Sukta 54
Sukta 4.54
Vāmadeva Gautama (traditional attribution for Mandala 4; hymn 4.54 commonly ascribed to Vāmadeva)
Savitṛ (solar impeller; Āditya-like power of arousing and directing)
Triṣṭubh (probable; RV 4.54 is predominantly Triṣṭubh in tradition—verify at pada-count level for critical editions)
ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਸਵਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ‘ਪ੍ਰੇਰਕ’ ਵਜੋਂ ਸਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਉਪਾਸਨਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ, ਧਨ-ਨਿਧੀਆਂ ਵੰਡਦਾ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ‘ਦ੍ਰਵਿਣ’ (ਪਦਾਰਥ, ਸ਼ਕਤੀ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੱਕ ਸਵਿਤ੍ਰ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੀ ਅਪਾਰ ਪਹੁੰਚ ਉਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਸਵਿਤ੍ਰ ਦੀ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ੁਭ-ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਰਾਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੇਵ-ਵਰਗ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
अभूद्देवः सविता वन्द्यो नु न इदानीमह्न उपवाच्यो नृभिः । वि यो रत्ना भजति मानवेभ्यः श्रेष्ठं नो अत्र द्रविणं यथा दधत् ॥
ਹੁਣ ਦੇਵ ਸਵਿਤ੍ਰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਵੰਦਨੀਯ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ—ਇਸੇ ਦਿਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਪਵਾਚ੍ਯ, ਆਹਵਾਨਯੋਗ। ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਰਤਨ ਵੰਡਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਰਵਿਣ (ਧਨ-ਬਲ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਾਰੇ ਕਿ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।
Mantra 2
देवेभ्यो हि प्रथमं यज्ञियेभ्योऽमृतत्वं सुवसि भागमुत्तमम् । आदिद्दामानं सवितर्व्यूर्णुषेऽनूचीना जीविता मानुषेभ्यः ॥
ਯਜ੍ਞੀਯ ਦੇਵਾਂ ਲਈ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਅਮ੍ਰਿਤਤ੍ਵ ਦਾ ਉੱਤਮ ਭਾਗ ਪ੍ਰਵਰਤਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਫਿਰ, ਹੇ ਸਵਿਤਰ, ਤੂੰ ਦਾਮਨ (ਨਿਯਤ ਵਿਧਾਨ/ਮਾਪੇ ਹੋਏ ਨਿਯਮ) ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਰਨ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਿਸਤਾਰਦਾ ਹੈਂ।
Mantra 3
अचित्ती यच्चकृमा दैव्ये जने दीनैर्दक्षैः प्रभूती पूरुषत्वता । देवेषु च सवितर्मानुषेषु च त्वं नो अत्र सुवतादनागसः ॥
ਦੈਵੀ ਜਨ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਜੋ ਕੁਝ ਅਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ—ਮੰਦ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ—ਕੀਤਾ ਹੈ, ਘੱਟੀਆਂ ਦੱਖਤਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵ ਦੇ ਦਬਾਅ ਕਰਕੇ; ਹੇ ਸਵਿਤ੍ਰ, ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਇੱਥੇ ਸਾਨੂੰ ਅਨਾਗਸ ਕਰ ਕੇ ਸਹੀ ਗਤੀ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰ।
Mantra 4
न प्रमिये सवितुर्दैव्यस्य तद्यथा विश्वं भुवनं धारयिष्यति । यत्पृथिव्या वरिमन्ना स्वङ्गुरिर्वर्ष्मन्दिवः सुवति सत्यमस्य तत् ॥
ਦੈਵੀ ਸਵਿਤ੍ਰ ਦਾ ਉਹ ਅਪਰਿਮੇਯ ਹੈ—ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਭੁਵਨ ਨੂੰ ਧਾਰੇਗਾ। ਧਰਤੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦਿਉ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਪ੍ਰਸਰਦੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਉਸ ਦਾ ਸਤ੍ਯ ਹੈ।
Mantra 5
इन्द्रज्येष्ठान्बृहद्भ्यः पर्वतेभ्यः क्षयाँ एभ्यः सुवसि पस्त्यावतः । यथायथा पतयन्तो वियेमिर एवैव तस्थुः सवितः सवाय ते ॥
ਜਿੱਥੇ ਇੰਦਰ ਅਗੇਵਾਨ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਭਰਪੂਰਤਾ ਵਾਲੇ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਤੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਪਰਾਂ ਵਾਲੇ ਉਡਾਣ ਵਿੱਚ ਫੈਲਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਹੇ ਸਵਿਤ੍ਰ, ਤੇਰੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਟਿਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Mantra 6
ये ते त्रिरहन्त्सवितः सवासो दिवेदिवे सौभगमासुवन्ति । इन्द्रो द्यावापृथिवी सिन्धुरद्भिरादित्यैर्नो अदितिः शर्म यंसत् ॥
ਹੇ ਸਵਿਤ੍ਰ, ਤੇਰੀਆਂ ਜੋ ਤ੍ਰਿਵਿਧ ਪ੍ਰੇਰਣਾਵਾਂ ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਸੌਭਾਗ ਉਪਜਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ—ਇੰਦਰ, ਦਿਆਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ, ਜਲਾਂ ਵਾਲਾ ਸਿੰਧੁ, ਅਤੇ ਆਦਿਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਅਦਿਤੀ ਸਾਨੂੰ ਆਸਰਾ-ਰੂਪ ਸ਼ਾਂਤੀ (ਸ਼ਰਮ) ਬਖ਼ਸ਼ਣ।
Frequently Asked Questions
Savitṛ is the divine solar Impeller who awakens beings and prayers, directs right activity, and distributes “treasures” (ratna) to people according to truth (satya) and order (ṛta).
That Savitṛ’s power is vast and immeasurable, sustaining the whole world, and that his impulse can establish the best prosperity, strength, and right movement in the worshipper.
The hymn closes by widening the blessing: Savitṛ’s impulse brings good fortune, and these allied cosmic powers are invoked to grant protection (śarma) and peace as the results of that right impulsion.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.