Sukta 26
Sukta 4.26
Vāmadeva Gautama (RV 4.26 is traditionally his)
Indra (hymn context), with a strong self-revelatory (aham) voice; sometimes read as the seer speaking with divine identification
Triṣṭubh
ਗਵੇਦ 4.26 ਇੱਕ ਤੀਖੀ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ “ਅਹੰ” (ਮੈਂ) ਦੀ ਵਾਣੀ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੌਰਾਣਿਕ ਪਾਤਰਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਜੋੜਦਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਬੋਲ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਇਹ ਸ਼੍ਯੇਨ (ਬਾਜ਼) ਦੀ ਮਿਥਿਕ ਉਡਾਣ ਵੱਲ ਮੁੜਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੂ ਲਈ ਸੋਮ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਉਲਾਸ ਦੀ ਜਿੱਤੂ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਝਾੜ ਸੁੱਟਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਸ ਸੂਕਤ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੰਦਰ/ਸੋਮ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ (ਸਤੁਤੀ) ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਪਹਿਚਾਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰ ਬਣਦੀ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
अहं मनुरभवं सूर्यश्चाहं कक्षीवाँ ऋषिरस्मि विप्रः । अहं कुत्समार्जुनेयं न्यृञ्जेऽहं कविरुशना पश्यता मा ॥
ਮੈਂ ਮਨੂ ਬਣਿਆ, ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਬਣਿਆ; ਮੈਂ ਕਕਸ਼ੀਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹਾਂ—ਵਿਪ੍ਰ, ਪ੍ਰੇਰਿਤ। ਮੈਂ ਅਰਜੁਨ-ਪੁੱਤਰ ਕੁਤਸ ਨੂੰ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਕਵੀ ਉਸ਼ਨਾ ਹਾਂ—ਮੈਨੂੰ ਵੇਖੋ।
Mantra 2
अहं भूमिमददामार्यायाहं वृष्टिं दाशुषे मर्त्याय । अहमपो अनयं वावशाना मम देवासो अनु केतमायन् ॥
ਅਹੰ ਆਰਯ ਲਈ ਵਿਸਾਲ ਧਰਤੀ ਦੱਤੀ; ਦਾਨ-ਯਜ्ञ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਰਤ੍ਯ ਨੂੰ ਮੈਂ ਵਰਖਾ ਬਖ਼ਸ਼ੀ। ਤਰਸਦੀ ਧਾਰ ਨਾਲ ਮੈਂ ਆਪਹ (ਜਲਾਂ) ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਗਿਆ; ਮੇਰੇ ਕੇਤੁ—ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਦੀਵੇ—ਪਿੱਛੇ ਦੇਵ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦੇ ਆਏ।
Mantra 3
अहं पुरो मन्दसानो व्यैरं नव साकं नवतीः शम्बरस्य । शततमं वेश्यं सर्वताता दिवोदासमतिथिग्वं यदावम् ॥
ਅਹੰ ਮੰਦਸਾਨ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੰਬਰ ਦੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਪੁਰ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ—ਨੌਂ ਅਤੇ ਨਿਨਾਨਵੇਂ ਇਕੱਠੇ। ਸਰਵਤਾਤਾ (ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ) ਹੋ ਕੇ, ਸੌਵੇਂ ਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਵਾਂਗ, ਦਿਵੋਦਾਸ ਅਤਿਥਿਗ੍ਵ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ।
Mantra 4
प्र सु ष विभ्यो मरुतो विरस्तु प्र श्येनः श्येनेभ्य आशुपत्वा । अचक्रया यत्स्वधया सुपर्णो हव्यं भरन्मनवे देवजुष्टम् ॥
ਪ੍ਰ ਸੁ—ਵਿਭ੍ਯਃ (ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ)—ਹੇ ਮਰੁਤੋ, ਉਹ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲੇ; ਪ੍ਰ ਸ਼੍ਯੇਨਃ ਸ਼੍ਯੇਨੇਭ੍ਯਃ—ਬਾਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਾਜ—ਆਸ਼ੁਪਤ੍ਵਾ, ਤੇਜ਼ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲਾ। ਯਤ ਅਚਕ੍ਰਯਾ ਸ੍ਵਧਯਾ ਸੁਪਰਨਃ ਮਨਵੇ ਦੇਵਜੁਸ਼ਟੰ ਹਵ੍ਯੰ ਭਰਤ—ਉਦੋਂ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਸੁਪਰਨ ਨੇ ਮਨੁ ਲਈ ਦੇਵ-ਪ੍ਰਿਯ ਹਵਿ ਲਿਆਇਆ।
Mantra 5
भरद्यदि विरतो वेविजानः पथोरुणा मनोजवा असर्जि । तूयं ययौ मधुना सोम्येनोत श्रवो विविदे श्येनो अत्र ॥
ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਬਾਹਰ ਲਿਆਇਆ, ਤਦੋਂ ਵੇਗ ਨਾਲ ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ, ਮਨੋ-ਜਵ ਨਾਲ ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਦੌੜ ਪਿਆ। ਮਧੁਰ ਸੋਮ-ਰਸ ਨਾਲ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸ਼੍ਯੇਨ (ਬਾਜ਼) ਨੇ ਉਸ ਜਿੱਤ ਵਾਲੀ ਲਿਆਉਣ ਨਾਲ ਯਸ਼ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
Mantra 6
ऋजीपी श्येनो ददमानो अंशुं परावतः शकुनो मन्द्रं मदम् । सोमं भरद्दादृहाणो देवावान्दिवो अमुष्मादुत्तरादादाय ॥
ਜੀਪੀ—ਸਿੱਧੀਆਂ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼੍ਯੇਨ, ਅੰਸ਼ੁ (ਪਿਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਮ-ਅੰਕੁਰ) ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਪਰਾਵਤ (ਦੂਰ ਪਾਰ) ਤੋਂ ਮੰਦਰ ਮਦ—ਆਨੰਦ—ਲਿਆਇਆ। ਦੇਵਾਵਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਉਸ ਉੱਚੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਸੋਮ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਲਿਆਇਆ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਛੀਨ ਲਿਆ।
Mantra 7
आदाय श्येनो अभरत्सोमं सहस्रं सवाँ अयुतं च साकम् । अत्रा पुरंधिरजहादरातीर्मदे सोमस्य मूरा अमूरः ॥
ਛੀਨ ਕੇ ਸ਼੍ਯੇਨ ਸੋਮ ਨੂੰ ਲਿਆਇਆ—ਸਹਸ੍ਰ ਸਵਾਂ (ਪਿਸਾਈਆਂ), ਅਤੇ ਅਯੁਤ—ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ—ਇਕੱਠੇ। ਇੱਥੇ ਪੁਰੰਧੀ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ) ਨੇ ਅਰਾਤੀ—ਵੈਰ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਨੂੰ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ; ਸੋਮ ਦੇ ਮਦ ਵਿੱਚ ਮੂਰਾ—ਭਟਕਾਵੇ ਤੇ ਗੁੰਝਲਾਂ—ਅਮੂੜ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੱਤਾ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
The hymn uses an “aham” voice to show inspired identity: the seer speaks as if his awakened consciousness participates in divine powers and legendary roles, a hallmark of Vāmadeva’s visionary style.
The Śyena is the swift, superhuman bird-power that seizes and brings Soma to Manu. In ritual and symbolism, it represents the victorious acquisition of divine inspiration/ecstasy for the sacrifice.
It teaches that through right offering and inspired speech, one can gain Soma-like clarity and strength, drive away hostile forces, and move from confusion to a steadier, luminous state of mind.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.