Adhyaya 93

Verse 1

इस प्रकार श्रीमह्ााभारत कर्णपर्वमें शल्यका युद्धसे प्रत्यागमनविषयक बानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ९२ ॥। ऑपन--माज बछ। अकाल त्रिनवतितमो<्थ्याय: भीमसेनद्वारा पचीस हजार पैदल सैनिकोंका वध

Sanjaya nói: Như vậy kết thúc chương thứ chín mươi hai của Karna Parva trong đại sử Mahabharata, thuật việc Śalya rời chiến trường trở về. Nay bắt đầu chương thứ chín mươi ba: Bhimasena tàn sát hai mươi lăm nghìn bộ binh, Arjuna phá tan đoàn chiến xa, quân Kaurava tháo chạy, và Duryodhana vô vọng tìm cách ngăn cơn tan vỡ ấy. Dhritarashtra nói: Trong cuộc giáp chiến dữ dội giữa Karna và Arjuna—trong ngày kinh hoàng ấy, khi đạo quân bị thiêu đốt và bị xua vào cuộc tháo chạy—tình trạng của lực lượng Kurus và Srinjayas, bị mưa tên khuấy đảo và xé nát, ra sao?

Verse 2

धृतराष्ट्रने पूछा--संजय! कर्ण और अर्जुनके उस संग्राममें, जबकि सबके लिये भयानक दिन उपस्थित हुआ था, बाणोंकी आगसे दग्ध और उन्मथित होकर भागती हुई कौरव-सेना तथा सूृंजय-सेनाकी कैसी अवस्था हुई? ।।

Sañjaya thưa: Tâu Đại vương, xin hãy lắng nghe thật chăm chú khi thần thuật lại điều đã xảy ra—cuộc tàn phá ghê rợn và mênh mông trên chiến địa: thân xác người ngã gục, voi và ngựa cũng bị diệt vong như vậy.

Verse 3

यत्र कर्णे हते पार्थ: सिंहनादमथाकरोत्‌ । तदा तव सुतान्‌ राजन्नाविवेश महद्‌ भयम्‌,महाराज! कर्णके मारे जानेपर अर्जुनने महान्‌ सिंहनाद किया, उस समय आपके पुत्रोंके मनमें बड़ा भारी भय समा गया

Sañjaya thưa: Khi Karṇa đã bị giết, Pārtha (Arjuna) cất tiếng gầm như sư tử. Ngay lúc ấy, tâu Đại vương, một nỗi kinh hoàng lớn tràn vào lòng các hoàng tử của người.

Verse 4

न संधातुमनीकानि न चैवाशु पराक्रमे । आसीद्‌ बुद्धि्ते कर्णे तव योधस्य कहिचित्‌

Sañjaya thưa: “Chưa từng có lúc nào, hỡi Karṇa, chiến binh của ngài giữ được sự tỉnh trí để tái lập đội hình, hay hành động với dũng lực mau lẹ và quyết liệt.”

Verse 5

जब कर्णका वध हो गया, तब आपके किसी भी योद्धाका मन कदापि जल्दी पराक्रम दिखानेमें नहीं लगा और न सेनाको संगठित रखनेकी ओर ही किसीका ध्यान गया ।।

Sañjaya thưa: Tâu Đại vương, khi Karṇa bị hạ sát, không một chiến binh nào của người còn đủ lòng để phô bày dũng lực mau lẹ, cũng chẳng ai nghĩ đến việc giữ quân ngũ cho ngay ngắn. Như bọn thương nhân khát khao sang bờ bên kia, nhưng giữa biển sâu vô tận gặp bão, thuyền vỡ tan, liền rơi vào cảnh rối loạn bất lực—thì quân Kaurava cũng vậy: khi Arjuna đội mũ miện giết Karṇa, kẻ từng đứng như một hòn đảo chở che giữa dòng lũ chiến tranh, họ bỗng trở nên lạc hướng và hoang mang.

Verse 6

सूतपुत्रे हते राजन्‌ वित्रस्ता: शस्त्रविक्षता: | अनाथा नाथमिच्छन्तो मृगा: सिंहैरिवार्दिता:

Sañjaya thưa: “Tâu Đại vương, khi người con của người đánh xe (Karṇa) bị giết, quân Kaurava hoảng loạn. Bị vũ khí xé nát và thương tích đầy mình, họ như bầy nai bị sư tử rượt đuổi—không người che chở, không chỗ nương tựa, khát khao một đấng bảo hộ.”

Verse 7

भग्नश्‌ड्जा वृषा यद्वद्‌ भग्नदंष्टा इवोरगा: । प्रत्यपायाम सायाह्ले निर्जिता: सव्यसचिना

Sañjaya nói: Vào lúc chiều tà, bị Savyasācin (Arjuna) đánh bại, chúng ta rút về doanh trại. Tình cảnh của chúng ta như những con bò đực bị bẻ gãy sừng, như những con rắn bị đập nát nanh độc—còn sống, nhưng đã mất sức mạnh để ra đòn.

Verse 8

हतप्रवीरा विध्वस्ता निकृत्ता निशितै: शरै: । सूतपुत्रे हते राजन पुत्रास्ते दुद्रुवुर्भयात्‌

Sañjaya nói: Tâu Đại vương, khi con trai người đánh xe (Sūtaputra) đã bị giết, các hoàng tử của ngài—đã mất những dũng tướng chủ chốt, lại bị tên nhọn chém xé và bị đánh bại—liền hoảng sợ mà tháo chạy.

Verse 9

विस््रस्तयन्त्रकवचा: कांदिग्भूता विचेतस: । अन्योन्यमवमृदनन्तो वीक्षमाणा भयार्दिता:

Sañjaya nói: Khí cụ chiến trận và áo giáp của họ rơi rụng. Họ bàng hoàng, mất trí, đến nỗi không thể quyết định phải chạy về hướng nào. Trong cơn hoảng loạn, họ giẫm đạp lên nhau, đảo mắt nhìn khắp bốn phía, bị nỗi sợ phủ trùm.

Verse 10

मामेव नूनं बीभत्सुममिव च वृकोदर: । अभियातीति मन्वाना:ः पेतुर्मम्लुश्च सम्भ्रमात्‌

Sañjaya nói: Nghĩ rằng: “Chắc hẳn Arjuna—kẻ đáng sợ—đang đuổi riêng ta; và Bhīma—người bụng sói—đang xông thẳng vào ta,” quân Kaurava hoảng loạn, vấp ngã. Niềm tin của họ sụp đổ, và tất thảy trở nên rũ rượi, u sầu.

Verse 11

हयानन्ये गजानन्ये रथानन्ये महारथा: । आरुहा जवसम्पन्ना: पदातीन्‌ प्रजहुर्भयात्‌

Sañjaya nói: Kẻ thì leo lên ngựa, kẻ thì lên voi, còn các đại chiến xa thì nhảy lên xe. Vì sợ hãi, họ bỏ chạy với tốc độ lớn, bỏ mặc bộ binh lại trên chiến địa.

Verse 12

कुण्जरै: स्यन्दना: क्षुण्णा: सादिनश्न महारथै: । पदातिसंघाश्षा श्वौचै: पलायद्िर्भयार्दितै:

Sanjaya nói: Trong cơn hoảng loạn tháo chạy, voi đã nghiền nát chiến xa thành từng mảnh; các đại chiến sĩ ngồi trên những cỗ xa lớn đã giẫm đạp kỵ binh; còn bầy ngựa kinh hãi, phóng chạy vì sợ, đã xé nát các đám bộ binh. Giữa hỗn loạn chiến trường, chính nỗi sợ trở thành vũ khí, khiến từng binh chủng quay lại hại lẫn nhau và nhân lên sự tàn phá vượt ngoài mọi chủ ý.

Verse 13

व्यालतस्करसंकीर्णे सार्थहीना यथा वने । सूतपुत्रे हते राजंस्तव योधास्तथाभवन्‌

Tâu Đại vương! Như những kẻ lạc mất đoàn mình trong khu rừng đầy rắn độc và bọn cướp, trở nên bơ vơ rồi sa vào tai ương lớn, thì khi Suta-putra Karna bị hạ sát, các chiến binh của bệ hạ cũng lâm vào cảnh ngộ y như vậy.

Verse 14

हतारोहा यथा नागाश्छिन्नहस्ता यथा नरा: । सर्वे पार्थमयं लोकं सम्पश्यन्तो भयार्दिता:

Như voi mất người điều khiển, như người bị chặt đứt tay mà rơi vào cảnh khốn cùng, thì toàn thể quân Kaurava cũng lâm vào tình trạng ấy: bị nỗi sợ bức bách, họ nhìn đâu cũng thấy cả thế gian hóa thành Arjuna—như Arjuna hiện diện khắp mọi nơi.

Verse 15

सम्प्रेक्ष्य द्रवत: सर्वान्‌ भीमसेनभयार्दितान्‌ । दुर्योधनो5थ स्वं सूतं हा हा कृत्वेदमब्रवीत्‌

Sanjaya nói: Tâu Đại vương! Khi ấy, thấy toàn bộ chiến binh của mình hoảng loạn tháo chạy vì sợ Bhimasena, Duryodhana kêu lên thảm thiết rồi nói với người đánh xe của mình rằng—

Verse 16

नातिक्रमेच्च मां पार्थो धनुष्पाणिमवस्थितम्‌ । जघने सर्वसैन्यानां शनैरश्वान्‌ प्रचोदय

Sanjaya nói: “Đừng để Partha (Arjuna) bắt kịp ta khi ta đang đứng sẵn, tay cầm cung. Từ phía sau toàn quân, hãy thúc ngựa tiến lên—từ từ.”

Verse 17

'सूत! तुम धीरे-धीरे रथ आगे बढ़ाओ। मैं सम्पूर्ण सेनाओंके पीछे जब हाथमें धनुष लेकर खड़ा होऊँगा, उस समय अर्जुन मुझे लाँधकर आगे नहीं बढ़ सकते ।।

“Này Sūta! Hãy cho xe tiến lên thật chậm. Khi ta đứng sau toàn quân, tay cầm cung, thì Arjuna sẽ không thể vượt qua ta mà tiến lên. Nếu con trai của Kuntī giao chiến với ta, ta nhất định sẽ hạ sát hắn—không chút nghi ngờ. Như đại dương không thể vượt khỏi bờ cõi của chính mình, hắn cũng không thể vượt qua ta.”

Verse 18

अद्यार्जुनं सगोविन्दं मानिनं च वृकोदरम्‌ । हन्यां शिष्टांस्तथा शत्रून्‌ कर्णस्यानृण्यमाप्नुयाम्‌

Sañjaya nói: “Hôm nay ta sẽ giết Arjuna cùng với Govinda (Krishna), và cả Vṛkodara (Bhima) kiêu ngạo ấy, cùng mọi kẻ thù còn lại; chỉ khi đó ta mới có thể thoát khỏi món nợ ân tình đối với Karna.”

Verse 19

तच्छुत्वा कुरुराजस्य शूरार्यसदृशं वचः । सूतो हेमपरिच्छन्नान्‌ शनैरश्वानचोदयत्‌,कुरुराज दुर्योधनकी वह श्रेष्ठ शूरवीरोंके योग्य बात सुनकर सारथिने सोनेके साज- बाजसे सजे हुए घोड़ोंको धीरे-धीरे आगे बढ़ाया

Sañjaya nói: Nghe lời của vua Kuru—những lời xứng đáng bậc anh hùng cao quý—người đánh xe liền nhẹ nhàng thúc những con ngựa khoác đồ trang sức bằng vàng tiến lên chậm rãi.

Verse 20

रथाश्चनागहीनास्तु पादातास्तव मारिष | पजञ्चविंशतिसाहसारा युद्धायैव व्यवस्थिता:,माननीय नरेश! उस समय रथों, घोड़ों और हाथियोंसे रहित आपके केवल पचीस हजार पैदल सैनिक ही युद्धके लिये डटे हुए थे

Sañjaya nói: “Muôn tâu bậc đáng kính, khi ấy quân bộ của ngài—không có chiến xa và voi—vẫn đứng vững, chỉ chuyên một lòng cho trận chiến, đủ hai mươi lăm nghìn người.”

Verse 21

तान्‌ भीमसेन: संक्रुद्धो धृष्टद्युम्नश्व पार्षत: । बलेन चतुरज्गेण संवृत्याजघ्नतु: शरै:

Sañjaya nói: Trong cơn thịnh nộ, Bhīmasena và Dhṛṣṭadyumna—con trai của Pārṣata (Drupada)—đã dùng đạo quân tứ binh của mình vây kín họ bốn phía, rồi bắt đầu quét xuống bằng những loạt mưa tên.

Verse 22

प्रत्ययुध्यन्त समरे भीमसेनं सपार्षतम्‌ । पार्थपार्षतयो श्वान्ये जगृहुस्तत्र नामनी

Sañjaya nói: Trong trận chiến ấy, họ đứng vững và phản kích Bhīmasena cùng các chiến hữu của chàng. Những kẻ khác tại đó, vừa xướng to tên “Bhīma” và dũng tướng phe Pārtha (Dhṛṣṭadyumna), vừa lớn tiếng thách đấu, gọi họ ra giao chiến.

Verse 23

अक्रुध्यत रणे भीमस्तैस्तदा पर्यवस्थितै: । सो<वतीर्य रथात्तूर्ण गदापाणिरयुध्यत,उस समय भीमसेन रणमें कुपित हो उठे और तुरंत ही रथसे नीचे उतरकर हाथमें गदा ले वहाँ खड़े हुए पैदल-सैनिकोंके साथ युद्ध करने लगे

Sañjaya nói: Khi ấy, giữa chiến địa, Bhīma nổi giận trước những đạo quân đang đứng vững chặn mặt mình. Chàng liền nhảy xuống khỏi chiến xa, tay cầm chùy, và bắt đầu giao chiến bộ với đám bộ binh tụ lại trước mặt.

Verse 24

न तान्‌ रथस्थो भूमिष्ठान्‌ धमपिक्षी वृकोदर: । योधयामास कौन्तेयो भुजवीर्यव्यपाश्रय:

Bhīmasena, con của Kuntī, Vṛkodara, nương cậy sức mạnh đôi tay và giữ đúng chiến pháp, đã không từ trên chiến xa mà giao chiến với những bộ binh đang đứng dưới đất.

Verse 25

जातरूपपरिच्छन्नां प्रगृह् महतीं गदाम्‌ | अवधीत्तावकान्‌ सर्वान्‌ दण्डपाणिरिवान्तक:,वे दण्डपाणि यमराजके समान सुवर्णजटित विशाल गदा हाथमें लेकर आपके समस्त सैनिकोंका वध करने लगे

Sañjaya nói: Cầm lấy cây chùy lớn nạm vàng, chàng bắt đầu đánh giết toàn bộ quân của ngài, như Diêm Vương—Đấng cầm trượng trừng phạt—giáng xuống cái chết.

Verse 26

पदातिनो<पि संत्यज्य प्रियं जीवितमात्मन: । भीममभ्यद्रवन्‌ संख्ये पतड़ा ज्वलनं यथा

Sañjaya nói: Ngay cả đám bộ binh, gạt bỏ sự luyến tiếc mạng sống của mình, cũng lao về phía Bhīma giữa chiến trường, như bướm đêm nhào vào ngọn lửa rực cháy.

Verse 27

आसाद्य भीमसेन तु संरब्धा युद्धदुर्मदा: । विनेशु: सहसा दृष्टवा भूतग्रामा इवान्तकम्‌

Sañjaya nói: Những binh sĩ ấy—cuồng nộ vì giận dữ và say men kiêu hãnh của chiến trận—lao tới giao chiến với Bhīmasena. Nhưng vừa trông thấy chàng như thấy chính Thần Chết trước mặt, họ lập tức bị diệt vong, như muôn loài bỏ mạng ngay khi nhìn thấy Diêm Vương.

Verse 28

श्येनवद्‌ विचरन्‌ भीमो गदाहस्तो महाबल: । पञ्चविंशतिसाहस्रांस्तावकान्‌ समपोथयत्‌,हाथमें गदा लिये बाजके समान विचरते हुए महाबली भीमसेनने आपके उन पचीसों हजार सैनिकोंको मार गिराया

Sañjaya nói: Bhīma hùng lực, tay cầm chùy, lượn khắp chiến địa như chim ưng bay vòng trong tốc lực, và đã nghiền nát hai mươi lăm nghìn chiến binh của ngài.

Verse 29

हत्वा तत्पुरुषानीक॑ भीम: सत्यपराक्रम: । धृष्टय्युम्नं पुरस्कृत्य तस्थौ तत्र महाबल:,सत्यपराक्रमी महाबली भीमसेन उस पैदल सेनाका संहार करके धृष्टद्युम्नको आगे किये वहीं खड़े रहे

Sañjaya nói: Sau khi giết sạch đạo bộ binh ấy, Bhīma—người dũng lực không hề suy chuyển—đứng vững tại chỗ, đặt Dhṛṣṭadyumna ở phía trước.

Verse 30

धनंजयो रथानीकमभ्यवर्तत वीर्यवान्‌ | माद्रीपुत्रौ तु शकुनिं सात्यकिश्व महारथ:

Sañjaya nói: Dhanañjaya (Arjuna) dũng mãnh tiến thẳng vào đội chiến xa của địch. Cùng lúc ấy, hai con trai của Mādrī (Nakula và Sahadeva), cùng đại xa thủ Sātyaki, kéo đến đối đầu với Śakuni.

Verse 31

तस्याश्वसादीन्‌ सुबहूंस्ते निहत्य शितै: शरै:ः

Sañjaya nói: Với những mũi tên sắc bén, chàng đã giết nhiều ngựa và các tùy tùng của đối phương, rồi tiếp tục dồn ép, gia tăng thế công.

Verse 32

धनंजयो<पि चाभ्येत्य रथानीकं तव प्रभो

Sañjaya nói: “Tâu chúa công, Dhanañjaya (Arjuna) cũng tiến lên và áp sát, đối đầu với đạo quân xa chiến của ngài.”

Verse 33

कृष्णसारथिमायान्तं दृष्टवा श्वेतहयं रथम्‌

Sañjaya nói: “Thấy cỗ chiến xa do những con ngựa trắng kéo đang tiến đến, với Kṛṣṇa làm người đánh xe, họ nhận ra chiến xa được thần lực dẫn dắt của Arjuna đã tới—một cảnh tượng không chỉ báo hiệu sức mạnh binh đao, mà còn là sự hiện diện của lời khuyên sáng suốt và mưu lược chính nghĩa giữa cơn hỗn loạn của chiến trường.”

Verse 34

विप्रहीणरथाश्रैव शरैक्ष॒ परिकर्षिता:

Sañjaya nói: “Bị tước mất chiến xa và bị lôi kéo bởi những loạt mưa tên, các chiến binh rơi vào thế bất lực—một hình ảnh cho thấy trong chiến tranh, kiêu hãnh và địa vị sụp đổ khi chỗ dựa bị nghiền nát.”

Verse 35

हत्वा तान्‌ पुरुषव्याप्र: पज्चालानां महारथ:

Sañjaya nói: “Sau khi giết họ, vị đại xa chiến binh của người Pāñcāla—dũng mãnh, dốc trọn sức lực của bậc trượng phu—vẫn tiếp tục giao chiến. Câu này nhấn mạnh đà cuồn cuộn không ngừng của chiến tranh, nơi tài năng và bổn phận nơi trận mạc được kể song hành với gánh nặng đạo lý nghiêm trọng của việc đoạt mạng.”

Verse 36

पुत्र: पाउ्चालराजस्य धृष्टद्युम्नो महामना: । भीमसेन पुरस्कृत्य नचिरात्‌ प्रत्यदृश्यत

Sañjaya nói: “Dhṛṣṭadyumna, bậc đại tâm, con trai vua Pāñcāla, đặt Bhīmasena ở tuyến đầu, chẳng bao lâu lại hiện ra—tái xuất giữa cơn náo loạn chiến trường với quyết tâm và uy thế chỉ huy được hun đúc thêm.”

Verse 37

महाथनुर्धर: श्रीमानमित्रगणतापन: । पांचालराजकुमार, पांचाल महारथी और महामनस्वी पुरुषसिंह धृष्टद्युम्मन उन पैदल सैनिकोंका संहार करके भीमसेनको आगे किये शीघ्र ही वहाँ दिखायी दिये। वे महाधनुर्धर, तेजस्वी और शत्रुसमूहोंको संताप देनेवाले हैं ।।

Sañjaya nói: Vị cung thủ vĩ đại, rực rỡ, kẻ thiêu đốt hàng ngũ quân thù—hoàng tử xứ Pāñcāla, bậc mahāratha của Pāñcāla, người có đại tâm, sư tử giữa loài người, Dhṛṣṭadyumna—sau khi chém giết đám bộ binh ấy và đặt Bhīmasena ở tuyến đầu, liền mau chóng hiện ra tại đó. Chàng là đại cung thủ, uy lực chói ngời, kẻ khiến đạo quân địch phải khổ sở. (Người ta thấy chàng) với những chiến mã màu như chim bồ câu và lá cờ làm bằng gỗ kovidāra.

Verse 38

धृष्टद्युम्नं रणे दृष्टवा त्वदीया: प्रादवन्‌ भयात्‌ । धृष्टद्युम्नके रथके घोड़े कबूतरके समान रंगवाले थे, उनकी ध्वजापर कचनारके वृक्षका चिह्नन था। धृष्टद्युम्नको रणमें उपस्थित देख आपके योद्धा भयसे भाग खड़े हुए ।।

Thấy Dhṛṣṭadyumna trên chiến địa, quân của ngài hoảng sợ mà tháo chạy. Ngựa kéo chiến xa của Dhṛṣṭadyumna có màu như chim bồ câu, và trên kỳ hiệu có dấu cây kacanāra. Vừa thấy Dhṛṣṭadyumna hiện diện trong trận, các chiến binh của ngài liền bỏ chạy vì kinh hãi.

Verse 39

चेकितान: शिखण्डी च द्रौपदेयाश्ष॒ मारिष

Sañjaya nói: “Cekitāna, Śikhaṇḍī, và cả các con trai của Draupadī nữa, hỡi bậc đáng kính.”

Verse 40

ते सर्वे तावकान प्रेक्ष्य द्रयतो5पि पराड्मुखान्‌

Sañjaya nói: Thấy toàn bộ quân của ngài quay lưng, vội vã tháo chạy, chàng nhận ra rõ cảnh tan vỡ của đội ngũ ấy.

Verse 41

सेनावशेषं तं दृष्टवा तव सैन्यस्य पाण्डव:

Sañjaya nói: Thấy quân của ngài chỉ còn lại một phần tàn dư, Pāṇḍava (Arjuna)—lừng danh khắp ba cõi—bừng giận, nắm lấy cung Gāṇḍīva; tiếng dây cung vang lên rền rĩ như danh tiếng của nó, rồi chàng xông thẳng vào đội chiến xa của ngài.

Verse 42

व्यवस्थित: सव्यसाची चुक्रोध बलवान्‌ नृप । धनंजयो रथानीकमभ्यवर्तत वीर्यवान्‌

Sañjaya thưa: Tâu Đại vương, Arjuna hùng mạnh, lừng danh là cung thủ thuận cả hai tay, đã đứng vững, cơn phẫn nộ bừng lên; Dhanañjaya dũng mãnh liền xông thẳng tới, đối diện đội chiến xa dày đặc.

Verse 43

तत एनाञ्शरब्रातैः सहसा समवाकिरत्‌

Sañjaya thưa: Rồi ngay tức khắc, chàng trút xuống một loạt mưa tên dày đặc, phủ chụp lấy đối phương.

Verse 44

तमसा संवृतेनाथ न सम किंचिद्‌ व्यदृश्यत । उन्होंने अपने बाणसमूहोंद्वारा उन सबको सहसा आच्छादित कर दिया। उस समय सब ओर अन्धकार फैल गया; अतः कुछ भी दिखायी नहीं देता था ।।

Sañjaya thưa: Thưa chúa thượng, khi bóng tối bao trùm, chẳng còn thấy rõ điều gì. Thế gian trở nên u ám, mặt đất mịt mù bụi cát; bốn phía đều mất hẳn tầm nhìn.

Verse 45

योधा: सर्वे महाराज तावका: प्राद्रवन्‌ भयात्‌ | महाराज! इस प्रकार जब जगतमें अँधेरा छा गया और भूतलपर धूल-ही-धूल उड़ने लगी, तब आपके समस्त योद्धा भयभीत होकर भाग गये ।।

Sañjaya thưa: Tâu Đại vương, toàn thể chiến sĩ của bệ hạ, vì khiếp sợ, đã bỏ chạy. Khi bóng tối lan ra và bụi mù dày đặc phủ mặt đất, quân Kaurava mất vững vàng, tan tác mà tháo lui.

Verse 46

परानभिमुखांश्रैव सुतस्ते समुपाद्रवत्‌ । ततो दुर्योधन: सर्वानाजुहावाथ पाण्डवान्‌

Sañjaya thưa: Con trai bệ hạ lao thẳng vào những kẻ đang đối mặt với mình. Rồi Duryodhana cất tiếng gọi, thách thức toàn thể các Pāṇḍava.

Verse 47

युद्धाय भरतश्रेष्ठ देवानिव पुरा बलि: । प्रजानाथ! आपकी सेनामें भगदड़ मच जानेपर आपके पुत्र कुरुराज दुर्योधनने अपने सामने खड़े हुए शत्रुओंपर धावा किया। भरतश्रेष्ठ! जैसे पूर्वकालमें राजा बलिने देवताओंको युद्धके लिये ललकारा था, उसी प्रकार दुर्योधनने भी समस्त पाण्डवोंका युद्धके लिये आह्वान किया ।।

Sañjaya thưa: Hỡi bậc ưu tú trong dòng Bharata! Khi trong quân đội của bệ hạ bỗng nổi lên cơn hoảng loạn và tan vỡ đội ngũ, thì vương tử của bệ hạ—Duryodhana, vua của nhà Kuru—đã xông thẳng vào những kẻ thù đang đứng trước mặt. Như thuở xưa vua Bali từng thách thức chư thiên ra trận, Duryodhana cũng vậy, đã kêu gọi toàn thể các Pāṇḍava bước vào cuộc chiến. Rồi họ cùng gầm vang, kết thành một khối, tiến ập đến phía chàng.

Verse 48

नानाशस्त्रभृतः क्रुद्धा भर्त्सयन्तो मुहुर्मुहु: । तब नाना प्रकारके अस्त्र-शस्त्र धारण किये कुपित पाण्डव-सैनिक एक साथ गर्जना करते हुए वहाँ दुर्योधनपर टूट पड़े और बारंबार उसे फटकारने लगे ।।

Sañjaya thưa: Những chiến binh mang đủ loại binh khí, trong cơn phẫn nộ, hết lần này đến lần khác mắng nhiếc và sỉ vả chàng. Nhưng Duryodhana không hề nao núng, chẳng chút rối loạn; trên chiến địa, chàng dùng những mũi tên sắc như dao mà nghênh chiến. Giữa cơn bão của lời nhục mạ và đòn công kích, chàng vẫn đứng vững, lấy cơn giận đáp lại bằng sức mạnh chiến trận không ngừng nghỉ.

Verse 49

तत्रावधीत्तत: क्रुद्ध शशशो5थ सहस्रश: । तत्‌ सैन्यं पाण्डवेयानां योधयामास सर्वतः

Tại đó, Duryodhana trong cơn thịnh nộ đã dùng những mũi tên sắc bén mà giết hại quân địch đến hàng trăm, hàng nghìn. Chàng xoay chuyển khắp bốn phương, giao chiến với đại quân Pāṇḍava ở mọi nơi.

Verse 50

तत्राद्भुतमपश्याम तव पुत्रस्य पौरुषम्‌ । यदेक: सहितान्‌ सर्वान्‌ रणेड्युध्यत पाण्डवान्‌

Sañjaya thưa: “Tâu Đại vương! Tại đó chúng thần đã chứng kiến khí phách phi thường của vương tử: bởi chỉ một mình chàng vẫn đứng vững trên chiến địa, giao chiến với toàn thể các Pāṇḍava khi họ cùng kéo đến.”

Verse 51

ततो<पश्यन्महात्मा स स्वसैन्यं भूशदु:खितम्‌ । ततो<वस्थाप्य राजेन्द्र कृतबुद्धिस्तवात्मज:

Sañjaya thưa: Rồi vị dũng sĩ tâm hồn cao cả ấy, thấy quân mình chìm trong khổ nạn nặng nề, liền tự trấn định lại. Hỡi bậc tối thượng trong hàng quân vương, vương tử của bệ hạ đã quyết ý, bèn đứng vững tại chỗ—kiên định giữa nỗi thống khổ của binh sĩ mình.

Verse 52

हर्षयन्निव तान्‌ योधानिदं वचनमत्रवीत्‌ । राजेन्द्र! उस समय आपके बुद्धिमान पुत्र महामनस्वी दुर्योधनने अपनी सेनाको जब बहुत दुःखी देखा

Sañjaya nói: Như thể đang làm cho các chiến binh ấy vui lòng, chàng cất lời như sau. Tâu Đại vương! Khi ấy, con trai sáng suốt của ngài, Duryodhana—bậc đại hồn—thấy quân mình vô cùng khốn đốn, liền trấn định tất cả, khơi dậy dũng khí và niềm hân hoan, rồi nói với họ như vậy.

Verse 53

गतानां यत्र वै मोक्ष: पाण्डवात्‌ कि गतेन व: । अल्पं च बलमेतेषां कृष्णौ च भृशविक्षतौ

Sañjaya nói: “Nơi nào người ngã xuống được giải thoát, thì việc tiến đánh các Pāṇḍava còn được gì? Lực lượng của họ chỉ còn ít ỏi, và cả hai Kṛṣṇa đều bị thương nặng.”

Verse 54

अद्य सर्वान्‌ हनिष्यामि ध्रुवोी हि विजयो भवेत्‌ | 'योद्धाओ! तुम भयसे पीड़ित हो रहे हो। परंतु मैं ऐसा कोई स्थान नहीं देखता

Sañjaya nói: “Hôm nay ta sẽ giết sạch bọn chúng; chiến thắng ắt thuộc về ta. Còn các ngươi—tan tác, rã rời, quay lưng bỏ chạy—thì các Pāṇḍava sẽ truy sát, vì các ngươi đã mang tội do điều ác mình gây ra.”

Verse 55

अनुसृत्य वधिष्यन्ति श्रेयान्‌ न: समरे वध: । “यदि तुम अलग-अलग होकर भागोगे तो पाण्डव तुम सब अपराधियोंका पीछा करके तुम्हें मार डालेंगे। ऐसी दशामें युद्धमें मारा जाना ही हमारे लिये श्रेयस्कर है ।।

Sañjaya nói: “Nếu các ngươi tan tác và bỏ chạy mỗi người một ngả, các Pāṇḍava sẽ truy đuổi như truy kẻ có tội và giết các ngươi. Trong cảnh ấy, thà chết giữa trận mạc còn hơn. Với người chiến đấu đúng theo kṣatriya-dharma, cái chết nơi chiến trường là một kết cục xứng đáng—thậm chí nhẹ nhàng.”

Verse 56

शृणुध्व॑ क्षत्रिया: सर्वे यावन्‍त: स्थ समागता:

Sañjaya nói: “Hỡi tất cả các kṣatriya đã tụ hội nơi đây, hãy lắng tai mà nghe! Khi Yama—đấng kết liễu sinh linh—giết cả người dũng lẫn kẻ hèn như nhau, thì ai, đã giữ lời thệ nguyện của kṣatriya như ta, lại có thể ngu muội đến mức không ra trận?”

Verse 57

यदा शूरं च भीरुं च मारयत्यन्तको यम: । को नु मूढो न युध्येत मादृश: क्षत्रियव्रत:

Sañjaya nói: “Khi Diêm Vương—Đấng Kết Liễu đưa muôn loài đến hồi tận—đánh gục cả kẻ dũng lẫn kẻ hèn như nhau, thì ai, đã bị ràng buộc bởi lời thệ của chiến sĩ như ta, lại mê muội đến mức từ chối chiến trận?”

Verse 58

द्विषतो भीमसेनस्य क्रुद्धस्य वशमेष्यथ । पितामहैराचरितं न धर्म हातुमरहथ

Sañjaya nói: “Bhīmasena, kẻ thù của các ngươi, đang bừng bừng lửa giận. Nếu các ngươi chạy trốn, các ngươi sẽ rơi vào tay hắn và bị giết. Vì vậy, đừng từ bỏ kṣatriya-dharma mà tổ tiên các ngươi đã thực hành và gìn giữ.”

Verse 59

न ह्ाधर्मो5स्ति पापीयान्‌ क्षत्रियस्थ पलायनात्‌ | न युद्धधर्माच्छेयो हि पन्था: स्वर्गस्य कौरवा: । अचिरेण हता लोकान्‌ सद्यो योधा: समश्चुत

Sañjaya nói: “Với một kṣatriya, không có tội nào nặng hơn việc bỏ chạy khỏi chiến địa. Cũng không có con đường nào đưa đến thiên giới tốt lành hơn việc giữ trọn chiến pháp, hỡi các Kaurava. Vậy nên, hỡi các chiến binh—khi ngã xuống, các ngươi sẽ mau chóng đến những cõi cao và lập tức hưởng niềm vui nơi ấy.”

Verse 60

संजय उवाच एवं ब्रुवति पुत्रे ते सैनिका भृशविक्षता: । अनवेक्ष्यैव तद्वाक्यं प्राद्रवन्‌ सर्वतो दिश:

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, khi con trai bệ hạ còn đang nói như thế, quân sĩ—bị thương nặng—chẳng hề để tâm đến lời hắn, mà chạy tán loạn về mọi phía.”

Verse 93

इति श्रीमहा भारते कर्णपर्वणि कौरवसैन्यपलायने त्रिनवतितमो<5ध्याय:

Như vậy, trong thánh sử Mahābhārata, thuộc Karṇa Parva, chương thứ chín mươi ba—nói về cuộc tháo chạy và tan vỡ của quân Kaurava—xin được kết thúc tại đây.

Verse 303

जवेनाभ्यपतन्‌ हृष्टा घ्नन्तो दौर्योधनं बलम्‌ । दूसरी ओर पराक्रमी अर्जुनने रथसेनापर आक्रमण किया। माद्रीकुमार नकुल-सहदेव और महारथी सात्यकि हर्षमें भरकर दुर्योधनकी सेनाका संहार करते हुए बड़े वेगसे शकुनिपर टूट पड़े

Sañjaya nói: Hân hoan, họ lao tới với tốc độ lớn, đánh gục quân lực của Duryodhana. Ở một cánh khác, Arjuna dũng mãnh mở cuộc công kích vào các đội chiến xa. Hai con của Madri là Nakula và Sahadeva, cùng đại xa chiến binh Sātyaki—tràn đầy khí thế—tàn sát quân Duryodhana và với đà xung kích dữ dội đã ập thẳng vào Śakuni.

Verse 316

समभ्यधावंस्त्वरितास्तत्र युद्धम भून्महत्‌ । वे अपने पैने बाणोंद्वारा उसके बहुत-से घुड़सवारोंको मारकर तुरंत ही उसकी ओर भी दौड़े। फिर तो वहाँ बड़ा भारी युद्ध होने लगा

Sañjaya nói: Họ vội vã lao tới, và tại đó một trận chiến lớn bùng lên. Bằng những mũi tên sắc bén, họ nhanh chóng giết nhiều kỵ binh của hắn rồi xông thẳng về phía hắn; vì thế cuộc chạm trán phình to thành một cuộc giao tranh dữ dội và nặng nề.

Verse 326

विश्रुतं त्रिषु लोकेषु गाण्डीवं व्याक्षिपद्‌ धनु: । प्रभो! अर्जुन भी आपकी रथसेनाके समीप जाकर त्रिभुवनविख्यात गाण्डीव धनुषकी टंकार करने लगे

Sañjaya nói: Cây cung Gāṇḍīva lừng danh trong ba cõi đã được giương lên và vung ra. Muôn tâu chúa công, Arjuna tiến sát đội chiến xa của ngài và bắt đầu làm vang lên tiếng dây cung rền như sấm của Gāṇḍīva—cây cung nổi tiếng khắp tam giới.

Verse 333

अर्जुन चापि योद्धारं त्वदीया: प्राद्रवन्‌ भयात्‌ । श्रीकृष्ण जिसके सारथि हैं, उस श्वेत घोड़ोंवाले रथ और अर्जुन-जैसे रथी योद्धाको आते देख आपके सैनिक भयसे भागने लगे

Sañjaya nói: Thấy Arjuna tiến đến trên chiến xa do những ngựa trắng kéo—với Śrī Kṛṣṇa làm người đánh xe—và trông thấy một xa chiến binh ngang tầm Arjuna, quân của ngài bị nỗi sợ chế ngự liền quay đầu bỏ chạy.

Verse 346

पजञ्चविंशतिसाहस्रा: कालमार्छन्‌ पदातय: । बहुतोंके रथ नष्ट हो गये और कितने ही बाणोंकी मारसे अत्यन्त घायल हो गये। इस प्रकार पचीस हजार पैदल सैनिक कालके गालमें चले गये

Sañjaya nói: Hai mươi lăm nghìn bộ binh đã đi vào cõi chết. Nhiều chiến xa bị phá hủy, và nhiều chiến sĩ bị thương nặng bởi những loạt tên dồn dập—thế là vô số người bị nuốt chửng bởi bạo lực không ngừng của chiến tranh.

Verse 383

नचिरात्‌ प्रत्यदृश्येतां माद्रीपुत्रो ससात्यकी । गान्धारराज शकुनि शीघ्रतापूर्वक अस्त्र चला रहा था, यशस्वी माद्रीकुमार नकुल- सहदेव और सात्यकि तुरंत ही उसका पीछा करते दिखायी दिये

Sañjaya nói: Chẳng bao lâu sau, con trai của Mādrī—cùng với Sātyaki—lại hiện ra trong tầm mắt. Vua xứ Gandhāra là Śakuni, bị sự gấp gáp thúc bách, đang mau lẹ tung triển các thứ vũ khí; và những người con lẫy lừng của Mādrī là Nakula và Sahadeva, cùng với Sātyaki, lập tức được thấy đang truy đuổi hắn.

Verse 393

हत्वा त्वदीयं सुमहत्‌ सैन्यं शड्खांस्तथाधमन्‌ | माननीय नरेश! चेकितान, शिखण्डी और द्रौपदीके पाँचों पुत्र आपकी विशाल सेनाका विनाश करके शंख बजाने लगे

Sañjaya nói: “Sau khi giết một phần rất lớn quân đội của ngài, họ thổi tù và ốc. Ôi bậc quân vương đáng kính! Cekitāna, Śikhaṇḍī và năm người con của Draupadī—sau khi gieo tai họa lên đại quân mênh mông của ngài—đã bắt đầu cất tiếng tù và ốc trong khải hoàn.”

Verse 403

अभ्यवर्तन्त संरब्धान्‌ वृषाञ्जित्वा यथा वृषा: । उन सबने आपके सैनिकोंको पीठ दिखाकर भागते देख उनका उसी प्रकार पीछा किया, जैसे साँड़ रोषमें भरे हुए दूसरे साँड्रोंको जीतकर उन्हें खदेड़ने लगते हैं

Sañjaya nói: Thấy quân lính của ngài quay lưng bỏ chạy, họ truy kích không ngừng—như những con bò mộng đang sôi giận, sau khi khuất phục bò mộng đối địch, liền xua đuổi chúng đi trong thế thắng.

Verse 423

विश्रुतं त्रिषु लोकेषु व्याक्षिपद्‌ गाण्डिवं धनु: । नरेश्वर! उस समय वहाँ खड़े हुए बलवान्‌ पराक्रमी सव्यसाची पाण्डुपुत्र अर्जुन आपकी सेनाका कुछ भाग अवशिष्ट देखकर कुपित हो उठे और अपने त्रिलोकविख्यात गाण्डीवधनुषकी टंकार करते हुए आपकी रथसेनापर जा चढ़े

Sañjaya nói: “Ôi đại vương, khi ấy Arjuna—con trai Pāṇḍu, dũng mãnh và quả cảm, lừng danh là Savyasācī—thấy quân của ngài vẫn còn sót lại một phần thì bừng bừng phẫn nộ. Tiếng dây cung của cây cung Gāṇḍīva vang dội, danh tiếng khắp ba cõi; và chàng lao thẳng vào đạo chiến xa của ngài.”

Verse 553

मृतो दुःखं न जानीते प्रेत्य चानन्त्यम श्रुते । 'क्षत्रियधर्मके अनुसार युद्ध करनेवाले वीरोंकी संग्राममें सुखपूर्वक मृत्यु होती है। वहाँ मरे हुएको मृत्युके दुःखका अनुभव नहीं होता और परलोकमें जानेपर उसे अक्षय सुखकी प्राप्ति होती है

Sañjaya nói: Người đã chết thì không còn biết nỗi đau của cái chết; và khi đã vượt qua, người ấy đạt được phúc lạc vô tận. Với bậc anh hùng chiến đấu đúng theo kṣatriya-dharma (bổn phận của chiến sĩ), cái chết nơi chiến địa được xem là một kết cục tốt lành: người ngã xuống không cảm thấu khổ đau của phút lâm chung, và khi đến cõi sau sẽ hưởng hạnh phúc bất hoại.