
Sukta 4.28
Vāmadeva Gautama (traditional for RV 4.28)
Indra-Soma (Indra empowered by Soma)
Triṣṭubh (probable)
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਸੂਕਤ ਸੋਮੇ ਨਾਲ ਘਣੀ ਸਾਂਝ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਰੂਪੀ ਰੁਕਾਵਟ ਮਾਰੀ ਗਈ ਅਤੇ ਮਨੂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਜੀਵਨ-ਦਾਇਕ ਸੱਤ ਦਰਿਆ (ਜਲ) ਛੱਡੇ ਗਏ। ਇਹ ਸੋਮੇ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੀ ਨਿਰਣਾਇਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ: ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਜੋ ਸੀਲ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਵੈਰੀ ਰੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ “ਗਾਂ ਦੇ ਖੇਤ” (ਦੀਪਤ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ) ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰਦੇ ਹਨ। ਉਦੇਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਸਾਂਝੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਰੁਕੇ ਹੋਏ ਰਾਹ—ਬਾਹਰੀ ਵੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵੀ—ਖੁਲ੍ਹ ਜਾਣ ਅਤੇ ਸਹੀ ਪਥ ਗਮਨਯੋਗ ਹੋ ਜਾਵੇ।
Mantra 1
त्वा युजा तव तत्सोम सख्य इन्द्रो अपो मनवे सस्रुतस्कः । अहन्नहिमरिणात्सप्त सिन्धूनपावृणोदपिहितेव खानि ॥
ਹੇ ਸੋਮ, ਤੈਨੂੰ ਜੂਏ ਦਾ ਸਾਥੀ ਬਣਾ ਕੇ ਉਸ ਸਖ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਨੇ ਮਨੂ ਲਈ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਵਹਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਅਹਿ (ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ) ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਸੱਤ ਸਿੰਧੂਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਰੁਕੇ ਹੋਏ ਰਾਹਾਂ/ਖਾਣਾਂ ਨੂੰ ਇਉਂ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਜਿਵੇਂ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਉਘਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ—ਤਾਂ ਜੋ ਜੀਵਨ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਤ ਦੇ ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਵਹਿਣ।
Mantra 2
त्वा युजा नि खिदत्सूर्यस्येन्द्रश्चक्रं सहसा सद्य इन्दो । अधि ष्णुना बृहता वर्तमानं महो द्रुहो अप विश्वायु धायि ॥
ਹੇ ਇੰਦੋ, ਤੈਨੂੰ ਜੂਏ ਦਾ ਸਾਥੀ ਬਣਾ ਕੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਬਲ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਚਲਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਸਰਬ-ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਮਹਾਂ ਦ੍ਰੋਹ ਅਤੇ ਵੈਰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ—ਤਾਂ ਜੋ ਸੱਚਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਮੂਹ ਅਸਤਿਤਵ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰੇ।
Mantra 3
अहन्निन्द्रो अदहदग्निरिन्दो पुरा दस्यून्मध्यंदिनादभीके । दुर्गे दुरोणे क्रत्वा न यातां पुरू सहस्रा शर्वा नि बर्हीत् ॥
ਇੰਦਰ ਨੇ ਮਾਰਿਆ; ਅਗਨੀ ਨੇ ਸਾੜਿਆ, ਹੇ ਇੰਦੋ—ਪੁਰਾਤਨ ਦਸਿਊਆਂ ਨੂੰ, ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਹੀ ਨੇੜੇ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ। ਦੁৰ্গਮ ਘਾਟ ਵਿੱਚ, ਕਠਿਨ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸੱਚੇ ਕ੍ਰਤੁ (ਸੰਕਲਪ) ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਚਲਦੇ ਸਨ ਉਹ ਡਾਹ ਦਿੱਤੇ ਗਏ; ਵੈਰੀ ਦੇ ਅਨੇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਤੀਰ ਡਿੱਗਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ—ਤਾਂ ਜੋ ਆਤਮਾ ਦਾ ਰਾਹ ਠੀਕ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਸਾਫ਼ ਹੋਵੇ।
Mantra 4
विश्वस्मात्सीमधमाँ इन्द्र दस्यून्विशो दासीरकृणोरप्रशस्ताः । अबाधेथाममृणतं नि शत्रूनविन्देथामपचितिं वधत्रैः ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਤੂੰ ਦਸਿਊਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਂਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਐਸੀ ਦਾਸੀ-ਹਾਲਤ ਵੱਲ ਮੋੜਦਾ ਹੈਂ ਜੋ ਸੱਚ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਤੂੰ ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਬਲ ਅੰਦਰਲੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕ ਕੇ ਕੁਚਲ ਦਿੰਦੇ ਹੋ; ਨਿਰਣਾਇਕ ਵਧ-ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ‘ਅਪਚਿਤਿ’ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈਂ—ਗੁੰਮ ਹੋਇਆ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਸਪਸ਼ਟਤਾ।
Mantra 5
एवा सत्यं मघवाना युवं तदिन्द्रश्च सोमोर्वमश्व्यं गोः । आदर्दृतमपिहितान्यश्ना रिरिचथुः क्षाश्चित्ततृदाना ॥
ਇਉਂ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਸੱਚ ਹੈ, ਹੇ ਮਘਵਾਨੋ—ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਦੋ ਸੁਆਮੀ—ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਸੋਮ: ਤੁਸੀਂ ਗੋ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਗਿਆਨ) ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤੇਜ਼ ਗਤੀਆਂ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਜੋ ਕਠੋਰ ਹੋ ਕੇ ਢੱਕਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਤੋੜ ਕੇ ਖੋਲ੍ਹਿਆ, ਪਰਦੇ ਹਟਾਏ; ਧਰਤੀ ਦੇ ਰੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚੀਰ ਕੇ, ਜੋ ਬੰਦ ਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ।
The hymn primarily invokes Indra together with Soma (Indu). Soma is the empowering, inspiring force, and Indra is the heroic power that breaks obstacles and releases the waters.
On the mythic level it recalls Indra’s victory that frees the world’s waters. Symbolically it means restoring blocked life-currents—health, prosperity, and the flow of truth and knowledge—by removing constriction.
It fits naturally in Soma offerings, especially when seeking strength, victory, and the removal of obstacles. Reciting it with Soma libations (and ghee into Agni) aligns the rite with the archetype of opening sealed channels and widening abundance.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.