Sukta 23

Mantra 1

कथा महामवृधत्कस्य होतुर्यज्ञं जुषाणो अभि सोममूधः । पिबन्नुशानो जुषमाणो अन्धो ववक्ष ऋष्वः शुचते धनाय ॥

ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਮਹਾਨਤਾ ਤੱਕ ਵਧਿਆ? ਕਿਸ ਹੋਤ੍ਰ (ਆਹਵਾਨਕਰਤਾ) ਲਈ, ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਥਣ ਵਾਂਗ ਸੋਮ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ? ਪੀਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ, ਪਿਸਿਆ ਹੋਇਆ ਆਨੰਦ-ਰਸ (ਅੰਧਃ) ਦਾ ਆਸਵਾਦ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਉੱਚਾ (਋ਸ਼੍ਵ) ਚਮਕਦਾਰ ਧਨ ਲਈ ਵਧਿਆ।

Mantra 2

को अस्य वीरः सधमादमाप समानंश सुमतिभिः को अस्य । कदस्य चित्रं चिकिते कदूती वृधे भुवच्छशमानस्य यज्योः ॥

ਉਸ ਦਾ ਵੀਰ ਕੌਣ ਹੈ—ਜੋ ਸਧਮਾਦ (ਸਾਂਝੀ ਖੁਸ਼ੀ) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਸੁਮਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਬਣਿਆ—ਉਸ ਦਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਉਸ ਦੀ ਚਿਤ੍ਰ (ਅਦਭੁਤ) ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਕੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਊਤੀ (ਸਹਾਇਤਾ) ਕੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਬਲਵਾਨ ਜਤਨਸ਼ੀਲ ਲਈ—ਯਜ੍ਞ-ਯੋਗ ਲਈ—ਉਹ ਵਧੇ?

Mantra 3

कथा शृणोति हूयमानमिन्द्रः कथा शृण्वन्नवसामस्य वेद । का अस्य पूर्वीरुपमातयो ह कथैनमाहुः पपुरिं जरित्रे ॥

ਜਦੋਂ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ? ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਅਵਸ (ਸਹਾਇਤਾ) ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ? ਉਸ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਉਪਮਾਤਿ (ਮਾਪ-ਮਿਆਰ) ਕਿਹੜੇ ਹਨ? ਜਰਿਤ੍ਰ (ਸਤੁਤਿਕਰਤਾ) ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਪਪੁਰੀ’—ਪੀਣ ਵਾਲਾ—ਕਿਵੇਂ ਆਖਦੇ ਹਨ?

Mantra 4

कथा सबाधः शशमानो अस्य नशदभि द्रविणं दीध्यानः । देवो भुवन्नवेदा म ऋतानां नमो जगृभ्वाँ अभि यज्जुजोषत् ॥

ਸਾਰੀਆਂ ਰੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਜਤਨਸ਼ੀਲ ਕਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਧਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ? ਦੇਵ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਋ਤ ਦੇ ਸੱਚਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣੇ; ਨਮਸਕਾਰ (ਨਮੋ) ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਵੀਕਾਰ ਹੋਵੇ।

Mantra 5

कथा कदस्या उषसो व्युष्टौ देवो मर्तस्य सख्यं जुजोष । कथा कदस्य सख्यं सखिभ्यो ये अस्मिन्कामं सुयुजं ततस्रे ॥

ਕਿਵੇਂ, ਕਿਹੜੇ ਗੁਪਤ ਮੋੜ ਨਾਲ, ਇਸ ਉਸ਼ਾ ਦੇ ਵਿਯੁਸ਼ਟਿ (ਉਜਾਲੇ ਦੇ ਫੈਲਾਅ) ਵੇਲੇ ਦੇਵਤਾ ਮਰਤ੍ਯ ਦਾ ਸਖ੍ਯ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ, ਕਿਹੜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਉਹ ਉਸ ਸਖ੍ਯ ਨੂੰ ਸਖਿਆਂ ਵਿਚ ਸੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਦਿਵ੍ਯ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸੁਯੁਜਿਤ ਕਾਮਨਾ ਨੂੰ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ?

Mantra 6

किमादमत्रं सख्यं सखिभ्यः कदा नु ते भ्रात्रं प्र ब्रवाम । श्रिये सुदृशो वपुरस्य सर्गाः स्वर्ण चित्रतममिष आ गोः ॥

ਸਖਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਅਮਾਪ ਸਖ੍ਯ-ਬੰਧਨ ਕੀ ਹੈ? ਅਤੇ ਕਦੋਂ ਅਸੀਂ ਤੇਰਾ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਤ੍ਵ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਾਂਗੇ? ਸ਼੍ਰੀ ਲਈ, ਉਸ ਦਾ ਸੁਦ੍ਰਿਸ਼ ਰੂਪ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਵਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸਵਰਣ ਵਾਂਗ, ਅਤਿ-ਚਿਤ੍ਰ, ਉਹ ਗੌ (ਕਿਰਣਮਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼) ਦੀ ਇਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

Mantra 7

द्रुहं जिघांसन्ध्वरसमनिन्द्रां तेतिक्ते तिग्मा तुजसे अनीका । ऋणा चिद्यत्र ऋणया न उग्रो दूरे अज्ञाता उषसो बबाधे ॥

ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਵਾਲੇ ਦ੍ਰੋਹ ਅਤੇ ਉਗਰ ਧਾਵੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਉਹ ਤਿੱਖੇ, ਤੇਜਸਵੀ ਅਣੀ ਵਾਲੇ ਅਗਲੇ ਮੋਹਰੇ ਧਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵੈਰੀ-ਰੂਪ ਰਿਣ (ਭਾਰ) ਵੀ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਦਬਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਉਹ ਉਗਰ ਸ਼ਕਤੀ ਰੋਕ ਬਣਨ ਵਾਲੀਆਂ ਅਣਜਾਣ ਉਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਹੰਢਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਸੱਚੀ ਉਸ਼ਾ ਭੇਦ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Mantra 8

ऋतस्य हि शुरुधः सन्ति पूर्वीॠतस्य धीतिर्वृजिनानि हन्ति । ऋतस्य श्लोको बधिरा ततर्द कर्णा बुधानः शुचमान आयोः ॥

਋ਤ ਦੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹੇ ਹਨ; ਋ਤ ਦੀ ਧੀ (ਚਿੰਤਨ-ਸ਼ਕਤੀ) ਵਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਋ਤ ਦਾ ਸ਼ਲੋਕ ਬਹਿਰਾਪਣ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾ ਕੇ, ਆਯੁ (ਜੀਵ-ਸ਼ਕਤੀ) ਦੀ ਧਾਤੂ-ਸਮ ਕਠੋਰ ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।

Mantra 9

ऋतस्य दृळ्हा धरुणानि सन्ति पुरूणि चन्द्रा वपुषे वपूंषि । ऋतेन दीर्घमिषणन्त पृक्ष ऋतेन गाव ऋतमा विवेशुः ॥

਋ਤ ਦੇ ਆਧਾਰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹਨ; ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਕਟਾਵੇ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ, ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਹਨ। ਋ਤ ਨਾਲ ਬਲਵਾਨ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੀ ਲੰਮੀ ਪਹੁੰਚ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਋ਤ ਨਾਲ ਗਾਵਾਂ (ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ) ਋ਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

Mantra 10

ऋतं येमान ऋतमिद्वनोत्यृतस्य शुष्मस्तुरया उ गव्युः । ऋताय पृथ्वी बहुले गभीरे ऋताय धेनू परमे दुहाते ॥

ਜੋ ਋ਤ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਋ਤ ਨੂੰ ਹੀ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਋ਤ ਦਾ ਸ਼ੁਸ਼ਮ (ਬਲ) ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਗਵ੍ਯੁ—ਚਮਕਦੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ/ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਧਨ ਨੂੰ ਖੋਜਦਾ। ਋ਤ ਲਈ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਰਤੀ ਬਹੁਲੀ ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਋ਤ ਲਈ ਪਰਮ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਦੋ ਧੇਨੂਆਂ ਦੁੱਧ ਦੋਹਦੀਆਂ ਹਨ—ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Mantra 11

नू ष्टुत इन्द्र नू गृणान इषं जरित्रे नद्यो न पीपेः । अकारि ते हरिवो ब्रह्म नव्यं धिया स्याम रथ्यः सदासाः ॥

ਹੁਣ ਸਤੁਤ, ਹੇ ਇੰਦਰ, ਹੁਣ ਗਾਇਆ ਗਿਆ, ਗਾਇਕ (ਜਰਿਤ੍ਰ) ਲਈ ਇਸ਼ (ਪ੍ਰੇਰਣਾ/ਪੋਸ਼ਣ) ਨੂੰ ਨਦੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣਾ ਸੈਲਾਬ ਫੁਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਤੂੰ ਫੁਲਾਵੇਂ। ਹੇ ਹਰਿਵੋ (ਹਰੇ ਅਸ਼ਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ), ਤੇਰੇ ਲਈ ਨਵਾਂ ਬ੍ਰਹਮ—ਨਵਾਂ ਮੰਤ੍ਰ-ਵਚਨ—ਘੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਧੀਆ (ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਚਿੰਤਨ) ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸਦਾ ਰਥ੍ਯ—ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਯੁੱਧ-ਮਾਰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ—ਬਣੀਏ।