Shloka 48

Devanagari script

नानाशस्त्रभृतः क्रुद्धा भर्त्सयन्तो मुहुर्मुहु: । तब नाना प्रकारके अस्त्र-शस्त्र धारण किये कुपित पाण्डव-सैनिक एक साथ गर्जना करते हुए वहाँ दुर्योधनपर टूट पड़े और बारंबार उसे फटकारने लगे ।।

Transliteration

sañjaya uvāca | nānāśastrabhṛtaḥ kruddhā bhartsayanto muhur muhuḥ | duryodhano 'py asambhrāntas tān raṇe niśitaiḥ śaraiḥ |

Translation

Sañjaya thưa: Những chiến binh mang đủ loại binh khí, trong cơn phẫn nộ, hết lần này đến lần khác mắng nhiếc và sỉ vả chàng. Nhưng Duryodhana không hề nao núng, chẳng chút rối loạn; trên chiến địa, chàng dùng những mũi tên sắc như dao mà nghênh chiến. Giữa cơn bão của lời nhục mạ và đòn công kích, chàng vẫn đứng vững, lấy cơn giận đáp lại bằng sức mạnh chiến trận không ngừng nghỉ.

Word by Word

• नाना: various, many kinds of
• Type: Indeclinable
• Root: नाना

• शस्त्र: weapons
• शस्त्र: Karma
• Type: Noun
• Root: शस्त्र
• Form: neuter, accusative, plural

• भृतः: bearing, carrying
• भृतः: Karta
• Type: Adjective
• Root: भृ (धातु) → भृत (कृदन्त)
• Form: masculine, nominative, plural

• क्रुद्धाः: angry
• क्रुद्धाः: Karta
• Type: Adjective
• Root: क्रुध् (धातु) → क्रुद्ध (कृदन्त)
• Form: masculine, nominative, plural

• भर्त्सयन्तः: rebuking, censuring
• भर्त्सयन्तः: Karta
• Type: Verb
• Root: भर्त्स् (धातु) → भर्त्सयत् (वर्तमान कृदन्त)
• Form: masculine, nominative, plural

• मुहुः: again and again
• Type: Indeclinable
• Root: मुहुः

• मुहुः: repeatedly
• Type: Indeclinable
• Root: मुहुः

• दुर्योधनः: Duryodhana
• दुर्योधनः: Karta
• Type: Noun
• Root: दुर्योधन
• Form: masculine, nominative, singular

• अपि: also, even
• Type: Indeclinable
• Root: अपि

• असम्भ्रान्तः: unperturbed, not confused
• असम्भ्रान्तः: Karta
• Type: Adjective
• Root: असम्भ्रान्त
• Form: masculine, nominative, singular

• तान्: them
• तान्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: masculine, accusative, plural

• रणे: in battle
• रणे: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: रण
• Form: neuter, locative, singular

• निशितैः: sharp, whetted
• निशितैः: Karana
• Type: Adjective
• Root: निशित
• Form: masculine, instrumental, plural

• शरैः: with arrows
• शरैः: Karana
• Type: Noun
• Root: शर
• Form: masculine, instrumental, plural

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• संजय (Sañjaya)
• दुर्योधन (Duryodhana)
• पाण्डव-सैनिक (Pāṇḍava warriors/army)
• शर (arrows)
• अस्त्र-शस्त्र (missiles and weapons)
• रणभूमि/रण (battlefield)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse underscores how anger and verbal provocation (bhartsanā) intensify violence in war, while composure (asambhrānta) can be morally ambiguous: steadiness is a power, but its ethical value depends on the cause it serves.

What is happening in the narrative?

Pāṇḍava fighters, furious and armed with many weapons, surge against Duryodhana while repeatedly taunting him. Duryodhana remains unflustered and counters them in the battle with sharp arrows, continuing to fight fiercely.