Sukta 53
Sukta 4.53
Savitṛ (Savitar)
ਇਹ ਸੂਕਤ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਵਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ, ਤ (ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ) ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਵੱਲ ਉਠਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਕ ਨਿਯਮਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਟੱਲ ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਫੈਲੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਤੇ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਰਾਹੀਂ ਨਿਵਾਸ, ਪੋਸ਼ਣ, ਸੰਤਾਨ ਅਤੇ ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
तद्देवस्य सवितुर्वार्यं महद्वृणीमहे असुरस्य प्रचेतसः । छर्दिर्येन दाशुषे यच्छति त्मना तन्नो महाँ उदयान्देवो अक्तुभिः ॥
ਸਵਿਤ੍ਰ ਦੇਵ ਦੀ ਉਹ ਪਰਮ, ਇੱਛਿਤ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾ—ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰਜ್ಞਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਅਸੁਰ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦੀ—ਅਸੀਂ ਚੁਣਦੇ ਹਾਂ। ਜਿਸ ਰੱਖਿਆ-ਛਤਰ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਤਮ-ਬਲ ਦੁਆਰਾ ਦਾਨੀ ਨੂੰ ਦਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਮਹਾਨ ਦੇਵ ਸਾਡੇ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀਆਂ ਜੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਉਦਯ ਹੋਵੇ, ਸਾਡੇ ਅਸਤਿਤਵ ਨੂੰ ਜਗਾਏ।
Mantra 2
दिवो धर्ता भुवनस्य प्रजापतिः पिशङ्गं द्रापिं प्रति मुञ्चते कविः । विचक्षणः प्रथयन्नापृणन्नुर्वजीजनत्सविता सुम्नमुक्थ्यम् ॥
ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਧਾਰਕ, ਭਵਨ ਦਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ—ਕਵੀ ਸਵਿਤ੍ਰ—ਅੱਗੇ ਪਿਸ਼ੰਗ (ਤਾਮ੍ਰ-ਵਰਨ) ਚਾਦਰ/ਆਵਰਨ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਅੰਤਰਾਲਾਂ ਨੂੰ ਫੈਲਾਂਦਾ ਤੇ ਭਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਆਤਮਾ ਦਾ ਉਕਥ੍ਯ (ਸਤੁਤੀ-ਯੋਗ) ਸੁਮਨ—ਮੰਗਲ-ਆਨੰਦ—ਉਹ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 3
आप्रा रजांसि दिव्यानि पार्थिवा श्लोकं देवः कृणुते स्वाय धर्मणे । प्र बाहू अस्राक्सविता सवीमनि निवेशयन्प्रसुवन्नक्तुभिर्जगत् ॥
ਉਸ ਦੇਵ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਪਾਰਥਿਵ ਰਜਾਂਸਿ—ਲੋਕ/ਵਿਸਤਾਰਾਂ—ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਸ੍ਵਧਰਮ—ਤ ਦੇ ਨਿਯਮ—ਲਈ ਸਪਸ਼ਟ ਸ਼ਲੋਕ (ਘੋਸ਼) ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਵਿਤ੍ਰ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬਾਹਾਂ ਫੈਲਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਗਤ ਨੂੰ ਵਸਾਂਦਾ ਤੇ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 4
अदाभ्यो भुवनानि प्रचाकशद्व्रतानि देवः सविताभि रक्षते । प्रास्राग्बाहू भुवनस्य प्रजाभ्यो धृतव्रतो महो अज्मस्य राजति ॥
ਅਦਾਭ੍ਯ ਸਵਿਤਾ ਦੇਵ ਭੁਵਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਤ ਦੇ ਵਰਤਾਂ (ਵ੍ਰਤਾਂ) ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭੁਵਨ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਹੂ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ; ਧ੍ਰਿਤਵ੍ਰਤ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ, ਦੂਰ-ਵਿਆਪੀ ਗਮਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਤੇਜ ਨਾਲ ਰਾਜਦਾ ਹੈ।
Mantra 5
त्रिरन्तरिक्षं सविता महित्वना त्री रजांसि परिभुस्त्रीणि रोचना । तिस्रो दिवः पृथिवीस्तिस्र इन्वति त्रिभिर्व्रतैरभि नो रक्षति त्मना ॥
ਮਹਿਮਾਵਾਨ ਤ੍ਰਿਰੂਪ ਸਵਿਤਾ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਤਿੰਨ ਰਜਾਂਸੀਆਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਰੋਚਨਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਦਿਵਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪૃਥਵੀਆਂ ਨੂੰ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਤਾਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 6
बृहत्सुम्नः प्रसवीता निवेशनो जगतः स्थातुरुभयस्य यो वशी । स नो देवः सविता शर्म यच्छत्वस्मे क्षयाय त्रिवरूथमंहसः ॥
ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੁਮਨ ਵਾਲਾ ਸਵਿਤਾ—ਪ੍ਰਸਵਿਤਾ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ਨਕਰਤਾ—ਜਗਤ ਦੇ ਚਰ ਅਤੇ ਸਥਾਵਰ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਵਸ਼ੀ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਵ ਸਵਿਤਾ ਸਾਨੂੰ ਸ਼ਰਮ (ਸ਼ਾਂਤੀ-ਆਸ਼੍ਰਯ) ਬਖ਼ਸ਼ੇ; ਸਾਡੇ ਲਈ ਕ੍ਸ਼ਯ (ਨਿਵਾਸ) ਵਾਸਤੇ ਤ੍ਰਿਵਰੂਥ—ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਰੱਖਿਆ ਵਾਲਾ—ਅਤੇ ਅੰਹਸ (ਕਲੇਸ਼-ਅਨਿਆਇ) ਤੋਂ ਨਿਰਭੈ ਆਸ਼੍ਰਯ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ।
Mantra 7
आगन्देव ऋतुभिर्वर्धतु क्षयं दधातु नः सविता सुप्रजामिषम् । स नः क्षपाभिरहभिश्च जिन्वतु प्रजावन्तं रयिमस्मे समिन्वतु ॥
ਦੇਵ ਰਿਤੂਆਂ ਨਾਲ ਆ ਕੇ ਸਾਡੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਵਧਾਵੇ; ਸਵਿਤ੍ਰ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਸੁਪ੍ਰਜਾ ਵਾਲੀ ਪੋਸ਼ਕ ਇਸ਼ (ਇਸ਼ਮ) ਧਾਰੇ। ਰਾਤਾਂ ਅਤੇ ਦਿਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਜਗਾਏ ਤੇ ਪਾਲੇ; ਪ੍ਰਜਾਵੰਤ ਰਯਿ (ਸੰਤਾਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਿਨਵਤੁ—ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਚਾਨਣ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ।
Frequently Asked Questions
Savitṛ is the divine Impeller—the solar power that awakens beings, sets life in motion, and upholds right order (ṛta). The hymn praises him as radiant, inviolable, and protective.
It asks for protective shelter, increase of one’s dwelling and strength, nourishing force rich in progeny, and enduring wealth—supported through the rhythms of seasons, nights, and days.
It is especially fitting at dawn or in morning fire rites, when the rising light symbolizes Savitṛ’s awakening power; it also suits prayers at seasonal changes for growth and well-being.
Ask anything about Sukta 53 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
