Sukta 57
Sukta 4.57
Vāmadeva Gautama (traditional for 4.57)
Kṣetrasya Pati (Lord of the Field); allied with agricultural/cosmic fertility powers
Gāyatrī (probable for several verses in 4.57; requires full scan)
ਇਹ ਸੂਕਤ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਉਰਵਰਤਾ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ, ਜੋ ‘ਖੇਤ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ’ ਖੇਤਰਸ੍ਯ ਪਤਿ (Kṣetrasya Pati) ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ, ਗਾਂ-ਬੈਲਾਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਦੇ ਨਿਰੰਤਰ ਵਾਧੇ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਇਹ ਸ਼ੁਨਾ–ਸੀਰਾ (ਸ਼ੁਭ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਹਲ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ) ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪರ್ಜਨ੍ਯ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਮਿੱਠੀ, ਫਲਦਾਇਕ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਆਸਰਾ ਬਣੇ।
Mantras
Mantra 1
क्षेत्रस्य पतिना वयं हितेनेव जयामसि । गामश्वं पोषयित्न्वा स नो मृळातीदृशे ॥
ਖੇਤ ਦੇ ਪਤੀ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਅਸੀਂ, ਹਿਤਕਰ ਕਿਰਪਾ ਵਾਂਗ, ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜੋ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਗਾਂ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵ ਨੂੰ—ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਅਤੇ ਬਲ—ਪਾਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਹੋਵੇ।
Mantra 2
क्षेत्रस्य पते मधुमन्तमूर्मिं धेनुरिव पयो अस्मासु धुक्ष्व । मधुश्चुतं घृतमिव सुपूतमृतस्य नः पतयो मृळयन्तु ॥
ਹੇ ਖੇਤਰਪਤੇ, ਗਾਂ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣਾ ਦੁੱਧ ਦੋਹਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਧੁਰ ਲਹਿਰ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਦੋਹ ਕੇ ਭਰ ਦੇ। ਇਹ ਮਧੁ-ਸ੍ਰਾਵੀ ਹੋਵੇ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤੇ ਘਿਉ ਵਾਂਗ ਮਿੱਠਾ ਵਹੇ। ਤ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ—ਨਃ ਪਤਯਃ—ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ; ਸਾਡਾ ਸੁਭਾਉ ਧਰਮੀ ਵਾਧੇ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣੇ।
Mantra 3
मधुमतीरोषधीर्द्याव आपो मधुमन्नो भवत्वन्तरिक्षम् । क्षेत्रस्य पतिर्मधुमान्नो अस्त्वरिष्यन्तो अन्वेनं चरेम ॥
ਬੂਟੀਆਂ ਮਧੁਰ ਹੋਣ; ਦਿਆਉ ਅਤੇ ਆਪਃ ਮਧੁਰ ਹੋਣ; ਸਾਡੇ ਲਈ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਾਲਾ ਮੱਧ-ਲੋਕ, ਅੰਤਰિક્ષ ਵੀ ਮਧੁਰ ਹੋਵੇ। ਖੇਤਰ ਦਾ ਪਤੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਮਧੁਰ ਹੋਵੇ; ਅਹਾਨੀ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੇ ਤ-ਬੱਧ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਵਿਚਰਦੇ ਰਹੀਏ।
Mantra 4
शुनं वाहाः शुनं नरः शुनं कृषतु लाङ्गलम् । शुनं वरत्रा बध्यन्तां शुनमष्ट्रामुदिङ्गय ॥
ਸ਼ੁਭ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਾਹਕ (ਵਾਹਾਃ) ਚੱਲਣ; ਸ਼ੁਭ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਮਕਾਰੀ ਨਰ ਕੰਮ ਕਰਨ। ਸ਼ੁਭ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਲ (ਲਾਂਗਲ) ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਰਾਹ ਬਣਾਵੇ। ਸ਼ੁਭ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰੱਸੀਆਂ/ਲਗਾਮਾਂ (ਵਰਤ੍ਰਾ) ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਜਾਣ; ਸ਼ੁਭ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਸ਼ਟ੍ਰਾ (ਅੰਕੁਸ਼/ਚਾਬੁਕ) ਚੁੱਕ ਕੇ ਚਲਾਇਆ ਜਾਵੇ—ਤਾਂ ਜੋ ਕੰਮ ਠੀਕ ਲੈ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।
Mantra 5
शुनासीराविमां वाचं जुषेथां यद्दिवि चक्रथुः पयः । तेनेमामुप सिञ्चतम् ॥
ਹੇ ਸ਼ੁਨਾਸੀਰੌ, ਸਾਡੀ ਇਹ ਬਾਣੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਦਿਵਿ ਵਿੱਚ ਪੋਸ਼ਕ ਰਸ (ਪਯਃ) ਰਚਿਆ ਹੈ। ਉਸੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਇਸ ਖੇਤ ਨੂੰ (ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ) ਸਿੰਜੋ—ਤਾਂ ਜੋ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ।
Mantra 6
अर्वाची सुभगे भव सीते वन्दामहे त्वा । यथा नः सुभगाससि यथा नः सुफलाससि ॥
ਹੇ ਸੁਭਾਗੀ ਸੀਤੇ, ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਮੁੜ; ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਵੰਦਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਲਈ ਤੂੰ ਸੁਭਾਗ ਦੀ ਦਾਤੀ ਹੋ; ਸਾਡੇ ਲਈ ਤੂੰ ਸੁਫਲ ਦੀ ਦਾਤੀ ਹੋ—ਤਾਂ ਜੋ ਸੱਚ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਪੂਰੀ ਫ਼ਸਲ ਬਣ ਕੇ ਫਲੇ।
Mantra 7
इन्द्रः सीतां नि गृह्णातु तां पूषानु यच्छतु । सा नः पयस्वती दुहामुत्तरामुत्तरां समाम् ॥
ਇੰਦਰ ਸੀਤਾ (ਹਲ ਦੀ ਲਕੀਰ/ਚਾਲ) ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਠੀਕ ਥਾਂ ਟਿਕਾਏ; ਪੂਸ਼ਨ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਹੀ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਅੱਗੇ ਲੈ ਚਲੇ। ਅਤੇ ਉਹ, ਪੋਸ਼ਕ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਾਲੋਂ-ਸਾਲ ਹੋਰ ਵਧਦੀ ਹੋਈ ਵਾਧੇ ਦੀ ਦੋਹਣ ਕਰੇ।
Mantra 8
शुनं नः फाला वि कृषन्तु भूमिं शुनं कीनाशा अभि यन्तु वाहैः । शुनं पर्जन्यो मधुना पयोभिः शुनासीरा शुनमस्मासु धत्तम् ॥
ਸਾਡੇ ਫਾਲੇ ਸ਼ੁਭ ਰੀਤ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਖੋਲ੍ਹਣ; ਕੀਂਨਾਸ (ਕਿਸਾਨ) ਜੁੱਤੇ ਹੋਏ ਵਾਹਨਾਂ/ਬਲਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਵੱਲ ਆਉਣ। ਪਰਜਨ੍ਯ ਆਪਣੇ ਮਿੱਠੇ ਪੋਸ਼ਕ ਧਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਵਰ੍ਹੇ; ਹੇ ਸ਼ੁਨਾ ਅਤੇ ਸੀਰਾ, ਇਹ ਸ਼ੁਭਤਾ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਧਰੋ।
Frequently Asked Questions
Kṣetrasya Pati means “Lord of the Field.” In this hymn he is the divine guardian of cultivated land who grants success in work, protects the field, and increases nourishment and prosperity.
Śunā-Sīrā are paired fertility powers connected with auspicious increase and ploughing. The hymn asks them to accept the prayer and to “pour” nourishing essence onto the field so that cultivation and harvest succeed.
It is directly about farming—ploughing, workers, tools, and rain—but it also reads symbolically: the “field” can be one’s inner nature, ploughing is disciplined effort, and rain is grace that brings inner growth and well-being.
Ask anything about Sukta 57 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.