Shloka 58
ऋतु: सुदर्शन: काल: परमेष्ठी परिग्रह: । उग्र: संवत्सरो दक्षो विश्रामो विश्वदक्षिण:
ṛtuḥ sudarśanaḥ kālaḥ parameṣṭhī parigrahaḥ | ugraḥ saṃvatsaro dakṣo viśrāmo viśvadakṣiṇaḥ ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ‘ಋತು’—ಋತುಸ್ವರೂಪ; ‘ಸುದರ್ಶನ’—ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ದರ್ಶನ ನೀಡುವವನು; ‘ಕಾಲ’—ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಗಣಿಸುವವನು. ಅವನು ‘ಪರಮೇಷ್ಠೀ’—ತನ್ನ ಪರಮ ಮಹಿಮೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತ; ‘ಪರಿಗ್ರಹ’—ಶರಣಾರ್ಥಿಗಳು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಆಶ್ರಯಿಸುವವನು. ಅವನು ‘ಉಗ್ರ’—ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಭಯಂಕರ; ‘ಸಂವತ್ಸರ’—ಸಕಲ ಭೂತಗಳ ಆಶ್ರಯಸ್ಥಾನವಾದ ವರ್ಷ; ‘ದಕ್ಷ’—ಸರ್ವಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣ; ‘ವಿಶ್ರಾಮ’—ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಯಸುವವರಿಗೆ ಪರಮ ವಿಶ್ರಾಂತಿ (ಮೋಕ್ಷ) ನೀಡುವವನು; ಮತ್ತು ‘ವಿಶ್ವದಕ್ಷಿಣ’—ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವೇ ದಕ್ಷಿಣೆಯಾಗಿ ಅರ್ಪಿತವಾಗುವವನು.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents the Divine as both immanent and transcendent: the regulator of cosmic rhythms (seasons, year, time), the refuge of devotees, the awe-inspiring power behind even the gods, and the giver of liberation. Ethically, it frames dharma as aligning oneself with this cosmic order through devotion, sacrifice, and the pursuit of final release.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and extols the Supreme through a litany of names (a sahasranāma-style praise). This verse is a segment of that praise, enumerating epithets that describe the Lord’s cosmic functions and salvific role.