Shloka 19
अप्रमेयो हृषीकेश: पद्मनाभो5मरप्र भु: । विश्वकर्मा मनुस्त्वष्टा स्थविष्ठ: स्थविरो ध्रुव:
aprameyo hṛṣīkeśaḥ padmanābho 'maraprabhuḥ | viśvakarmā manus tvaṣṭā sthaviṣṭhaḥ sthaviro dhruvaḥ ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಅಪ್ರಮೇಯನು—ಹೃಷೀಕೇಶ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಅಧಿಪತಿ; ಪದ್ಮನಾಭ, ಜಗತ್ತಿನ ಕಾರಣರೂಪ ಕಮಲವು ಅವನ ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವವನು; ಅಮರರ ಪ್ರಭು. ಅವನು ವಿಶ್ವಕರ್ಮ, ಸೃಷ್ಟಿಯ ಶಿಲ್ಪಿ; ಮನು, ಪ್ರಜೆಯ ಆದಿಪಿತಾ ಮತ್ತು ವಿಧಿದಾತ; ತ್ವಷ್ಟಾ, ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಕಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಕ್ಷೀಣಗೊಳಿಸುವ ಶಕ್ತಿ. ಅವನು ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಥೂಲ, ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ, ಅಚಲ ಧ್ರುವನು।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches contemplation of the Supreme through layered divine names: the Lord is beyond measurement, governs the senses, is the cosmic source, rules the gods, creates and orders the world (Viśvakarmā/Manu), and remains ancient and unshakably constant (dhruva). Remembering these attributes supports dharma by anchoring the mind in a stable, higher order.
Bhīṣma is reciting a sequence of divine epithets in praise of Viṣṇu (often aligned with Kṛṣṇa), presenting theological identifications—creator, lawgiver, cosmic sustainer/dissolver—within his instruction on dharma and devotion in the Anuśāsana Parva.