Shloka 30
उपेन्द्रो वामन: प्रांशुरमोघ: शुचिरूर्जित: । अतीन्द्र: संग्रह: सर्गो धृतात्मा नियमो यम:
upendro vāmanaḥ prāṁśur amoghaḥ śucir ūrjitaḥ | atīndraḥ saṁgrahaḥ sargo dhṛtātmā niyamo yamaḥ ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಉಪೇಂದ್ರ, ವಾಮನ; ತ್ರಿವಿಕ್ರಮರೂಪದಲ್ಲಿ ಲೋಕಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡುವ ಉನ್ನತನು. ಅವನ ಕ್ರಿಯೆ ಅಮೋಘ; ಅವನು ಶುಚಿ—ಸ್ಮರಣೆ, ಸ್ತುತಿ, ಪೂಜೆ ಮಾಡುವವರನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುವವನು; ಅವನು ಅತ್ಯಂತ ಬಲಶಾಲಿ. ಅವನು ಅತೀಂದ್ರ—ಸ್ವಯಂಸಿದ್ಧ ಜ್ಞಾನ-ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಇಂದ್ರನಿಗಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಅವನು ‘ಸಂಗ್ರಹ’—ಪ್ರಳಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಂಹರಿಸಿ ಸಮೇತಗೊಳಿಸುವವನು; ಅವನು ‘ಸರ್ಗ’—ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕಾರಣ. ಅವನು ಧೃತಾತ್ಮ—ಅಜನ್ಮನಾಗಿಯೂ ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ರೂಪ ಧರಿಸುವವನು. ಅವನು ‘ನಿಯಮ’—ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಅವರ ಮಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವವನು; ಮತ್ತು ಅವನು ‘ಯಮ’—ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಒಳಗಿನಿಂದ ನಿಯಮಿಸುವ ಅಂತರ್ನಿಯಂತಾ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the divine is not only an object of worship but also the very structure of moral and cosmic regulation: creation and dissolution, strength and purity, and especially niyama/yama—restraint and inner governance—by which beings are held to their proper dharma.
Bhīṣma is reciting a sequence of honorific names (epithets) of Viṣṇu, highlighting his avatāra as Vāmana/Trivikrama and his roles as purifier, supreme lord beyond Indra, creator, withdrawer at pralaya, and inner regulator (yama) who disciplines from within.