Shloka 14
३० विश्व विष्णुर्वघट्कारों भूतभव्यभवत्प्रभु: । भूतकृद् भूतभूद् भावों भूतात्मा भूतभावन:
viśvaṁ viṣṇur vaṣaṭkāro bhūtabhavyabhavatprabhuḥ | bhūtakṛd bhūtabhṛd bhāvo bhūtātmā bhūtabhāvanaḥ ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನೇ ಈ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವ, ವಿರಾಟ್-ಸ್ವರೂಪ; ಅವನೇ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಭು ವಿಷ್ಣು. ಅವನೇ ವಷಟ್ಕಾರ—ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಆಹುತಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಯಜ್ಞಕ್ರಿಯೆಯೇ. ಅವನೇ ಭೂತ-ಭವಿಷ್ಯ-ವರ್ತಮಾನಗಳ ಅಧಿಪತಿ. ಸೃಷ್ಟಿಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅವನೇ ಸರ್ವಭೂತಗಳನ್ನು ಸೃಜಿಸುತ್ತಾನೆ; ಪಾಲನಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅವನೇ ಅವುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಪೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯನಾಗಿದ್ದರೂ ಅವನೇ ಸದಾ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ‘ಭಾವ’. ಅವನೇ ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಅಂತರಾತ್ಮ, ಮತ್ತು ಅವನೇ ಭೂತಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಹಾಗೂ ವೃದ್ಧಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುವವನು.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse identifies the Lord as both the cosmic totality and the indwelling Self of all beings, and also as the very principle of yajña. Ethically, it implies that dharma is upheld by seeing the divine in all creatures and by treating sacrificial duty, self-restraint, and care for life as worship of the same all-pervading Reality.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and extols Viṣṇu through a litany of divine names (the Viṣṇu-sahasranāma context). This verse is one segment of that praise, describing Viṣṇu’s cosmic, sacrificial, and immanent aspects.