
Dharmaranya Mahatmya
This section is anchored in the sacred landscape associated with Vārāṇasī (Kāśī) and the named forest-region Dharmāraṇya. It presents the area as a densely sacralized tīrtha-field served by major deities (Brahmā, Viṣṇu, Maheśa), directional guardians, divine mothers, and celestial beings, thereby situating local topography within pan-Indic cosmological governance. The narrative also encodes a social-religious ecology: communities of learned brāhmaṇas, ritual performance, śrāddha offerings, and merit-transfer doctrines are tied to the place’s identity.
40 chapters to explore.

धर्मारण्यकथाप्रस्तावः (Prologue to the Dharmāraṇya Narrative)
அத்தியாயம் 1 நைமிஷக் க்ஷேத்திரத்தில் புராணப் பாராயணத்தின் அமைப்பை நிறுவுகிறது. ஷௌனக முதலிய முனிவர்கள் சூதரை (லோமஹர்ஷணரை) வரவேற்று, நீண்ட காலமாகச் சேர்க்கப்பட்ட பாவங்களை கரைக்கும் பரிசுத்தக் கதையை வேண்டுகின்றனர். சூதர் மங்களாசரணத்துடன் தொடங்கி, தெய்வ அருளால் தீர்த்தங்களின் பரம பலனை விளக்குவேன் என அறிவிக்கிறார். பின்னர் கதையின் இரண்டாம் அடுக்கு திறக்கப்படுகிறது—தர்மன் (யமன்/தர்மராஜன்) பிரம்மாவின் சபைக்கு சென்று, தேவர்கள், முனிவர்கள், வேதங்கள் மற்றும் தத்துவங்களின் உருவகங்களால் நிரம்பிய உலகளாவிய சபையை காண்கிறான். அங்கே வியாசரிடமிருந்து ‘தர்மாரண்யக் கதை’யை கேட்கிறான்; அது தர்ம-அர்த்த-காம-மோக்ஷ பலம் தரும், விரிவான, புண்ணியப் பயன் அளிப்பது எனப் புகழப்படுகிறது. சம்யமினிக்கு திரும்பிய தர்மராஜனை நாரதர் சந்திக்கிறார்; யமன் மென்மையும் மகிழ்ச்சியும் கொண்டிருப்பதைப் பார்த்து நாரதர் வியக்கிறார். தர்மாரண்யக் கதையைச் செவிமடுத்ததாலேயே இந்த மாற்றம் ஏற்பட்டது என்றும், அதன் தூய்மைப்படுத்தும் சக்தி—நூலின் வாக்கிய முறையில் கடும் பாவங்களிலிருந்தும் விடுதலை அளிக்கும் திறன்—உள்ளதென யமன் கூறுகிறார். இறுதியில் நாரதர் மனிதலோகத்தில் யுதிஷ்டிரரின் சபைக்குச் செல்லப் போவதும், வரவிருக்கும் உரை தோற்றம், பாதுகாப்பு, காலவரிசை, முன்நிகழ்வுகள், எதிர்காலப் பயன்கள், தீர்த்தங்களின் நிலை ஆகியவற்றை ஒழுங்காக எடுத்துரைக்கும் முன்னுரையாக இருப்பதும் சுட்டப்படுகிறது.

Dharmāraṇya-Māhātmya: Vārāṇasī’s Sacred Forest, Merit of Death, and Ancestral Rites
இந்த அத்தியாயம் வியாசர் வாராணசியின் மகிமையை அலங்காரமாகப் புகழ்ந்து தொடங்கி, அந்தப் புனிதப் பரப்பில் ‘தர்மாரண்யம்’ எனும் உயரிய புனித வனத்தை முன்னிறுத்துகிறது. பிரம்மா, விஷ்ணு, மகேசன், இந்திரன், லோகபாலர்/திக்பாலர், மாத்ருக்கள், சிவ-சக்திகள், கந்தர்வர், அப்சரஸ்கள் முதலிய தெய்வீகச் சூழல் பட்டியலிடப்பட்டு, அந்த இடம் எப்போதும் வழிபாட்டாலும் விதி-யாகங்களாலும் நிறைந்த தீர்த்தமாக விளக்கப்படுகிறது. பின்னர் மோட்சக் கருத்து கூறப்படுகிறது—தர்மாரண்யத்தில் மரணம் அடைவோர், பூச்சி-பறவை முதல் பல உயிர்கள் வரை, நிலையான விடுதலை பெற்று விஷ்ணுலோகத்தை அடைவார்கள் என பலனுரையாக எண்ணிக்கைகளுடன் உரைக்கப்படுகிறது. தொடர்ந்து பிண்டதான விதி: யவம், வ்ரீஹி, எள், நெய், பில்வ இலை, தர்பை/தூர்வா, வெல்லம், நீர் ஆகியவற்றுடன் பிண்டம் அர்ப்பணித்தல் பித்ருக்களைத் திருப்திப்படுத்தி வம்சத்தை மீட்கும் சக்திவாய்ந்த கர்மமாக, தலைமுறை-வம்சக் கணக்குகளுடன் கூறப்படுகிறது. மேலும் தர்மாரண்யத்தின் இசைவான இயற்கை வர்ணிக்கப்படுகிறது—மரங்கள், கொடிகள், பறவைகள், இயல்பில் பகைவர்களாகிய உயிர்களிடையிலும் அச்சமின்மை—இது தர்மமய சூழலின் நெறிப்படமாகத் தோன்றுகிறது. சாபமும் அனுக்ரஹமும் வழங்க வல்ல பிராமணர்கள், வேதாத்யயனமும் நியமங்களும் கடைப்பிடிக்கும் பண்டித பிராமணக் குடிகள் (பதினெட்டு ஆயிரம் முதலிய எண்ணிக்கை) இருப்பதாகச் சொல்லப்படுகிறது. இறுதியில் யுதிஷ்டிரர், தர்மாரண்யம் எப்போது ஏன் நிறுவப்பட்டது, பூமியில் அது எவ்வாறு தீர்த்தமாகியது, மற்றும் பிராமண குடியிருப்புகள் (பதினெட்டு ஆயிரம் எண்ணிக்கையுடன்) எவ்வாறு உருவானது என்று கேட்டு, அடுத்த விளக்கத்திற்குத் தளம் அமைக்கிறார்.

Dharmarāja’s Tapas in Dharmāraṇya and the Devas’ Attempted Distraction (धर्मारण्ये धर्मराजतपः–देवव्याकुलता–अप्सरःप्रेषणम्)
வியாசர், கேட்பவரைத் தூய்மைப்படுத்தும் ஒரு புராண நிகழ்வைத் தொடங்குகிறார். திரேதாயுகத்தில் தர்மாரண்யத்தில் தர்மராஜன் (பின்னர் யுதிஷ்டிரன்) மிகக் கடுமையான தவம் செய்கிறான்—உடல் மெலிந்து, அசையாமல் இருந்து, மிகக் குறைந்த மூச்சால் உயிர் தாங்கி, உச்சமான தன்னடக்கத்தை வெளிப்படுத்துகிறான். தவத்தால் எழும் தேஜஸால் தேவர்கள் அஞ்சுகின்றனர்; இந்திர பதவி குலையுமோ எனக் கவலைப்பட்டு கைலாசத்தில் சிவனை அணைகின்றனர். பிரம்மா நீண்ட ஸ்துதி செய்கிறார்—சிவன் வரையறைக்கு அப்பாற்பட்டவன், யோகிகளின் உள்ளொளி, குணங்களின் ஆதாரம், உலகச் செயல்முறையின் மூலக் காரணம், விஸ்வரூபன். சிவன் தர்மராஜன் அபாயமல்ல என உறுதி அளிக்கிறார்; ஆனாலும் இந்திரன் உள்ளுறையாக கலங்கி ஆலோசனை கூட்டுகிறான். பிருஹஸ்பதி—தவத்தை நேரடியாக எதிர்க்க முடியாது; ஆகவே அப்ஸரஸ்களை அனுப்பலாம்—என்று கூறுகிறார். இந்திரன் ஆணையால் அவர்கள் இசை, நடனம், மயக்கும் அசைவுகள் மூலம் தர்மாரண்யத்தில் கவனத்தைச் சிதறச் செய்கிறார்கள். காடு-ஆசிரமத்தின் செழுமை—மலர்கள், பறவைகளின் பாடல், விலங்குகளின் ஒற்றுமை—வர்ணிக்கப்படுகிறது. முதன்மை அப்ஸரஸ் வர்தனி வீணை, தாள-லயத்துடன் நடனம் ஆடுகிறாள்; தர்மராஜனின் மனம் ஒரு கணம் கலங்குகிறது. அப்போது யுதிஷ்டிரன்—தர்மத்தில் நிலைத்தவருக்கு இவ்வாறு அசைவு எப்படி?—என்று கேட்கிறான். வியாசர் நெறிப்போதனை அளிக்கிறார்: அலட்சியம் வீழ்ச்சிக்குக் காரணம்; காமவசப்படுதல் பெரும் மாயை, அது தவம், தானம், கருணை, தன்னடக்கம், சுவாத்யாயம், தூய்மை, நாணம் போன்ற நற்குணங்களை மெதுவாகக் குலைத்து மனிதனைப் பிணைக்கிறது।

Dharmāraṇya Māhātmya: Varddhanī–Dharma Dialogue, Śiva’s Boons, and the Institution of Dharmavāpī
இந்த அத்தியாயத்தில் வியாசர், யமதூதர்களின் அச்சத்தை நீக்கும் ஒரு நிகழ்வை எடுத்துரைக்கிறார்; தர்மன்/யமன் கொண்டுள்ள தர்மநோக்கம் தெளிவுபடுகிறது. தர்மாரண்யத்தில் தவம் செய்த தர்மனுக்கு அப்சரை வர்த்தனீ எதிர்கொள்கிறாள்; அவள் யார் எனக் கேட்கிறார். வர்த்தனீ—தர்மனின் தவம் உலக ஒழுங்கை குலைக்குமோ என்ற இந்திரனின் அச்சத்தால் தன்னை அனுப்பினான் என்று கூறுகிறாள். உண்மைநிலை மற்றும் பக்தியால் மகிழ்ந்த தர்மன் அவளுக்கு வரங்கள் அளிக்கிறார்: இந்திரலோகத்தில் நிலைத்தன்மை, அவள் பெயரால் தீர்த்த நிறுவல்; ஐந்து இரவுகள் கடைப்பிடிக்கும் விரதம் உள்ளிட்ட விதிகள், அங்கே தானம்-ஜபம்-பாராயணம் செய்தால் அక్షயப் பலன் எனவும் கூறுகிறார். பின்னர் தர்மன் மிகக் கடுமையான தவம் செய்கிறார்; தேவர்கள் கலங்கி சிவனை நாடுகின்றனர். சிவன் வந்து தவத்தைப் புகழ்ந்து வரங்கள் அளிக்கிறார். தர்மன்—இந்தப் பகுதி மூன்று உலகங்களிலும் ‘தர்மாரண்யம்’ எனப் புகழ்பெற வேண்டும்; மனிதர் மட்டுமல்ல, பிற உயிர்களுக்கும் முக்தி தரும் தீர்த்தம் நிறுவப்பட வேண்டும் என்று வேண்டுகிறார். சிவன் அந்த நாமத்தை உறுதிப்படுத்தி, விஸ்வேஸ்வர/மஹாலிங்க ரூபத்தில் லிங்க சன்னிதியை வாக்குறுதி அளித்து, தர்மவாபி உருவாக்கத்தையும் அருள்கிறார். அடுத்து தர்மேஸ்வரனை நினைவு செய்து வழிபடுவதின் மகிமை, தர்மவாபியில் ஸ்நானம், யமனுக்கான தர்ப்பண மந்திரங்கள், நோய்-துயர்-உபத்ரவ நிவாரணம், சிராத்தத்திற்கு உகந்த காலங்கள் (அமாவாசை, சங்கிராந்தி, கிரகணம் முதலியவை), தீர்த்தங்களின் தரவரிசை, இறுதியில் பலश्रுதி—மிகுந்த புண்ணியம் மற்றும் பரலோக உயர்வு—என்று கூறப்படுகிறது.

सदाचार-शौच-सन्ध्या-विधि (Ethical Conduct, Purity, and Sandhyā Procedure)
இந்த அதிகாரத்தில் யுதிஷ்டிரன் தர்மமும் செழிப்பும் பெறுவதற்கான மூலமான ‘சதாசாரம்’ பற்றி விளக்கம் கேட்கிறான். வியாசர் உயிரினங்களின் மற்றும் சிறப்புகளின் படிநிலையை எடுத்துரைத்து, பிராமண கல்வியும் பிரஹ்ம-தத்பரதையும் உச்சமாக நிறுவுகிறார். சதாசாரம் என்பது வெறுப்பு-பற்று அற்ற தர்மமூலம்; துராசாரம் சமூக நிந்தை, நோய், ஆயுள் குறைவு ஆகியவற்றை உண்டாக்கும் என எச்சரிக்கப்படுகிறது. பின்னர் யம-நியமங்கள் (சத்தியம், அஹிம்சை, கட்டுப்பாடு, சௌசம், ஸ்வாத்யாயம், உபவாசம் முதலியவை), காமம்-க்ரோதம்-மோகம்-லோபம்-மாத்ஸர்யம் போன்ற உள்ளார்ந்த பகைவர்களை வெல்வது, மற்றும் படிப்படியாக தர்மச் சேமிப்பு செய்வது கூறப்படுகிறது. மனிதன் தனியே பிறந்து தனியே இறக்கிறான்; மறுமைக்கு தர்மமே துணை என வலியுறுத்தப்படுகிறது. இறுதிப் பகுதியில் தினசரி ஒழுக்க விதிகள்—பிரஹ்மமுஹூர்த்தத்தில் ஸ்மரணம், குடியிருப்பிலிருந்து தூரத்தில் மலவிடுதல், மண்-நீரால் சுத்தி, ஆச்சமன விதிமுறைகள், சில நாட்களில் பல் துலக்கத் தடை, காலை ஸ்நானத்தின் பலன், மேலும் பிராணாயாமம், அகமர்ஷணம், காயத்ரீ ஜபம், சூர்யார்க்யம், தர்ப்பணம் மற்றும் இல்லறக் கிரியைகளுடன் கூடிய சந்த்யாவிதி—விரிவாக வழங்கப்படுகிறது. இது ஒழுக்கமுள்ள த்விஜனுக்கான நிலையான நித்யதர்மம் என முடிகிறது.

गृहस्थधर्म-उपदेशः (Householder Dharma: pañcayajña, hospitality, and conduct codes)
இந்த அதிகாரத்தில் வியாசர் கிருஹஸ்த-ஆசாரத்தைத் துல்லியமாக உபதேசிக்கிறார். சமூகமும் யாக-அர்த்தவியவஸ்தையும் தாங்கும் அடித்தளம் கிருஹஸ்தன்; தேவர்கள், பித்ருக்கள், ரிஷிகள், மனிதர்கள், பிற உயிரினங்கள் எல்லாம் அவனது ஆதரவு-போஷணத்தின்மேல் சார்ந்துள்ளன என விளக்குகிறார். ‘த்ரயீமயீ தேனு’ என்ற உவமையில் நான்கு மடிகள்—ஸ்வாஹா, ஸ்வதா, வஷட், ஹந்த—என்பவை முறையே தேவர்களுக்கு ஆஹுதி, பித்ருக்களுக்கு தர்ப்பணம், ரிஷி/விதி-பாலனம், மற்றும் மனித-ஆதாரர்களின் போஷணம் ஆகிய கடமைகளைச் சுட்டுகின்றன; வேதபாராயணம் மற்றும் அன்னதானம் இணைந்த நித்திய தர்மங்களாகக் கூறப்படுகின்றன. பின்னர் தினசரி ஒழுங்கு—சௌச-சுத்தி, தர்ப்பணம், பூஜை, பூதபலி, மற்றும் விதிப்படி அதிதி-ஸத்காரம்—விவரிக்கப்படுகிறது. ‘அதிதி’ குறிப்பாக பிராமண அதிதி எனக் கூறி, இடையூறு செய்யாமல் வரவேற்பதும், இயன்ற அளவு உணவளிப்பதும், இனிய மொழி பேசுவதும் விதிக்கப்படுகிறது. யுதிஷ்டிரன் கேள்வியால் எட்டு திருமண வகைகள்—பிராமம், தைவம், ஆர்ஷம், ப்ராஜாபத்யம், ஆசுரம், காந்தர்வம், ராக்ஷசம், பைசாசம்—நெறிமுறை வரிசையில் ஆராயப்படுகின்றன; கன்யாசுல்கம் வாணிபமாக்குதல் எனக் கண்டிக்கப்படுகிறது. மேலும் பஞ்சயஜ்ஞங்கள்—பிரஹ்ம, பித்ரு, தேவ, பூத, ந்ரு—விதானம், வைஷ்வதேவம் மற்றும் அதிதி-சேவையை அலட்சியம் செய்வது பாவம் எனவும், சுத்தி-கட்டுப்பாடு, அனಧ್ಯாய விதிகள், வாக்குநெறி, மூத்தோர் மரியாதை, தான-பலன் ஆகியவற்றைச் சொல்லி, இவை தர்மாரண்ய வாசிகளுக்கான ஸ்ருதி-ஸ்ம்ருதி சம்மத நெறிகள் என முடிக்கிறது.

धर्मवापी-श्राद्धमाहात्म्यं तथा पतिव्रताधर्म-नियमाः (Dharma-vāpī Śrāddha Māhātmya and the Ethical Guidelines of Pativratā-dharma)
இந்த அத்தியாயம் உரையாடல் முறையில் தீர்த்தச் சடங்கு வழிகாட்டுதலையும் இல்லற ஒழுக்கத்தையும் இணைக்கிறது. வியாசர் முதலில் தர்மவாபி தீர்த்தத்தை அடைந்து பித்ரு-தர்ப்பணம் மற்றும் பிண்டதானம் செய்தால் அபூர்வ பலன் உண்டென்று கூறுகிறார்—பித்ருக்கள் நீண்டகாலம் திருப்தியடைவார்கள்; பல்வேறு பரலோக நிலைகளில் உள்ள மறைந்த உயிர்களுக்கும் அதன் புண்ணியம் விரியும் என விளக்குகிறார். பின்னர் கலியுகம் பேராசை, பகை, பழிச்சொல், சமூக முரண்பாடு ஆகியவற்றால் நிலையற்றது எனச் சொன்னாலும், ஒழுக்கக் கட்டுப்பாட்டால் தூய்மை பெறலாம் என உறுதிப்படுத்துகிறது—வாக்கு-மனம்-உடல் தூய்மை, அஹிம்சை, தணிவு, பெற்றோர் பக்தி, தானம், தர்மஞான-பக்தி ஆகியவற்றால். சௌனகரின் கேள்விக்கு சூதர் பத்திவ்ரதைப் பெண்களின் இலக்கணங்களை விரிவாகக் கூறுகிறார்—நடத்தை கட்டுப்பாடு, கணவரின் நலனை முதன்மை செய்தல், அவப்பெயர் தரும் சூழல்களைத் தவிர்த்தல், மிதமான பேச்சும் மரியாதையும், இல்லப் பூஜை நியமங்கள். அதர்மச் செயல்களுக்கு கீழ்மையான பிறவி போன்ற தீய விளைவுகள் எச்சரிக்கையாக கூறப்படுகின்றன. முடிவில் தர்மக்ஷேத்திரத்தில் செய்யும் ஸ்ராத்தமும் தானமும் மீண்டும் புகழப்படுகிறது—பக்தியுடன் செய்த சிறு அர்ப்பணமும் குலத்தை காக்கும்; ஆனால் அதர்மமாக ஈட்டிய செல்வத்தை ஸ்ராத்தத்தில் பயன்படுத்துவது குற்றம் எனச் சுட்டப்படுகிறது. இறுதியில் தர்மாரண்யம் எப்போதும் வேண்டுதலை நிறைவேற்றும், யோகிகளுக்கு முக்தி தரும், সিদ্ধர்களுக்கு வெற்றி அளிக்கும் என உறுதிப்படுத்தப்படுகிறது।

Dharmāraṇya-Prastāva: Deva-samāgama and Sṛṣṭi-Kathā (धर्मारण्यप्रस्तावः—देवसमागमः सृष्टिकथा च)
இந்த அதிகாரத்தில் யுதிஷ்டிரன் தர்மாரண்யக் கதையை மேலும் கேட்க விரும்பி வியாசரை வேண்டுகிறார். இது ஸ்கந்தபுராணத்தில் இருந்து வந்தது; ஸ்தாணு (சிவன்) ஸ்கந்தனுக்கு உரைத்தது என்றும், பல தீர்த்தப் பலன் தருவதும் தடைகள் நீக்கும் சக்தி உடையதும் என வியாசர் கூறுகிறார். பின்னர் கதை கைலாசத்திற்கு மாறுகிறது; பஞ்சவக்த்ரன், தசபுஜன், திரிநேத்திரன், சூலபாணி சிவன் கபாலம், கட்ட்வாங்கம் தாங்கி கணங்களால் சூழப்பட்டு, ரிஷி-சித்தர்-கந்தர்வர் முதலியோர் புகழ்ந்து பாடுகின்றனர். ஸ்கந்தன் காண்கிறான்—தேவர்கள் மற்றும் உயர்தெய்வங்கள் சிவன் வாசலில் தரிசனத்திற்காக காத்திருக்கின்றனர். சிவன் எழுந்து புறப்படத் தயாராகும் போது ஸ்கந்தன் காரணம் கேட்கிறான். சிவன் தேவர்களுடன் தர்மாரண்யத்திற்குச் செல்ல எண்ணியதாகச் சொல்லி, சிருஷ்டிக் கதையை உரைக்கிறார்—பிரளயத்தில் பரப்ரஹ்ம நிலை, மகத்தத்துவத்தின் தோற்றம், விஷ்ணுவின் ஜலவிஹாரம், ஆலமரம் மற்றும் இலைமேல் சயனிக்கும் பாலரூபம், நாபிக்கமலத்தில் இருந்து பிரம்மாவின் பிறப்பு, உலகமண்டலம் மற்றும் யோனி வகைகளுடன் உயிர்களின் படைப்பு ஆணை. பின்னர் பிரம்மாவின் மனப்புத்திரர்கள், கஷ்யபன் மற்றும் அவன் மனைவிகள், ஆதித்யர்கள், மேலும் தர்மனின் பங்கு காரணமாக “தர்மாரண்ய” என்ற பெயரின் விளக்கம் கூறப்படுகிறது. தேவர்-சித்தர்-கந்தர்வர்-நாகர்-கிரகாதிகள் கூடிய மகாசபை வர்ணிக்கப்பட்ட பின், பிரம்மா வைகுண்டம் சென்று விஷ்ணுவை முறையாக ஸ்தோத்திரம் செய்கிறார்; விஷ்ணு திவ்ய ரூபத்தில் தோன்றி சிருஷ்டி, புனிதப் புவியியல், தெய்வ ஆலோசனை ஆகியவற்றை இணைக்கும் பாலமாக நிற்கிறார்.

धर्मारण्ये देवसमागमः तथा ऋष्याश्रमस्थापनम् (Divine Assembly in Dharmāraṇya and the Establishment of Ṛṣi-Āśramas)
இந்த அத்தியாயம் உரையாடல் வடிவில் அமைந்துள்ளது. வியாசர் புண்ணியக் கதையை எடுத்துரைக்கிறார்—பிரம்மா மற்றும் தேவர்கள் வருகையின் காரணத்தை விஷ்ணு கேட்க, பிரம்மா மூன்று உலகங்களிலும் அச்சமில்லை என்றும், தர்மத்தில் நிறுவப்பட்ட பழமையான தீர்த்தத்தை தரிசிக்கவே வந்தேன் என்றும் கூறுகிறார். விஷ்ணு கருடாரூடராக விரைந்து தர்மாரண்யத்திற்குச் செல்கிறார்; தேவர்களும் உடன் செல்கின்றனர். தர்மராஜன் யமன் தெய்வக் குழுவை விதிப்படி விருந்தோம்பலுடன் வரவேற்று, ஒவ்வொருவருக்கும் தனித்தனி பூஜை செய்து, விஷ்ணுவை ஸ்துதிக்கிறான். இந்த க்ஷேத்திரத்தின் தீர்த்தத்தன்மை பகவத்கிருபையாலும் தேவதா-திருப்தியாலும் நிலைபெற்றது எனப் புகழ்கிறான். விஷ்ணு வரம் அளிக்க முன்வர, யமன் தர்மாரண்யத்தில் ரிஷி-ஆசிரமங்கள் நிறுவப்பட வேண்டும் என்று வேண்டுகிறான்—தீர்த்தம் தொந்தரவு அடையாமல் காக்கவும், வேதபாராயணம் மற்றும் யாக ஒலியால் வனம் முழங்கவும். பின்னர் விஷ்ணு விராட ரூபம் கொண்டு தெய்வ உதவியுடன் பல கல்வியுள்ள பிராமண-ரிஷிகளை, அவர்களின் கோத்திர-ப்ரவரம் மற்றும் வம்ச வரிசைகளுடன், உரிய இடங்களில் நிறுவுகிறார். தொடர்ந்து யுதிஷ்டிரன் இக்குழுக்களின் தோற்றம், பெயர்கள், இருப்பிடங்கள் குறித்து கேட்க, விரிவான பட்டியல்கள் வருகின்றன. இறுதிப் பகுதிகளில் தேவீ நாமங்கள் மற்றும் பிரம்மா காமதேனுவை அழைத்த குறிப்புகள் இடம்பெற்று, தர்ம ஒழுங்கை தெய்வ அருளால் பேணும் கருத்தை வலுப்படுத்துகின்றன.

Kāmadhenū’s Creation of Attendants and the Regulation of Saṃskāras in Dharmāraṇya (कामधेन्वनुचर-निर्माण तथा संस्कारानुशासन)
வ்யாசர் யுதிஷ்டிரனுக்கு தர்மாரண்யத்தில் நிகழ்ந்த வரலாற்றை உரைக்கிறார்; அங்கு யாகவாழ்வுக்கான சேவை-ஒழுங்கமைப்பு நிறுவப்படுகிறது. பிரம்மாவின் தூண்டுதலால் காமதேனு அழைக்கப்பட்டு, ஒவ்வொரு யாக நிபுணருக்கும் ஜோடியாக உதவியாளர்களை அளிக்குமாறு வேண்டப்படுகிறது; இதனால் சிகை, யஜ்ஞோபவீதம் போன்ற புனித அடையாளங்களுடன், சாஸ்திரக் கல்வி மற்றும் நன்னடத்தில் தேர்ந்த ஒழுக்கமிக்க பெரிய சமூகம் உருவாகிறது. தேவர்கள் சமித்து, மலர்கள், குசம் முதலிய தினசரி யாகப் பொருட்கள் வழங்கப்பட வேண்டும் என்றும், நாமகரணம், அன்னப்ராசனம், சூடாகரணம்/சௌளம், உபநயனம் போன்ற ஸம்ஸ்காரங்கள் உதவியாளர்களின் அனுமதியுடன் மட்டுமே செய்யப்பட வேண்டும் என்றும் விதிக்கின்றனர்; அனுமதியை மீறினால் மீண்டும் மீண்டும் துன்பம், நோய், சமூக இழப்பு போன்ற தீய விளைவுகள் ஏற்படும் எனக் கூறப்படுகிறது. பின்னர் காமதேனுவின் மகிமை பாடப்படுகிறது—அவள் பல தெய்வச் சன்னிதிகளும் பல தீர்த்தங்களும் அடங்கிய புனித ஆதாரமாக விளங்குகிறாள். உதவியாளர்களின் திருமணம், சந்ததி குறித்து யுதிஷ்டிரன் கேட்டபோது, வ்யாசர் கந்தர்வக் கன்னியர் பெறப்பட்ட நிகழ்வைச் சொல்கிறார்: சிவனின் தூதர் விஸ்வாவசுவிடம் மகள்களை வேண்ட, அவர் மறுக்கிறார்; சிவனின் இயக்கத்தால் கந்தர்வராஜன் இறுதியில் கன்னியரை ஒப்படைக்கிறான். உதவியாளர்கள் வைதிக முறையில் ஆஜ்யபாகம் முதலிய ஹோமங்களைச் செய்கிறார்கள்; கந்தர்வ திருமணச் சூழலில் நடைமுறையான சடங்கு முன்னுதாரணமும் குறிப்பிடப்படுகிறது. இறுதியில் தர்மாரண்யத்தில் நிலையான குடியிருப்பு உருவாகி, பலவகை ஜப-யாகங்கள் தொடர்கின்றன; உதவியாளர் சமூகம் மற்றும் அவர்களின் பெண்கள் இல்லச் சேவை, யாக உதவி மூலம் பொருட்களைச் சேர்த்து, இடம்சார்ந்த தர்மத்தின் நிலைத்த மாதிரியை நிறுவுகின்றனர்।

Lolajihva-vadhaḥ and the Naming of Satya Mandira (लोलजिह्ववधः सत्यमन्दिरनामकरणं च)
இந்த அத்தியாயம் வியாசர்–யுதிஷ்டிரர் உரையாடலாக விரிகிறது. யுதிஷ்டிரர் மேலும் கதையைக் கேட்டு, வியாசவாக்கிய அமுதம் தன்னை ஒருபோதும் நிறைவுபடுத்தாது என்கிறார். வியாசர் யுகாந்தக் காலத்தில் ஏற்பட்ட பேராபத்தைச் சொல்கிறார்—ராக்ஷச அரசன் லோலஜிஹ்வன் எழுந்து மூவுலகிலும் அச்சத்தைப் பரப்பி, தர்மாரண்யத்திற்கு வந்து பல பகுதிகளை வென்று, ஒரு அழகிய புனித குடியிருப்பை எரித்தழிக்கிறான்; அங்கிருந்த பிராமணர்கள் அஞ்சி ஓடுகின்றனர். அப்போது ஸ்ரீமாதா தலைமையில் எண்ணற்ற தேவியர் தோன்றுகின்றனர். அவர்கள் திரிசூலம், சங்க-சக்கர-கதை, பாச-அங்குசம், வாள், பரசு முதலிய தெய்வ ஆயுதங்களைத் தாங்கி, பிராமணரைக் காக்கவும் ராக்ஷசனை அழிக்கவும் போரிடுகின்றனர். லோலஜிஹ்வனின் கர்ஜனை திசைகளையும் கடல்களையும் நடுங்கச் செய்கிறது; இந்திரன் (வாசவன்) நலகூபரனை உளவுக்குப் பணிக்க, அவன் போர்செய்தியை அறிவிக்கிறான். இந்திரன் விஷ்ணுவை அறிவிக்க, விஷ்ணு (இக்கதையில் சத்தியலோகத்திலிருந்து) அவதரித்து சுதர்சனச் சக்கரத்தை ஏவி லோலஜிஹ்வனை செயலிழக்கச் செய்கிறார்; தேவியரின் தாக்குதல்களுக்கிடையில் ராக்ஷசன் வதம் செய்யப்படுகிறான். தேவர்கள், கந்தர்வர்கள் விஷ்ணுவைத் துதிக்கின்றனர். இடம்பெயர்ந்த பிராமணர்கள் கண்டுபிடிக்கப்பட்டு—வாசுதேவனின் சக்கரத்தால் ராக்ஷசன் அழிந்தான் என்று—ஆறுதல் பெறுகின்றனர். அவர்கள் குடும்பத்துடன் திரும்பி தவம், யாகம், வேதஅధ్యயனம் மீண்டும் தொடங்குகின்றனர். அந்த ஊருக்கு காரணநாமம் நிலைபெறுகிறது—கிருதயுகத்தில் ‘தர்மாரண்யம்’, திரேதாயுகத்தில் ‘சத்ய மந்திரம்’ எனப் புகழ்பெறுகிறது.

गणेशोत्पत्तिः एवं धर्मारण्ये प्रतिष्ठा (Gaṇeśa’s Origin and Installation in Dharmāraṇya)
வியாசர் யுதிஷ்டிரருக்கு தர்மாரண்யத்தில் ‘சத்யமந்திரம்’ எனப் போற்றப்படும் குடியிருப்பை பாதுகாப்பிற்காகப் புனிதப்படுத்திய முறையையும் அதன் வளாக ஒழுங்கையும் கூறுகிறார். கொடிகள்-பதாகைகளால் அலங்கரிக்கப்பட்ட பிராகாரம், பிராமணர் தொடர்புடைய இடத்தில் நடுப்பீடம், நான்கு திசைகளிலும் சுத்திகரிக்கப்பட்ட வாயில்கள் அமைக்கப்படுகின்றன. கிழக்கில் தர்மேஸ்வரர், தெற்கில் கணநாயகர் (கணேசர்), மேற்கில் பானு (சூரியன்), வடக்கில் ஸ்வயம்பூ எனத் திசை காவல் நிறுவப்பட்டு தெய்வீக பாதுகாப்பு வரைபடம் உருவாகிறது. பின்னர் கணேசரின் தோற்றக் கதையைக் கூறுகிறது. பார்வதி தன் உடல் சுத்தி பொருளிலிருந்து ஒரு சிறுவன் உருவத்தைச் செய்து உயிரூட்டி வாசல் காவலனாக நியமிக்கிறாள். மகாதேவன் உள்ளே செல்லத் தடையுண்டாக மோதல் நிகழ்ந்து சிறுவனின் தலை துண்டிக்கப்படுகிறது. பார்வதியின் துயரைத் தீர்க்க மகாதேவன் யானைத் தலை (கஜசிரஸ்) பொருத்தி அவனை மீண்டும் உயிர்ப்பித்து ‘கஜானனன்’ எனப் பெயரிடுகிறார். தேவர்கள், ரிஷிகள் ஸ்துதி செய்கின்றனர்; கணேசர் வரம் அளித்து தர்மாரண்யத்தில் நிரந்தரமாக இருந்து சாதகர்கள், இல்லறத்தார், வணிகக் கூட்டங்கள் ஆகியோரைக் காக்கவும், தடைகளை நீக்கி நலன் அளிக்கவும், திருமணம்-திருவிழா-யாகங்களில் முதற்பூஜை பெறவும் உறுதி செய்கிறார்.

रविक्षेत्रे संज्ञातपः, अश्विनौ-उत्पत्तिः, रविकुण्ड-माहात्म्यं च (Saṃjñā’s austerity in Ravikṣetra, the birth of the Aśvins, and the Māhātmya of Ravikuṇḍa)
இந்த அத்தியாயத்தில் யுதிஷ்டிரன், அச்வினி இரட்டையர் எவ்வாறு பிறந்தனர்? பூமியில் சூரியத் தத்துவம்/சூரிய சன்னிதி எவ்வாறு வெளிப்பட்டது? என்று வியாசரிடம் கேட்கிறான். வியாசர் ஸஞ்ஞா–சூரியன் நிகழ்வை உரைக்கிறார். சூரியனின் கடும் தேஜஸைத் தாங்க இயலாமல் ஸஞ்ஞா, தன் பதிலாக சாயையை நிறுவி, இல்லற ஒழுக்கத்தைப் பேணவும் மாற்றத்தை மறைக்கவும் சொல்லி விலகிச் செல்கிறாள். இதன் தொடர்ச்சியில் யமன், யமுனை தோற்றம், பின்னர் யமனுடன் ஏற்பட்ட மோதலால் சாயையின் உண்மை வெளிப்படுதல் கூறப்படுகிறது. சூரியன் ஸஞ்ஞாவைத் தேடி தர்மாரண்யத்தில் அவள் வடவா (குதிரைமாதா) வடிவில் கடும் தவம் செய்வதை காண்கிறான். கதையில் மூக்குப் பகுதியுடன் தொடர்புடைய விசேஷச் சேர்க்கையால் நாசத்யன், தஸ்ரன் எனும் அச்வினௌ என்ற தெய்வ இரட்டையர் பிறக்கின்றனர். பின்னர் ரவிகுண்டத்தின் மஹாத்மியம் கூறப்படுகிறது—அங்கு ஸ்நானம், தானம், தர்ப்பணம், ஸ்ராத்தம், பகுலார்க வழிபாடு செய்தால் பாபநாசம், ஆரோக்கியம், பாதுகாப்பு, செல்வம், கர்மபலவிருத்தி கிடைக்கும் எனப் பலன் சொல்லப்படுகிறது. சப்தமி, ஞாயிறு, கிரகணம், சங்க்ராந்தி, வ்யதீபாதம், வைத்ருதி போன்ற காலங்களில் சிறப்பு பலனும் குறிப்பிடப்படுகிறது.

Hayagrīva-hetu-nirūpaṇa (The Causal Account of Viṣṇu as Hayagrīva) | हयग्रीवहेतुनिरूपणम्
இந்த அத்தியாயம் பல குரல்களில் நடைபெறும் தெய்வத் தத்துவ விசாரணையாக அமைந்துள்ளது. தர்மாரண்யத்தில் விஷ்ணு எப்போது, எவ்வாறு தவம் செய்தார் என்பதை வரிசையாக விளக்குமாறு யுதிஷ்டிரன் கேட்கிறான். பின்னர் ஸ்கந்தன், ருத்ரன்/ஈசுவரனை நோக்கி—சர்வவியாபி, குணாதீத, படைப்பு-பாதுகாப்பு-சம்ஹார கர்த்தா ஆகிய பரமன் ஏன் அச்வமுக (குதிரைத் தலை) ரூபம் எடுத்தார்? அதை ஹயக்ரீவ/கிருஷ்ண ரூபமாகத் தெளிவுபடுத்துகின்றனர். தொடர்ந்து வராஹ, நரசிம்ஹ, வாமன, பரசுராம, ராம, கிருஷ்ண அவதாரச் செயல்கள் மற்றும் கல்கியின் எதிர்காலக் குறிப்பு சுருக்கமாக வரிசைப்படுத்தப்பட்டு, ஒரே பரம்பொருள் தர்மநிலைப்படுத்த பல வடிவங்களில் வெளிப்படுகிறான் என்ற ஒருமைப்பாடு வலியுறுத்தப்படுகிறது. ருத்ரன் காரணக் கதையைச் சொல்கிறார். யாகத்திற்குத் தயாராகிய தேவர்கள், யோகாரூடராகவும் தியானநிலையிலும் இருக்கும் விஷ்ணுவை காண இயலாமல் ப்ருஹஸ்பதியை அணைகிறார்கள். பின்னர் வாம்ர்ய (எறும்புகள்/வல்மீகத்துடன் தொடர்புடைய உயிர்கள்) வில்லின் நாண் (குண) கடித்து அவரை விழிப்பிக்கச் செய்கிறார்கள்; ‘சமாதி குலையக் கூடாது’ என்ற தர்மத் தயக்கம் எழினும், வாம்ர்யருக்கு யாகப் பங்கு அளித்து உடன்பாடு செய்யப்படுகிறது. நாண் அறுந்தவுடன் வில்லின் அதிர்ச்சியால் ஒரு தலை துண்டிக்கப்பட்டு விண்ணேறுகிறது; தேவர்கள் துயருற்று தேடத் தொடங்குகிறார்கள்—இதுவே ஹயக்ரீவத் தத்துவமும் யோகசமாதி வழி தெய்வக் காரணவியலும் விளங்கும் முன்னுரையாகிறது.

हयग्रीवोत्पत्तिः तथा धर्मारण्यतीर्थमाहात्म्यम् (Hayagrīva’s Manifestation and the Māhātmya of Dharmāraṇya Tīrthas)
இந்த अध्यாயத்தில் இரண்டு இணைந்த நிகழ்வுகள் கூறப்படுகின்றன. முதலில் தேவர்களுக்கு ஏற்பட்ட தெய்வீக நெருக்கடி—‘சிரஸ்’ (தலை) எங்கேயும் கிடைக்காது; அப்போது பிரம்மா, யாகசித்திக்குரிய தெய்வத்திற்குப் பொருத்தமான செயல்முறை வடிவத்தை உருவாக்க விஸ்வகர்மாவை நியமிக்கிறார். சூரியரதக் காட்சியுடன் தொடர்புடைய நிகழ்வில் ஒரு அஸ்வசிரஸ் தோன்றி, அது விஷ்ணுவுடன் இணைக்கப்படுவதால் ஹயக்ரீவ ரூபம் வெளிப்படுகிறது. தேவர்கள் முறையான ஸ்துதியைச் செய்து, ஹயக்ரீவ/விஷ்ணுவை ஓங்காரம், யாகம், காலம், குணங்கள் மற்றும் பூததேவதைகளின் ஆதாரமாகப் போற்றுகின்றனர்; விஷ்ணு வரங்களை அளித்து, இந்த அவதாரம் நன்மை தரும், வழிபடத்தக்கது என விளக்குகிறார். இரண்டாம் பகுதியில் வ்யாச–யுதிஷ்டிர உரையாடல் மூலம் காரணவிளக்கம் வருகிறது—சபையில் பிரம்மாவின் அகம்பாவம், அதனால் ஏற்பட்ட சாபம் போன்ற விளைவு மற்றும் விஷ்ணுவின் தலை தொடர்பான நிகழ்வு, மேலும் தர்மாரண்யத்தில் விஷ்ணுவின் தபஸ். பின்னர் தர்மாரண்யம் மகாக்ஷேத்திரம் என அறிவிக்கப்படுகிறது; முக்தேச/மோக்ஷேஸ்வரர் மற்றும் தேவசரஸ்/தேவகாதா போன்ற தீர்த்தங்களின் மகிமை கூறப்படுகிறது. ஸ்நானம், பூஜை (கார்த்திகத்தில் க்ருத்திகா-யோகத்தில் சிறப்பாக), தர்ப்பண-ஸ்ராத்தம், ஜபம், தானம் ஆகியவை விதிக்கப்படுகின்றன; பலனாக பாபநாசம், பித்ரு உயர்வு, நீண்ட ஆயுள், நலன், குலவளர்ச்சி, உயருலோகப் பெறுதல் ஆகியவை வாக்குறுதி அளிக்கப்படுகின்றன.

Śakti-Sthāpana in Dharmāraṇya: Directional Guardianship, Sacred Lake, and Akṣaya Merit (अध्याय १६)
அத்தியாயம் 16 யுதிஷ்டிரர்–வியாசர் இடையிலான கேள்வி–பதில் வடிவில் தத்துவ உரையாடலாக விரிகிறது. தர்மாரண்யத்தில் ராட்சசர், தைத்யர், யக்ஷர் முதலிய கலக்கமூட்டும் உயிர்களால் எழும் அச்சத்தை நீக்குவதற்காக நிறுவப்பட்ட பாதுகாப்புச் சக்திகளின் பெயர்களும் அவை உள்ள இடங்களும் வரிசையாகக் கூறுமாறு யுதிஷ்டிரர் வேண்டுகிறார். வியாசர், தெய்வ அதிகாரிகள் இந்த சக்திகளை நான்கு திசைகளிலும் த்விஜர்களும் பொதுமக்களும் பாதுகாப்படைய நிறுவியதாக விளக்குகிறார். ஸ்ரீமாதா, சாந்தா, சாவித்ரீ, காத்ராயீ, சத்ராஜா, ஆனந்தா போன்ற தேவியரின் பல பெயர்கள், ஆயுதச் சின்னங்கள், கருடன்–சிங்கம் போன்ற வாகனங்கள், மேலும் இடப் பாதுகாப்பும் யாக–தர்ம ஒழுங்கும் காக்கும் பங்கு ஆகியவை கூறப்படுகின்றன. சத்ராஜாவின் தலத்திற்கு முன்பாக உள்ள ஒரு புனித ஏரி அறிமுகமாகிறது; அங்கே ஸ்நானம், தர்ப்பணம், பிண்டதானம் செய்தால் அது ‘அக்ஷய’ பலன் தரும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. பின்னர் புண்ணியத் தத்துவம் விரிவடைந்து நோய் தணிதல், பகைவர் அடக்கம், செல்வம், வெற்றி ஆகிய உறுதிமொழிகள் வழங்கப்படுகின்றன. இறுதியில் ஆனந்தா ‘சாத்த்விகீ’ சக்தியாகப் போற்றப்படுகிறார்; குறிப்பிட்ட காணிக்கைகளுடன் வழிபட்டால் நிலைத்த பலன், கல்வி வளர்ச்சி, நலன் ஆகியவை கிடைக்கும் என வலியுறுத்தப்படுகிறது.

Śrīmātā-Kulamātā-Stuti and Pūjāvidhi (Protective Śakti Discourse)
இந்த अध्यாயத்தில் வியாசர் அரசனிடம் தெற்குத் திசையில் நிறுவப்பட்டுள்ள மகாசக்தியை விளக்குகிறார். அவள் சாந்தா தேவி, ஸ்ரீமாதா, குலமாதா, ஸ்தானமாதா எனப் பல பெயர்களால் போற்றப்படுகிறாள்; குலத்துக்கும் குடியிருப்புக்கும் காவல் சக்தியாக விளங்குகிறாள். அவளின் பலகர வடிவு, மணி (கண்டா), திரிசூலம், அक्षमாலை, கமண்டலம் போன்ற ஆயுத-உபகரணங்கள், வாகனச் சின்னங்கள், கருப்பு மற்றும் சிவப்பு நிற ஆடைகளின் குறிப்புகள் சொல்லப்படுகின்றன; விஷ்ணுவின் நிறுவலுடன் தொடர்பு, தைத்யநாசகத் தன்மை, மேலும் தெளிவான சரஸ்வதி-ரூப அடையாளமும் கூறப்படுகிறது. பின்னர் பூஜை விதி கூறப்படுகிறது—மலர்கள், நறுமணங்கள் (கற்பூரம், அகறு, சந்தனம்), தீபம்-தூபம், மற்றும் நைவேத்யம் (தானியங்கள், இனிப்புகள், பாயசம், மோதகம்) அர்ப்பணிக்க வேண்டும். எந்தச் சுபகாரியத்தையும் தொடங்கும் முன் முறையான நிவேதனம் செய்து பிராமணர்களுக்கும் குமாரிகளுக்கும் அன்னதானம் செய்ய வேண்டும் என வலியுறுத்தப்படுகிறது. பலனாகப் போர் மற்றும் போட்டிகளில் வெற்றி, இடையூறுகள் நீக்கம், திருமணம்-உபநயனம்-சீமந்தம் போன்ற சடங்குகளில் सिद्धி, செல்வம், கல்வி, சந்ததி, இறுதியில் சரஸ்வதியின் அருளால் உயர்ந்த பரலோக நிலை பெறுதல் கூறப்படுகிறது.

Karṇāṭaka-Dānava-Vadhaḥ — The Slaying of Karṇāṭaka and the Institution of Śrīmātā Worship
இந்த அத்தியாயம் இரண்டு கதைச்சட்டங்களை இணைத்து செல்கிறது. ருத்ரர் ஸ்கந்தனுக்கு தர்மாரண்யத்தில் நடந்த பழைய நிகழ்வை உரைக்கிறார்—கர்ணாடகன் என்னும் தானவன் தொடர்ந்து தடைகள் உண்டாக்கி, குறிப்பாக தம்பதிகளை குறிவைத்து, வைதிக ஒழுக்கத்தைச் சிதைத்தான். அப்போது ஸ்ரீமாதா மாதங்கி/புவனேஸ்வரி ரூபமாகத் தோன்றி அவனை வதம் செய்கிறாள். மறுபுறம், வியாசர் யுதிஷ்டிரனின் கேள்விக்கு விடையாக கர்ணாடகனின் இயல்பு, அவனின் அவைதிகத் தாக்குதல், மேலும் பிராமணர்களும் உள்ளூர் சமூகமும் (வணிகர்கள் உட்பட) மேற்கொண்ட சடங்கு-பிரதிகாரத்தை விளக்குகிறார். இங்கு ஒருங்கிணைந்த பூஜை முறைகள் கூறப்படுகின்றன—பஞ்சாமிர்த ஸ்நானம், கந்தோதக அபிஷேகம், தூப-தீபம், நைவேத்யம், பால் சார்ந்த பொருட்கள், இனிப்புகள், தானியங்கள், விளக்குகள், திருவிழா உணவுகள் போன்ற பலவகை அர்ப்பணங்கள். ஸ்ரீமாதா தரிசனம் தந்து பாதுகாப்பு வரம் அளித்து, பின்னர் பதினெட்டு ஆயுதங்களுடன் பலபுஜங்களுடைய உக்ர யோధரூபமாக வெளிப்படுகிறாள். தானவன் மாயையும் ஆயுதங்களும் கொண்டு போரிட, தேவி தெய்வீக பந்தனங்களால் அவனை அடக்கி தீர்மானமான சக்தியால் வதம் செய்கிறாள். முடிவில் நியம வழிகாட்டல்—சுபகாரியங்களின் தொடக்கத்தில், குறிப்பாக திருமணத்தில், ஸ்ரீமாதா வழிபாடு செய்தால் விக்னம் நீங்கும். பிள்ளையில்லாதோர்க்கு சந்ததி, ஏழைகளுக்கு செல்வம், ஆயுள்-ஆரோக்கிய வளர்ச்சி எனப் பலன் தெளிவாகக் கூறப்பட்டு, தொடர்ந்த அனுஷ்டானத்தால் அது கிடைக்கும் என வலியுறுத்தப்படுகிறது।

इन्द्रतीर्थ-माहात्म्य एवं इन्द्रेश्वरलिङ्गप्रादुर्भावः (Indra Tīrtha Māhātmya and the Manifestation of the Indreśvara Liṅga)
இந்த அத்தியாயம் வ்யாசர்–யுதிஷ்டிரர் உரையாடலாக அமைந்து, இந்திரசரஸில் நீராடுதல் மற்றும் தர்மாரண்யத்தில் இந்திரேஸ்வர சிவலிங்க தரிசனம்‑பூஜையின் மகிமையை எடுத்துரைக்கிறது. அங்கு ஸ்நானம் செய்து லிங்கதரிசனம், ஆராதனை செய்தால் நீண்டகாலப் பாவங்களும் நீங்கும் என வ்யாசர் கூறுகிறார். யுதிஷ்டிரர் அதன் தோற்றக் கதையை வினவுகிறார். வ்ருத்ரவதத்தால் ஏற்பட்ட பிரம்மஹத்த்யை‑ஒத்த தோஷத்தை நீக்க இந்திரன் வடதிசையில் ஒரு குடியிருப்பைத் தாண்டி கடுந்தபஸ் செய்தான் என வ்யாசர் விவரிக்கிறார். அப்போது சிவன் உக்கிர ரூபத்தில் தோன்றி—தர்மாரண்யத்தில் இத்தகைய துன்பத் தோஷங்கள் நிலைநிற்றல் இல்லை; உள்ளே சென்று இந்திரசரஸில் நீராடுக என அருள்கிறார். இந்திரன் தன் பெயரால் சிவன் பிரதிஷ்டை வேண்ட, சிவன் யோகபலத்தால் வெளிப்பட்ட பாபநாசக லிங்கத்தை (ஆமைச் சின்னத் தொடர்புடன்) வெளிப்படுத்தி, உயிர்களின் நலனுக்காக அங்கே ‘இந்திரேஸ்வர’ராக நிலைகொள்கிறார். நித்ய பூஜை‑அர்ப்பணம், மாக மாத அஷ்டமி மற்றும் சதுர்தசி விரதங்கள், தேவன் முன் நீலோத்ஸர்கம், சதுர்தசியில் ருத்ரஜபம், த்விஜர்களுக்கு பொன்‑ரத்தின நயனப் பிரதிமை தானம், ஸ்நானத்திற்குப் பின் பித்ரு தர்ப்பணம் ஆகியவற்றின் பலன் கூறப்படுகிறது. நோய்‑துன்பம், அபசகுனம் நீங்குதல், வேண்டிய பயன் கிடைத்தல், கவனமாகக் கேட்போருக்கு புனிதம் என பலश्रுதி கூறி, ஜயந்தனின் பக்தி மற்றும் இந்திரனின் காலந்தோறும் பூஜையுடன் நிறைவு பெறுகிறது.

देवमज्जनकतीर्थमाहात्म्यं तथा मन्त्रकूटोपदेशः (Devamajjanaka Tīrtha-Māhātmya and Instruction on Mantra ‘Kūṭa’ Structures)
இந்த அத்தியாயம் வியாசர்–யுதிஷ்டிரர் உரையாடலாக அமைந்து, தர்மாரண்யத்தில் உள்ள தேவமஜ்ஜனக எனும் ஒப்பற்ற சிவதீர்த்தத்தை அறிமுகப்படுத்துகிறது. அங்கே சங்கரர் அனுபவித்த அதிசயமான அசைவின்மை மற்றும் மயக்கமெனத் தோன்றும் நிலை கூறப்பட்டு, தீர்த்தத்தின் உயர்ந்த மகிமை வெளிப்படுகிறது। பின்னர் உரை மந்திரத் தத்துவ விவாதமாக மாறுகிறது. பார்வதி மந்திரங்களின் வேறுபாடுகள் மற்றும் ‘ஆறுவகை’ சக்திகள் குறித்து சிவனை வினவ, சிவன் எச்சரிக்கையுடன் பீஜாக்ஷரங்களும் கூட்டு (கூட) அமைப்புகளும் பற்றிய உபதேசம் அளிக்கிறார்—மாயா-பீஜம், வஹ்னி-பீஜம், பிரஹ்ம-பீஜம், கால-பீஜம், பார்த்திவ-பீஜம் ஆகியவற்றைச் சுட்டி, தாக்கம், ஈர்ப்பு, மோகனம் போன்ற செயல்திறன்களைச் சொல்லி, தவறான பயன்பாட்டைத் தவிர்க்க அறிவுறுத்துகிறார்। இறுதியில் தேவமஜ்ஜனக தீர்த்தமாஹாத்மியம் கூறப்படுகிறது—ஸ்நானமும் (பானமும்), ஆஸ்வின கிருஷ்ண சதுர்தசி நாளில் குறிப்பிட்ட அனுஷ்டானம், உபவாசத்துடன் பூஜை, ருத்ரஜபம் ஆகியவை பாவநாசம், பாதுகாப்பு, நலன் தருவன என விளக்கப்படுகிறது. பலश्रுதியில் இதைச் செவிமடுத்தலும் பரப்பலும் மகாயாகத்துக்கு ஒப்பான புண்ணியத்தைத் தந்து, செல்வம், ஆரோக்கியம், சந்ததி வளம் அளிக்கும் என கூறப்படுகிறது।

गोत्र–प्रवर-विवाहनिषेधः तथा प्रायश्चित्तविधानम् (Gotra–Pravara Marriage Prohibitions and Expiatory Regulations)
அத்தியாயம் 21-ல் கோத்திர–ப்ரவர விதிகள் மற்றும் திருமணத் தகுதி பற்றிய தர்மசாஸ்திரக் கருத்துகள் தொகுக்கப்பட்டுள்ளன. வ்யாசரின் உரையால் தொடங்கி, அந்தச் சூழலுடன் தொடர்புடைய தேவதைகள்/சக்திகள் (பல பெயர்களால் கூறப்படும் தேவிமூர்த்திகள் உட்பட) பட்டியலிடப்படுகின்றன; பின்னர் கோத்திர–ப்ரவரத்தின் நுண்ணிய விவரங்கள், ஒரே/வேறு ப்ரவர உதாரணங்களுடன் விளக்கப்படுகின்றன. அதன்பின் ஒரே கோத்திரம் அல்லது ஒரே ப்ரவரத்தில், மேலும் சில மாத்ருபக்க உறவுக் குழுக்களில் திருமணம் கடுமையாகத் தடை எனத் தெளிவுபடுத்தப்படுகிறது. தடைசெய்யப்பட்ட திருமணத்தின் சமூக–யாஜ்ஞிக விளைவுகள்—பிராஹ்மண்ய நிலை இழப்பு, சந்ததியில் தாழ்வு-லட்சணம்—கூறப்பட்டு, அத்தகைய திருமணம் செய்தவர்களுக்கு குறிப்பாக சாந்த்ராயண விரதம் முதலிய பிராயச்சித்த விதிகள் நிர்ணயிக்கப்படுகின்றன. காத்யாயன, யாஜ்ஞவல்க்ய, கௌதமர் முதலியோரின் கருத்துகளை ஒட்டி, பித்ரு–மாத்ரு வம்சங்களில் எத்தனை தலைமுறை/தூரம் வரை பிரிவு வேண்டும், மூத்த/இளைய சகோதரர் திருமண முன்னுரிமை, “புனர்பூ” போன்ற இல்லற தர்ம வகைப்பாடுகள் ஆகியனவும் கூறப்படுகின்றன. தர்மமுறை இல்லற அமைப்பை காக்கவும், மீறலில் சுத்தி வழியைச் சொல்லவும் இவ்வத்தியாயம் பயன்படுகிறது.

यॊगिनीनां स्थानविन्यासः (Placement of the Yoginīs and Directional Śaktis)
இந்த அதிகாரம் கேள்வி–பதில் உரையாடலாக அமைந்துள்ளது. காஜேசனால் நிறுவப்பட்ட யோகினிகள் யார், அவர்களின் இயல்பு என்ன, அவர்கள் எங்கு உறைகிறார்கள் என்று யுதிஷ்டிரன் வியாசரிடம் கேட்கிறான். வியாசர், அவர்கள் பலவகை ஆபரணங்கள், ஆடைகள், வாகனங்கள், ஒலிகளால் அலங்கரிக்கப்பட்டவர்கள்; வேள்வி செய்கின்ற விப்ரர்களுக்கும் பக்தர்களுக்கும் அச்சத்தை நீக்கி காவல் புரியும் ரட்சக சக்திகள் என்று விளக்குகிறார். பின்னர் திசைநியமம் கூறப்படுகிறது—நான்கு பிரதான திசைகளிலும், அக்னேய, நைர்ருத, வாயவ்ய, ஈசான போன்ற இடைத்திசைகளிலும் இத்தெய்வீக சக்திகள் நிறுவப்பட்டுள்ளன. ஆசாபுரீ, சத்ரா, ஞானஜா, பிப்பலாம்பா, சாந்தா, சித்தா, பட்டாரிகா, கடம்பா, விகடா, சுபணா, வசுஜா, மாதங்கி, வாராஹி, முகுடேஸ்வரி, பத்ரா, மகாசக்தி, சிம்ஹாரா முதலிய பெயர்கள் கூறப்பட்டு, இதற்கும் அப்பால் எண்ணிலடங்கா யோகினிகள் உள்ளனர் எனச் சுட்டப்படுகிறது. சிலர் ஆசாபூர்ணா அருகில் இருப்பதும், சில தேவிகள் கிழக்கு–வடக்கு–தெற்கு–மேற்கு திசைகளில் குறிப்பிட்ட இடங்களில் இருப்பதும், நீர்தர்ப்பணம் மற்றும் பலி போன்ற உபசாரங்களும் குறிப்பிடப்படுகின்றன. ஒரு சக்தி சிங்காசனத்தில் அமர்ந்த நான்கு கரங்களுடன் வரமளிப்பவளாகவும்; மற்றொன்று தியானித்தால் சித்தி தருபவளாகவும்; இன்னொன்று போகம்–மோட்சம் அளிப்பவளாகவும் கூறப்படுகிறது; சில ரூபங்கள் மூன்று சந்த்யாகாலங்களில் புலப்படும் எனவும் சொல்லப்படுகிறது. இறுதியில் நைர்ருத திசையில் பிராஹ்மாணி முதலியோர் மற்றும் ‘ஜலமாதர’ குழுவும் இருப்பதாகக் கூறி, ரட்சக பெண் சக்திகளின் புனித நிலவரிசைச் சுட்டியாக அதிகாரம் நிறைவடைகிறது.

धर्मारण्ये देवसत्र-प्रवर्तनं लोहासुरोपद्रवश्च | The Devas’ Satra in Dharmāraṇya and the Disruption by Lohāsura
வியாசர் கூறுவது—தைத்யர்களுடன் ஏற்பட்ட போரால் துன்புற்ற தேவர்கள் அடைக்கலமாக பிரம்மனை அணுகி வெற்றிக்கான வழியை வேண்டுகின்றனர். பிரம்மன் தர்மாரண்யம் முன்பு எவ்வாறு அமைக்கப்பட்டது என்பதை விளக்குகிறார்—பிரம்மா, சங்கரன், விஷ்ணு ஆகியோரின் தெய்வீக ஒத்துழைப்பால், யமனின் தவம் காரண-ஆதாரமாக இருந்து. மேலும் தர்மாரண்யத்தில் செய்யப்படும் தானம், யாகம் அல்லது தவம் ‘கோடி-குணிதம்’ ஆகப் பெருகும்; அங்கு புண்ணியமும் பாபமும் இரண்டின் பலனும் பெரிதாகும் என்ற விதியையும் கூறுகிறார். அதன்பின் தேவர்கள் தர்மாரண்யம் சென்று ஆயிரம் ஆண்டுகள் நீடிக்கும் மகாசத்ரத்தை நடத்துகின்றனர். முக்கிய ரிஷிகளை யாகத்தின் சிறப்பு பணிகளுக்கு நியமித்து, பெரிய வேதி-பரப்பை அமைத்து, மந்திர விதியுடன் ஆஹுதிகளைச் செலுத்துகின்றனர்; அங்கு வாழும் த்விஜர்களுக்கும் சார்ந்தவர்களுக்கும் அன்னதானம், அதிதி-சத்காரம் ஆகியவற்றால் பெரும் உபசாரம் செய்கின்றனர். பின்னர் ஒரு காலத்தில் லோஹாசுரன் பிரம்மனைப் போன்ற வேடத்தில் வந்து யாகம் செய்பவர்களையும் சமூகங்களையும் துன்புறுத்துகிறான். யாகப் பொருட்களை அழித்து, புனித அமைப்புகளை மாசுபடுத்துவதால் மக்கள் அச்சத்தில் சிதறிச் செல்கின்றனர். இடம்பெயர்ந்தோர் புதிய ஊர்களை அமைக்க, அவற்றின் பெயர்கள் பயம், குழப்பம், பாதை வேறுபாடு போன்ற நினைவுகளைத் தாங்குகின்றன. தர்மாரண்யமும் தீட்டால் வாழ இயலாததாகி, தீர்த்தப் பெருமை குன்றியதுபோல் தோன்ற, இறுதியில் அசுரன் திருப்தியுடன் விலகிச் செல்கிறான்.

धर्मारण्य-माहात्म्य-वर्णनम् | Description of the Glory of Dharmāraṇya (Dharmāraṇya Māhātmya)
வியாசர் தர்மாரண்யம் எனும் உத்தம தீர்த்தப் பிரதேசத்தின் மாஹாத்மியத்தை நிறைவு செய்து, அது பரம மங்களகரமும் பல பிறவிகளில் சேரும் பாவங்களைத் தூய்மைப்படுத்துவதுமென உறுதிப்படுத்துகிறார். அங்கு ஸ்நானம் செய்தாலே குற்றவிமோசனம் கிடைக்கும் என உபதேசிக்க, தர்மராஜ யுதிஷ்டிரன் மகாபாப நிவாரணத்திற்கும் சஜ்ஜனரின் பாதுகாப்பிற்கும் அந்த வனத்தில் பிரவேசிக்கிறார். பின்னர் அந்தத் தலத்தின் அனுஷ்டான ஒழுங்கு கூறப்படுகிறது—பல தீர்த்தங்களில் மூழ்குதல், தெய்வாலய தரிசனம், மற்றும் தன் சங்கல்பத்திற்கேற்ப இஷ்ட-பூர்த்த (யாகம், தானம், சேவை) கர்மங்கள். பலश्रுதி பகுதியில், அங்கு சென்றவர்களும் அதன் மகிமையை கேட்டவர்களும் கூட போகமும் மோட்சமும் பெறுவர்; உலக அனுபவத்திற்குப் பின் இறுதியில் நிர்வாணம் அடைவர் எனச் சொல்லப்படுகிறது. இருமுறை பிறந்தோர் (த்விஜர்) ஸ்ராத்த காலத்தில் இதை பாராயணம் செய்தால் பித்ருக்களுக்கு நீடித்த உயர்வு உண்டாகும் என வலியுறுத்தப்படுகிறது. தர்மவாபி தீர்த்தத்தில் மட்டும் நீரே, பிற பொருட்கள் இன்றியும், பெரும் பாபக் குவியலை அழித்து, கயா-ஸ்ராத்தம் மற்றும் மீண்டும் மீண்டும் பிண்டதானம் செய்ததற்குச் சமமான பலனை அளிக்கும்—நீர் மற்றும் ஸ்மரணத்தை மையமாகக் கொண்ட எளிமையான ஆனால் வலிமையான தத்துவம்।

सत्यलोकात्सरस्वती-आनयनं तथा द्वारावतीतीर्थे पिण्डदानफलम् | Bringing Sarasvatī from Satyaloka and the Merit of Piṇḍa-dāna at Dvāravatī Tīrtha
இந்த अध्यாயத்தில் சூதர், தர்மாரண்யத்தில் சரஸ்வதியின் புனிதப் பங்கு குறித்து ‘உத்தம தீர்த்தமாஹாத்மியம்’ ஒன்றை எடுத்துரைக்கிறார். அமைதியும் ஞானமும் ஒழுக்கமும் கொண்ட யோகி மார்கண்டேய முனி (கமண்டலு, ஜபமாலை உடன்) அருகே பல ரிஷிகள் பக்தியுடன் வந்து வணங்கி, நைமிஷாரண்யம் முதலிய இடங்களில் கேட்ட நதியவதாரக் கதைகளை நினைத்து, சரஸ்வதியின் வருகை மற்றும் அதனுடன் தொடர்புடைய சடங்கு விதிகளை விளக்குமாறு கேட்கிறார்கள். மார்கண்டேயர்—சரஸ்வதி சத்யலோகத்திலிருந்து சுரேந்திராத்ரி அருகிலுள்ள தர்மாரண்யத்திற்கு கொண்டு வரப்பட்டாள்; அவள் சரணமளிப்பவள், பரம பாவனையென்கிறார். பின்னர் காலவிதி கூறப்படுகிறது: பாத்ரபத மாதம் சுக்லபக்ஷத்தில் சுப த்வாதசி நாளில், முனிவரும் கந்தர்வரும் சேவிக்கும் த்வாராவதி தீர்த்தத்தில் பிண்டதானம் மற்றும் ஸ்ராத்தாதி பித்ருகர்மங்களைச் செய்ய வேண்டும். இதன் பலன் பித்ருக்களுக்கு அழியாததாகச் சொல்லப்படுகிறது; சரஸ்வதியின் நீர் பரம மங்களகரம், மகாபாதகநாசகம் (நூல்மொழியில் பிரஹ்மஹத்யா முதலிய தோஷங்களையும் நீக்கும்) எனப் போற்றப்படுகிறது. இறுதியில் சரஸ்வதி ஸ்வர்கப் பலனுக்கும் அபவர்கத்திற்கும் (மோக்ஷோபயோகி நன்மை) காரணமாக, சடங்குகளை உயர்ந்த ஆன்மிக இலக்குடன் இணைக்கிறது।

द्वारवती-तीर्थमाहात्म्य (Dvāravatī Tīrtha Māhātmya: Merit of Viṣṇu’s Abiding Sacred Ford)
வ்யாசர் த்வாரவதியுடன் தொடர்புடைய விஷ்ணு-சம்பந்தமான தீர்த்தத்தை மையமாகக் கொண்டு புனிதச் செயல்களின் ஒழுங்கை விளக்குகிறார். அத்தியாயத்தின் தொடக்கத்தில் மார்கண்டேயர் ‘சுவர்க்கத்தின் வாயிலைத் திறந்தார்’ எனக் கூறி, விஷ்ணுவை அடையவேண்டும் என்ற நோக்குடன் உடலைத் துறப்போர் விஷ்ணுவின் சாயுஜ்யமும் சன்னிதியும் பெறுவர் என்று உரைக்கிறது. பின்னர் தன்னடக்கம் சார்ந்த முறைகள், குறிப்பாக உபவாசம்/அனாசனம், மிக வலிமையான தவமாகப் போற்றப்படுகின்றன. தீர்த்தஸ்நானம், கேசவ வழிபாடு, பிண்டமும் நீர்தர்ப்பணமும் உடன் செய்யும் ஸ்ராத்தம்—இவை நீண்ட காலம், பிரபஞ்ச அளவிலான காலவரையிலும், பித்ருக்களைத் திருப்திப்படுத்தும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. ஹரி அங்கே இருப்பதால் பாபநாசம் உண்டாகும்; மேலும் மோக்ஷம் நாடுவோர்க்கு விடுதலை, செல்வம் நாடுவோர்க்கு வளம், பொதுப் பக்தர்க்கு நீண்ட ஆயுளும் இன்பமும் அளிக்கும் இடமாக இது நிறுவப்படுகிறது. நம்பிக்கையுடன் அங்கே அளிக்கும் தானம் ‘அக்ஷயம்’ எனக் கூறப்படுகிறது. பெரிய யாகங்கள், தானங்கள், தவங்கள் தரும் பலனும் அந்த இடத்தில் ஸ்நானம் மட்டும் செய்தாலே கிடைக்கும்—சமூகத்தில் எளிய நிலையிலிருந்தாலும் பக்தியுடைய சாதகர்க்கும்—என்று தீர்த்தத்தின் எளிமையான அணுகுமுறையும், பகவான் சன்னிதியால் உறுதியாகும் பலனும் வலியுறுத்தப்படுகிறது.

Govatsa-tīrtha Māhātmya and the Self-Manifolding Liṅga (गोवत्सतीर्थमाहात्म्यं)
சூதர் மார்கண்டேயருடன் தொடர்புடைய இடத்தருகே உள்ள ‘கோவத்ஸ’ எனும் புகழ்பெற்ற தீர்த்தத்தின் மகிமையை உரைக்கிறார். அங்கு அம்பிகாபதி சிவன் கோவத்ஸம் (கன்றுக்குட்டி) வடிவில் தங்கி, சுயம்பு லிங்கமாகவும் வெளிப்படுகிறார். ருத்ரபக்தனும் வேட்டையாடும் இயல்புடையவனுமான பலாஹகன் அரசன் அந்த அதிசயக் கன்றை காட்டில் துரத்திச் செல்கிறான்; பிடிக்க முயன்றவுடன் ஒளிமயமான லிங்கம் தோன்றுகிறது. அரசன் வியப்பில் ஆழ்ந்து அந்த தெய்வ நிகழ்வை தியானித்தபடியே உடலைத் துறக்க, தேவர்களின் வானொலி, மலர்மழையுடன் உடனே சிவலோகத்தை அடைகிறான். உலக நலனுக்காக தேவர்கள் சிவனை அங்கேயே பிரகாசமான லிங்கரூபத்தில் நிலைத்திருக்க வேண்டுமென வேண்டுகின்றனர். சிவன் அருள்புரிந்து, பாத்ரபத மாதம் கிருஷ்ணபட்சத்தில் குஹூ திதியில் சிறப்பு விரத-பூஜை விதிகளைச் சொல்லி, வழிபடுவோர்க்கு அச்சமின்மை மற்றும் புண்ணியப் பயன் அளிப்பதாக உறுதி செய்கிறார். பிண்டதானம், தர்ப்பணம் ஆகியவை மிகுந்த பலன் தருவன எனவும்—கோவத்ஸ அருகிலுள்ள கங்கை-கூபகத்தில் செய்யப்படும் சிராத்தம் துன்பநிலையிலுள்ள பித்ருக்களையும் திருப்திப்படுத்தும் எனவும் கூறப்படுகிறது. “சண்டாளஸ்தலம்” என்ற பெயரின் காரணம் ஒரு நெறிக்கதையால் விளக்கப்படுகிறது—நடத்தைதான் சண்டாளத்துவத்தை உருவாக்கும் எனப் போதிக்கிறது; லிங்கத்தின் அசாதாரண வளர்ச்சியைச் சாந்தி செய்யும் விதி செய்து தலத்தின் நிலை உறுதிப்படுத்தப்படுகிறது. இறுதியில் பலश्रுதி: லிங்கதரிசனமும் தீர்த்தசேவையும் கடும் பாவங்களையும் தூய்மைப்படுத்தும் எனக் கூறி, தலமகிமை, கர்மவிதி, நெறிமாற்றம் ஆகியவற்றை ஒருங்கே நிறுவுகிறது.

लोहोयष्टिका-तीर्थमाहात्म्य (Lohayaṣṭikā Tīrtha-Māhātmya: Ritual Efficacy of Ancestral Offerings)
இந்த அத்தியாயத்தில் வியாசர்–மார்கண்டேயர் உரையாடல் வழியாக நைர்ருத திசையில் உள்ள லோஹயஷ்டிகா தீர்த்தத்தின் மகிமை கூறப்படுகிறது. அங்கு ருத்ரன் ஸ்வயம்பூ லிங்கமாகத் திகழ்வதும், சரஸ்வதி தீர்த்தநீருடன் தொடர்புடைய ஸ்ராத்த–தர்ப்பண விதிகளும் விளக்கப்படுகின்றன. குறிப்பாக அமாவாசை நாளிலும், நபஸ்ய/பாத்ரபத மாதத்தின் கிருஷ்ணபக்ஷத்திலும் பிண்டதானம், ஸ்ராத்தம், தர்ப்பணம் செய்ய வேண்டிய காலநியமங்கள் கூறப்படுகின்றன. இந்தத் தீர்த்தத்தில் மீண்டும் மீண்டும் பிண்டம் அர்ப்பணிப்பதன் பலன் கயா க்ஷேத்திரத்துக்கு ஒப்பானது என உரை வலியுறுத்துகிறது; ஒழுங்குடன் செய்யும் கர்மங்களால் தம் ஊரிலேயே பித்ரு திருப்தி கிடைக்கும் என்று கூறுகிறது. மோட்சம் நாடுவோருக்காக ருத்ர தீர்த்தத்தில் கோதானம், விஷ்ணு தீர்த்தத்தில் ஸ்வர்ணதானம் போன்ற துணைத் தானங்களும் குறிப்பிடப்படுகின்றன. ‘ஹரியின் கை’ (ஜனார்தனன்) எனப் பிண்டத்தைச் சமர்ப்பிக்கும் பக்திவாக்கியம் வழங்கப்படுகிறது; இதனால் பித்ரு கர்மம் வைஷ்ணவ தத்துவத்துடனும், ऋணத்ரய விமோசனக் கருத்துடனும் இணைக்கப்படுகிறது. பலனுரையில் பிரேதநிலையிலிருந்து விடுதலை, அக்ஷய புண்யம், சந்ததியருக்கு ஆரோக்கியம்–பாதுகாப்பு ஆகிய நன்மைகள் கூறப்பட்டு, தர்மமாக ஈட்டிய சிறு தானம்கூட இத்தீர்த்தத்தில் பலமடங்கு பலன் தரும் என வலியுறுத்தப்படுகிறது.

लोहासुरविचेष्टितम् (The Deeds of Lohāsura) — Dharmāraṇya Pitṛ-Tīrtha Māhātmya
சூதர் லோஹாசுரன் என்னும் தைத்தியனின் வரலாற்றை உரைக்கிறார். மூத்தோரின் உயர்ந்த சாதனைகளைப் பார்த்து அவனுக்கு வைராக்யம் எழ, ஒப்பற்ற தவத்தலத்தை நாடி, உள்ளார்ந்த பக்தியின் ஒரு விசேஷ வடிவத்தை ஏற்கிறான்—தலையில் கங்கை, கண்களில் தாமரைகள், இதயத்தில் நாராயணன், இடுப்பில் பிரம்மா, உடலில் தேவர்கள் பிரதிபலிப்பு நீரில் சூரியன் போல. அவன் தெய்வீக நூறு ஆண்டுகள் கடுந்தவம் செய்து சிவனிடமிருந்து வரம் பெறுகிறான்—உடல் சிதைவு இல்லாமை, மரணபயம் இல்லாமை; பின்னர் சரஸ்வதி கரையில் மீண்டும் தவம் தொடங்குகிறான். இந்திரன் அஞ்சித் தவத்தை முறிக்க முயல, போர் எழுகிறது; வரத்தின் வலிமையால் கேசவனும் தோற்றதுபோல் வர்ணிக்கப்படுகிறது. அப்போது பிரம்மா-விஷ்ணு-ருத்ரர் ஆலோசித்து, சத்தியத்தின் நெறி-சட்ட வலிமையாலும் ‘வாக்பாசம்’ (வாக்கின் பந்தம்) மூலமும் அவனை அடக்கி—சத்தியவாக்கு தர்மத்தை காக்கவும், தேவர்களை கலங்கச் செய்யாதிருக்கவும்—ஆணையிடுகின்றனர். பதிலாக, பிரளயம் வரை தேவர்கள் அவன் உடலில் வாசிப்பதாக வாக்குறுதி அளிக்கின்றனர்; தர்மாரண்யத்தில் தர்மேஸ்வரருக்கு அருகே அவன் உடல்-சன்னிதி தீர்த்தமாக நிலைபெறுகிறது. அத்தியாயம் பித்ரு கர்மப் பயன்களையும் கூறுகிறது—அங்குள்ள கிணற்றருகிலும் குறிப்பிட்ட திதிகளிலும், குறிப்பாக பாத்ரபத சதுர்தசி மற்றும் அமாவாசையில், தர்ப்பணம் மற்றும் பிண்டதானம் செய்தால் பித்ருத் திருப்தி பலமடங்கு பெருகும்; கயா/பிரயாகத்தை ஒத்ததோ அதைவிட மேலானதோ எனப் புகழப்படுகிறது. பித்ரு-காதையும், அறிந்த-அறியாத குலங்களுக்கு அர்ப்பணிக்க உதவும் மந்திரமும் தரப்படுகிறது. இறுதிப் பலश्रுதி: இதைக் கேட்பதால் மகாபாபங்கள் நீங்கி, மீண்டும் மீண்டும் கயா சிராத்தம் செய்ததற்கும் பல கோதானங்களுக்கும் ஒப்பான புண்ணியம் கிடைக்கும்.

रामचरित-संक्षेपः (Condensed Rāma Narrative and the Ideal of Rāma-rājya)
இந்த अध्यாயத்தில் சூரியவம்சத்தில் பிறந்த விஷ்ணு-அம்சாவதாரமான ஸ்ரீ ராமரின் சுருக்கமான, காலவரிசை கொண்ட தெய்வீக வரலாறு கூறப்படுகிறது. முதலில் விஸ்வாமித்ரருடன் செல்லுதல், யாகம் காப்பாற்றுதல், தாடகை வதம், தனுர்வேதப் பயிற்சி, அகல்யா மீட்பு ஆகியவற்றால் ராமரின் தர்மநிஷ்டை வெளிப்படுகிறது. பின்னர் ஜனக சபையில் சிவதனுசு முறித்தல் மற்றும் சீதா திருமணம் மூலம் அரசியல்-விவாக உரிமை உறுதியாகிறது. கைகேயியின் வரங்களால் பதினான்கு ஆண்டு வனவாசம், தசரதன் மறைவு, பரதன் திரும்புதல், பாதுகா-ராஜ்யம் (பிரதிநிதி ஆட்சி) ஆகியவை தியாகமும் கட்டுப்பாடும் நிறைந்த வனவாச தர்மமாக விளக்கப்படுகின்றன. சூர்ப்பணகா நிகழ்வு, சீதா அபகரிப்பு, ஜடாயுவின் வீழ்ச்சி, ஹனுமான்–சுக்ரீவன் நட்பு, தேடல் மற்றும் தூதுப்பணி ஆகியவை நெருக்கடியும் மீட்பும் எனும் தொடரை முன்னெடுக்கின்றன. சேது கட்டுதல், லங்கா முற்றுகை, திதி குறிக்கப்பட்ட போர் கட்டங்கள், இந்திரஜித் மற்றும் கும்பகர்ணன் நிகழ்வுகள், ராவணன் வதம் ஆகியவற்றால் வெற்றி நிறைவு பெறுகிறது. விபீஷணன் அபிஷேகம், சீதையின் சுத்தி-கருத்து, அயோத்தி மீள்வரவு, மேலும் ‘ராமராஜ்யம்’ எனும் நெறியியல் இலக்கு—மக்கள் நலம், குற்றமின்மை, செழிப்பு, மூத்தோர் மற்றும் த்விஜர்களுக்கு மரியாதை—விரிவாகச் சொல்லப்படுகிறது. இறுதியில் ராமர் தீர்த்தமாஹாத்ம்யம் குறித்து விசாரிப்பது, இதிகாச நினைவைக் தீர்த்தயாத்திரை விளக்கத்துடன் இணைக்கிறது.

Dharmāraṇya as Supreme Tīrtha: River-Māhātmya, Phalāśruti, and Rāma’s Pilgrimage Movement (धर्मारण्य-माहात्म्य-प्रकरणम्)
இந்த अध्यாயத்தில் ஸ்ரீ ராமர், பாபநிவாரணத்திற்கான உத்தம தீர்த்தம் எது என்று வசிஷ்டரை வினவுகிறார். சீதாபஹரண நிகழ்வில் பிரம்மராக்ஷஸர்களை வதைத்ததால் ஏற்பட்ட பாவத்திற்கு பிராயச்சித்தம் செய்ய வேண்டுமெனும் தர்மக் கவலை இதற்குக் காரணம். வசிஷ்டர் கங்கை, நர்மதா/ரேவா, தாப்தி, யமுனை, சரஸ்வதி, கந்தகி, கோமதி முதலிய புனித நதிகளை வரிசையாகச் சொல்லி, தரிசனம், ஸ்மரணம், ஸ்நானம் மற்றும் காலவிசேஷ விதிகளுக்கான தனித்தனிப் பலன்களை விளக்குகிறார்—கார்த்திகத்தில் சரஸ்வதி ஸ்நானம், மாகத்தில் பிரயாக ஸ்நானம் போன்றவை உட்பட। பின்னர் தீர்த்த-பலஸ்ருதி முறையில் பாபக்ஷயம், நரகநிவாரணம், பித்ரு-உத்தாரம், விஷ்ணுலோகப் பிராப்தி ஆகிய நன்மைகள் உறுதியாகக் கூறப்படுகின்றன. இறுதியில் தர்மாரண்யம் எல்லாத் தீர்த்தங்களிலும் பரம தீர்த்தமாக அறிவிக்கப்படுகிறது—பழமையான நிறுவல், தேவர்களால் புகழப்பட்டது, மகாபாதக நாசகம், காமி-யதி-சித்தர் முதலியோர்க்கு இஷ்டசித்தி அளிப்பது। பிரம்மாவின் உரையின்படி ராமர் மகிழ்ந்து சீதை, சகோதரர்கள், ஹனுமான், ராணிகள் மற்றும் பெரும் பரிவாரத்துடன் புறப்பட்டு, பழந்தீர்த்தத்தை கால்நடையாக அணுக வேண்டுமெனும் முறையைப் பின்பற்றுகிறார். இரவில் ஒரு பெண்ணின் அழுகுரலைக் கேட்டு தூதர்களை அனுப்பி காரணம் விசாரிக்கச் சொல்கிறார்—இதுவே அடுத்த நிகழ்வுக்கான முன்னுரை ஆகிறது।

Dharmāraṇya-adhidevatā’s Lament and Śrī Rāma’s Restoration of the Vedic Settlement (Satya-Mandira)
அத்தியாயம் வியாசப் பிரசங்கமாகத் தொடங்குகிறது. ஸ்ரீராமரின் தூதர்கள் தனியாக, ஆபரணங்களால் அலங்கரிக்கப்பட்டும் துயருற்றும் இருக்கும் ஒரு தெய்வீகப் பெண்ணைக் கண்டு ராமரிடம் அறிவிக்கிறார்கள். ராமர் பணிவுடன் அவளிடம் சென்று அவளது அடையாளமும் ஏன் கைவிடப்பட்டாளும் என்று கேட்டு, பாதுகாப்பு அளிப்பதாக உறுதி கூறுகிறார். அவள் ஸ்துதி செய்து ராமரை பரமன், நித்தியன், துயரநிவாரகன், ஜகதாதாரம், ராக்ஷஸ-விநாசகன் எனப் போற்றி, தன்னை தர்மாரண்ய-க்ஷேத்திரத்தின் அதிதேவதை என வெளிப்படுத்துகிறாள். வல்லமைமிக்க ஒரு அசுரனின் பயத்தால் பன்னிரண்டு ஆண்டுகளாக அந்தப் பகுதி வெறிச்சோடி விட்டதாகவும், பிராமணரும் வைசியரும் இடம்பெயர்ந்ததாகவும், யஜ்ஞவேதிகளும் இல்லத்தக்னிஹோத்ரமும் அழிந்ததாகவும் அவள் கூறுகிறாள். முன்பு தீர்கிகையில் ஸ்நானம், விளையாட்டு, மலர்கள், செழிப்பு, மங்களச் சின்னங்கள் இருந்த இடத்தில் இப்போது முள்ளும் காட்டு விலங்குகளும் அபசகுனங்களும் நிறைந்துள்ளன. ராமர் திசைதிசையாகச் சிதறிய பிராமணர்களைத் தேடி மீண்டும் குடியமர்த்துவேன் என வாக்குறுதி அளிக்கிறார். தேவியார் பல கோத்திரங்களின் வேதவித்தக பிராமணர்கள் மற்றும் தர்மநிஷ்ட வைசியர் சமுதாயத்தைச் சுட்டி, தன் பெயர் ‘பட்டாரிகா’—அந்தத் தலத்தின் காவல் தெய்வம்—என்று கூறுகிறாள். ராமர் அவள் சொல்வதைச் சத்தியமாக ஏற்று ‘சத்ய-மந்திர’ எனப் புகழ்பெறும் நகரை நிறுவுவதாக அறிவித்து, அர்க்ய-பாத்ய மரியாதையுடன் பிராமணர்களை அழைத்து வரச் சேவகர்களை அனுப்புகிறார்; அவர்களை ஏற்க மறுப்போருக்கு தண்டனையும் நாடுகடத்தலும் என ஆணை விடுகிறார். பிராமணர்கள் கண்டுபிடிக்கப்பட்டு கௌரவிக்கப்பட்டு ராமரிடம் அழைத்து வரப்படுகிறார்கள்; தன் பெருமை விப்ர-ப்ரசாதத்திலேயே நிலைபெற்றது என ராமர் கூறுகிறார். பின்னர் பாத்யம், அர்க்யம், ஆசனம் ஆகியவற்றால் வரவேற்று, சாஷ்டாங்க நமஸ்காரம் செய்து, ஆபரணங்கள், ஆடைகள், யஜ்ஞோபவீதம், பல கோதானம் ஆகியவற்றால் தர்மாரண்யத்தின் வைதிக ஒழுங்கை மீண்டும் நிறுவுகிறார்.

जीर्णोद्धार-दानधर्मः | Jīrṇoddhāra and the Ethics of Dāna (Qualified Giving)
இந்த अध्यாயத்தில் தர்மாரண்யத்தில் ஜீர்ணோத்தாரம் மற்றும் தானதர்மத்தின் நெறி-தத்துவம் விளக்கப்படுகிறது. ஸ்ரீமாதாவின் ஆணையால் ராமன் ஜீர்ணோத்தாரம் செய்ய உறுதி கொண்டு, தானங்களை முறையாக வழங்க அனுமதி வேண்டுகிறார். தானம் ‘பாத்திர’ருக்கே அளிக்க வேண்டும், ‘அபாத்திர’ருக்கு அல்ல—பாத்திரன் படகுபோல் தானதாரனையும் பெறுபவரையும் கரை சேர்க்கிறான்; அபாத்திரன் இரும்புக் கட்டிபோல் அழிவைத் தருவான் என உவமைகள் கூறப்படுகின்றன. பிராமணத்துவம் பிறப்பால் மட்டும் அல்ல; கிரியா-சாமர்த்தியம், யாகாதி கர்மசித்தியே பலனுக்குக் காரணம் என நிர்ணயிக்கப்படுகிறது. சில பிராமணர்கள் கட்டுப்பட்ட வாழ்வாதாரத்தைச் சொல்லி, அரச தானங்களை ஏற்க அஞ்சுகின்றனர்; அரச ஆதரவு அபாயகரம் எனக் கூறுகின்றனர். ராமன் வசிஷ்டரை ஆலோசித்து திரிமூர்த்தியை அழைக்கிறார்; அவர்கள் தோன்றி ஜீர்ணோத்தாரத்தை அனுமதித்து, முன்பு ராமன் செய்த தர்மரட்சணையைப் புகழ்கிறார்கள். பின்னர் கட்டுமானமும் தானமும் தொடங்குகிறது—மண்டபங்கள், குடியிருப்புகள், களஞ்சியங்கள்; செல்வம், பசுக்கள், கிராமங்கள் பண்டித புரோகிதர்களுக்கு வழங்கப்படுகின்றன; ‘த்ராயீவித்யா’ நிபுணர்களும் நிறுவப்படுகின்றனர். தேவர்கள் சாமரம், வாள் போன்ற சின்னங்களை அளித்து நியமங்களை விதிக்கின்றனர்—குருபூஜை, குலதேவதைப் பூஜை, ஏகாதசி மற்றும் சனிக்கிழமை தானம், பலவீனர்களின் பராமரிப்பு, மேலும் தடையில்லா வெற்றிக்காக ஸ்ரீமாதாவுக்கும் தொடர்புடைய தேவர்களுக்கும் முதற்படையாக நைவேத்யம். இறுதியில் தீர்த்த வசதிகள் (குளங்கள், கிணறுகள், அகழிகள், வாயில்கள்) விரிவாக்கம், அரச ஆணையை அழிக்கத் தடை, ஹனுமான் காவலராக நியமனம், தெய்வ ஆசீர்வாதம் ஆகியவை கூறப்படுகின்றன.

Rāma-śāsana on Dharmāraṇya: Protection of Land Grants and the Dharma of Endowments (रामशासन-भूमिदानधर्मः)
இந்த அத்தியாயம் உரையாடல் வடிவில் அமைந்துள்ளது. யுதிஷ்டிரன் வியாசரிடம், திரேதாயுகத்தில் சத்யமந்திரத்தில் ஸ்ரீராமன் இயற்றிய பழம்பெரும் ‘சாசனம்’ (அரசாணை/தாமிரப்பட்டயம்) என்னவென்று கேட்கிறான். வியாசர் தர்மாரண்யத்தின் சூழலை விளக்குகிறார்—அங்கு நாராயணன் அதிபதி, ஒரு யோகினி மீட்புச் சக்தி; மேலும் தர்மப் பதிவுகள் நீடிக்க தாமிரம் மிக உறுதியான ஆதாரம் எனப் போற்றப்படுகிறது. பின்னர் வேதம், புராணம், தர்மசாஸ்திரம் அனைத்திலும் விஷ்ணுவின் ஒருமை நிலைநாட்டப்படுகிறது; ராமன் தர்மத்தை காக்க அவதரித்தவன், எதிர்சக்திகளை அழிப்பவன் எனச் சொல்லப்படுகிறது. சாசனத்தின் உள்ளடக்க மொழி கல்வெட்டு-தர்ம மரபைப் போல—நிலதானம் செய்தவரின் புகழ்ச்சி, நிலத்தை பறிப்போர்/அனுமதிப்போர் மீது கடும் தண்டனை, காப்போர் பெறும் பெரும் புண்ணியம். நிலத் திருட்டின் நரகப் பலன், தாழ்ந்த பிறவிகள், சிறிதளவு நிலதானத்திற்கும் மகத்தான பலன், பிராமணர்க்கு தானமான நிலம் மாற்றமுடியாதது என்பதும் வலியுறுத்தப்படுகிறது. பண்டித பிராமணர்கள் தாமிரப்பட்டயத்தைப் பாதுகாத்து, முறையாகப் பூஜித்து, தினமும் ஆராதிக்க வேண்டும்; ராமநாம ஜபம் காப்பளிக்கும் பக்தி ஒழுக்கம் எனப் பரிந்துரைக்கப்படுகிறது. முடிவில் ராமன் இந்தச் சாசனம் யுகயுகாந்தம் வரை காக்கப்பட வேண்டும் என ஆணையிட்டு, மீறுவோருக்கு தண்டனை அளிக்க ஹனுமானை காவலன்-நிறைவேற்றுபவனாக அழைக்கிறான். பின்னர் ராமன் அயோத்திக்கு திரும்பி நீண்ட காலம் ஆட்சி செய்கிறான்.

धर्मारण्ये रामयज्ञः, सीतापुरस्थापनं च (Rāma’s Sacrifice in Dharmāraṇya and the Founding of Sītāpura)
இந்த अध्यாயத்தில் நாரதரின் கேள்வியால் தூண்டப்பட்டு பிரம்மா, தர்மாரண்யத்தில் ஸ்ரீராமர் செய்த யாகமும் நிர்வாக ஒழுங்குகளும் பற்றி உரைக்கிறார். பிரயாக-திரிவேணி, சுக்லதீர்த்தம், காசி, கங்கை, ஹரிக்ஷேத்திரம், தர்மாரண்யம் முதலிய தீர்த்தமஹாத்மியங்களை கேட்ட பின் ராமர் மீண்டும் தீர்த்தயாத்திரை செய்ய உறுதி கொண்டு, சீதை, லக்ஷ்மணன், பரதன், சத்ருக்னன் உடன் விதிமுறைகள் அறிய வசிஷ்டரை அணைகிறார். மகாக்ஷேத்திரத்தில் பிரம்மஹத்த்யை போன்ற மகாபாதகங்களை நீக்க தானம், நியமம், ஸ்நானம், தபஸ், தியானம், யஜ்ஞம், ஹோமம், ஜபம்—இவற்றில் எது சிறந்தது என ராமர் கேட்க, வசிஷ்டர் தர்மாரண்யத்தில் யஜ்ஞம் செய்ய உபதேசித்து, அதன் பலன் காலத்தோடு பலமடங்கு பெருகும் எனப் புகழ்கிறார். முன்னைய யுகங்களோடு தொடர்புடைய, தர்மாரண்ய வாசிகளான வேதபாரங்கத பிராமணர்களே ரித்விக்களாக இருக்க வேண்டும் என சீதை கூறுகிறாள். அப்போது பெயருடன் குறிப்பிடப்பட்ட பதினெட்டு யாகநிபுணர்கள் அழைக்கப்பட்டு யஜ்ஞம் முறையாக நிறைவேறுகிறது; அவப்ருத ஸ்நானத்துடன் முடித்து, ரித்விக்களுக்கு மரியாதை-பூஜை செய்யப்படுகிறது. பின்னர் யாகச் செழிப்பு நிலைபெற தன் பெயரில் ஒரு குடியிருப்பு அமைக்க வேண்டுமென சீதை வேண்ட, ராமர் பிராமணர்களுக்கு பாதுகாப்பான இடம் அளித்து ‘சீதாபுரம்’ நிறுவுகிறார்; அது சாந்தா, சுமங்களா எனும் காவல்-மங்கள தேவிகளின் அருளுடன் இணைக்கப்படுகிறது. அதன்பின் இது நிர்வாக-யாகச் சாசனமாக விரிகிறது—பல கிராமங்கள் உருவாக்கப்பட்டு பிராமண குடியிருப்புக்காக தானமாக வழங்கப்படுகின்றன; ஆதரவுக் குடிகளாக வைசியர், சூத்ரர் நியமிக்கப்படுகின்றனர்; பசுக்கள், குதிரைகள், துணிகள், பொன், வெள்ளி, செம்பு முதலிய தானங்கள் ஒதுக்கப்படுகின்றன. பிராமணர்களின் வேண்டுகோள்களை மதிக்க வேண்டும், அவர்களுக்கு சேவை செய்தால் செழிப்பு உண்டாகும் என ராமர் ஆணையிடுகிறார்; வெளிப்புறத் தீயோர் தடையிடுதல் கண்டிக்கப்படுகிறது. இறுதியில் ராமர் அயோத்திக்கு திரும்ப, மக்கள் மகிழ்கிறார்கள்; தர்ம ஆட்சி தொடர்கிறது, சீதை கர்ப்பமுற்றதற்கான குறிப்பால் வம்சத் தொடர்ச்சி உறுதிப்படுகிறது.

Adhyāya 36: Hanumān’s Guardianship, Kali-yuga Portents, and the Contest over Śāsana (Rāma’s Ordinance)
இந்த அத்தியாயம் பல அடுக்கான உரையாடல்களால் விரிகிறது. நாரதர் பிரம்மாவிடம்—அதன்பின் என்ன நடந்தது, அந்தப் புனிதத் தலம் எவ்வளவு காலம் நிலைத்திருந்தது, அதை யார் காத்தார், யாருடைய ஆணையால் அங்கு ‘சாசனம்’ நடந்தது—என்று கேட்கிறார். பிரம்மா பதிலளிக்கிறார்: திரேதா முதல் துவாபர முடிவு வரை, கலி வருகை வரை, வாயுபுத்திரன் ஹனுமான் ஒருவரே அந்தத் தலத்தை காக்க வல்லவர்; அவர் தெளிவாக ஸ்ரீராமனின் ஆணையின்படி காவலனாக இருந்தார். மக்கள் வாழ்வு கூட்டான மகிழ்ச்சியுடன், இடையறாத ரிக்-யஜுஸ்-சாம-அதர்வ வேத பாராயணத்துடன், திருவிழாக்கள் மற்றும் பல யாகங்கள் ஊர்-நகரங்களில் பரவியிருந்தன. பின்னர் யுதிஷ்டிரர் வியாசரிடம்—அந்தத் தலம் எப்போதாவது பகைவரால் உடைக்கப்பட்டதா அல்லது கைப்பற்றப்பட்டதா—என்று வினவுகிறார். வியாசர் கலியுகத் தொடக்க நிலையைச் சொல்லி, தர்மச் சிதைவின் அறிகுறிகளை வரிசைப்படுத்துகிறார்: பொய் பெருகுதல், முனிவர்களுக்கு விரோதம், பெற்றோர்பக்தி குறைதல், கர்மகாண்டத்தில் தளர்வு, ஊழல், வர்ண-பாத்திரங்கள் தலைகீழாகுதல். தொடர்ந்து கான்யகுப்ஜத்தின் நீதிமான் அரசன் ஆமா மற்றும் அவன் சூழல் விவரிக்கப்படுகிறது; தர்மாரண்யத்தில் இந்திரசூரியின் தாக்கத்தால் ஜைன நோக்குடைய ஆட்சி திருமணக் கூட்டணிகளால் நிலைபெற்று, வைதிக நிறுவனங்களும் பிராமண உரிமைகளும் ஒதுக்கப்படுகின்றன. பிராமணர்கள் அரசனை அணுகி முறையிட, மருமகன்-ஆளுநர் குமாரபாலுடன் அஹிம்சை எதிர் வைதிக யாக-ஹிம்சை குறித்து வாதம் எழுகிறது. பிராமணர்கள் வலியுறுத்துவது: வேதம் விதித்த ஹிம்சை ஆயுதமின்றி, மந்திரத்துடன், விதிப்படி, கொடுமைக்காக அல்லாமல் யாக ஒழுங்குக்காக நிகழ்ந்தால் அது அதர்மம் அல்ல. குமாரபால் ராமன்/ஹனுமான் இன்னும் காப்பாற்றுகிறார்கள் என்பதற்கு நேரடி சான்று கேட்கிறான்; ஆகவே சமூகம் ராமேஸ்வரம்/சேதுபந்தம் நோக்கி கட்டுப்பாட்டான யாத்திரை மற்றும் தவம் செய்து ஹனுமான் தரிசனம் பெற்று, முன்பிருந்த தர்மநிலையை மீட்டெடுக்கத் தீர்மானிக்கிறது. இறுதியில் ஹனுமான் கருணையுடன் அருளுதல், ராம சாசனத்தின் மீள் உறுதி, வாழ்வாதாரத்திற்கான தான-அர்ப்பணங்கள் குறித்த சுட்டுக்கள் வருகின்றன.

Hanumān’s Epiphany, Authentication Tokens, and the Protection of Brāhmaṇas in Dharmāraṇya (अञ्जनीसूनोः स्वरूपदर्शनम् अभिज्ञानपुटिकाप्रदानं च)
இந்த அதிகாரத்தில் தர்மாரண்யத்தில் வாழும் பிராமணர்கள் பவனபுத்திரன் ஹனுமானை நீண்ட ஸ்தோத்திரத்தால் போற்றுகின்றனர்—அவரின் ராமபக்தி, பாதுகாப்புத் திறன், கோ–பிராமண நலனோடு இணைந்த அறநெறி ஆகியவற்றை உயர்த்திப் பேசுகின்றனர். மகிழ்ந்த ஹனுமான் வரம் அளிக்க முன்வர, அவர்கள் (1) லங்கைக் காரியத்தின் வீரத்தை நேரில் காண்பிக்கவும், (2) வாழ்வாதாரத்தையும் தர்ம ஒழுங்கையும் குலைக்கும் பாவி அரசனைத் திருத்தும் தலையீடு செய்யவும் வேண்டுகின்றனர். கலியுகத்தில் தன் உண்மை வடிவம் பொதுவாகக் கண்களுக்கு எட்டாது என ஹனுமான் கூறி, பக்தியால் உருகி ஒரு இடைநிலை வடிவத்தை வெளிப்படுத்துகிறார்; அது புராணங்களில் கூறியவாறே இருப்பதால் அனைவருக்கும் வியப்பும் உறுதிப்பாடும் உண்டாகிறது. மேலும் அற்புதத் திருப்தி தரும் கனிகளை அளித்து, தர்மாரண்யத்தை பசியைச் சாந்தி செய்யும் தெய்வீகத் தலமாகப் புகழ்பெறச் செய்கிறார். பின்னர் ‘அபிஜ்ஞானம்’ எனும் சான்று முறையை நிறுவுகிறார்—தன் உடலிலிருந்து ரோமங்களைப் பறித்து இரண்டு புடிகைகளில் முத்திரை இடுகிறார். ஒன்று ராமபக்த அரசனுக்குக் கொடுத்தால் வரமளிக்கும்; மற்றொன்று தண்டச் சான்றாக இருந்து, தர்மம் மீள நிறுவப்படும் வரை படை மற்றும் களஞ்சியம் முதலியவற்றை எரியச் செய்யும் சக்தியுடன், கிராமக் கட்டணங்கள், வணிக வரிகள், பழைய ஒப்பந்தங்கள் ஆகியவற்றை மீட்டெடுக்க வலியுறுத்துகிறது. மூன்று இரவுகள் பிரஹ்மயஜ்ஞமும் வலிமையான வேதப் பாராயணமும் முடிந்த பின், ஹனுமான் பெரிய கல் மேடையில் பிராமணர்களின் நித்திரையைப் பாதுகாத்து, தந்தை போன்ற வாயுவின் வேகத்தால் ஆறு மாதப் பயணத்தை சில முஹூர்த்தங்களில் சுருக்கி அவர்களை தர்மாரண்யத்துக்கு அழைத்துச் செல்கிறார். காலையில் இது மக்கள் வியப்பாகப் பரவி—பக்தியால் தர்மப் பாதுகாப்பு, சான்றுகளால் உறுதிப்படுத்தல், கல்வியாளர் சமூகத்தின் காவல்—என்ற கருப்பொருள்களை உறுதிப்படுத்துகிறது.

Rājā Kumarapālakaḥ—Vipra-saṃvādaḥ, Agni-upadravaḥ, Rāma-nāma-prāyaścittaṃ ca (King Kumarapālaka’s dialogue with Brahmins, the fire-crisis, and expiation through Rāma’s Name)
வ்யாசர் ஒரு நிகழ்வை எடுத்துரைக்கிறார்—அலங்கரித்த பிராமணத் தலைவர்கள் கனிகளை ஏந்தி அரண்மனை வாயிலில் கூடினர்; அரசகுமாரன் குமாரபாலகன் அவர்களை வரவேற்றான். அரசன் ஜின/அர்ஹத் வணக்கம், உயிர்களுக்குக் கருணை, யோகசாலைக்கு செல்வது, குருபூஜை, இடையறாத மந்திரஜபம், பஞ்சூஷண விரதம் போன்ற கலப்பு நெறித் திட்டத்தை முன்வைத்ததால் பிராமணர்கள் மனஅசௌகரியம் அடைந்தனர். அவர்கள் ராமன்–ஹனுமான் அறிவுரையை நினைவூட்டி—அரசன் விப்ரவ்ருத்தி (பிராமணப் பராமரிப்பு) வழங்கி தர்மத்தை காக்க வேண்டும்—என்று கேட்டனர்; ஆனால் அரசன் சிறிதளவும் தானம் தர மறுத்தான். அதன்பின் தண்டனையாக ஹனுமானுடன் தொடர்புடைய ஒரு பை அரண்மனையில் எறியப்பட்டது; அரசக் களஞ்சியங்கள், வாகனங்கள், அரசச் சின்னங்கள் ஆகியவற்றில் பெருநெருப்பு பரவியது; மனித முயற்சிகள் பலிக்கவில்லை. அச்சமடைந்த அரசன் பிராமணர்களை நாடி சாஷ்டாங்கமாக வணங்கி அறியாமையை ஒப்புக்கொண்டு, மீண்டும் மீண்டும் ‘ராம’ நாமத்தை ஜபித்தான். ராமபக்தியும் பிராமண மரியாதையும் தான் காப்பாற்றும் என்று கூறி தீ-சாந்தி வேண்டி, பிராமண சேவையும் ராமபக்தியும் இல்லையெனில் தன் குற்றம் மகாபாதகத்துக்கு ஒப்பாகும் என உறுதிமொழி எடுத்தான். பிராமணர்கள் கருணை கொண்டு சாபத்தைத் தணித்தனர்; தீ அணைந்து நாட்டில் ஒழுங்கு திரும்பியது. பின்னர் புதிய நிர்வாக ஒப்பந்தம் அமைந்தது—பண்டிதக் குழுக்கள் மறுசீரமைப்பு, சமூக எல்லைகள் நிர்ணயம், ஆண்டுதோறும் செய்ய வேண்டிய சடங்குகள் மற்றும் தான விதிகள், குறிப்பாக பௌஷ சுக்ல த்ரயோதசி விரத-தானம் முதலியவை. இறுதியில் தர்ம அடிப்படையிலான ஆட்சி நிலைபெற்று, அரசநெறியின் நெறிமூலமாக ராமநாம பக்தி மீண்டும் உறுதிப்படுத்தப்படுகிறது.

Cāturvidya–Traividya Organization, Gotra–Pravara Mapping, and Dharmāraṇya Settlement Register (अध्याय ३९)
இந்த अध्यாயத்தில் பிரம்மா நாரதருக்கு உபதேச உரையாடலாகக் கூறுகிறார்: ஒழுக்கமுடன் வேதக் கல்வியில் நிலைத்த சிறந்த த்விஜ சமுதாயங்கள் ஸம்ஹிதா, பத, கிரம, கன பாடம் ஆகிய துல்லியமான உச்சரிப்பு முறைகளால் வேதநாதத்தைப் பாதுகாக்கின்றன. பிரம்மா–விஷ்ணு முதலிய தேவர்கள் அங்கு வந்து அவர்களின் யாக ஒலி-வளயம், ஆச்சாரத் தூய்மை, நெறி ஒழுங்கை நோக்கி, அதைத் திரேதாயுகம் போன்ற தர்மநிலையின் அடையாளமாகக் கருதுகின்றனர். கலியின் குழப்பத்தை முன்னரே எண்ணி தேவர்கள் ஒழுங்குபடுத்தப்பட்ட பொருளாதார–கார்மிக அமைப்பை நிறுவுகின்றனர்: சாத்துர்வித்யர் மற்றும் த்ரைவித்யர் இடையே வாழ்வாதாரப் பங்கீடு, தொழில் எல்லைகள், பரஸ்பர திருமணத் தடை, மேலும் குடும்பப் பிரிவுக்கான அதிகாரபூர்வ விதி; உரையில் ஒழுங்குபடுத்தும் அதிகாரியின் பெயர் ‘காஜேச’ என வருகிறது. பின்னர் अध्यாயம் ஒரு விரிவான பதிவேடாக மாறுகிறது: 55 குடியிருப்புப் (கிராம) பெயர்கள், ஒவ்வொரு கிராமத்திற்கும் கோத்திர–ப்ரவரத் தொகுப்புகள், மற்றும் கிராமவாரியான ‘கோத்திரதேவி’ (வம்சக் காவல் தேவதை) அடையாளங்கள். நாரதரின் கேள்விகளால் கோத்திரம், குலம், தேவி அறிதல் முறை தெளிவுபடுத்தப்படுகிறது; பிரம்மா இடம்வாரியாக வம்ச–ப்ரவர இணைப்பை வரிசையாக அளிக்கிறார். இறுதியில் பிற்காலத்தில் கலப்பும் சீர்கேடும் யுகமாற்றத்தின் விளைவென ஏற்றுக்கொண்டு, இப்பதிவு தர்மாரண்யச் சமூகத்திற்கு ஆதாரக் குறிப்பாகப் பாதுகாக்கப்படுகிறது என கூறப்படுகிறது.

Dharmāraṇya: Community Dharma, Adjudication Norms, and Phalaśruti
இந்த அதிகாரத்தில் நாரதர் பிரம்மாவிடம் கேட்கிறார்—மோஹேரகபுரத்தில் உறவினரிடையே பிளவு ஏற்பட்டால் த்ரைவித்ய (வேதவித்தகர்) அறிஞர்கள் எவ்வாறு பதிலளிப்பார்கள்? பிரம்மா கூறுகிறார்: ஒழுக்கமுள்ள பிராமண சமுதாயங்கள் அக்னிஹோத்ரம், யாகம், ஸ்மார்த்த நெறி, சாஸ்திர யுக்தி ஆகியவற்றை நிலைநிறுத்துகின்றன; மேலும் வாடவ தலைவர்கள் தர்மசாஸ்திரம், ஸ்தானாசாரம், குலாசாரம் ஆகியவற்றின் அடிப்படையில் பரம்பரையாக வந்த தர்மத்தை விளக்குகின்றனர்। பின்னர் ஒரு சமூக “நெறிச்சட்டம்” போல விதிகள் வருகின்றன—ராம சம்பந்தமான சின்னங்கள் மற்றும் முத்திரை (கைமுத்திரை) மீது மரியாதை, நல்லொழுக்க மீறல்களுக்கு நிர்ணயிக்கப்பட்ட தண்டனைகள், தகுதி விதிகள், சமூகத் தண்டனை/ஒதுக்கல், குற்றவாளிகளை சமுதாயம் விலக்குதல். பிறப்பு சார்ந்த காணிக்கைகள் (ஷஷ்டி நாள் முதலியவை), வாழ்வாதாரப் பங்கு (வ்ருத்தி-பாக) பகிர்வு, குலதெய்வங்களுக்கு ஒதுக்கீடு, மேலும் நீதித் தீர்ப்பில் சமநிலை—பாகுபாடு, லஞ்சம், அநியாயத் தீர்ப்புகள் குறித்து கடும் எச்சரிக்கை—எல்லாம் விவரிக்கப்படுகிறது। வ்யாசர் கலியுகத்தில் வேத அனுஷ்டானம் குறைதல், கட்சி மனப்பான்மை வளர்தல் ஆகியவற்றைச் சொன்னாலும் கோத்திரம், ப்ரவரம், அவதங்கம் போன்ற அடையாள மரபுகளை உறுதிப்படுத்துகிறார். இறுதியில் ஹனுமான் மறைமுக நீதிக் காவலனாகக் காட்டப்படுகிறார்—பாகுபாடு மற்றும் உரிய சேவையை அலட்சியம் செய்தால் இழப்பு; தர்மநடத்தை பாதுகாக்கப்படும். பலஸ்ருதியில் தர்மாரண்யக் கதையை கேட்டு மதிப்பது பாவநாசமும் செல்வவளமும் தரும் எனப் புகழ்ந்து, புராணப் பாராயணம் மற்றும் தானம் செய்யும் முறைகளில் மரியாதை விதிகள் கூறப்படுகின்றன।
Dharmāraṇya is portrayed as a concentrated tīrtha-zone where divine beings continually 'serve' the place, making it inherently merit-generating and spiritually protective for residents and pilgrims.
The text highlights enduring salvific outcomes for beings who die there, and emphasizes śrāddha/pinda-style offerings as mechanisms for uplifting multiple ancestral generations and extended lineages.
The section foregrounds aetiological questioning about how Dharmāraṇya became established among the gods, why it is tīrtha-like on earth, and how large communities of brāhmaṇas were instituted there.