Sukta 15
Sukta 4.15
Agni
Gāyatrī (probable; short 3-pāda form typical of gāyatrī-like verses)
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਪੁਰੋਹਿਤ ਹੈ—ਜੋ ਹਵੀਆਂ ਨੂੰ ‘ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘੁਮਾ ਕੇ’ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਯੱਗ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਪਰਿਪੂਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਾਤੇ ਨੂੰ ਰਤਨ ਆਦਿ ਖਜ਼ਾਨਿਆਂ ਨਾਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਕਰਕੇ ਚਮਕਾਉਣ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੈ—ਤੇਜ਼ ਦੌੜਦੇ ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ, ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਲਾਲੀਮਾਯ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਅੱਗ ਇੱਕ ਦਿਪਤਿਮਾਨ, ਸੁਗਠਿਤ ਸ਼ਕਤੀ ਬਣ ਕੇ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਹਵੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
अनायतो अनिबद्धः कथायं न्यङ्ङुत्तानोऽव पद्यते न । कया याति स्वधया को ददर्श दिवः स्कम्भः समृतः पाति नाकम् ॥
ਸਾਡੇ ਅਧਵਰ ਯਜ्ञ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ—ਹੋਤਾ—ਵਾਜੀ (ਵਿਜੇਤਾ, ਬਲਵਾਨ) ਹੋ ਕੇ ਪਰਿ (ਚੱਕਰ ਲਾ ਕੇ) ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਯਜ੍ਞਿਯ (ਪੂਜਨੀਯ) ਉਹ ਦੇਵ, ਅਰਪਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਥਾਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 2
अग्निर्होता नो अध्वरे वाजी सन्परि णीयते । देवो देवेषु यज्ञियः ॥
ਅਗਨੀ ਸੁਵਿਉਂਜਿਤ ਅਧਵਰ (ਯੱਗ) ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਰਥੀ ਵਾਂਗ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਹਵਿਸ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਗਤੀ (ਪ੍ਰਯਃ) ਟਿਕਾਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 3
परि वाजपतिः कविरग्निर्हव्यान्यक्रमीत् । दधद्रत्नानि दाशुषे ॥
ਵਾਜਪਤੀ, ਕਵੀ ਅਗਨੀ ਹਵਿਸਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦਿਆਂ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ; ਦਾਸ਼ੁਸ਼ (ਯੱਗ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾਤਾ) ਵਿਚ ਰਤਨਾਂ ਨੂੰ ਟਿਕਾਂਦਾ ਹੈ—ਸਿੱਧੀ ਦੇ ਰਤਨ ਧਾਰ ਕੇ।
Mantra 4
अयं यः सृञ्जये पुरो दैववाते समिध्यते । द्युमाँ अमित्रदम्भनः ॥
ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ—ਜੋ ਸ੍ਰਿੰਜਯ ਲਈ ਦੈਵਵਾਤ (ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰੇਰਣਾ) ਦੇ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮਨ ਵਿੱਚ ਦ੍ਯੁਮਾਨ, ਅਮਿਤ੍ਰ-ਦੰਭਨ—ਅਸੱਤ ਦੇ ਵੈਰੀ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਾਲਾ।
Mantra 5
अस्य घा वीर ईवतोऽग्नेरीशीत मर्त्यः । तिग्मजम्भस्य मीळ्हुषः ॥
ਇਸ ਅਗਨੀ ਦਾ—ਵੇਗਵਾਨ ਦਾਤਾ ਦਾ—ਅਧਿਕਾਰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮਰਤ੍ਯ ਵੀਰ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਤਿੱਖੇ-ਜਬੜੇ ਵਾਲੇ, ਬਲਵਾਨ ਸਹਾਇਕ ਮੀਲ਼੍ਹੁਸ਼ (ਲੋੜੀਂਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ) ਉੱਤੇ ਉਹ ਮਾਲਕ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Mantra 6
तमर्वन्तं न सानसिमरुषं न दिवः शिशुम् । मर्मृज्यन्ते दिवेदिवे ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਮਲ ਕੇ ਚਮਕਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਜਿੱਤ ਲਈ ਦੌੜਦੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਉ ਦਾ ਲਾਲੀਮਾਵਾਂ ਬੱਚਾ; ਇਉਂ ਜਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਚਮਕਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Mantra 7
बोधद्यन्मा हरिभ्यां कुमारः साहदेव्यः । अच्छा न हूत उदरम् ॥
ਜਦੋਂ ਸਾਹਦੇਵ੍ਯ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਹਰਿਆਂ ਨਾਲ (ਦੋ ਤਾਮ੍ਰਵਰਨ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ) ਮੈਨੂੰ ਜਗਾਇਆ, ਤਦ ਉਹ ਆਹਵਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਆਇਆ—ਸਿੱਧਾ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਤੱਕ—ਯਜ੍ਞ-ਅਰਪਣ ਲਈ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੋਇਆ।
Mantra 8
उत त्या यजता हरी कुमारात्साहदेव्यात् । प्रयता सद्य आ ददे ॥
ਅਤੇ ਉਹ ਦੋ ਯਜਨੀਯ ਹਰੀ (ਅਸ਼ਵ)—ਸਾਹਦੇਵ੍ਯ ਨੌਜਵਾਨ ਤੋਂ—ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਆ ਕੇ ਸਾਨੂੰ (ਸਹਾਇਤਾ) ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ।
Mantra 9
एष वां देवावश्विना कुमारः साहदेव्यः । दीर्घायुरस्तु सोमकः ॥
ਹੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸ਼ਵਿਨੋ, ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ (ਸੰਰਖਿਤ) ਸਾਹਦੇਵ੍ਯ ਨੌਜਵਾਨ ਹੈ; ਸੋਮਕ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ—ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਲਕ ਸੁਰ-ਸਮਨ੍ਵਯ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ।
Mantra 10
तं युवं देवावश्विना कुमारं साहदेव्यम् । दीर्घायुषं कृणोतन ॥
ਹੇ ਦੇਵ ਅਸ਼ਵਿਨੋ, ਇਸ ਸਾਹਦੇਵ੍ਯ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ—ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ—ਦੀਰਘ ਆਯੁ ਵਾਲਾ ਕਰੋ।
Frequently Asked Questions
It praises Agni as the priestly fire who purifies and completes the sacrifice, carries offerings to the gods, and rewards the generous worshipper with “treasures” (ratna).
Because the fire is tended daily—fed, kept bright, and made steady. The image also suggests inner refinement: attention and discipline make one’s aspiration luminous and effective.
It can be recited at the lighting of a lamp or sacred fire, or before offerings, to invoke clarity, purification, and right order—symbolically asking Agni to carry one’s intention upward.
Ask anything about Sukta 15 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.