Sukta 45
Sukta 4.45
Vāmadeva Gautama
Aśvinau (context of adjacent hymns; this sukta continues Aśvin imagery)
Jagatī or Triṣṭubh (verse appears longer; exact meter requires scansion—left as probable)
ਇਹ ਸੂਕਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਵ੍ਯ ਜੁੜਵਾਂ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਕਾਸ਼-ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਦੌੜਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਥ ਉਸ਼ਾ ਦੀ ਕਿਰਣ ਵਾਂਗ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਮ-ਪੀੜਨਾਂ ਤੱਕ ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਜੋੜੇ ਘੋੜਿਆਂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਰਾਂ ਵਾਲੇ ਹੰਸਾਂ ਅਤੇ ਮਧੂ-ਮੱਖੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਚਿੱਤਰਮਈ ਉਪਮਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਦਾਤਾ, ਚਿਕਿਤਸਕ ਅਤੇ ਆਨੰਦ-ਦਾਇਕ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਯਜਮਾਨ ਅਤੇ ਕਰਮਕਾਂਡ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਆਮਦ ਅਤੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
एष स्य भानुरुदियर्ति युज्यते रथः परिज्मा दिवो अस्य सानवि । पृक्षासो अस्मिन्मिथुना अधि त्रयो दृतिस्तुरीयो मधुनो वि रप्शते ॥
ਵੇਖੋ—ਇਸ ਦਾ ਭਾਨੁ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼) ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ; ਸਭ ਪਾਸੀਂ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਰਥ ਦਿਉ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ-ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਜੋਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਜੋੜੇ ਪૃક્ષਾਸ (ਅਸ਼ਵ) ਟਿਕਾਏ ਗਏ ਹਨ; ਤਿੰਨ ਦ੍ਰਿਤੀ (ਚਮੜੇ ਦੇ ਥੈਲੇ) ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਮਧੁ ਦੀ—ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Mantra 2
उद्वां पृक्षासो मधुमन्त ईरते रथा अश्वास उषसो व्युष्टिषु । अपोर्णुवन्तस्तम आ परीवृतं स्वर्ण शुक्रं तन्वन्त आ रजः ॥
ਉਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਵ੍ਯੁਸ਼੍ਟਿ-ਘੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਮਧੁਮਯ ਪૃક્ષਾਸ (ਅਸ਼ਵ) ਅਤੇ ਰਥ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਦੌੜਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਚੌਫੇਰੇ ਢੱਕੇ ਤਮਸ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਦੇਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਸੁਵਰਨ ਵਰਗਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰ (ਤੇਜਸਵੀ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰਜਃ (ਅੰਤਰਿਕਸ਼) ਵਿੱਚ ਤਾਣ ਦੇਂਦੇ ਹਨ।
Mantra 3
मध्वः पिबतं मधुपेभिरासभिरुत प्रियं मधुने युञ्जाथां रथम् । आ वर्तनिं मधुना जिन्वथस्पथो दृतिं वहेथे मधुमन्तमश्विना ॥
ਮਧੁ ਪੀਓ—ਮਧੁ-ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਆਸਨ (ਮੂੰਹਾਂ) ਨਾਲ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯ ਮਧੁ ਲਈ ਰਥ ਜੋਤੋ। ਮਧੁ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਰਾਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤਨੀ (ਮੋੜਦਾਰ ਪਗਡੰਡੀ) ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹੋ; ਹੇ ਅਸ਼ਵਿਨੌ, ਤੁਸੀਂ ਮਧੁਮੰਤ ਦ੍ਰਿਤੀ (ਚਮੜੇ ਦਾ ਥੈਲਾ) ਵਾਹੁੰਦੇ ਹੋ।
Mantra 4
हंसासो ये वां मधुमन्तो अस्रिधो हिरण्यपर्णा उहुव उषर्बुधः । उदप्रुतो मन्दिनो मन्दिनिस्पृशो मध्वो न मक्षः सवनानि गच्छथः ॥
ਹੰਸਾਂ ਵਾਂਗ—ਮਧੁ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਅਚੂਕ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਪਰਾਂ ਵਾਲੇ—ਉਸ਼ਾ ਨਾਲ ਜਾਗੇ ਹੋਏ, ਪਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਉੱਛਲ ਕੇ ਉੱਠਦੇ; ਆਨੰਦਮਈ, ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਛੂਹਦੇ—ਮਧੁ ਦੀਆਂ ਮੱਖੀਆਂ ਵਾਂਗ ਤੁਸੀਂ ਸੋਮ ਦੇ ਸਵਨ-ਪੇੜਾਂ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋ।
Mantra 5
स्वध्वरासो मधुमन्तो अग्नय उस्रा जरन्ते प्रति वस्तोरश्विना । यन्निक्तहस्तस्तरणिर्विचक्षणः सोमं सुषाव मधुमन्तमद्रिभिः ॥
ਹੇ ਅਸ਼ਵਿਨੋ, ਉਸ਼ਾ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਸੁਚਾਰੂ ਅਗਨੀਆਂ—ਆਨੰਦ ਦੀ ਮਿਠਾਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ—ਜਾਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਦਿਨ ਵੱਲ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਦ ਹੀ ਕੰਮ ਲਈ ਨਿਪੁਣ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੀ, ਵਿਵੇਕੀ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਸ਼ਕਤੀ, ਅਦ੍ਰਿ (ਪੇੜਨ-ਪੱਥਰਾਂ) ਨਾਲ ਮਧੁਮੰਤ ਸੋਮ ਨੂੰ ਪੇੜਦੀ ਹੈ—ਅੰਦਰਲੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਰਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੁਹਾਉਂਦੀ ਹੈ।
Mantra 6
आकेनिपासो अहभिर्दविध्वतः स्वर्ण शुक्रं तन्वन्त आ रजः । सूरश्चिदश्वान्युयुजान ईयते विश्वाँ अनु स्वधया चेतथस्पथः ॥
ਤੀਖੇ ਅਗਰ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ, ਤੁਸੀਂ ਅੱਗੇ ਧੱਕਦੇ ਹੋ—ਮੱਧ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹੋ। ਸੂਰਜ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅਸ਼ਵ ਜੋੜ ਕੇ ਚਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸ੍ਵਧਾ—ਜਨਮਜਾਤ ਸ਼ਕਤੀ—ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਗਤੀ ਦੇ ਸਭ ਰਾਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਤੇ ਸੁਮਾਰਗ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋ।
Mantra 7
प्र वामवोचमश्विना धियंधा रथः स्वश्वो अजरो यो अस्ति । येन सद्यः परि रजांसि याथो हविष्मन्तं तरणिं भोजमच्छ ॥
ਹੇ ਅਸ਼ਵਿਨੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਵਾਹਕ ਧੀ (ਧਿਯੰ) ਉਚਾਰੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡਾ ਰਥ ਸੁੰਦਰ ਅਸ਼ਵਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਅਜਰ—ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ। ਉਸੇ ਰਥ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਮੱਧ-ਲੋਕ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ, ਹਵਿਸ਼ਮੰਤ—ਹਵਿਸ਼ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਤੇਜ਼ ਤਰਣਿ ਭੋਜ ਕੋਲ ਸਿੱਧੇ ਆਉਂਦੇ ਹੋ; ਜੋ ਯਜ੍ਞ-ਹਵਿ ਨੂੰ ਯਥਾਵਿਧਿ ਭੋਗਦਾ ਅਤੇ ਵੰਡਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
The Aśvins are divine twin helpers who ride a swift chariot, arrive at dawn, and bring healing, protection, and good fortune. The hymn invites them to come quickly to the Soma offering.
Swans suggest graceful dawn-flight and purity, while bees suggest eager movement toward sweetness. Together, the images say the Aśvins awaken with dawn and rush joyfully and surely to the Soma pressings.
Its purpose is invocation: to yoke the Aśvins’ presence to the sacrifice so they attend the morning Soma pressing, accept offerings, and bless the patron with vitality and successful outcomes.
Ask anything about Sukta 45 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.