Sukta 41
Sukta 4.41
Vāmadeva Gautama (Maṇḍala 4 context)
Indra-Varuṇa (paired powers: forceful victory + vast law/purity)
Triṣṭubh (probable)
ਇਹ ਸੂਕਤ ਜੋੜੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਵੀ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾਪੂਰਵਕ ਭੇਟ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ṛਤ (ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਕ ਕ੍ਰਮ) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਿਤ ਜਿੱਤੂ ਬਲ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ। ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਹਾਨੀਆਂ—ਦੁਰਭਾਵਨਾ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ, ਅਤੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਡਰ—ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦੇਣ; ਅਤੇ ਅਸ਼ਵ-ਸ਼ਕਤੀ, ਰਥ-ਸ਼ਕਤੀ, ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਵਾਧੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸਥਿਰ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਣ।
Mantras
Mantra 1
इन्द्रा को वां वरुणा सुम्नमाप स्तोमो हविष्माँ अमृतो न होता । यो वां हृदि क्रतुमाँ अस्मदुक्तः पस्पर्शदिन्द्रावरुणा नमस्वान् ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ, ਕਿਹੜਾ ਸਤੋਤ੍ਰ-ਹਵਿਸ਼ਯੁਕਤ ਅਰਪਣ ਤੁਹਾਡਾ ਸੁਮਨ (ਕਿਰਪਾ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਿਆ ਹੈ—ਹਵਿਸ਼ਮਾਨ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਸਮਾਨ ਹੋਤਾ ਵਾਂਗ? ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਤੁ (ਸੰਕਲਪ-ਸ਼ਕਤੀ) ਵਾਲਾ ਸਾਡਾ ਉਚਾਰਿਆ ਬਚਨ, ਨਮਸਕਾਰ ਨਾਲ ਨਮਦਾ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਇੰਦਰ-ਵਰੁਣ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਛੂਹ ਗਿਆ ਹੈ।
Mantra 2
इन्द्रा ह यो वरुणा चक्र आपी देवौ मर्तः सख्याय प्रयस्वान् । स हन्ति वृत्रा समिथेषु शत्रूनवोभिर्वा महद्भिः स प्र शृण्वे ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ, ਜੋ ਮਰਤ੍ਯ ਯਜ੍ਞ-ਪ੍ਰਯਾਸ ਵਿੱਚ ਧਨਵਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਸਖ੍ਯ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਪੀ (ਨਿਕਟ ਸੰਗਤ) ਬਣਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾਂ, ਰੋਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ; ਸਮਿਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਦਲਾਂ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਸਹਾਇਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੇਤੂ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Mantra 3
इन्द्रा ह रत्नं वरुणा धेष्ठेत्था नृभ्यः शशमानेभ्यस्ता । यदी सखाया सख्याय सोमैः सुतेभिः सुप्रयसा मादयैते ॥
ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਤਨ (ਧਨ-ਵਰ) ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਰੱਖਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਤੇ ਸ਼੍ਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸਖੇ ਸਖ੍ਯ ਲਈ, ਸੁਪ੍ਰਯਸ (ਸੁੰਦਰ ਯਜ੍ਞ-ਪ੍ਰਯਾਸ) ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ, ਸੁਤ ਸੋਮਾਂ ਨਾਲ ਆਨੰਦਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Mantra 4
इन्द्रा युवं वरुणा दिद्युमस्मिन्नोजिष्ठमुग्रा नि वधिष्टं वज्रम् । यो नो दुरेवो वृकतिर्दभीतिस्तस्मिन्मिमाथामभिभूत्योजः ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ, ਹੇ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਬਲਵਾਨ ਉਗ੍ਰੋ, ਇਸ (ਸਾਡੇ ਅਸਤਿਤ੍ਵ) ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜਸਵੀ, ਅਤਿਪ੍ਰਬਲ ਵਜ੍ਰ ਨੂੰ ਟਿਕਾਓ। ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਦੁਸ਼ਭਾਵ ਹੈ, ਜੋ ਭੇੜੀਏ ਵਾਂਗ ਫਾੜਨ ਵਾਲੀ ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਛਲ-ਭਰਿਆ ਡਰ ਹੈ—ਉਸੇ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤੂ ਬਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿਓ।
Mantra 5
इन्द्रा युवं वरुणा भूतमस्या धियः प्रेतारा वृषभेव धेनोः । सा नो दुहीयद्यवसेव गत्वी सहस्रधारा पयसा मही गौः ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ, ਇਸ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਧੀ (ਧਿਯಃ) ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਣੋ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਦੁੱਧ ਵਾਲੀ ਧੇਨੂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਗੌ—ਸਹਸ੍ਰ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਪਯਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ—ਚਰਾਗਾਹ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਵਾਂਗ ਚਲਦੀ ਹੋਈ, ਸਾਨੂੰ ਦੁੱਧ ਦੋਹੇ।
Mantra 8
ता वां धियोऽवसे वाजयन्तीराजिं न जग्मुर्युवयूः सुदानू । श्रिये न गाव उप सोममस्थुरिन्द्रं गिरो वरुणं मे मनीषाः ॥
ਬਲ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇਹ ਧੀਆਂ (ਪ੍ਰੇਰਣਾਵਾਂ) ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਦੌੜ ਵਾਂਗ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਯੁਵਾ ਸੁਦਾਨੂ। ਸ਼੍ਰੀ ਲਈ ਗਾਂਵਾਂ ਜਿਵੇਂ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਸੋਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਮੇਰੀਆਂ ਗਿਰੋ ਇੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਮੇਰੀਆਂ ਮਨੀਸ਼ਾਵਾਂ (ਵਿਚਾਰ-ਰਚਨਾਵਾਂ) ਵਰੁਣ ਵੱਲ।
Mantra 10
अश्व्यस्य त्मना रथ्यस्य पुष्टेर्नित्यस्य रायः पतयः स्याम । ता चक्राणा ऊतिभिर्नव्यसीभिरस्मत्रा रायो नियुतः सचन्ताम् ॥
ਅਸ਼ਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਰਥ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਕ ਵਾਧੇ ਵਾਲੀ ਨਿੱਤ ਰਾਯ (ਧਨ) ਦੇ ਅਸੀਂ ਮਾਲਕ ਬਣੀਏ। ਅਤੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ (ਇੰਦਰ–ਵਰੁਣ), ਸਦਾ ਨਵੀਂ-ਨਵੀਂ ਊਤੀਆਂ ਘੜਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਥੇ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਧਨ ਦੀਆਂ ਨਿਯਤ ‘ਨਿਯੁਤਾਂ’ (ਸੁਚੱਜੀਆਂ ਜੋੜਤਾਂ) ਜੋੜ ਦੇਣ/ਸਚਾ ਦੇਣ।
Frequently Asked Questions
They represent complementary powers: Indra gives decisive victory and protection, while Varuṇa upholds ṛta (truth and moral order). Together, strength becomes lawful and steady rather than chaotic.
It asks them to crush harmful forces like ill-will, predatory aggression, and deceiving fear—both from outside opponents and from inner anxiety or confusion.
It seeks enduring, well-ordered prosperity: strength like horses, effective movement like chariots, steady nourishment, and “ever-new helps” that keep wealth and success aligned with ṛta.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.