Sukta 12
Sukta 4.12
Vāmadeva Gautama
Agni (Jātavedas)
Triṣṭubh (probable)
ਅਗਨੀ ਜਾਤਵੇਦਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਛੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲਾ ਇਹ ਸੂਕਤ ਅੱਗ-ਤੱਤ ਨੂੰ ਚੇਤਨ ਜਾਣਨਹਾਰ ਵਜੋਂ ਸਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਹਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਤੁਤੀ ਤੋਂ ਇਹ ਸਵੀਕਾਰੋਕਤੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ: ਕਵੀ ਅਗਨੀ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਅਜਾਗ੍ਰਤ’ ਸਮਝ ਨਾਲ ਹੋਏ ਅਪਰਾਧਾਂ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰੇ, ਭੁੱਲ ਦੇ ਬੰਧਨ ਢਿੱਲੇ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਸੰਕੋਚ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਵਧੇਰੇ ਪੂਰਨ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਵਿਜੈ ਵੱਲ ਲੈ ਚਲੇ।
Mantras
Mantra 1
यस्त्वामग्न इनधते यतस्रुक्त्रिस्ते अन्नं कृणवत्सस्मिन्नहन् । स सु द्युम्नैरभ्यस्तु प्रसक्षत्तव क्रत्वा जातवेदश्चिकित्वान् ॥
ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਅਗਨੀ, ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਸ੍ਰੁਚਾ (ਅਰਪਣ-ਚਮਚੀ) ਨਾਲ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਦਿਨ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਤੇਰਾ ਅੰਨ (ਆਹੁਤੀ) ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਤੇਰੇ ਦ੍ਯੁਮ੍ਨ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਤੇਜ) ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਹੇ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਕ੍ਰਤੁ (ਕਾਰਗਰ ਸੰਕਲਪ) ਨਾਲ ਮਹਾਬਲ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ; ਹੇ ਜਾਤਵੇਦਸ, ਚਿਕਿਤ੍ਵਾਨ (ਸਚੇਤ ਗਿਆਤਾ)।
Mantra 2
इध्मं यस्ते जभरच्छश्रमाणो महो अग्ने अनीकमा सपर्यन् । स इधानः प्रति दोषामुषासं पुष्यन्रयिं सचते घ्नन्नमित्रान् ॥
ਹੇ ਮਹਾਨ ਅਗਨੀ! ਜੋ ਕੋਈ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਧਮ (ਇੰਧਨ) ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਬਲ ਅਨੀਕ (ਅਗਰ-ਮੁਖ) ਦੀ ਸੇਵਾ-ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਕੇ ਦੋਸ਼ਾ (ਰਾਤ) ਅਤੇ ਉਸ਼ਾ (ਉਸ਼ਾ/ਸਵੇਰ) ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਰਯਿ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਗਿਰਾਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 3
अग्निरीशे बृहतः क्षत्रियस्याग्निर्वाजस्य परमस्य रायः । दधाति रत्नं विधते यविष्ठो व्यानुषङ्मर्त्याय स्वधावान् ॥
ਅਗਨੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖ਼ਤ੍ਰ (ਵੀਰ-ਸ਼ਕਤੀ) ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ; ਅਗਨੀ ਪਰਮ ਵਾਜ (ਬਲ/ਵਿਜੈ) ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਰਯਿ (ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਹੈ। ਯਵਿਸ਼ਠ, ਸ੍ਵਧਾਵਾਨ—ਵਿਧਤੇ (ਉਪਾਸਕ) ਲਈ ਰਤਨ (ਦਿਵ੍ਯ ਦਾਨ) ਧਰਦਾ ਹੈ; ਮਰਤ੍ਯ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਅਨੁਸ਼ੰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 4
यच्चिद्धि ते पुरुषत्रा यविष्ठाचित्तिभिश्चकृमा कच्चिदागः । कृधी ष्वस्माँ अदितेरनागान्व्येनांसि शिश्रथो विष्वगग्ने ॥
ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼ਤ੍ਰਾ (ਮਨੁੱਖ-ਹਿਤ ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ) ਯਵਿਸ਼ਠ! ਸਾਡੀਆਂ ਅਜਾਗ੍ਰਤ ਚਿੱਤੀਆਂ ਕਰਕੇ ਜੇ ਤੇਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਆਗਹ (ਅਪਰਾਧ) ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ—ਤਾਂ ਅਦਿਤੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅਨਾਗਾਨ (ਨਿਰਦੋਸ਼) ਕਰ। ਹੇ ਅਗਨੀ! ਹਰ ਪਾਸੇ ਸਾਡੇ ਏਨਾਂਸਿ (ਭੁੱਲ-ਪਾਪ) ਦੇ ਬੰਧਨ ਢੀਲੇ ਕਰਕੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦੇ।
Mantra 5
महश्चिदग्न एनसो अभीक ऊर्वाद्देवानामुत मर्त्यानाम् । मा ते सखायः सदमिद्रिषाम यच्छा तोकाय तनयाय शं योः ॥
ਹੇ ਅਗਨੀ! ਪਾਪ ਦੀ ਮਹਾਨ ਨੇੜਤਾ ਤੋਂ ਵੀ—ਉਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੈਦਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮਰਤਯ ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਹਨ—ਸਾਨੂੰ ਬਚਾ। ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਸਖੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਕਦੇ ਹਾਨੀ ਨਾ ਸਹੀਏ। ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਸੁਖ-ਖੈਰ ਬਖ਼ਸ਼।
Mantra 6
यथा ह त्यद्वसवो गौर्यं चित्पदि षिताममुञ्चता यजत्राः । एवो ष्वस्मन्मुञ्चता व्यंहः प्र तार्यग्ने प्रतरं न आयुः ॥
ਹੇ ਵਸੂਓ, ਯਜ੍ਞ-ਯੋਗ ਪੂਜਨੀਯੋ! ਜਿਵੇਂ ਕਦੇ ਫੰਦੇ ਵਿੱਚ ਬੱਝੀ ‘ਗੌਰੀ’ ਨੂੰ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਛੁਡਾਇਆ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਸੰਕੋਚ/ਵ੍ਯੰਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰੋ। ਹੇ ਅਗਨੀ! ਸਾਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਚੱਲ—ਹੋਰ ਦੂਰਲੇ ਪਾਰ ਉਤਾਰ ਤੱਕ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੇਤੂ, ਪੂਰਨ ਆਯੁ ਤੱਕ।
Frequently Asked Questions
It asks Agni Jātavedas to accept correctly ordered offerings, grant radiance and success, forgive mistakes made through lack of awareness, and free the worshipper from inner and outer constriction.
Aditi represents ‘wideness’ and freedom from limitation. The poet asks Agni to make the worshipper guiltless within that wideness—meaning a state of openness, protection, and restored order.
Acitti means unawakened or inattentive understanding. The hymn admits that errors can happen from such lack of clarity and asks Agni to loosen the resulting bonds of fault.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.