Shloka 21
ईशान: प्राणद: प्राणो ज्येष्ठ: श्रेष्ठ: प्रजापति: । हिरण्यगर्भो भूगर्भो माधवों मधुसूदन:
īśānaḥ prāṇadaḥ prāṇo jyeṣṭhaḥ śreṣṭhaḥ prajāpatiḥ | hiraṇyagarbho bhūgarbho mādhavo madhusūdanaḥ ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಈಶಾನ, ಸರ್ವಭೂತಗಳ ನಿಯಂತಾ; ಪ್ರಾಣದ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರಾಣ ನೀಡುವವನು; ಮತ್ತು ಸ್ವತಃ ಪ್ರಾಣಸ್ವರೂಪ. ಕಾರಣಭೂತನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಜ್ಯೇಷ್ಠ, ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಯಿಂದ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಅವನು ಪ್ರಜಾಪತಿ—ಸಕಲ ಪ್ರಜೆಯ ಅಧಿಪತಿ. ಅವನು ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ—ಸುವರ್ಣಮಯ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಾಂಡದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಬೀಜರೂಪವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವವನು; ಮತ್ತು ಭೂಗರ್ಭ—ಭೂಮಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಧರಿಸುವವನು. ಅವನು ಮಾಧವ—ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿ; ಮತ್ತು ಮಧುಸೂದನ—ಮಧು ದೈತ್ಯನ ಸಂಹಾರಕ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches devotion grounded in understanding: the Divine is praised as ruler, life-giver, primal cause, cosmic source, world-supporter, and destroyer of evil. Remembering such names cultivates humility (dependence on the life-giver), ethical steadiness (aligning with the supreme), and trust in divine protection.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs and uplifts by reciting and explaining divine epithets. Here he continues a sequence of names (commonly associated with Viṣṇu/Kṛṣṇa) that describe the Lord’s sovereignty, creative pervasion, sustaining power, and heroic destruction of demonic forces.