Sukta 3

Mantra 1

आ वो राजानमध्वरस्य रुद्रं होतारं सत्ययजं रोदस्योः । अग्निं पुरा तनयित्नोरचित्ताद्धिरण्यरूपमवसे कृणुध्वम् ॥

ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਅਧਵਰ (ਯਜ੍ਞ) ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ—ਰੁਦ੍ਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ—ਦੋਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਤ੍ਯਯਜ੍ਞ ਹੋਤਾ ਵਜੋਂ ਅੱਗੇ ਲਿਆਓ। ਪੁਰਾਤਨ, ਪਾਲਕ ਊਰਜਾਵਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ—ਹਿਰਣ੍ਯਰੂਪ—ਸਾਡੇ ਲਈ ਅਵਸ (ਸਹਾਇਤਾ) ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਣਾਓ; ਜੋ ਅਚੇਤ ਵਿੱਚ ਪਏ ਹੋਏ ਨੂੰ ਵੀ ਜਗਾ ਦੇਵੇ—ਐਸਾ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ।

Mantra 2

अयं योनिश्चकृमा यं वयं ते जायेव पत्य उशती सुवासाः । अर्वाचीनः परिवीतो नि षीदेमा उ ते स्वपाक प्रतीचीः ॥

ਇਹ ਯੋਨੀ-ਆਸਨ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਪਤੀ ਲਈ ਪਤਨੀ—ਇੱਛਾਵਾਨ, ਸੁਵਸਤ੍ਰਾ—ਉਸ ਨੂੰ ਸਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਵੱਲ ਮੁੜ ਆ; ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਬੈਠ। ਹੇ ਸ੍ਵਪਾਕ (ਸੁਪਾਕ ਕਰਨ ਵਾਲੇ), ਸਾਡੀਆਂ ਇਹ ਆਹੁਤੀਆਂ ਤੇਰੇ ਵੱਲ ਪ੍ਰਤੀਚੀ—ਪ੍ਰਤਿਉੱਤਰ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਬਣ ਕੇ—ਮੁੜ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Mantra 3

आशृण्वते अदृपिताय मन्म नृचक्षसे सुमृळीकाय वेधः । देवाय शस्तिममृताय शंस ग्रावेव सोता मधुषुद्यमीळे ॥

ਹੇ ਵੇਧਸ (ਗਿਆਨੀ), ਜੋ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੱਤ ਨਹੀਂ, ਨ੍ਰਿਚਕ੍ਸ਼ਸ (ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਤਾ), ਸੁਮ੍ਰੀਲੀਕ (ਕਿਰਪਾਲੂ-ਪ੍ਰਸੰਨ) ਉਸ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਮਨਨ ਉਚਾਰ। ਦੇਵ ਲਈ, ਅਮ੍ਰਿਤ (ਅਜਰ) ਲਈ ਸਤੁਤੀ ਦਾ ਉਚਾਰ ਕਰ; ਜਿਵੇਂ ਗ੍ਰਾਵਾ (ਪੇਸ਼ਣ-ਪੱਥਰ) ਵਾਂਗ ਸੋਮ-ਪੇਸਣਹਾਰ ਮਿੱਠਾ ਰਸ ਢਾਲਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੈਂ ਮਧੁ ਵਰ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਉਸ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Mantra 4

त्वं चिन्नः शम्या अग्ने अस्या ऋतस्य बोध्यृतचित्स्वाधीः । कदा त उक्था सधमाद्यानि कदा भवन्ति सख्या गृहे ते ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਸ਼ਮ੍ਯਾ (ਅਰਣੀ/ਕਾਠੀ) ਤੋਂ ਵੀ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਸ ਋ਤ (ਕੌਸਮਿਕ ਕ੍ਰਮ) ਨੂੰ ਜਾਣ; ਹੇ ਋ਤਚਿਤ੍ (਋ਤ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ), ਸੁਆਧੀਃ (ਸੁਬੁੱਧੀ) ਹੋ ਕੇ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ। ਕਦੋਂ ਤੇਰੇ ਉਕਥ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸਤੁਤੀ-ਵਚਨ) ਅਤੇ ਸਧਮਾਦ੍ਯਾਨਿ (ਸਹ-ਆਨੰਦ ਦੇ ਯਜ੍ਞ-ਉਤਸਵ) ਹੋਣਗੇ? ਕਦੋਂ ਤੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਖ੍ਯ (ਮਿੱਤਰਤਾ) ਜਨਮੇਗੀ?

Mantra 5

कथा ह तद्वरुणाय त्वमग्ने कथा दिवे गर्हसे कन्न आगः । कथा मित्राय मीळ्हुषे पृथिव्यै ब्रवः कदर्यम्णे कद्भगाय ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਉੱਤਰ ਦੇਵੇਂਗਾ? ਦ੍ਯੌ (ਆਕਾਸ਼) ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਗਰ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਸਾਡਾ ਕਿਹੜਾ ਆਗਸ (ਅਪਰਾਧ) ਹੈ? ਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ, ਕਿਰਪਾਲੂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਪૃਥਿਵੀ ਨੂੰ ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬੋਲੇਂਗਾ? ਅਰ੍ਯਮਣ ਨੂੰ ਕੀ ਕਹੇਂਗਾ, ਅਤੇ ਭਗ ਨੂੰ ਕੀ ਕਹੇਂਗਾ?

Mantra 6

कद्धिष्ण्यासु वृधसानो अग्ने कद्वाताय प्रतवसे शुभंये । परिज्मने नासत्याय क्षे ब्रवः कदग्ने रुद्राय नृघ्ने ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਆਸਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧਦਾ ਹੋਇਆ, ਤੂੰ ਕਿਹੜਾ ਬਚਨ ਬੋਲੇਂਗਾ? ਉਪਕਾਰੀ, ਅੱਗੇ ਧੱਕਣ ਵਾਲੇ ਵਾਤ (ਵਾਯੁ) ਨੂੰ ਤੂੰ ਕੀ ਆਖੇਂਗਾ? ਦੂਰ-ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਸਤਿਆਵਾਂ ਨੂੰ—ਸਾਡੇ ਨਿਵਾਸ ਲਈ ਤੂੰ ਕੀ ਕਹੇਂਗਾ? ਹੇ ਅਗਨੀ, ਵੈਰੀ-ਘਾਤਕ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਤੂੰ ਕੀ ਆਖੇਂਗਾ?

Mantra 7

कथा महे पुष्टिम्भराय पूष्णे कद्रुद्राय सुमखाय हविर्दे । कद्विष्णव उरुगायाय रेतो ब्रवः कदग्ने शरवे बृहत्यै ॥

ਪੁਸ਼ਟੀ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਪੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਸੰਬੋਧਾਂ? ਸੁਯਜ्ञ, ਹਵਿਰ-ਦਾਤਾ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਕੀ ਆਖਾਂ? ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਦਮਾਂ ਵਾਲੇ ਉਰੁਗਾਯ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਬੀਜ-ਬਚਨ (ਰੇਤಃ) ਬੋਲਾਂ? ਹੇ ਅਗਨੀ, ਦੂਰ ਉੱਡਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਰ (ਤੀਰ) ਨੂੰ—ਵਿਸ਼ਾਲ ਬ੍ਰਿਹਤੀ ਨੂੰ—ਤੂੰ ਕੀ ਆਖੇਂਗਾ?

Mantra 8

कथा शर्धाय मरुतामृताय कथा सूरे बृहते पृच्छ्यमानः । प्रति ब्रवोऽदितये तुराय साधा दिवो जातवेदश्चिकित्वान् ॥

਋ਤ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰਧ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਜਵਾਬ ਦਿਆਂ? ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਮਹਾਨ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੰਬੋਧਾਂ? ਤੁਰੰਤ ਅਦਿਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਉੱਤਰ ਬੋਲ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਧ, ਹੇ ਜਾਤਵੇਦਸ, ਚਿਕਿਤਵਾਨ—ਦਿਵ੍ਯ ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰ।

Mantra 9

ऋतेन ऋतं नियतमीळ आ गोरामा सचा मधुमत्पक्वमग्ने । कृष्णा सती रुशता धासिनैषा जामर्येण पयसा पीपाय ॥

਋ਤ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਋ਤ ਨੂੰ—ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਯਤ ਹੋਏ ਨੂੰ—ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਅਗਨੀ, ਗਾਂ ਦੇ ਕੱਚੇ ਅਤੇ ਪੱਕੇ ਮਿੱਠੇ ਰਸ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ। ਇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ (ਅੰਧਕਾਰਮਈ) ਸਤੀ, ਚਮਕਦੇ ਧਾਸਿ (ਦੀਪਤ ਪਾਤਰ) ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਕੇ, ਜਾਮਰ੍ਯ (ਪਾਲਣਹਾਰ ਸਾਥੀ) ਦੇ ਪਯਸਾ (ਦੁੱਧ) ਨਾਲ ਫੁਲਾਈ ਗਈ ਹੈ।

Mantra 10

ऋतेन हि ष्मा वृषभश्चिदक्तः पुमाँ अग्निः पयसा पृष्ठ्येन । अस्पन्दमानो अचरद्वयोधा वृषा शुक्रं दुदुहे पृश्निरूधः ॥

ਕਿਉਂਕਿ ਋ਤ ਨਾਲ ਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਵੀ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਪੁਮਾਨ ਅਗਨੀ, ਆਪਣੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਪਯਸ (ਦੁੱਧ) ਨਾਲ। ਅਸਪੰਦਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਦ੍ਵਯੋਧਾ (ਦੋ ਰਾਹਾਂ) ਵਿਚ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਭਰਪੂਰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਦਾਤਾ; ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਨੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ (ਉਜਲਾ) ਰਸ ਦੋਹ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਪૃਸ਼ਨੀ (ਚਿਤਰਲੀ) ਨੇ ਆਪਣਾ ਊਧਸ (ਥਣ)।

Mantra 11

ऋतेनाद्रिं व्यसन्भिदन्तः समङ्गिरसो नवन्त गोभिः । शुनं नरः परि षदन्नुषासमाविः स्वरभवज्जाते अग्नौ ॥

਋ਤ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਦ੍ਰਿ (ਚੱਟਾਨ) ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ; ਅੰਗਿਰਸ ਇਕੱਠੇ ਗੋਭਿਃ—ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ—ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਬਲਵਾਨ ਨਰ ਉਸ਼ਾ (ਉਸ਼ਸ) ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸ਼ੁਭ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਅਗਨੀ ਜਨਮਿਆ, ਤਦ ਸ੍ਵਰ (ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਕਾਸ਼/ਆਕਾਸ਼) ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Mantra 12

ऋतेन देवीरमृता अमृक्ता अर्णोभिरापो मधुमद्भिरग्ने । वाजी न सर्गेषु प्रस्तुभानः प्र सदमित्स्रवितवे दधन्युः ॥

਋ਤ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਹੇ ਅਗਨੀ, ਦਿਵ੍ਯ ਆਪਃ—ਅਮਰ, ਅਮ੍ਰੁਕਤ (ਅਮਿਸ਼੍ਰਿਤ)—ਮਿੱਠਾਸ ਨਾਲ ਭਰੇ ਧਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੰਗੀ ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ ਝਪਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀਆਂ, ਉਹ ਸਦਾ ਅੱਗੇ ਧੱਕਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਜੋਂ ਬਾਹਰ ਵਹਿਣ ਲਈ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

Mantra 13

मा कस्य यक्षं सदमिद्धुरो गा मा वेशस्य प्रमिनतो मापेः । मा भ्रातुरग्ने अनृजोॠणं वेर्मा सख्युर्दक्षं रिपोर्भुजेम ॥

ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੈਰੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਯਕ੍ਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਨਾ ਪਈਏ; ਕੁਲ ਦੀ ਬੇਤਰਤੀਬੀ ਦੀ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ਹੇਠਾਂ ਨਾ ਆਈਏ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਬਿਨਾ ਹੱਕ ਵਾਲੇ ਭਰਾ ਦਾ ਋ਣ (਋ਣੰ) ਅਸੀਂ ਨਾ ਚੁੱਕੀਏ; ਵੈਰੀ ਦੇ ਦਕ੍ਸ਼ (ਕੌਸ਼ਲ) ਦੇ ਭੋਗੀ ਨਾ ਬਣੀਏ, ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਦੁਰੁਪਯੋਗ ਨਾ ਕਰੀਏ।

Mantra 14

रक्षा णो अग्ने तव रक्षणेभी रारक्षाणः सुमख प्रीणानः । प्रति ष्फुर वि रुज वीड्वंहो जहि रक्षो महि चिद्वावृधानम् ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਰੱਖਿਆ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ, ਹੇ ਸੁਮੁਖ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿ। ਵਾਪਸੀ ਘਾਤ ਕਰ, ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ—ਘਣੇ ਅੰਹਸ੍ (ਘੋਰ ਪਾਪ/ਅਪਸ਼ਕੁਨ) ਨੂੰ ਤੋੜ ਦੇ; ਰਕ੍ਸ਼ਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵੱਡਾ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵਧਿਆ ਹੋਵੇ।

Mantra 15

एभिर्भव सुमना अग्ने अर्कैरिमान्त्स्पृश मन्मभिः शूर वाजान् । उत ब्रह्माण्यङ्गिरो जुषस्व सं ते शस्तिर्देववाता जरेत ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਰਕਾਂ (ਸਤੁਤੀ-ਗੀਤਾਂ) ਨਾਲ ਸੁਮਨ—ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੋ; ਹੇ ਸ਼ੂਰ, ਸਾਡੇ ਮਨੋਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਜਾਂ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਆਂ/ਬਲਾਂ) ਨੂੰ ਛੂਹ। ਅਤੇ ਹੇ ਅੰਗਿਰਸ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾਣੀਆਂ (ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਤ੍ਰ-ਰਚਨਾਵਾਂ) ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ; ਤਾਂ ਜੋ ਦੇਵਵਾਤ—ਦੇਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ—ਤੇਰੀ ਸ਼ਸਤਿ (ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ) ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Mantra 16

एता विश्वा विदुषे तुभ्यं वेधो नीथान्यग्ने निण्या वचांसि । निवचना कवये काव्यान्यशंसिषं मतिभिर्विप्र उक्थैः ॥

ਹੇ ਵੇਧः—ਵਿਧਾਤਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ—ਅਗਨੀ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਨੀਥਾਨ (ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ) ਅਤੇ ਨਿਣਿਆ ਵਚਨ (ਗੁਪਤ ਬਚਨ) ਘੜੇ ਹਨ। ਕਵੀ ਲਈ ਨਿਵਚਨ (ਰਹੱਸਮਈ ਉਚਾਰ) ਅਤੇ ਕਾਵ੍ਯਾਨਿ (ਕਾਵਿ-ਸੱਚ) — ਵਿਪ੍ਰ ਮੈਂ ਮਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਕਥਾਂ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸਤੁਤੀਆਂ) ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ।