Sukta 55
Sukta 4.55
Vāmadeva Gautama (traditional for much of Mandala 4; hymn 4.55 often attributed within Vāmadeva cycle—verify per Anukramaṇī)
Multi-deity: Vasus, Dyāvāpṛthivī, Aditi, Varuṇa, Mitra (collective appeal)
Triṣṭubh (probable)
ਇਹ ਸੂਕਤ ਵਸੁ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਦ੍ਯਾਵਾ–ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ (ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ), ਅਦਿਤੀ ਅਤੇ ਆਦਿਤ੍ਯਾਂ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰ—ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਾਂਝੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਯਜਮਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਅੰਦਰ ‘ਵਰਿਵਸ’ (ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਥਾਂ, ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਦੇਣ। ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਦਬਾਉ ਵਾਲੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੱਚੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਸੰਸਾਰਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਲਕਸ਼ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਪਕਾਰਕ ਦਿਵ੍ਯ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਆਹਵਾਨ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
को वस्त्राता वसवः को वरूता द्यावाभूमी अदिते त्रासीथां नः । सहीयसो वरुण मित्र मर्तात्को वोऽध्वरे वरिवो धाति देवाः ॥
ਹੇ ਵਸੂਓ, ਤੁਹਾਡਾ ਰੱਖਿਆਕਾਰ ਕੌਣ ਹੈ? ਤੁਹਾਡੀ ਸੱਚੀ ਢਾਲ ਕੌਣ ਹੈ? ਹੇ ਦਿਆਵਾ-ਭੂਮੀ, ਹੇ ਅਦਿਤੇ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਹੇ ਵਰੁਣ ਤੇ ਮਿਤ੍ਰ, ਅਹੰਕਾਰੀ ਮਰਤ੍ਯ ਤੋਂ—ਯਜ्ञ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਜ਼ਾਦੀ/ਅਵਕਾਸ (ਵਰਿਵਃ) ਕਿਹੜਾ ਦੇਵ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ?
Mantra 2
प्र ये धामानि पूर्व्याण्यर्चान्वि यदुच्छान्वियोतारो अमूराः । विधातारो वि ते दधुरजस्रा ऋतधीतयो रुरुचन्त दस्माः ॥
ਉਹ ਪੁਰਾਤਨ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਸਤੁਤੀ-ਗੀਤ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਗਾਂਦੇ ਗਏ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਉੱਠੇ, ਤਾਂ ਨਿਰਮਲ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਵਿਯੋਤਾਰ (ਮਾਰਗ-ਵਿਭਾਜਕ) ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹ ਗਏ। ਵਿਧਾਤਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਇਆ—ਅਵਿਰਤ, ਤ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਦਸਮ ਚਮਕ ਉਠੇ।
Mantra 3
प्र पस्त्यामदितिं सिन्धुमर्कैः स्वस्तिमीळे सख्याय देवीम् । उभे यथा नो अहनी निपात उषासानक्ता करतामदब्धे ॥
ਘਰ ਵਿਚ ਸਤੁਤੀ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਅਦਿਤੀ ਅਤੇ ਸਿੰਧੁ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਦਾ ਹਾਂ; ਸੁਖ-ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਸਖ਼ੀ-ਭਾਵ ਲਈ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਡੇ ਦੋਵੇਂ ਦਿਨ, ਆਪਣੇ ਅਵਤਰਣ ਵੇਲੇ, ਉਸ਼ਾ ਅਤੇ ਨਕਤਾ (ਰਾਤ), ਅਦਬਧੇ (ਅਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤੀ ਨਹੀਂ) ਹੋ ਕੇ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਠੀਕ ਅਵਸਥਾ ਬਣਾਉਣ।
Mantra 4
व्यर्यमा वरुणश्चेति पन्थामिषस्पतिः सुवितं गातुमग्निः । इन्द्राविष्णू नृवदु षु स्तवाना शर्म नो यन्तममवद्वरूथम् ॥
ਅਰਯਮਨ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਰਾਹ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ; ਇਸ਼ਸਪਤੀ—ਯਜ्ञ-ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ—ਅਗਨੀ ਸਾਨੂੰ ਸੁਗਮ ਗਤੀ-ਮਾਰਗ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਵੇ। ਨਰ-ਬਲ ਨਾਲ ਸਤੁਤ ਇੰਦਰ-ਵਿਸ਼ਣੂ ਸਾਨੂੰ ਸ਼ਰਮ (ਸ਼ਾਂਤੀ) ਦੇਣ—ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ, ਰੱਖਿਆਕਾਰੀ ਵਰੂਥ (ਆਵਰਨ/ਰੱਖਿਆ) ਲਿਆਉਣ।
Mantra 5
आ पर्वतस्य मरुतामवांसि देवस्य त्रातुरव्रि भगस्य । पात्पतिर्जन्यादंहसो नो मित्रो मित्रियादुत न उरुष्येत् ॥
ਪਰਵਤ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਆਸਰੇ—ਉੱਪਰ ਨੂੰ ਧੱਕਣ ਵਾਲੀ ਨੀਂਹ ਵਾਂਗ—ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਉਣ; ਦਿਵ੍ਯ ਵੰਡਣਹਾਰ ਭਗ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਪਣੀ ਰਖੀ ਹੋਈ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਖੋਲ੍ਹ ਦੇਵੇ। ਪਾਤਪਤੀ (ਪ੍ਰਭੂ) ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ; ਅੰਹਸ (ਕਲੇਸ਼/ਪਾਪ) ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢੇ। ਮਿਤ੍ਰ ਸਾਨੂੰ ਮਿਤ੍ਰਤਾ-ਸੌਹਾਰਦ ਵਿੱਚ ਵਧਾਵੇ, ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖੇ।
Mantra 6
नू रोदसी अहिना बुध्न्येन स्तुवीत देवी अप्येभिरिष्टैः । समुद्रं न संचरणे सनिष्यवो घर्मस्वरसो नद्यो अप व्रन् ॥
ਹੁਣ ਦਿਆਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦੇਵੀਆਂ—ਇੱਛਿਤ ਅਰਪਣਾਂ ਨਾਲ ਸਤੁਤ ਹੋਣ; ਅਤੇ ਬੁਧਨ੍ਯ ਅਹਿ, ਆਧਾਰ ਤੋਂ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਗੂੜ੍ਹ ਸਰਪ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ। ਜਿਵੇਂ ਘਰਮ ਦੇ ਸੁਰ-ਰਸ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਜਿੱਤ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿੱਚ ਅਸਤਿਤਵ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਧੱਕਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਣ।
Mantra 7
देवैर्नो देव्यदितिर्नि पातु देवस्त्राता त्रायतामप्रयुच्छन् । नहि मित्रस्य वरुणस्य धासिमर्हामसि प्रमियं सान्वग्नेः ॥
ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਅਦਿਤੀ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ; ਦਿਵ੍ਯ ਤ੍ਰਾਤਾ ਸਾਨੂੰ ਅਪ੍ਰਯੁੱਛਨ—ਬਿਨਾ ਢਿੱਲੇ—ਬਚਾਵੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਸਥਾਪਿਤ ਧਾਸਿ (ਵਿਧਿ-ਨਿਯਮਾਂ) ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਸਾਡੇ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਨਾਂ ਹੀ ਅਗਨੀ ਦੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸ਼ਿਖਰ—ਆਕਾਂਖਾ ਦੀ ਜ੍ਵਾਲਾ—ਤੋਂ ਡਿੱਗਣਾ ਸਾਨੂੰ ਸ਼ੋਭਦਾ ਹੈ।
Mantra 8
अग्निरीशे वसव्यस्याग्निर्महः सौभगस्य । तान्यस्मभ्यं रासते ॥
ਅਗਨੀ ਵਸਵ੍ਯ—ਵਾਸ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ—ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਅਗਨੀ ਮਹਾਨ ਸੌਭਾਗ੍ਯ ਉੱਤੇ ਵੀ ਅਧਿਪਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀਆਂ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਾਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।
Mantra 9
उषो मघोन्या वह सूनृते वार्या पुरु । अस्मभ्यं वाजिनीवति ॥
ਹੇ ਉਸ਼ਾ, ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਧਨਵੰਤੀ, ਹੇ ਸੂਨ੍ਰਿਤੇ (ਸੱਚੀ-ਮਧੁਰ ਬਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ), ਸਾਡੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਨਭਾਉਂਦੇ ਧਨ ਲਿਆ; ਹੇ ਵਾਜਿਨੀਵਤੀ (ਬਲ-ਸੰਪੰਨ), ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾ।
Mantra 10
तत्सु नः सविता भगो वरुणो मित्रो अर्यमा । इन्द्रो नो राधसा गमत् ॥
ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਕਰਮ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਵੇ: ਸਵਿਤਾ ਪ੍ਰੇਰਕ, ਭਗ ਵੰਡਣਹਾਰ, ਵਰੁਣ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ, ਮਿਤ੍ਰ ਸਮਨ੍ਵਯਕ, ਅਰ੍ਯਮਾ ਆਰ੍ਯ ਨਿਯਮ; ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਪੂਰਨਤਾ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਵੇ।
Frequently Asked Questions
It asks multiple divine powers to protect the worshipper and to create “varivas”—a wide, unobstructed space of safety and well-being—so the sacrifice and life-path can proceed without hindrance.
Because the hymn treats protection and success as a shared divine function: stability (Vasus), support (Heaven–Earth), boundless shelter (Aditi), moral order and harmony (Varuṇa–Mitra), and prosperous distribution and strength (other Ādityas and Indra).
Varivas means “wide space” or “free room”—both outer freedom from obstacles and inner relief from constriction—so that one can act rightly, worship effectively, and live without oppressive interference.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.