाहन: । अमूर्तिरनघो$चिन्त्यो भयकृद्‌ भयनाशन:,८२६ सहस्रार्चि:-अनन्त किरणोंवाले सूर्यरूप, ८२७ सप्तजिह्द:-काली, कराली, मनोजवा, सुलोहिता, धूम्रवर्णा, स्फुलिंगेनी और विश्वरुचि--इन सात जिद्दाओंवाले अग्निस्वरूप, ८२८ सप्तैधा:-सात दीप्तिवाले अग्निस्वरूप, ८२९ सप्तवाहन:-सात घोड़ोंवाले सूर्यरूप, ८३० अमूर्ति:-मूर्तिरहित निराकार, ८३१ अनघ:ः-सब प्रकारसे निष्पाप, ८३२ अचिन्त्य:-किसी प्रकार भी चिन्तन करनेमें न आनेवाले अव्यक्तस्वरूप, ८३३ भयकृत्‌-दुष्टोंकी भयभीत करनेवाले, ८३४ भयनाशन:-स्मरण करनेवालोंके और सत्पुरुषोंक भयका नाश करनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಸಹಸ್ರಾರ್ಚಿ; ಸಪ್ತಜಿಹ್ವ; ಸಪ್ತೈಧ; ಸಪ್ತವಾಹನ. ಅವನು ಅಮೂರ್ತಿ, ಅನಘ, ಅಚಿಂತ್ಯ; ದುಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವವನು, ಅವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವವರಿಗೂ ಧರ್ಮಾತ್ಮರಿಗೂ ಭಯವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು.

Verse 103

अर्णुर्बृहत्कृश: स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान्‌ । अधृतः स्वधृत: स्वास्य: प्राग्वंशो वंशवर्धन:,८३५ अणुः-अत्यन्त सूक्ष्म, ८३६ बृहत्‌ू-सबसे बड़े, ८३७ कृश:-अत्यन्त पतले और हलके, ८३८ स्थूल:-अत्यन्त मोटे और भारी, ८३९ गुणभृत्‌-समस्त गुणोंको धारण करनेवाले, ८४० निर्गुण:-सत्त्व, रज और तम--इन तीनों गुणोंसे अतीत, ८४१ महान्‌-गुण, प्रभाव, ऐश्वर्य और ज्ञान आदिकी अतिशयताके कारण परम महत्त्वसम्पन्न, ८४२ अधृतः- जिनको कोई भी धारण नहीं कर सकता-ऐसे निराधार, ८४३ स्वधृत:-अपने-आपसे धारित यानी अपनी ही महिमामें स्थित, ८४४ स्वास्य:-सुन्दर मुखवाले, ८४५ प्राग्वंश:- जिनसे समस्त वंश-परम्परा आरम्भ हुई है--ऐसे समस्त पूर्वजोंके भी पूर्वज आदिपुरुष, ८४६ वंशवर्धन:-जगत्‌-प्रपंचरूप वंशको और यादव वंशको बढ़ानेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಅಣುವೂ ಹೌದು, ಬೃಹತ್ತೂ ಹೌದು; ಅತ್ಯಂತ ಕೃಶನೂ, ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಥೂಲನವೂ. ಅವನು ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದರೂ ತ್ರಿಗುಣಾತೀತ; ಅಪಾರ ಪ್ರಭಾವ, ಐಶ್ವರ್ಯ, ಜ್ಞಾನಗಳಿಂದ ಮಹಾನ್. ಅವನು ನಿರಾಧಾರ, ಆದರೂ ಸ್ವಧೃತ—ತನ್ನ ಮಹಿಮೆಯಲ್ಲಿ ತಾನೇ ಸ್ಥಿತ; ಸುಂದರಮುಖ; ಎಲ್ಲ ಪೂರ್ವಜರಿಗೂ ಪೂರ್ವವಾದ ಆದಿಪುರುಷ; ಮತ್ತು ವಂಶವರ್ಧನ—ಜಗತ್ತಿನ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವವನು.

Verse 104

भारभृत्‌ कथितो योगी योगीश: सर्वकामद: । आश्रम: श्रमण: क्षाम: सुपर्णो वायुवाहन:,८४७ भारभृत्‌-शेषनाग आदिके रूपमें पृथ्वीका भार उठानेवाले और अपने भक्तोंके योगक्षेमरूप भारको वहन करनेवाले, ८४८ कथित:-वेद-शास्त्र और महापुरुषोंद्वारा जिनके गुण, प्रभाव, ऐश्वर्य और स्वरूपका बारंबार कथन किया गया है, ऐसे सबके द्वारा वर्णित, ८४९ योगी-नित्य समाधियुक्त, ८५० योगीश:-समस्त योगियोंके स्वामी, ८५१ सर्वकामद:- समस्त कामनाओंको पूर्ण करनेवाले, ८५२ आश्रम:-सबको विश्राम देनेवाले, ८५३ श्रमण:-दुष्टोंको संतप्त करनेवाले, ८५४ क्षाम:-प्रलयकालमें सब प्रजाका क्षय करनेवाले, ८५५ सुपर्ण:-वेदरूप सुन्दर पत्तोंवाले (संसारवृक्षस्वरूप), ८५६ वायुवाहन:-वायुको गमन करनेके लिये शक्ति देनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ‘ಭಾರಭೃತ್’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವನು—ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಮೆ ಪುನಃಪುನಃ ಕೀರ್ತಿತ; ಅವನು ಯೋಗಿ, ಯೋಗೀಶ್ವರ, ಸರ್ವಕಾಮದ. ಅವನು ಆಶ್ರಯ—ವಿಶ್ರಾಂತಿ ನೀಡುವವನು; ಅವನು ಶ್ರಮಣ—ದುಷ್ಟರನ್ನು ದಂಡಿಸುವವನು; ಅವನು ಕ್ಷಾಮ—ಪ್ರಳಯದಲ್ಲಿ ಸಂಹಾರ ತರುವ ಶಕ್ತಿ; ಅವನು ಸುಪರ್ಣ—ವೇದಪತ್ರಗಳ ವಿಶ್ವವೃಕ್ಷದಂತೆ; ಮತ್ತು ಅವನು ವಾಯುವಾಹನ—ವಾಯುವಿಗೂ ಗತಿಶಕ್ತಿ ನೀಡುವವನು।

Verse 105

धनुर्धरो धनुर्वेदो दण्डो दमयिता दम: । अपराजित: सर्वसहो नियन्ता नियमोडयम:,८५७ धनुर्धर:-धनुषधारी श्रीराम, ८५८ धर्नुर्वेद:-धरनुर्विद्याको जाननेवाले श्रीराम, ८५९ दण्ड:-दमन करनेवालोंकी दमनशक्ति, ८६० दमयिता-यम और राजा आदिके रूपमें दमन करनेवाले, ८६१ दम:-दण्डका कार्य यानी जिनको दण्ड दिया जाता है, उनका सुधार, ८६२ अपराजित:-शत्रुओंद्वारा पराजित न होनेवाले, ८६३ सर्वसह:-सब कुछ सहन करनेकी सामर्थ्यसे युक्त, अतिशय तितिक्षु, ८६४ नियन्ता-सबको अपने-अपने कर्तव्यमें नियुक्त करनेवाले, ८६५ अनियम:-नियमोंसे न बँधे हुए, जिनका कोई भी नियन्त्रण करनेवाला नहीं, ऐसे परमस्वतन्त्र, ८६६ अयम:-जिनका कोई शासक नहीं

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಧನುರ್ಧರನು, ಧನುರ್ವೇದವೇ ಅವನು; ಅವನು ದಂಡ, ದಮನಕಾರಕ, ಮತ್ತು ದಮ (ಶಾಸನ)ವೂ ಅವನೇ. ಅವನು ಅಪರಾಜಿತ, ಸರ್ವಸಹ; ಅವನು ನಿಯಂತಾ—ಎಲ್ಲರನ್ನು ಅವರವರ ಕರ್ತವ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸುವವನು—ಆದರೂ ಅವನು ಅನಿಯಮ, ಯಾವ ನಿಯಮಕ್ಕೂ ಬದ್ಧನಲ್ಲ; ಅಯಮ—ಅವನ ಮೇಲೆ ಯಾವ ಅಧಿಪತಿಯೂ ಇಲ್ಲ, ಪರಮ ಸ್ವತಂತ್ರ।

Verse 106

सत्त्ववान्‌ सात्त्विक: सत्य: सत्यधर्मपरायण: । अभिप्राय: प्रियाहों5र्ह: प्रियकृत्‌ प्रीतिवर्धन:,८६७ सत्त्ववान्‌-बल, वीर्य, सामर्थ्य आदि समस्त तत्त्वोंसे सम्पन्न, ८६८ सात्त्विक:- सत्त्वगुणप्रधानविग्रह, ८६९ सत्य:-सत्यभाषणस्वरूप, ८७० सत्यधर्मपरायण:-यथार्थ भाषण और धर्मके परम आधार, ८७१ अभिप्राय:-प्रेमीजन जिनको चाहते हैं--ऐसे परम इष्ट, ८७२ प्रियाह:-अत्यन्त प्रिय वस्तु समर्पण करनेके लिये योग्य पात्र, ८७३ अर्ह:-सबके परम पूज्य, ८७४ प्रियकृत-भजनेवालोंका प्रिय करनेवाले, ८७५ प्रीतिवर्धन:-अपने प्रेमियोंके प्रेमको बढ़ानेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಸತ್ತ್ವವಾನ್, ಸಾತ್ತ್ವಿಕ ಸ್ವಭಾವದವನು; ಅವನು ಸತ್ಯ—ಸತ್ಯಭಾಷಿ, ಸತ್ಯಧರ್ಮಪರಾಯಣ. ಅವನು ಪ್ರೇಮಿಗಳ ಅಭಿಪ್ರಾಯ—ಪರಮ ಇಷ್ಟ; ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲು ಯೋಗ್ಯ ಪಾತ್ರ; ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅರ್ಹ—ಪರಮ ಪೂಜ್ಯ; ಭಕ್ತರಿಗೆ ಪ್ರಿಯ ಮಾಡುವವನು; ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಸುವವರ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುವವನು।

Verse 107

विहायसगतिर्ज्योति: सुरुचि तभुग्‌ विभु: । रविर्विरोचन: सूर्य: सविता रविलोचन:,८७६ विहायसगति:-आकाशमें गमन करनेवाले, ८७७ ज्योतिः-स्वयंप्रकाशस्वरूप, ८७८ सुरुचि:-सुन्दर रुचि और कान्तिवाले, ८७९ हुतभुक्‌-यज्ञमें हवन की हुई समस्त हविको अग्निरूपसे भक्षण करनेवाले, ८८० विभुः:-सर्वव्यापी, ८८१ रवि:-समस्त रसोंका शोषण करनेवाले सूर्य, ८८२ विरोचन:-विविध प्रकारसे प्रकाश फैलानेवाले, ८८३ सूर्य:- शोभाको प्रकट करनेवाले, ८८४ सविता-समस्त जगत्‌को उत्पन्न करनेवाले, ८८५ रविलोचन:-सूर्यरूप नेत्रोंवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ವಿಹಾಯಸಗತಿ—ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವನು; ಅವನು ಜ್ಯೋತಿ—ಸ್ವಯಂಪ್ರಕಾಶ; ಅವನು ಸುರುಚಿ—ಸುಂದರ ಕಾಂತಿಯವನು; ಅವನು ಹುತಭುಕ್—ಅಗ್ನಿರೂಪದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಹವಿಯನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸುವವನು; ಅವನು ವಿಭು—ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ. ಅವನು ರವಿ—ಸಾರಗಳನ್ನು ಶೋಷಿಸುವವನು; ಅವನು ವಿರೋಚನ—ವಿವಿಧವಾಗಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಹರಡುವವನು; ಅವನು ಸೂರ್ಯ—ಶೋಭೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವವನು; ಅವನು ಸವಿತಾ—ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರೇರಕ-ಜನಕ; ಅವನು ರವಿಲೋಚನ—ಸೂರ್ಯರೂಪ ನೇತ್ರಗಳವನು।

Verse 108

अनन्तो हुतभुग्‌ भोक्ता सुखदो नैकजो<ग्रज: । अनिर्विण्ण: सदामर्षी लोकाधिष्ठानमद्‌्भुत:,८८६ अनन्तः-सब प्रकारसे अन्तरहित, ८८७ हुतभुक्‌-यज्ञमें हवन की हुई सामग्रीको उन-उन देवताओंके रूपमें भक्षण करनेवाले, ८८८ भोक्ता-जगत्‌का पालन करनेवाले, ८८९ सुखद:-भक्तोंको दर्शनरूप परम सुख देनेवाले, ८९० नैकज:-धर्मरक्षा, साधुरक्षा आदि परम विशुद्ध हेतुओंसे स्वेच्छापूर्वक अनेक जन्म धारण करनेवाले, ८९१ अग्रज:- सबसे पहले जन्मनेवाले आदिपुरुष, ८९२ अनिर्विण्ण:-पूर्णकाम होनेके कारण उकताहटसे रहित, ८९३ सदामर्षी-सत्पुरुषोंपर क्षमा करनेवाले, ८९४ लोकाधिष्ठानम्‌- समस्त लोकोंके आधार, ८९५ अद्भूतः:-अत्यन्त आश्वर्यमय

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಅನಂತ; ಹುತಭುಕ್—ಯಜ್ಞಹವಿಯನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸುವವನು; ಭೋಕ್ತಾ—ಜಗತ್ತನ್ನು ಪೋಷಿಸಿ ಆಳುವವನು; ಸುಖದ—ಭಕ್ತರಿಗೆ ಪರಮಸুখ ನೀಡುವವನು. ಧರ್ಮರಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಸಜ್ಜನರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಅವನು ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದರೂ ಅವನು ಅಗ್ರಜ—ಆದಿಪುರುಷ, ಪ್ರಥಮಜನ. ಅವನು ಅನಿರ್ವಿಣ್ಣ—ಎಂದಿಗೂ ಬೇಸರವಿಲ್ಲದವನು; ಸದಾಮರ್ಷೀ—ಸತ್ಪುರುಷರ ಮೇಲೆ ಸದಾ ಕ್ಷಮಾಶೀಲ; ಮತ್ತು ಲೋಕಾಧಿಷ್ಠಾನ—ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳ ಅದ್ಭುತ ಆಧಾರ।

Verse 109

सनात्‌ सनातनतम:ः कपिल: कपिरप्यय: । स्वस्तिद: स्वस्तिकृत्‌ स्वस्ति स्वस्तिभुक्‌ स्वस्तिदक्षिण:,८९६ सनात्‌-अनन्तकालस्वरूप, ८९७ सनातनतम:ः-सबके कारण होनेसे ब्रह्मादि पुरुषोंकी अपेक्षा भी परम पुराणपुरुष, ८९८ कपिलः-महर्षि कपिलावतार, ८९९ कपि:- सूर्यदेव, ९०० अप्यय:-सम्पूर्ण जगत्‌के लयस्थान, ९०१ स्वस्तिद:-परमानन्दरूप मंगल देनेवाले, ९०२ स्वस्तिकृत-आश्रितजनोंका कल्याण करनेवाले, ९०३ स्वस्ति- कल्याणस्वरूप, ९०४ स्वस्तिभुक्‌-भक्तोंक परम कल्याणकी रक्षा करनेवाले, ९०५ स्वस्तिदक्षिण:-कल्याण करनेमें समर्थ और शीघ्र कल्याण करनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಅನಾದಿ; ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ; ಅವನೇ ಕಪಿಲ, ಕಪಿಯೂ ಹೌದು; ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುವ ಪರಮ ಅಪ್ಯಯವೂ ಅವನೇ. ಅವನು ಮಂಗಳ-ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ದಾನಿಸುವವನು, ಶರಣಾಗತರ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಮಾಡುವವನು; ಅವನೇ ಕಲ್ಯಾಣಸ್ವರೂಪ; ಭಕ್ತರ ಪರಮ ಹಿತವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವವನು; ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥನಾಗಿ ಶೀಘ್ರ ಫಲ ನೀಡುವವನು।

Verse 110

९०६ अरौद्र:-सब प्रकारके रुद्र (क्रूर) भावोंसे रहित शान्तिमूर्ति, ९०७ कुण्डली-सूर्यके समान प्रकाशमान मकराकृति कुण्डलोंको धारण करनेवाले, ९०८ चक्री-सुदर्शनचक्रको धारण करनेवाले, ९०९ विक्रमी-सबसे विलक्षण पराक्रमशील, ९१० ऊर्जितशासन:- जिनका श्रुति-स्मृतिरूप शासन अत्यन्त श्रेष्ठ है--ऐसे अतिश्रेष्ठ शासन करनेवाले, ९११ शब्दातिग:-शब्दकी जहाँ पहुँच नहीं, ऐसे वाणीके अविषय, ९१२ शब्दसहः:-कठोर शब्दोंको सहन करनेवाले, ९१३ शिशिर:-त्रितापपीड़ितोंको शान्ति देनेवाले शीतलमूर्ति, ९१४ शर्वरीकर:-ज्ञानियोंकी रात्रि संसार और अज्ञानियोंकी रात्रि ज्ञान--इन दोनोंको उत्पन्न करनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಉಪನಾಮಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಿದನು—ಅವನು ಅರೌದ್ರ, ರುದ್ರಸಮಾನ ಕ್ರೂರತೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತ ಶಾಂತಿಮೂರ್ತಿ; ಸೂರ್ಯಸಮಾನ ಪ್ರಕಾಶವುಳ್ಳ ಮಕರಾಕೃತಿ ಕುಂಡಲಧಾರಿ; ಸುದರ್ಶನಚಕ್ರಧಾರಿ; ಅತೂಲ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ; ಶ್ರುತಿ-ಸ್ಮೃತಿಗಳಾಧಾರಿತ ಪರಮಾಧಿಕಾರಶಾಸಕ. ಅವನು ಶಬ್ದಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಮೀರಿದವನು, ವಾಣಿಯ ವಿಷಯವಲ್ಲ; ಆದರೂ ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ಕಠೋರ ವಚನಗಳನ್ನು ಸಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ತ್ರಿತಾಪದಿಂದ ದಗ್ಧರಾದವರಿಗೆ ಶೀತಲ ಸಾಂತ್ವನ; ಮತ್ತು ‘ರಾತ್ರಿ’ಯ ಕರ್ತ—ಜ್ಞಾನಿಗೆ ಸಂಸಾರ ಅಂಧಕಾರದಂತೆ, ಅಜ್ಞಾನಿಗೆ ಸತ್ಯಜ್ಞಾನ ರಾತ್ರಿ ಯಂತೆ ಇರುವಂತೆ।

Verse 111

अक्रूरः पेशलो दक्षो दक्षिण: क्षमिणां वर: । विद्वत्तमो वीतभय: पुण्यश्रवणकीर्तन:,९१५ अक्रूरः-सब प्रकारके क्रूरभावोंसे रहित, ९१६ पेशलः-मन, वाणी और कर्म-- सभी दृष्टियोंसे सुन्दर होनेके कारण परम सुन्दर, ९१७ दक्ष:-सब प्रकारसे समृद्ध, परमशक्तिशाली और क्षणमात्रमें बड़े-से-बड़ा कार्य कर देनेवाले महान्‌ कार्यकुशल, ९१८ दक्षिण:-संहारकारी, ९१९ क्षमिणां वरः:-क्षमा करनेवालोंमें सर्वश्रेष्ठ, ९२० विद्धत्तम:- दिद्वानोंमें सर्वश्रेष्ठ परम विद्वान, ९२१ वीतभयः:-सब प्रकारके भयसे रहित, ९२२ पुण्यश्रवणकीर्तन:-जिनके नाम, गुण, महिमा और स्वरूपका श्रवण और कीर्तन परम पावन हैं; ऐसे

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಅಕ್ರೂರ, ಎಲ್ಲ ಕ್ರೂರಭಾವಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತ; ಮನಸ್ಸು, ವಾಣಿ, ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಸೌಂದರ್ಯವೂ ಶಿಷ್ಟತೆಯೂಳ್ಳವನು; ದಕ್ಷ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥ—ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಮಹಾಕಾರ್ಯವನ್ನೂ ಸಾಧಿಸುವವನು; ದಾನಶೀಲ, ಉದಾರ; ಕ್ಷಮಾಶೀಲರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ; ವಿದ್ಯಾವಂತರಲ್ಲಿ ಪರಮ ವಿದ್ಯಾವಂತ; ನಿರ್ಭಯ; ಮತ್ತು ಅವನ ನಾಮ-ಗುಣ-ಮಹಿಮೆ-ಸ್ವರೂಪಗಳ ಶ್ರವಣ-ಕೀರ್ತನೆ ಪರಮ ಪಾವನ।

Verse 112

उत्तारणो दुष्कृतिहा पुण्यो दुःस्वप्रनाशन: । वीरहा रक्षण: सन्‍तो जीवन: पर्यवस्थित:,९२३ उत्तारण:-संसार-सागरसे पार करनेवाले, ९२४ दुष्कृतिहा-पापोंका और पापियोंका नाश करनेवाले, ९२५ पुण्य:-स्मरण आदि करनेवाले समस्त पुरुषोंको पवित्र कर देनेवाले, ९२६ दुःस्वप्ननाशन:-ध्यान, स्मरण, कीर्तन और पूजन करनेसे बुरे स्वप्नोंका नाश करनेवाले, ९२७ वीरहा-शरणागतोंकी विविध गतियोंका यानी संसार-चक्रका नाश करनेवाले, ९२८ रक्षण:-सब प्रकारसे रक्षा करनेवाले, ९२९ सनन्‍्तः-विद्या, विनय और धर्म आदिका प्रचार करनेके लिये संतोंके रूपमें प्रकट होनेवाले, ९१३० जीवन:-समस्त प्रजाको प्राणरूपसे जीवित रखनेवाले, ९३१ पर्यवस्थित:-समस्त विश्वको व्याप्त करके स्थित रहनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಉತ್ತಾರಣ, ಸಂಸಾರಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಿಸುವವನು; ದುಷ್ಕೃತಿಗಳ ನಾಶಕ; ಪುಣ್ಯಸ್ವರೂಪ—ಸ್ಮರಿಸುವವರನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುವವನು; ಧ್ಯಾನ-ಸ್ಮರಣೆ-ಕೀರ್ತನೆ-ಪೂಜೆಯಿಂದ ದುಃಸ್ವಪ್ನಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು. ಶರಣಾಗತರ ಅನೇಕ ಗತಿಗಳನ್ನು ಕಡಿದು ಜನನ-ಮರಣಚಕ್ರಕ್ಕೆ ಅಂತ್ಯ ಮಾಡುವವನು; ಸರ್ವಥಾ ರಕ್ಷಕ; ವಿದ್ಯೆ-ವಿನಯ-ಧರ್ಮ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸಂತರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುವವನು; ಸಮಸ್ತ ಜೀವಿಗಳ ಜೀವಪ್ರಾಣ; ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ ವಿಶ್ವವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ।

Verse 113

अनन्तरूपो<नन्तश्रीर्जितमन्युर्भयापह: । चतुरस्रो गभीरात्मा विदिशो व्यादिशों दिश:,९३२ अनन्तरूप:-अमितरूपवाले, ९३३ अनन्तश्री:-अपरिमित शोभासम्पन्न, ९३४ जितमन्यु:-सब प्रकारसे क्रोधको जीत लेनेवाले, ९३५ भयापह:-भक्तभयहारी, ९३६ चतुरस्त्र:-मंगलमूर्ति, ९३७ गभीरात्मा-गम्भीर मनवाले, ९३८ विदिश:-अधिकारियोंको उनके कर्मानुसार विभागपूर्वक नाना प्रकारके फल देनेवाले, ९३९ व्यादिश:-सबको यथायोग्य विविध आज्ञा देनेवाले, ९४४० दिश:-वेदरूपसे समस्त कर्मोका फल बतलानेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಅನಂತರೂಪ, ಅವನ ರೂಪಗಳಿಗೆ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲ; ಅನಂತಶ್ರೀ—ಅಪಾರ ಕాంతಿ-ಶೋಭೆಯುಳ್ಳವನು; ಜಿತಮನ್ಯು—ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನು; ಭಯಾಪಹ—ಭಕ್ತರ ಭಯವನ್ನು ಹರಿಸುವವನು. ಅವನು ಚತುರಸ್ರ—ಸುಸಂಯೋಜಿತ ಮಂಗಳಮೂರ್ತಿ; ಗಂಭೀರಾತ್ಮ—ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಆಳವಾದವನು; ಕರ್ಮಾನುಸಾರ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಫಲವನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸಿ ನೀಡುವವನು; ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಯಥಾಯೋಗ್ಯ ಆಜ್ಞೆ ನೀಡುವವನು; ಮತ್ತು ವೇದದ ಮೂಲಕ ಕರ್ಮಗಳ ದಿಕ್ಕನ್ನೂ ಫಲವನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸುವವನು।

Verse 114

अनादिर्भूभ्भुवो लक्ष्मी: सुवीरो रुचिराड़ूद: । जननो जनजन्मादिर्भीमो भीमपराक्रम:,९४१ अनादि:-जिसका आदि कोई न हो ऐसे सबके कारणस्वरूप, ९४२ भूर्भुव:- पृथ्वीके भी आधार, ९४३ लक्ष्मी:-समस्त शोभायमान वस्तुओंकी शोभास्वरूप, ९४४ सुवीर:-उत्तम योधा, ९४५ रुचिराड्रद:-परम रुचिकर कल्याणमय बाजूबंदोंको धारण करनेवाले, ९४६ जननः-प्राणिमात्रको उत्पन्न करनेवाले, ९४७ जनजन्मादि:-जन्म लेनेवालोंके जन्मके मूल कारण, ९४८ भीम:-दुष्टोंको भय देनेवाले, ९४९ भीमपराक्रम:- अतिशय भय उत्पन्न करनेवाले, पराक्रमसे युक्त

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಅನಾದಿ, ಎಲ್ಲ ಕಾರಣಗಳ ಆದಿಕಾರಣ. ಭೂಮಿಯೂ ಲೋಕಗಳೂ ಅವನ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿವೆ; ಎಲ್ಲ ಶೋಭಾಮಯ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುವ ಶೋಭೆಯ ಲಕ್ಷ್ಮೀಸ್ವರೂಪವೂ ಅವನೇ. ಅವನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ವೀರ, ದೀಪ್ತಿಮಾನ್ ಭುಜಬಂಧಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು; ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳ ಜನಕ, ಜನ್ಮಿಸುವವರ ಜನ್ಮಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಕಾರಣ. ದುಷ್ಟರಿಗೆ ಅವನು ‘ಭೀಮ’—ಭಯಂಕರ; ಅವನ ಪರಾಕ್ರಮವೇ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ, ಎಲ್ಲ ವಿರೋಧವನ್ನೂ ಅಣಗಿಸುವುದು॥

Verse 115

आधारनिलयोअ<थधाता पुष्पहास: प्रजागर: । ऊर्ध्वग: सत्पथाचार: प्राणद: प्रणव: पण:,९५० आधारनिलय:-आधारस्वरूप पृथ्वी आदि समस्त भूतोंके स्थान, ९५१ अधाता- जिसका कोई भी बनानेवाला न हो ऐसे स्वयं स्थित, ९५२ पुष्पहास:-पुष्पकी भाँति विकसित हास्यवाले, ९५३ प्रजागर:-भली प्रकार जाग्रत्‌ रहनेवाले नित्यप्रबुद्ध, ९५४ ऊर्ध्वग:-सबसे ऊपर रहनेवाले, ९५५ सत्पथाचार:-सत्पुरुषोंके मार्गकका आचरण करनेवाले मर्यादापुरुषोत्तम, ९५६ प्राणद:-परीक्षित्‌ आदि मरे हुओंको भी जीवन देनेवाले, ९५७ प्रणव:-3“कारस्वरूप, ९५८ पण:-यथायोग्य व्यवहार करनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಸಕಲ ಭೂತಗಳ ಆಧಾರವೂ ನಿವಾಸವೂ; ನಿರ್ಮಾತೃಯಿಲ್ಲದ ಸ್ವಯಂಸ್ಥಿತ. ಅವನ ನಗು ಪುಷ್ಪದಂತೆ ವಿಕಸಿತ; ಅವನು ಸದಾ ಜಾಗೃತ, ನಿತ್ಯಪ್ರಬುದ್ಧ. ಅವನು ಸರ್ವೋನ್ನತಸ್ಥಿತ, ಸತ್ಪಥಾಚಾರವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವವನು. ಅವನು ಪ್ರಾಣದಾತ—ಪತಿತರಿಗೂ ಜೀವ ನೀಡುವವನು; ಅವನೇ ಪ್ರಣವ ‘ಓಂ’, ಮತ್ತು ಅವನೇ ‘ಪಣ’—ಎಲ್ಲರೊಂದಿಗೆ ಯಥಾಯೋಗ್ಯವಾಗಿ, ನ್ಯಾಯದಿಂದ ವರ್ತಿಸುವವನು॥

Verse 116

प्रमाणं प्राणनिलय: प्राणभृत्‌ प्राणजीवन: । तत्त्वं तत्त्वविदेकात्मा जन्ममृत्युजरातिग:,९५९ प्रमाणम्‌-स्वतःसिद्ध होनेसे स्वयं प्रमाणस्वरूप, ९६० प्राणनिलय:-प्राणोंके आधारभूत, ९६१ प्राणभृत्‌-समस्त प्राणोंका पोषण करनेवाले, ९६२ प्राणजीवन:- प्राणवायुके संचारसे प्राणियोंको जीवित रखनेवाले, ९६३ तत्त्वम्‌-यथार्थ तत्त्वरूप, ९६४ तत्त्ववित्‌-यथार्थ तत्त्वको पूर्णतया जाननेवाले, ९६५ एकात्मा-अद्वितीयस्वरूप, ९६६ जन्ममृत्युजरातिग:-जन्म, मृत्यु और बुढ़ापा आदि शरीरके थधर्मोंसे सर्वथा अतीत

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಸ್ವಯಂಸಿದ್ಧ ಪ್ರಮಾಣ, ಸತ್ಯದ ಮಾನ. ಅವನು ಪ್ರಾಣಗಳ ಆಧಾರ; ಸಕಲ ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿಗಳ ಪೋಷಕ; ಪ್ರಾಣಚಲನದಿಂದ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿಡುವವನು. ಅವನೇ ತತ್ತ್ವ, ತತ್ತ್ವವಿತ್; ಅವನು ಅದ್ವಿತೀಯ ಏಕಾತ್ಮ; ಜನ್ಮ-ಮೃತ್ಯು-ಜರಾ ಎಂಬ ದೇಹಧರ್ಮಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅತೀತನು॥

Verse 117

भूर्भुव:स्वस्तरुस्तार: सविता प्रपितामह: । यज्ञो यज्ञपतिर्यज्वा यज्ञाड़ो यज्ञवाहन:,९६७ भूर्भुव:स्वस्तरु:-'भू: भुवः स्व: तीनों लोकोंवाले, संसारवृक्षस्वरूप, ९६८ तार:- संसार-सागरसे पार उतारनेवाले, ९६९ सविता-सबको उत्पन्न करनेवाले, ९७० प्रपितामह:-पितामह ब्रह्माके भी पिता, ९७१ यज्ञ:-यज्ञस्वरूप, ९७२ यज्ञपति:-समस्त यज्ञोंके अधिष्ठाता, ९७३ यज्वा-यजमानरूपसे यज्ञ करनेवाले, ९७४ यज्ञाड्र:-समस्त यज्ञरूप अंगोंवाले, वाराहस्वरूप, ९७५ यज्ञवाहन:-यज्ञोंको चलानेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನೇ ‘ಭೂಃ ಭುವಃ ಸ್ವಃ’ ಎಂಬ ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಸ್ವರೂಪ; ಸಂಸಾರವೃಕ್ಷದಂತೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಧರಿಸುವವನು, ಮತ್ತು ಸಂಸಾರಸಾಗರದಿಂದ ಪಾರು ಮಾಡುವ ‘ತಾರ’ ಅವನೇ. ಅವನೇ ಸವಿತಾ—ಸರ್ವಜನಕ; ಅವನೇ ಪ್ರಪಿತಾಮಹ—ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೂ ತಂದೆ. ಅವನೇ ಯಜ್ಞ, ಅವನೇ ಯಜ್ಞಪತಿ—ಎಲ್ಲ ಯಜ್ಞಗಳ ಅಧಿಷ್ಠಾತ; ಅವನೇ ಯಜಮಾನರೂಪದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞ ಮಾಡುವವನು; ಅವನೇ ಯಜ್ಞಾಂಗಸ್ವರೂಪ, ಮತ್ತು ಅವನೇ ಯಜ್ಞವಾಹನ—ಯಜ್ಞವನ್ನು ಫಲಾಂತವರೆಗೆ ಸಾಗಿಸುವ ಶಕ್ತಿ॥

Verse 118

यज्ञभृद्‌ यज्ञकृद्‌ यज्ञी यज्ञभुग्‌ यज्ञसाधन: । यज्ञान्तकृद्‌ यज्ञगुह्मन्नमन्नाद एव च,९७६ यज्ञभृत्‌-यज्ञोंको धारण करनेवाले, ९७७ यज्ञकृत्‌-यज्ञोंके रचयिता, ९७८ यज्ञी- समस्त यज्ञ जिसमें समाप्त होते हैं--ऐसे यज्ञशेषी, ९७९ यज्ञभुक्‌-समस्त यज्ञोंके भोक्ता, ९८० यज्ञसाधन:-ब्रह्ययज्ञ, जपयज्ञ आदि बहुत-से यज्ञ जिनकी प्राप्तिके साधन हैं ऐसे, ९८१ यज्ञान्तकृत-यज्ञोंका फल देनेवाले, ९८२ यज्ञगुह्मम-यज्ञोंमें गुप्त निष्काम यज्ञस्वरूप, ९८३ अन्नम्‌-समस्त प्राणियोंके अन्न यानी अन्नकी भाँति उनकी सब प्रकारसे तुष्टि-पुष्टि करनेवाले, ९८४ अन्नाद:-समस्त अन्नोंके भोक्ता

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಯಜ್ಞಭೃತ್, ಯಜ್ಞಕೃತ್, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಯಜ್ಞಗಳು ಅವನಲ್ಲೇ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗುವ ಯಜ್ಞೀ. ಅವನೇ ಯಜ್ಞಭುಕ್—ಯಜ್ಞಗಳ ಭೋಕ್ತ; ಅವನೇ ಯಜ್ಞಸಾಧನ—ಯಜ್ಞಸಿದ್ಧಿಗೆ ಉಪಾಯ. ಅವನೇ ಯಜ್ಞಾನ್ತಕೃತ್—ಅಂತಿಮ ಫಲ ನೀಡುವವನು; ಯಜ್ಞಗുഹ್ಯ—ಯಜ್ಞದ ಗುಪ್ತ ಅಂತರಂಗ ಸಾರವೂ ಅವನೇ. ಅವನೇ ಅನ್ನ—ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿ ಪೋಷಿಸುವವನು; ಅವನೇ ಅನ್ನಾದ—ಎಲ್ಲ ಅನ್ನಗಳ ಭೋಕ್ತವೂ ಹೌದು॥

Verse 119

आत्मयोनि: स्वयंजातो वैखान: सामगायन: । देवकीनन्दन: स्रष्टा क्षितीश: पापनाशन:,९८५ आत्मयोनि:-जिनका कारण दूसरा कोई नहीं ऐसे स्वयं योनिस्वरूप, ९८६ स्वयंजात:-स्वयं अपने-आप स्वेच्छापूर्वक प्रकट होनेवाले, ९८७ बैखान:-पातालवासी हिरण्याक्षका वध करनेके लिये पृथ्वीको खोदनेवाले, वाराह-अवतारधारी, ९८८ सामगायन:-सामवेदका गान करनेवाले, ९८९ देवकीनन्दन:-देवकीपुत्र, ९९० स्रष्टा- समस्त लोकोंके रचयिता, ९९१ क्षितीश:-पृथ्वीपति, ९९२ पापनाशन:-स्मरण, कीर्तन, पूजन और ध्यान आदि करनेसे समस्त पापसमुदायका नाश करनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಆತ್ಮಯೋನಿ, ಸ್ವಯಂಜಾತ; ವೈಖಾನ (ವರಾಹಾವತಾರ—ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನ ವಧಾರ್ಥ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಿದವನು); ಸಾಮಗಾಯನ; ದೇವಕೀನಂದನ; ಸ್ರಷ್ಟಾ; ಕ್ಷಿತೀಶ; ಪಾಪನಾಶನ. ಅವನ ಸ್ಮರಣೆ, ಕೀರ್ತನೆ, ಪೂಜೆ, ಧ್ಯಾನಗಳಿಂದ ಸಂಚಿತ ಪಾಪಸಮೂಹ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ—ಎಂದು ಭೀಷ್ಮನು ಅವನನ್ನು ಧರ್ಮಾಶ್ರಯವೂ ಶುದ್ಧಿಕರನೂ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 120

शड्खभृन्नन्दकी चक्री शार्ज्धन्वा गदाधर: । रथाड्रपाणिरक्षोभ्य: सर्वप्रहरणायुध:,९९३ शड्खभूत्‌-पाञउ्चजन्यशंखको धारण करनेवाले, ९९४ ननन्‍्दकी-नन्दक नामक खड्ग धारण करनेवाले, ९९५ चक्री-सुदर्शन चक्र धारण करनेवाले, ९९६ शार्ड्रधन्वा- शार्ज््धनुषधारी, ९९७ गदाधर:-कौमोदकी नामकी गदा धारण करनेवाले, ९९८ रथाजड्रपाणि:-भीष्मकी प्रतिज्ञा रखनेके लिये सुदर्शन चक्रको हाथमें धारण करनेवाले श्रीकृष्ण, ९९९ अक्षोभ्य:-जो किसी प्रकार भी विचलित नहीं किये जा सके, ऐसे, १००० सर्वप्रहरणायुध:-ज्ञात और अज्ञात जितने भी युद्धादिमें काम आनेवाले अस्त्र-शस्त्र हैं, उन सबको धारण करनेवाले

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಶಂಖಭೃತ್; ನಂದಕೀ ಖಡ್ಗಧಾರಿ; ಚಕ್ರೀ (ಸುದರ್ಶನಚಕ್ರಧಾರಿ); ಶಾರ್ಙ್ಗಧನ್ವಾ; ಗದಾಧರ (ಕೌಮೋದಕೀ ಗದಾಧಾರಿ). ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕಾಯಲು ರಥಚಕ್ರವನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿದವನು—ಅಕ್ಷೋಭ್ಯ, ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಕದಲದವನು; ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಆಯುಧಗಳಿಂದ ಸನ್ನದ್ಧನು. ಧರ್ಮರಕ್ಷಣೆಗೆ ಅವನ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಸಿದ್ಧತೆ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಂಸಿತವಾಗಿದೆ।

Verse 121

सर्वप्रहरणायुध ३० नम इति यहाँ हजार नामोंकी समाप्ति दिखलानेके लिये अन्तिम नामको दुबारा लिखा गया है। मंगलवाची होनेसे ३7कारका स्मरण किया गया है। अन्तमें नमस्कार करके भगवान्‌की पूजा की गयी है। इतीदं कीर्तनीयस्य केशवस्यथ महात्मन: । नाम्नां सहस्रं दिव्यानामशेषेण प्रकीर्तितम्‌,इस प्रकार यह कीर्तन करने योग्य महात्मा केशवके दिव्य एक हजार नामोंका पूर्णरूपसे वर्णन कर दिया

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕೀರ್ತನೆಗೆ ಯೋಗ್ಯನಾದ ಮಹಾತ್ಮ ಕೇಶವನ ದಿವ್ಯ ಸಹಸ್ರ ನಾಮಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಪವಿತ್ರ ಪಠಣ ಮಂಗಳಸಮಾಪ್ತಿಗೆ ತಲುಪಿ, ನಮಸ್ಕಾರಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಭಗವಂತನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲಾಯಿತು।

Verse 122

य इदं शृणुयान्नित्यं यश्चवापि परिकीर्तयेत्‌ । नाशुभं प्राप्तुयात्‌ किंचित्‌ सोअमुत्रेह च मानव:,जो मनुष्य इस विष्णुसहस्रनामका सदा श्रवण करता है और जो प्रतिदिन इसका कीर्तन या पाठ करता है, उसका इस लोकमें तथा परलोकमें कहीं भी कुछ अशुभ नहीं होता

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಯಾರು ಇದನ್ನು ನಿತ್ಯ ಶ್ರವಣಮಾಡುತ್ತಾರೋ ಮತ್ತು ಯಾರು ಇದನ್ನು ಕೀರ್ತನೆ ಅಥವಾ ಪಠಣ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಆ ಮಾನವನಿಗೆ ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಯಾವುದೂ ಅಶುಭ ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 123

वेदान्तगो ब्राह्मण: स्यात्‌ क्षत्रियो विजयी भवेत्‌ । वैश्यो धनसमृद्धः स्याच्छूद्र: सुखमवाप्रुयात्‌,इस विष्णुसहस्रनामका श्रवण, पठन और कीर्तन करनेसे ब्राह्मण वेदान्त-पारगामी हो जाता है, क्षत्रिय युद्धमें विजय पाता है, वैश्य धनसे सम्पन्न होता है और शूद्र सुख पाता है

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಈ ವಿಷ್ಣುಸಹಸ್ರನಾಮದ ಶ್ರವಣ, ಪಠಣ ಮತ್ತು ಕೀರ್ತನೆಯಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಕ್ಷತ್ರಿಯನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವಿಜಯಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ; ವೈಶ್ಯನು ಧನಸಮೃದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಶೂದ್ರನು ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।

Verse 124

धर्मार्थी प्राप्तुयाद्‌ धर्ममर्थार्थी चार्थमाप्रुयात्‌ । कामानवाष्लुयात्‌ कामी प्रजार्थी प्राप्तुयात्‌ प्रजाम्‌ू,धर्मकी इच्छावाला धर्मको पाता है, अर्थकी इच्छावाला अर्थ पाता है, भोगोंकी इच्छावाला भोग पाता है और संतानकी इच्छावाला संतान पाता है

ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಅರ್ಥವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಅರ್ಥವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಭೋಗಗಳನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಭೋಗಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಸಂತಾನವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಸಂತಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 125

भक्तिमान्‌ यः सदोत्थाय शुचिस्तद्गतमानस: । सहसतं वासुदेवस्य नाम्नामेतत्‌ प्रकीर्तयेत्‌,जो भक्तिमान्‌ पुरुष सदा प्रातः:कालमें उठकर स्नान करके पवित्र हो मनमें विष्णुका ध्यान करता हुआ इस वासुदेव-सहख्रनामका भली प्रकार पाठ करता है, वह महान्‌ यश पाता है, जातिमें महत्त्व पाता है, अचल सम्पत्ति पाता है और अति उत्तम कल्याण पाता है तथा उसको कहीं भय नहीं होता। वह वीर्य और तेजको पाता है तथा आरोग्यवान्‌, कान्तिमान, बलवान, रूपवान्‌ और सर्वगुणसम्पन्न हो जाता है

ಭಕ್ತಿಮಾನನು ನಿತ್ಯ ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಶುದ್ಧನಾಗಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅವನಲ್ಲೇ ಲೀನಗೊಳಿಸಿ, ವಾಸುದೇವನ ಈ ಸಹಸ್ರನಾಮಗಳನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪಠಿಸಿ/ಕೀರ್ತಿಸಿದರೆ—ಅವನು ಮಹಾಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ಜನರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಅಚಲವಾದ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಪರಮ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ. ಅವನಿಗೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಭಯವಿಲ್ಲ; ಅವನು ವೀರ್ಯ ಮತ್ತು ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆದು, ಆರೋಗ್ಯವಂತನಾಗಿ, ಕಾಂತಿಮಂತನಾಗಿ, ಬಲವಂತನಾಗಿ, ರೂಪವಂತನಾಗಿ, ಸರ್ವಗುಣಸಂಪನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 126

यशः प्राप्नोति विपुलं ज्ञातिप्राधान्यमेव च । अचलां श्रियमाप्रोति श्रेय: प्राप्रोत्यनुत्तमम्‌,जो भक्तिमान्‌ पुरुष सदा प्रातः:कालमें उठकर स्नान करके पवित्र हो मनमें विष्णुका ध्यान करता हुआ इस वासुदेव-सहख्रनामका भली प्रकार पाठ करता है, वह महान्‌ यश पाता है, जातिमें महत्त्व पाता है, अचल सम्पत्ति पाता है और अति उत्तम कल्याण पाता है तथा उसको कहीं भय नहीं होता। वह वीर्य और तेजको पाता है तथा आरोग्यवान्‌, कान्तिमान, बलवान, रूपवान्‌ और सर्वगुणसम्पन्न हो जाता है

ಅವನು ಅಪಾರ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ತನ್ನ ಬಂಧುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅಚಲವಾದ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆದು, ಅನುತ್ತಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು—ಪರಮ ಕಲ್ಯಾಣ—ವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.

Verse 127

न भयं क्वचिदाप्रोति वीर्य तेजश्न विन्दति । भवत्यरोगो द्युतिमान्‌ बलरूपगुणान्वित:,जो भक्तिमान्‌ पुरुष सदा प्रातः:कालमें उठकर स्नान करके पवित्र हो मनमें विष्णुका ध्यान करता हुआ इस वासुदेव-सहख्रनामका भली प्रकार पाठ करता है, वह महान्‌ यश पाता है, जातिमें महत्त्व पाता है, अचल सम्पत्ति पाता है और अति उत्तम कल्याण पाता है तथा उसको कहीं भय नहीं होता। वह वीर्य और तेजको पाता है तथा आरोग्यवान्‌, कान्तिमान, बलवान, रूपवान्‌ और सर्वगुणसम्पन्न हो जाता है

ಅವನಿಗೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಭಯವಾಗದು; ಅವನು ವೀರ್ಯ ಮತ್ತು ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ನಿರೋಗಿ, ದ್ಯುತಿಮಂತ, ಬಲ-ರೂಪ-ಗುಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 128

रोगार्तो मुच्यते रोगाद्‌ बद्धो मुच्येत बन्धनात्‌ । भयान्मुच्येत भीतस्तु मुच्येतापन्न आपद:,रोगातुर पुरुष रोगसे छूट जाता है, बन्धनमें पड़ा हुआ पुरुष बन्धनसे छूट जाता है, भयभीत भयसे छूट जाता है और आपत्तिमें पड़ा हुआ आपत्तिसे छूट जाता है

ರೋಗದಿಂದ ಪೀಡಿತನು ರೋಗದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಬಂಧನದಲ್ಲಿರುವವನು ಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ. ಭೀತನು ಭಯದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಆಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದವನು ಆಪತ್ತಿನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 129

दुर्गाण्यतितरत्याशु पुरुष: पुरुषोत्तमम्‌ | स्तुवन्‌ नामसहस्रेण नित्यं भक्तिसमन्वितः,जो पुरुष भक्तिसम्पन्न होकर इस विष्णुसहख्रनामसे पुरुषोत्तम भगवान्‌की प्रतिदिन स्तुति करता है, वह शीघ्र ही समस्त संकटोंसे पार हो जाता है

ಭಕ್ತಿಸಮನ್ವಿತನಾಗಿ ವಿಷ್ಣು ಸಹಸ್ರನಾಮಗಳಿಂದ ನಿತ್ಯ ಪುರುಷೋತ್ತಮನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವವನು, ಎಲ್ಲ ಸಂಕಟಗಳನ್ನೂ ಅಪಾಯಗಳನ್ನೂ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ದಾಟುತ್ತಾನೆ।

Verse 130

वासुदेवाश्रयो मर्त्यो वासुदेवपरायण: । सर्वपापविशुद्धात्मा याति ब्रह्म सनातनम्‌,जो मनुष्य वासुदेवके आश्रित और उनके परायण है, वह समस्त पापोंसे छूटकर विशुद्ध अन्त:ः:करणवाला हो सनातन परब्रह्मको पाता है

ವಾಸುದೇವನ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಪಡೆದು ವಾಸುದೇವನನ್ನೇ ಪರಮ ಗುರಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಮನುಷ್ಯನು, ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಶುದ್ಧನಾಗಿ ನಿರ್ಮಲ ಅಂತಃಕರಣದಿಂದ ಸನಾತನ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।

Verse 131

न वासुदेवभक्तानामशुभं विद्यते क्वचित्‌ | जन्ममृत्युजराव्याधिभयं नैवोपजायते,वासुदेवके भक्तोंका कहीं कभी भी अशुभ नहीं होता है तथा उनको जन्म, मृत्यु, जरा और व्याधिका भी भय नहीं रहता है

ವಾಸುದೇವನ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಅಶುಭವುಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಜನನ, ಮರಣ, ಜರಾ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಧಿಗಳ ಭಯವೂ ಅವರಿಗೆ ಉದಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 132

इमं स्तवमधीयान: श्रद्धाभक्तिसमन्वित: । युज्येतात्मसुखक्षान्तिश्रीधृतिस्मृतिकीर्तिभि:,जो पुरुष श्रद्धापूर्वक भक्तिभावसे इस विष्णुसहस्नरनामका पाठ करता है, वह आत्मसुख, क्षमा, लक्ष्मी, धैर्य, स्मृति और कीर्तिको पाता है

ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಸ್ತವವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಪಠಿಸುವವನು, ಆತ್ಮಸুখ, ಕ್ಷಮೆ, ಶ್ರೀ, ಧೈರ್ಯ, ಸ್ಮೃತಿ ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 133

न क्रोधो न च मात्सर्य न लोभो नाशुभा मति: । भवन्ति कृतपुण्यानां भक्तानां पुरुषोत्तमे,पुरुषोत्तमके पुण्यात्मा भक्तोंको किसी दिन क्रोध नहीं आता, ईर्ष्या उत्पन्न नहीं होती, लोभ नहीं होता और उनकी बुद्धि कभी अशुद्ध नहीं होती

ಪುರುಷೋತ್ತಮನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ ಸ್ಥಿರವಾದ ಪುಣ್ಯವಂತರಾದ ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಧವೂ ಇಲ್ಲ, ಮಾತ್ಸರ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ, ಲೋಭವೂ ಇಲ್ಲ; ಅವರ ಬುದ್ಧಿ ಎಂದಿಗೂ ಅಶುಭದ ಕಡೆ ತಿರುಗುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 134

द्यौ: सचन्द्रार्कनक्षत्रा खं दिशो भूर्महोदधि: । वासुदेवस्य वीरयेण विधृतानि महात्मन:,स्वर्ग, सूर्य, चन्द्रमा तथा नक्षत्रसहित आकाश, दस दिशाएँ, पृथ्वी और महासागर--ये सब महात्मा वासुदेवके प्रभावसे धारण किये गये हैं

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಚಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳೊಡನೆ ದ್ಯೌಃಲೋಕ, ಆಕಾಶ, ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳು, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಮಹಾಸಮುದ್ರ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮಹಾತ್ಮ ವಾಸುದೇವನ ವೀರ್ಯದಿಂದ ಧಾರಿತವಾಗಿವೆ।

Verse 135

ससुरासुरगन्धर्व सयक्षोरगराक्षसम्‌ | जगद्‌ वशे वर्ततेदं कृष्णस्य सचराचरम्‌,देवता, दैत्य, गन्धर्व, यक्ष, सर्प और राक्षससहित यह स्थावर-जंगमरूप सम्पूर्ण जगत्‌ श्रीकृष्णके अधीन रहकर यथायोग्य बरत रहे हैं

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ದೇವರು, ಅಸುರರು, ಗಂಧರ್ವರು, ಯಕ್ಷರು, ನಾಗರು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರೊಡನೆ ಈ ಸಮಸ್ತ ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ವಶದಲ್ಲೇ ಇತ್ತು, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ನಿಯತ ಸ್ಥಾನಾನುಸಾರ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 136

इन्द्रियाणि मनो बुद्धि: सत्त्वं तेजो बल॑ धृति: । वासुदेवात्मकान्याहु: क्षेत्र क्षेत्र् एव च,इन्द्रियाँ, मन, बुद्धि, सत्त्व, तेज, बल, धीरज, क्षेत्र, (शरीर) और क्षेत्रज्ञ (आत्मा)-ये सब-के-सब श्रीवासुदेवके रूप हैं, ऐसा वेद कहते हैं

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಮನಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿ, ಸತ್ತ್ವ, ತೇಜಸ್ಸು, ಬಲ, ಧೃತಿ; ಹಾಗೆಯೇ ಕ್ಷೇತ್ರ (ದೇಹ) ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ (ಆತ್ಮ)—ಇವೆಲ್ಲವೂ ವಾಸುದೇವಸ್ವರೂಪವೆಂದು ವೇದವು ಘೋಷಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 137

सर्वागमानामाचार: प्रथमं परिकल्पते । आचारप्रभवो धर्मों धर्मस्य प्रभुरच्युत:,सब शास्त्रोंमें आचार प्रथम माना जाता है, आचारसे ही धर्मकी उत्पत्ति होती है और धर्मके स्वामी भगवान्‌ अच्युत हैं

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಸರ್ವ ಆಗಮಗಳಲ್ಲಿ ಆಚಾರವೇ ಮೊದಲನೆಯ ಆಧಾರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಚಾರದಿಂದಲೇ ಧರ್ಮ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಧರ್ಮದ ಪ್ರಭು ಅಚ್ಯುತನು.

Verse 138

ऋषय : पितरो देवा महाभूतानि धातव: । जड़माजड़मं चेदं जगन्नारायणोद्धवम्‌,ऋषि, पितर, देवता, पञठ्च महाभूत, धातुएँ और स्थावर-जंगमात्मक सम्पूर्ण जगत्‌--ये सब नारायणसे ही उत्पन्न हुए हैं

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಋಷಿಗಳು, ಪಿತೃಗಳು, ದೇವರುಗಳು, ಮಹಾಭೂತಗಳು, ಧಾತುಗಳು; ಹಾಗೆಯೇ ಜಡವೂ ಚೇತನವೂ ಆದ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ನಾರಾಯಣನಿಂದಲೇ ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ।

Verse 139

योगो ज्ञानं तथा सांख्यं विद्या शिल्पादि कर्म च | वेदा: शास्त्राणि विज्ञानमेतत्‌ सर्व जनार्दनात्‌,योग, ज्ञान, सांख्य, विद्याएँ, शिल्प आदि कर्म, वेद, शास्त्र और विज्ञान--ये सब विष्णुसे उत्पन्न हुए हैं

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಯೋಗ, ಜ್ಞಾನ, ಸಾಂಖ್ಯ, ವಿವಿಧ ವಿದ್ಯೆಗಳು, ಶಿಲ್ಪಾದಿ ಕರ್ಮಗಳು, ವೇದಗಳು, ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಜನಾರ್ದನ (ವಿಷ್ಣು)ನಿಂದಲೇ ಉದ್ಭವಿಸಿದವು.

Verse 140

एको विष्णुर्महदभूतं पृथग्भूतान्यनेकश: । त्रीललोकान्‌ व्याप्य भूतात्मा भुछुक्ते विश्वभुगव्यय:,वे समस्त विश्वके भोक्ता और अविनाशी विष्णु ही एक ऐसे हैं, जो अनेक रूपोंमें विभक्त होकर भिन्न-भिन्न भूतविशेषोंके अनेक रूपोंको धारण कर रहे हैं तथा त्रिलोकीमें व्याप्त होकर सबको भोग रहे हैं

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವ್ಯಯನಾದ ವಿಷ್ಣು ಒಬ್ಬನೇ; ಅವನೇ ಮಹದ್ಭೂತವಾಗಿ (ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಾಗಿ) ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದಾನೆ, ಮತ್ತೆ ಅನೇಕವಾಗಿ ವಿಭಜಿತನಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನ ಜೀವಿಗಳ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ತ್ರಿಲೋಕವನ್ನೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿ, ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಅಂತರಾತ್ಮನಾಗಿ ವಿಶ್ವಭೋಗ್ತನಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 141

इमं स्तवं भगवतो विष्णोव्यसेन कीर्तितम्‌ । पठेद्‌ य इच्छेत्‌ पुरुष: श्रेय: प्राप्तुं सुखानि च,जो पुरुष परम श्रेय और सुख पाना चाहता हो, वह भगवान्‌ व्यासजीके कहे हुए इस विष्णुसहसख्रनामस्तोत्रका पाठ करे

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನೂ ಸುಖಗಳನ್ನೂ ಪಡೆಯಲು ಬಯಸುವ ಪುರುಷನು, ವ್ಯಾಸರು ಕೀರ್ತಿಸಿದ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಈ ಸ್ತವವನ್ನು ಪಠಿಸಬೇಕು.

Verse 142

विश्वेश्वरमजं देव॑ जगत: प्रभवाप्ययम्‌ । भजन्ति ये पुष्कराक्षं न ते यान्ति पराभवम्‌,जो विश्वके ईश्वर जगतकी उत्पत्ति, स्थिति और विनाश करनेवाले जन्मरहित कमललोचन भगवान्‌ विष्णुका भजन करते हैं, वे कभी पराभव नहीं पाते हैं

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ವಿಶ್ವೇಶ್ವರನಾದ, ಅಜನಾದ, ಜಗತ್ತಿನ ಉತ್ಪತ್ತಿ-ಲಯಗಳ ಕಾರಣನಾದ, ಪುಷ್ಕರಾಕ್ಷನಾದ ದೇವ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಭಜಿಸುವವರು ಎಂದಿಗೂ ಪರಾಭವವನ್ನು ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 149

इति श्रीमहाभारते शतसाहस्रयां संहितायां वैयासिक्यामनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि विष्णुसहस्रनामक थने एकोनपञ्चाशदधिकशततमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्ा भारत व्यासनिर्मित शतसाहस्रीय संहितासम्बन्धी अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें विष्णुयहस्ननामकथनविषयक एक सौ उनचासवाँ अध्याय पूरा हुआ

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ—ವ್ಯಾಸಕೃತ ಶತಸಾಹಸ್ರೀ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ—ಅನುಶಾಸನಪರ್ವದ ದಾನಧರ್ಮಪರ್ವದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುಸಹಸ್ರನಾಮಕಥನ ವಿಷಯಕ ನೂರ ನಲವತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.

Verse 331

वेद्यो वैद्य: सदायोगी वीरहा माधवो मधु: । अतीन्द्रियो महामायो महोत्साहो महाबल:

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ವೇದಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುವವನು, ಸತ್ಯ ವೈದ್ಯನು, ಸದಾ ಯೋಗಸ್ಥನು; ವೀರಹಂತ; ಮಾಧವ, ಮಧು; ಇಂದ್ರಿಯಾತೀತನು, ಮಹಾಮಾಯಾಧಾರಿ, ಮಹೋತ್ಸಾಹಿ, ಮಹಾಬಲವಂತನು.

Verse 1310

अरौद्र: कुण्डली चक्री विक्रम्यूजितशासन: । शब्दातिग: शब्दसह: शिशिर: शर्वरीकर:

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ರೌದ್ರಸ್ವಭಾವನಲ್ಲ; ಕುಂಡಲಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತನಾಗಿ ಚಕ್ರಧಾರಿಯೂ ಹೌದು. ಅವನ ಶಾಸನವು ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ಅವನು ಶಬ್ದಾತೀತನು, ಆದರೂ ಶಬ್ದಸಹನು; ಶೀತಲನು, ಶಾಂತಿದಾಯಕನು, ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವವನು.