Shloka 17
सर्व: शर्व: शिव: स्थाणुर्भूतादिर्निधिरव्यय: । सम्भवो भावनो भर्ता प्रभव: प्रभुरीक्षर:
bhīṣma uvāca | sarvaḥ śarvaḥ śivaḥ sthāṇur bhūtādir nidhir avyayaḥ | sambhavo bhāvano bhartā prabhavaḥ prabhur īśvaraḥ ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನೇ ಸರ್ವ; ಅವನೇ ಶರ್ವ—ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಂಹರಿಸುವವನು; ಅವನೇ ಶಿವ—ಮಂಗಳಸ್ವರೂಪ, ತ್ರಿಗುಣಾತೀತ; ಅವನೇ ಸ್ಥಾಣು—ಅಚಲ, ಸ್ಥಿರ. ಅವನೇ ಭೂತಗಳ ಆದಿಕಾರಣ; ಅವನೇ ಅವ್ಯಯ ನಿಧಿ—ಪ್ರಳಯದಲ್ಲಿ ಸರ್ವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಲೀನವಾಗುವ ಆಶ್ರಯ. ಅವನು ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಭೋಗಿಗಳ ಕರ್ಮಫಲಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಧರಿಸಿ ಪೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ದಿವ್ಯೋತ್ಕೃಷ್ಟ ಉದ್ಭವವಂತ, ಸರ್ವಾಧಿಪತಿ, ಉಪಾಧಿರಹಿತ ಐಶ್ವರ್ಯವಿರುವ ಈಶ್ವರನು.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a devotional and ethical vision of the Supreme as both transcendent and immanent: the same Lord who dissolves the cosmos also sustains it, dispenses the fruits of actions, and remains imperishable. This supports dharma by grounding moral causality (karma-phala) and refuge (nidhi/avyaya) in a sovereign, auspicious Lord.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and praises the deity through a litany of divine names. Here he recites epithets of Śiva/Rudra, describing cosmic roles—creation/manifestation, sustenance, karmic governance, and dissolution—to establish the Lord’s supremacy and worthiness of worship.