
Sukta 4.22
Vāmadeva Gautama
Indra
Triṣṭubh (probable; confirm in critical edition)
ਵਾਮਦੇਵ ਦਾ ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਕਰਤਾਰ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ, ਸੋਮ ਅਤੇ ਸਤੁਤੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਪਾਸਕ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੀ ਉਫ਼ਾਨਦੀ ਵੀਰਤਾ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਵਿਵਸਥਾ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਬਲਦ ਦੇ ਥਣ ਤੋਂ ਦੁੱਧ ਵਾਂਗ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਛੱਡਣੀ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਗਾਉਣਾ—ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੰਦਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਕਵੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਅਤੇ ਕਾਰਗਰਤਾ ਨਦੀਆਂ ਵਾਂਗ ਫੂਲ ਕੇ ਵਧੇ।
Mantra 1
यन्न इन्द्रो जुजुषे यच्च वष्टि तन्नो महान्करति शुष्म्या चित् । ब्रह्म स्तोमं मघवा सोममुक्था यो अश्मानं शवसा बिभ्रदेति ॥
ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਇੰਦਰ ਜੋ ਕੁਝ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਮਹਾਨ ਉਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਸ਼ੂਸ਼ਮ੍ਯ (ਪ੍ਰਚੰਡ) ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਵੀ। ਉਹ ਮਘਵਾ (ਦਾਨਵੀਰ) ਬ੍ਰਹਮ, ਸਤੋਮ, ਸੋਮ ਅਤੇ ਉਕਥ (ਸਤੁਤੀ-ਹਿਮਨ) ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਜੋ ਬਲ ਨਾਲ ਅਸ਼ਮਾਨ (ਪੱਥਰ) ਨੂੰ ਢੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
Mantra 2
वृषा वृषन्धिं चतुरश्रिमस्यन्नुग्रो बाहुभ्यां नृतमः शचीवान् । श्रिये परुष्णीमुषमाण ऊर्णां यस्याः पर्वाणि सख्याय विव्ये ॥
ਵ੍ਰਿਸ਼ਾ (ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਸਮ) ਉਹ, ਚਤੁਰਸ਼੍ਰਿ (ਚਾਰ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲਾ) ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ-ਸੰਧਿ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟਦਾ; ਉਗ੍ਰ, ਨ੍ਰਿਤਮ (ਅਤਿ ਪੁਰਖਾਰਥੀ), ਸ਼ਚੀਵਾਨ (ਸ਼ਕਤੀ-ਯੁਕਤ) ਆਪਣੇ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਬਲਵਾਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਲਈ ਉਹ ਬਹੁ-ਪ੍ਰਵਾਹੀ ਪਰੁਸ਼ਣੀ (ਨਦੀ) ਨੂੰ ਉਨ ਵਾਂਗ ਢੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਪਰਵਾਣਿ (ਸੰਧੀਆਂ/ਖੰਡਾਂ) ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਸਖ਼ੀ ਲਈ ਬੁਣ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
Mantra 3
यो देवो देवतमो जायमानो महो वाजेभिर्महद्भिश्च शुष्मैः । दधानो वज्रं बाह्वोरुशन्तं द्याममेन रेजयत्प्र भूम ॥
ਜੋ ਦੇਵ ਜਨਮ ਲੈਂਦਿਆਂ ਹੀ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅਤਿ-ਦੇਵ ਹੈ—ਵੱਡੇ ਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਸ਼ੂਸ਼ਮਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਨ—ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿਚ ਇੱਛਿਤ ਵਜ੍ਰ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਕੰਬਾਇਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਭਾਰ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ।
Mantra 4
विश्वा रोधांसि प्रवतश्च पूर्वीर्द्यौॠष्वाज्जनिमन्रेजत क्षाः । आ मातरा भरति शुष्म्या गोर्नृवत्परिज्मन्नोनुवन्त वाताः ॥
ਸਾਰੇ ਰੋਕ-ਬੰਧ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਢਲਾਣਾਂ—ਉੱਚੇ ਜਨਮ-ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਦਿਆਉ ਕੰਬਿਆ, ਅਤੇ ਖ਼ਾ (ਧਰਤੀ) ਵੀ। ਸ਼ੂਸ਼ਮ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਦੋ ਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਘੇਰਾ ਪਾ ਕੇ ਫਿਰਣ ਵਾਲੀ ਚਾਲ ਵਿਚ ਨ੍ਰਿਵਤ (ਮਨੁੱਖ-ਸਮਾਨ) ਵਾਤ ਅੱਗੇ ਧੱਕਦੇ ਹਨ।
Mantra 5
ता तू त इन्द्र महतो महानि विश्वेष्वित्सवनेषु प्रवाच्या । यच्छूर धृष्णो धृषता दधृष्वानहिं वज्रेण शवसाविवेषीः ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ, ਮਹਾਨ ਦੇ ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਰਤੱਬ—ਹਰ ਸਵਨ ਵਿਚ ਉਚਾਰੇ ਜਾਣ ਯੋਗ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਹੇ ਸ਼ੂਰ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਣੁ, ਧ੍ਰਿਸਤਾ ਬਲ ਨਾਲ ਪਰਮ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਵਸ ਨਾਲ ਵਜ੍ਰ ਦੁਆਰਾ ਅਹਿ (ਸਰਪ) ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਨਾਸ ਕੀਤਾ।
Mantra 6
ता तू ते सत्या तुविनृम्ण विश्वा प्र धेनवः सिस्रते वृष्ण ऊध्नः । अधा ह त्वद्वृषमणो भियानाः प्र सिन्धवो जवसा चक्रमन्त ॥
ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣ (ਇੰਦਰ), ਇਹ ਤੇਰੀਆਂ ਸੱਚੀਆਂ, ਤੁਵਿਨ੍ਰਮ੍ਣ—ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੁਰੁਸ਼-ਬਲ ਵਾਲੀਆਂ—ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ; ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਦੇ ਥਣਾਂ ਤੋਂ ਸਭ ਧੇਨੂਆਂ ਦੁੱਧ ਦੀ ਧਾਰ ਵਾਂਗ ਵਹਿ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਉਤਾਵਲੇ ਬਲ ਨਾਲ ਚਲੀਆਂ ਸਿੰਧੂਆਂ (ਨਦੀਆਂ) ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਡਰ ਨਾਲ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਦੌੜ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
Mantra 7
अत्राह ते हरिवस्ता उ देवीरवोभिरिन्द्र स्तवन्त स्वसारः । यत्सीमनु प्र मुचो बद्बधाना दीर्घामनु प्रसितिं स्यन्दयध्यै ॥
ਇੱਥੇ, ਹੇ ਹਰਿਵਸਤ (ਤਾਮ੍ਰ ਅਸ਼ਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ) ਇੰਦਰ, ਦੇਵੀ-ਸਮਾਨ ਭੈਣਾਂ ਆਪਣੇ ਸਹਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ—ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਕੇ, ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਲੰਮੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰਸ੍ਰਿਤੀ (ਪ੍ਰਵਾਹ) ਵਹਿ ਪਏ।
Mantra 8
पिपीळे अंशुर्मद्यो न सिन्धुरा त्वा शमी शशमानस्य शक्तिः । अस्मद्र्यक्छुशुचानस्य यम्या आशुर्न रश्मिं तुव्योजसं गोः ॥
ਮਦਿਰਾ ਵਰਗੀ ਮੱਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਿੰਧੂ ਵਾਂਗ, ਸੋਮ ਦਾ ਅੰਸ਼ੁ (ਡੰਡੀ) ਭਰ ਕੇ ਉੱਛਲ ਪਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਯਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਖੋਜੀ ਦੀ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ। ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਦਹਕਦੀ ਊਰਜਾ ਦੀ ਯਮ੍ਯਾ (ਜੋੜ/ਯੋਕਿੰਗ) ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਵਿਸ਼ਾਲ ਓਜ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਰਸ਼ਮੀ (ਕਿਰਣ) ਵਾਂਗ।
Mantra 9
अस्मे वर्षिष्ठा कृणुहि ज्येष्ठा नृम्णानि सत्रा सहुरे सहांसि । अस्मभ्यं वृत्रा सुहनानि रन्धि जहि वधर्वनुषो मर्त्यस्य ॥
ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਆਪਣੀਆਂ ਜੇਠੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਟਿਕਾ ਦੇ—ਉਹ ਨ੍ਰਮ੍ਣ (ਵੀਰ) ਬਲ ਜੋ ਸਤਤ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹਨ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਸੰਹਾਰ (ਸੁਹਨਾ) ਬਖ਼ਸ਼; ਜੋ ਮਰਤ੍ਯ ਘਾਇਲ ਕਰਨ ਨੂੰ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਹਥਿਆਰ ਤੂੰ ਚੂਰ ਕਰ।
Mantra 10
अस्माकमित्सु शृणुहि त्वमिन्द्रास्मभ्यं चित्राँ उप माहि वाजान् । अस्मभ्यं विश्वा इषणः पुरंधीरस्माकं सु मघवन्बोधि गोदाः ॥
ਹੇ ਇੰਦ੍ਰਾ, ਸਿਰਫ਼ ਸਾਡੀ ਹੀ ਤੂੰ ਸੁਣ; ਸਾਡੇ ਨੇੜੇ ਚਿਤ੍ਰ-ਵਰਨ, ਬਹੁ-ਰੂਪੀ ਵਾਜ (ਬਲ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਲਿਆ। ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਭ ਇਸ਼ਣਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰੰਧੀਆਂ (ਪੂਰਨਤਾ/ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰ; ਹੇ ਮਘਵਨ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਗੋ-ਦਾ—ਗਾਂਵਾਂ/ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਦਾਤਾ—ਵਜੋਂ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ।
Mantra 11
नू ष्टुत इन्द्र नू गृणान इषं जरित्रे नद्यो न पीपेः । अकारि ते हरिवो ब्रह्म नव्यं धिया स्याम रथ्यः सदासाः ॥
ਹੁਣ ਸਤੁਤ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਇੰਦ੍ਰ—ਹੁਣ ਗਾਇਆ ਹੋਇਆ—ਜਿਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਫੁੱਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਸਤੁਤਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ (ਪ੍ਰੇਰਣਾ/ਪੋਸ਼ਣ) ਤੂੰ ਵਧਾ। ਹੇ ਹਰਿਵਃ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਨਵਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ (ਨਵੀਂ ਸਤੁਤੀ-ਵਾਣੀ) ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਧੀਆ (ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ) ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸਦਾ ਰਥ੍ਯ—ਰਥ-ਮਾਰਗ ਲਈ ਯੋਗ—ਸਦਾਸਾ ਰਹੀਏ।
It praises Indra as the mighty power who accepts the worshipper’s prayer and Soma and then makes results happen—releasing abundance and driving the world’s energies into motion.
These are Vedic images for “flow” and abundance: Indra’s strength makes nourishment stream forth and makes the rivers surge, symbolizing the removal of blockage and the return of prosperity.
It means the poet fashions a fresh, inspired formulation of sacred speech—an original hymn/insight—so that Indra is invoked more effectively and the praiser’s inspiration grows strong.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.