
Sukta 4.34
Vāmadeva Gautama
Rbhus (Ṛbhu, Vibhvan, Vāja) with Indra as companion power
Trishtubh
ਇਹ ਸੂਕਤ ਭੂਆਂ—ਭੁ, ਵਿਭਵਨ ਅਤੇ ਵਾਜ—ਨੂੰ ਯਜਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਆ ਕੇ ਸੋਮ ਦੇ “ਮਧੁ” ਦਾ ਪਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾ-ਕੌਸ਼ਲ ਤੇ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਇਸ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਟੱਲ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਤੇ ਸਹਾਇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲੀ-ਝੁਲੀ ਉਲਾਸਤਾ ਰਾਹੀਂ “ਰਤਨਧੇਯ” (ਧਨ/ਵਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ) ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 1
ऋभुर्विभ्वा वाज इन्द्रो नो अच्छेमं यज्ञं रत्नधेयोप यात । इदा हि वो धिषणा देव्यह्नामधात्पीतिं सं मदा अग्मता वः ॥
ਹੇ ਭੁ, ਵਿਭਵਨ, ਵਾਜ—ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਓ, ਇਸ ਰਤਨਧੇਯ ਯਜ्ञ ਵੱਲ। ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਧਿਸ਼ਣਾ ਨੇ ਪੀਤਿ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਮਦ—ਆਨੰਦ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ—ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਆਓ।
Mantra 2
विदानासो जन्मनो वाजरत्ना उत ऋतुभिॠभवो मादयध्वम् । सं वो मदा अग्मत सं पुरंधिः सुवीरामस्मे रयिमेरयध्वम् ॥
ਹੇ ਵਾਜਰਤਨ ਵਾਲੇ ਰਿਭੂਓ! ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਹੋ; ਅਤੇ ਰਿਤੂਆਂ ਦੇ ਤ (ਉਚਿਤ ਕ੍ਰਮ) ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਮਦ (ਉੱਲਾਸ) ਇਕੱਠੇ ਆਉਣ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪੁਰੰਧਿ (ਪਰਿਪੂਰਨਤਾ/ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ) ਵੀ; ਸਾਡੇ ਲਈ ਸੁਵੀਰ (ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਤੇਜਸਵੀ ਸੰਤਾਨ) ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਰਯਿ (ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਕੇ ਵਧਾਓ।
Mantra 3
अयं वो यज्ञ ऋभवोऽकारि यमा मनुष्वत्प्रदिवो दधिध्वे । प्र वोऽच्छा जुजुषाणासो अस्थुरभूत विश्वे अग्रियोत वाजाः ॥
ਹੇ ਰਿਭੂਓ! ਇਹ ਯਜ્ઞ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਪਰਮ ਦ੍ਯੁ (ਦੂਰਲੇ ਸਵਰਗ) ਤੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਮਨੁਸ਼੍ਯਵਤ् (ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਸੁਗਮ) ਬਣਾਇਆ। ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਖੜੇ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਸਭ ਅਗ੍ਰਿਯ (ਪਹਿਲਾਂ ਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ) ਵਾਜ (ਬਲ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ।
Mantra 4
अभूदु वो विधते रत्नधेयमिदा नरो दाशुषे मर्त्याय । पिबत वाजा ऋभवो ददे वो महि तृतीयं सवनं मदाय ॥
ਹੇ ਨਰੋ, ਹੇ ਰਿਭੂਓ! ਵਿਧਾਤਾ (ਉਪਾਸਕ) ਲਈ—ਇੱਥੇ ਹੀ—ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਰਤ੍ਯ ਲਈ—ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਰਤ੍ਨਧੇਯ (ਖਜ਼ਾਨਾ-ਭਰਿਆ ਹਿੱਸਾ) ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੇ ਵਾਜੋ, ਹੇ ਰਿਭੂਓ! ਪੀਓ; ਕਿਉਂਕਿ ਮਦ (ਆਨੰਦ-ਉੱਲਾਸ) ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਹਾਨ ਤ੍ਰਿਤੀਯ ਸਵਨ (ਤੀਜਾ ਸੋਮ-ਪਾਨ) ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Mantra 5
आ वाजा यातोप न ऋभुक्षा महो नरो द्रविणसो गृणानाः । आ वः पीतयोऽभिपित्वे अह्नामिमा अस्तं नवस्व इव ग्मन् ॥
ਹੇ ਵਾਜੋ, ਆਓ; ਹੇ ਭੁਕ੍ਸ਼ਣੋ, ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਨੇੜੇ ਆਓ—ਮਹਾਨ ਨਰੋ, ਦ੍ਰਵਿਣ ਦੇ ਸੁਆਮੀਓ—ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਨ (ਪੀਤਯಃ) ਆਉਣ; ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਮੁੜ ਆਉਣ ਵਾਲੇ, ਤਿਵੇਂ ਇਸ ਸਾਡੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ-ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਆਓ।
Mantra 6
आ नपातः शवसो यातनोपेमं यज्ञं नमसा हूयमानाः । सजोषसः सूरयो यस्य च स्थ मध्वः पात रत्नधा इन्द्रवन्तः ॥
ਹੇ ਸ਼ਵਸ ਦੇ ਨਪਾਤੋ, ਆਓ; ਇਸ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਕੋਲ ਨੇੜੇ ਆਓ—ਨਮਸਕਾਰ ਨਾਲ ਬੁਲਾਏ ਹੋਏ। ਇਕਸੁਰ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੂਰਯੋ, ਜਿਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਖੜੇ ਹੋ—ਮਧੁ ਦਾ ਪਾਨ ਕਰੋ; ਹੇ ਰਤਨ-ਧਾਰਕੋ, ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਬਲਵਾਨ ਹੋਏ, ਇਸ ਰਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ।
Mantra 7
सजोषा इन्द्र वरुणेन सोमं सजोषाः पाहि गिर्वणो मरुद्भिः । अग्रेपाभिॠतुपाभिः सजोषा ग्नास्पत्नीभी रत्नधाभिः सजोषाः ॥
ਇਕਸੁਰ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਇੰਦਰ, ਵਰੁਣ ਨਾਲ ਸੋਮ ਪੀ; ਇਕਸੁਰ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਗਿਰਵਣ, ਮਰੁਤਾਂ ਨਾਲ ਪੀ। ਇਕਸੁਰ ਹੋ ਕੇ ਪਹਿਲੇ ਪਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ, ਰਿਤੁ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ; ਇਕਸੁਰ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵ-ਪਤਨੀਆਂ—ਰਤਨ-ਧਾਰਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਨਾਲ।
Mantra 8
सजोषस आदित्यैर्मादयध्वं सजोषस ऋभवः पर्वतेभिः । सजोषसो दैव्येना सवित्रा सजोषसः सिन्धुभी रत्नधेभिः ॥
ਇਕ-ਮਨ ਹੋ ਕੇ ਆਦਿਤਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ; ਇਕ-ਮਨ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਭੂਓ, ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ। ਇਕ-ਮਨ ਹੋ ਕੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸਵਿਤ੍ਰ ਨਾਲ; ਇਕ-ਮਨ ਹੋ ਕੇ ਸਿੰਧੂਆਂ ਨਾਲ—ਰਤਨ-ਧਾਰਕ, ਸ਼ਕਤੀ-ਵਹਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲ।
Mantra 9
ये अश्विना ये पितरा य ऊती धेनुं ततक्षुॠभवो ये अश्वा । ये अंसत्रा य ऋधग्रोदसी ये विभ्वो नरः स्वपत्यानि चक्रुः ॥
ਜੋ ਅਸ਼ਵਿਨ ਬਣੇ, ਜੋ ਪਿਤਰ ਬਣੇ, ਜੋ ਸਹਾਇਤਾ ਹਨ—ਉਹੀ ਭੂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਧੇਨੂ ਨੂੰ ਘੜਿਆ, ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅਸ਼ਵਾਂ ਨੂੰ ਰਚਿਆ। ਜੋ ਅਚੂਕ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿਆਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਵਿਭਵਾ-ਸਮ ਮਹਾਨ ਨਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ੍ਵਪਤ੍ਯਾਨਿ—ਕੁਸ਼ਲ ਕਰਤੱਬ—ਕੀਤੇ।
Mantra 10
ये गोमन्तं वाजवन्तं सुवीरं रयिं धत्थ वसुमन्तं पुरुक्षुम् । ते अग्रेपा ऋभवो मन्दसाना अस्मे धत्त ये च रातिं गृणन्ति ॥
ਤੁਸੀਂ ਗੋਮੰਤ—ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ—ਵਾਜਵੰਤ—ਵਿਜੈ-ਬਲ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ—ਅਤੇ ਸੁਵੀਰ—ਵੀਰ-ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ—ਐਸਾ ਰਯਿ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ; ਵਸੁਮੰਤ, ਪੁਰੁਕ੍ਸ਼ੁ—ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਵਧਣ ਵਾਲਾ—ਧਨ। ਹੇ ਭੂਓ, ਅਗ੍ਰੇਪਾ—ਅਗੇਤਰ ਵਾਧੇ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ—ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਮੰਦਸਾਨ; ਉਹ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਧਰੋ, ਅਤੇ ਜੋ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਾਤ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।
Mantra 11
नापाभूत न वोऽतीतृषामानिःशस्ता ऋभवो यज्ञे अस्मिन् । समिन्द्रेण मदथ सं मरुद्भिः सं राजभी रत्नधेयाय देवाः ॥
ਹੇ ਭੂਓ, ਇਸ ਯਜ्ञ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੋਈ ਨਾਕਾਮੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਬਿਨਾ ਸਤੁਤੀ ਦੇ ਬੁਲਾਵੇ ਨੂੰ ਲੰਘ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਭੁੱਲ। ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਮਦ-ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਇਕ ਹੋਵੋ; ਮਰੁਤਾਂ ਨਾਲ ਇਕ ਹੋਵੋ; ਰਾਜਿਆਂ (ਸ਼ਾਸਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਨਾਲ ਵੀ ਇਕ ਹੋਵੋ—ਹੇ ਦੇਵੋ, ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਰਤਨ-ਨਿਧਾਨ ਟਿਕਾਉਣ ਲਈ।
They are three divine artisan-powers—Ṛbhu, Vibhvan, and Vāja—famed for perfect skill, renewal, and making the sacrifice effective. This hymn calls them to come and drink soma with Indra.
Indra represents empowering force and victorious energy. Joined with the Ṛbhus’ perfected skill, the hymn seeks a complete power: strength plus mastery, resulting in ‘treasure’ (boons) for the sacrificer.
Literally it is the ‘placing/setting of treasure.’ In context it means securing blessings—wealth, strength, inspiration, and successful outcomes—firmly established through the properly performed soma rite.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.