Adhyaya 3

Verse 1

राजोवाच । किं दृष्टं भवता ब्रह्मन्नाश्चर्यं पथि कुत्र वा । तन्ममाख्याहि येनाहं कृतकृत्यत्वमाप्नुयाम्

Nhà vua nói: “Hỡi Bà-la-môn, ngài đã thấy điều kỳ diệu gì trên đường, và ở nơi nào? Xin hãy thuật lại cho trẫm, để trẫm cũng đạt đến trạng thái kṛtakṛtya—đã hoàn thành điều cần phải hoàn thành.”

Verse 2

गौतम उवाच । गोकर्णादहमागच्छन्क्वापि देशे विशांपते । जाते मध्याह्नसमये लब्ध वान्विमलं सरः

Gautama nói: “Khi ta từ Gokarṇa trở về, ôi bậc chúa của muôn dân, tại một miền nào đó—đúng lúc giữa trưa—ta gặp một hồ nước trong vắt, thanh tịnh, không chút cấu uế.”

Verse 3

तत्रोपस्पृश्य सलिलं विनीय च पथिश्रमम् । सुस्निग्धशीतलच्छायं न्यग्रोधं समुपाश्रयम्

Tại đó, ta chạm nước và tắm gội, xua tan mỏi mệt đường xa. Rồi ta nương dưới cây nyagrodha (đa) có bóng râm dịu mát, êm lành.

Verse 4

अथाविदूरे चांडालीं वृद्धामंधां कृशाकृतिम् । शुष्यन्मुखीं निराहारां बहुरोगनिपीडिताम्

Rồi, không xa đó, ta thấy một người phụ nữ Cāṇḍāla—già nua, mù lòa, thân hình gầy mòn; mặt khô khốc, không có thức ăn, lại bị nhiều bệnh tật giày vò.

Verse 5

कुष्ठव्रणपरीतांगीमुद्यत्कृमिकुलाकुलाम् । पूयशोणितसंसक्तजरत्पटल सत्कटीम्

Tôi thấy thân thể bà đầy những vết lở loét của bệnh phong, lúc nhúc những bầy giòi bọ, làn da già nua dính đầy mủ và máu.

Verse 6

महायक्ष्मगलस्थेन कंठसंरोधविह्वलाम् । विनष्टदंतामव्यक्तां विलुठंतीं मुहुर्मुहुः

Bị hành hạ bởi bệnh lao trong cổ họng và thở hổn hển vì nghẹt thở, không còn răng và nói không rõ lời, bà cứ ngã gục xuống liên tục.

Verse 7

चंडार्ककिरणस्पृष्टखरोष्णरजसाप्लुताम् । विण्मूत्रपूयदिग्धांगीमसृग्गंधदुरासदाम्

Bị thiêu đốt bởi tia nắng gay gắt và phủ đầy bụi nóng, tay chân bà dính đầy phân, nước tiểu và mủ, hôi thối mùi máu tanh nồng nặc.

Verse 8

कफरोगबहुश्वासश्लथन्नाडीबहुव्यथाम् । विध्वस्तकेशावयवामपश्यं मरणोन्मुखीम्

Tôi thấy bà bị hành hạ bởi bệnh đờm dãi và hơi thở khó nhọc, thần kinh rệu rã và đau đớn muôn phần; tóc tai và tay chân tàn tạ, bà đang đối mặt với cái chết.

Verse 9

तादृग्व्यथां च तां वीक्ष्य कृपयाहं परिप्लुतः । प्रतीक्षन्मरणं तस्याः क्षणं तत्रैव संस्थितः

Chứng kiến nỗi thống khổ nhường ấy của bà, tôi trào dâng lòng xót thương; chờ đợi cái chết của bà, tôi nán lại nơi đó một lát.

Verse 10

अथांतरिक्षपदवीं सिंचंतमिव रश्मिभिः । दिव्यं विमानमानीतमद्राक्षं शिवकिंकरैः

Bấy giờ ta trông thấy một cỗ vimāna thiêng liêng do các kẻ hầu cận của Śiva rước đến, như thể đang rưới những lối đi trên không trung bằng các tia sáng của mình.

Verse 11

तस्मिन्रवींदुवह्नीनां तेजसामिव पंजरे । विमाने सूर्यसंकाशानपश्यं शिवकिंकरान्

Trong vimāna ấy—như chiếc lồng chứa huy hoàng của mặt trời, mặt trăng và lửa—ta thấy các kẻ hầu cận của Śiva, rực sáng như mặt trời.

Verse 12

ते वै त्रिशूलखट्वांगटंकचर्मासिपाणयः । चंद्रार्धभूषणाः सांद्रचंद्रकुंदोरुवर्चसः

Quả thật, trong tay họ cầm tam xoa, gậy khaṭvāṅga, rìu, khiên và kiếm; trang sức bằng vầng trăng lưỡi liềm, quang huy của họ dày đặc và rạng ngời như trăng và hoa kund trắng.

Verse 13

किरीटकुंडलभ्राजन्महाहिवलयोज्ज्वलाः । शिवानुगा मया दृष्टा श्चत्वारः शुभलक्षणाः

Ta thấy bốn vị tùy tùng của Śiva, mang tướng lành; rực rỡ bởi mũ miện và hoa tai, lại chói sáng với vòng tay như những cuộn rắn lớn.

Verse 14

तानापतत आलोक्य विमानस्थान्सुविस्मितः । उपसृत्यांतिके वेगादपृच्छं गगने स्थितान्

Thấy họ hạ xuống mà vẫn an vị trong vimāna, ta vô cùng kinh ngạc; liền mau chóng tiến lại gần và hỏi những vị vẫn đứng vững giữa không trung.

Verse 15

नमोनमो वस्त्रिदशोत्तमेभ्यस्त्रिलोचनश्रीचरणानुगेभ्यः । त्रिलोकरक्षाविधिमावहद्भ्यस्त्रिशूलचर्मासिगदाधरेभ्यः

Xin đảnh lễ, xin đảnh lễ chư vị—bậc tối thượng giữa các thần—những người quy thuận dưới chân sen rực rỡ của Đấng Tam Nhãn. Chư vị gìn giữ pháp lệnh hộ trì ba cõi, tay mang tam xoa, da thú, kiếm và chùy.

Verse 16

अतोऽस्माभिरिहानीता निरयं यातु वा न वा । अनया साधितो बाल्ये पुण्यलेशोऽस्ति वा न वा

Vì thế chúng tôi đã đưa nàng đến đây—dù nàng phải xuống địa ngục hay không. Xin hãy nói: thuở ấu thơ nàng có tạo được dù chỉ một mảy phước đức nào chăng, hay hoàn toàn không?

Verse 17

उत सर्वजनाघौघविजयाय कृतोद्यमाः । ब्रूत कारुण्यतो मह्यं यस्माद्यूयमिहागताः

Hay chư vị đến đây, gắng sức chế ngự dòng lũ tội lỗi của muôn người? Xin vì lòng từ mẫn mà nói cho tôi biết: vì sao chư vị đã đến nơi này.

Verse 18

शिवदूता ऊचुः । एषाग्रे दृश्यते वृद्धा चांडाली मरणोन्मुखी । एतामानेतुमायाताः संदिष्टा प्रभुणा वयम्

Các sứ giả của Śiva nói: “Ngay phía trước kia hiện thấy một bà lão thuộc hạng Caṇḍāla, đang hướng về cái chết. Theo lệnh của Chúa tể chúng ta, chúng tôi đến để đưa bà ấy đi.”

Verse 19

इत्युक्ते शिवदूतैस्तैरपृच्छं पुनरप्यहम् । विस्मयाविष्टचित्तस्तान्कृतांजलिरवस्थितः

Khi các sứ giả của Śiva nói như vậy, tôi lại hỏi họ lần nữa. Tâm trí tràn đầy kinh ngạc, tôi đứng trước họ với hai tay chắp lại.

Verse 20

अहो पापीयसी घोरा चांडाली कथमर्हति । दिव्यं विमानमारोढुं शुनीवाध्वरमंडलम्

Than ôi! Người đàn bà Caṇḍālī tội lỗi ghê gớm này sao xứng được bước lên cỗ thiên xa—tựa như chó cái xông vào đàn tràng tế lễ (yajña).

Verse 21

आजन्मतोऽशुचिप्राया पापां पापा नुगामिनीम् । कथमेनां दुराचारां शिवलोकं निनीषथ

Gần như từ thuở sinh ra đã bất tịnh, tội lỗi và chạy theo tội—các ngươi sẽ đưa người đàn bà hạnh kiểm xấu này đến Śivaloka bằng cách nào?

Verse 22

अस्या नास्ति शिवज्ञानं नास्ति घोरतरं तपः । सत्यं नास्ति दया नास्ति कथमेनां निनीषथ

Nàng không có tri kiến về Śiva, cũng chẳng từng tu khổ hạnh nghiêm mật; trong nàng không có chân thật, không có từ bi—các ngươi sẽ đưa nàng đi bằng cách nào?

Verse 23

पशुमांसकृताहारा वारुणीपूरितोदराम् । जीवहिंसारतां नित्यं कथमेनां निनीषथ

Thức ăn của nàng là thịt loài vật, bụng đầy rượu nồng; lại luôn say mê việc sát hại sinh linh—các ngươi sẽ đưa nàng đi bằng cách nào?

Verse 24

न च पंचाक्षरी जप्ता न कृतं शिवपूजनम् । न ध्यातो भगवाञ्छंभुः कथमेनां निनीषथ

Nàng chẳng hề trì tụng thần chú năm âm (pañcākṣarī), chẳng hề thờ phụng Śiva; cũng chẳng từng thiền niệm Bhagavān Śambhu—các ngươi sẽ đưa nàng đi bằng cách nào?

Verse 25

नोपोषिता शिवतिथिर्न कृतं शिवपूजनम् । भूतसौहृदं न जानाति न च बिल्वशिवार्पणम् । नेष्टापूर्तादिकं वापि कथमेनां निनीषथ

Nàng chẳng hề giữ chay vào các tithi thiêng của Śiva, cũng không làm lễ thờ phụng Śiva. Nàng không biết lòng từ ái đối với muôn loài, cũng không dâng lá bilva lên Śiva. Lại chẳng làm các công hạnh iṣṭa–pūrta và phúc sự theo lệ—vậy các ông định đưa nàng đến cảnh giới tối thượng bằng cách nào?

Verse 26

न च स्नातानि तीर्थानि न दानानि कृतानि च । न च व्रतानि चीर्णानि कथमेनां निनीषथ

Nàng chẳng tắm gội nơi các tīrtha linh thiêng, cũng chẳng bố thí cúng dường; lại không hành trì các vrata (giới nguyện). Vậy các ông định đưa nàng đến mục tiêu cao thượng bằng cách nào?

Verse 27

ईक्षणे परिहर्त्तव्या किमु संभाषणादिषु । सत्संगरहितां चंडां कथमेनां निनीषथ

Nàng đáng phải tránh xa ngay cả khi chỉ nhìn thấy—huống chi là chuyện trò và những điều khác. Không có sat-saṅga, thô bạo và sa đọa—các ông định đưa nàng đến cứu cánh tối thượng bằng cách nào?

Verse 28

जन्मांतरार्जितं किंचिदस्याः सुकृतमस्ति वा । तत्कथं कुष्ठरोगण कृमिभिः परिभूयते

Nàng có chút sukṛta (công đức) nào tích lũy từ những đời trước chăng? Nếu có, sao lại bị hành hạ bởi bệnh phong cùi và bị giòi bọ tràn ngập?

Verse 29

अहो ईश्वरचर्येयं दुर्विभाव्या शरीरिणाम् । पापात्मानोऽपि नीयंते कारुण्यात्परमं पदम्

Ôi! Hạnh dụng của Đấng Tối Thượng thật khó để kẻ mang thân xác thấu hiểu. Nhờ lòng bi mẫn của Ngài, ngay cả kẻ tội lỗi cũng được dẫn đến cảnh giới tối thượng.

Verse 30

इत्युक्तास्ते मया दूता देवदेवस्य शूलिनः । प्रत्यूचुर्मामथ प्रीत्या सर्वसंशयभेदिनः

Được ta nói như vậy, các sứ giả của Đại Thần cầm Tam Xoa, Đấng Thần của chư thiên, liền đáp lại ta với lòng trìu mến—những vị phá tan mọi nghi hoặc.

Verse 31

शिवदूता ऊचुः । ब्रह्मन्सुमहदाश्चर्यं शृणु कौतूहलं यदि । इमामुद्दिश्य चांडालीं यदुक्तं भवताधुना

Các sứ giả của Śiva thưa rằng: “Bạch Bà-la-môn, nếu ngài khởi lòng hiếu kỳ, xin hãy nghe điều kỳ diệu rất lớn này—về người phụ nữ caṇḍāla này và lời ngài vừa nói về nàng.”

Verse 32

आसीदियं पूर्वभवे काचिद्ब्राह्मणकन्यका । सुमित्रानाम संपूर्णसोमबिम्बसमानना

Trong một đời trước, nàng là một thiếu nữ Bà-la-môn tên Sumitrā; dung nhan tựa vầng trăng tròn viên mãn.

Verse 33

उत्फुल्लमल्लिकादामसुकुमारांगलक्षणा । कैकेयद्विजमुख्यस्य कस्यचित्तनया सती

Thân tướng nàng mềm mại, như được điểm trang bằng tràng hoa nhài nở rộ; nàng là ái nữ hiền trinh của một vị Bà-la-môn bậc nhất xứ Kaikeya.

Verse 34

तां सर्वलक्षणोपेतां रतेर्मूर्तिमिवापराम् । वर्द्धमानां पितुर्गेहे वीक्ष्यासन्विस्मिता जनाः

Thấy nàng—đầy đủ mọi tướng lành, như một hóa thân khác của nữ thần Rati—lớn lên trong nhà cha, mọi người đều tràn ngập kinh ngạc.

Verse 35

दिनेदिने वर्धमाना बंधुभिर्लालिता भृशम् । सा शनैर्यौवनं भेजे स्मरस्येव महाधनुः

Ngày qua ngày nàng lớn lên, được bà con thân thuộc hết mực yêu chiều; rồi dần dần bước vào tuổi xuân—như cây cung vĩ đại của Smara (Kāma) được giương lên để làm việc của mình.

Verse 36

अथ सा बंधुवर्गैश्च समेतेन कुमारिका । पित्रा प्रदत्ता कस्मैचिद्विधिना द्विजसूनवे

Bấy giờ thiếu nữ ấy, cùng đoàn thân quyến, được người cha gả—đúng theo nghi lễ—cho một người con trai của bậc Bà-la-môn.

Verse 37

सा भर्त्तारमनुप्राप्य नवयौवनशालिनी । कंचित्कालं शुभाचारा रेमे बंधुभिरावृता

Khi đến với phu quân, rạng rỡ bởi tuổi xuân mới, nàng sống một thời gian với hạnh kiểm tốt lành; an vui cư trú, được thân quyến vây quanh.

Verse 38

अथ कालवशात्तस्याः पतिस्तीव्र रुजार्दितः । रूपयौवनकांतोपि पंचत्वमगमन्मुने

Rồi do sức mạnh của thời gian, phu quân nàng bị cơn đau dữ dội hành hạ; dẫu có dung nhan, tuổi trẻ và vẻ rạng ngời, hỡi bậc hiền triết, cũng trở về với năm đại (tức là qua đời).

Verse 39

मृते भर्त्तरि दुःखेन विदग्धहदया सती । उवास कतिचिन्मासान्सुशीला विजितें द्रिया

Khi phu quân đã mất, người phụ nữ đức hạnh ấy—trái tim cháy sém vì sầu khổ—sống thêm vài tháng; nết na và tự chế các căn.

Verse 40

अथ यौवनभारेण जृंभमाणेन नित्यशः । बभूव हृदयं तस्याः कंदपर्परिकंपितम्

Rồi khi sức nặng của tuổi xuân ngày ngày dâng trào, trái tim nàng bắt đầu run rẩy—bị khuấy động bởi cơn xao động của Kāma (Thần Ái Dục).

Verse 41

सा गुप्ता बन्धुवर्गेण शासितापि महोत्तमैः । न शशाक मनो रोद्धं मदनाकृष्टमंगना

Dẫu được họ hàng canh giữ và các bậc trưởng thượng đáng kính răn dạy, người nữ ấy vẫn không sao kìm giữ được tâm mình, vốn bị Madana lôi kéo.

Verse 42

सा तीव्रमन्मथाविष्टा रूपयौवनशालिनी । विधवापि विशेषेण जारमार्गरताभवत्

Bị dục tình mãnh liệt chế ngự, lại có sắc đẹp và tuổi xuân, nàng—dẫu là góa phụ—đặc biệt đắm theo con đường tình nhân bất chính.

Verse 43

न ज्ञाता केनचिदपि जारिणीति विचक्षणा । जुगूहात्मदुराचारं कंचित्कालमसत्तमा

Khéo léo, chẳng ai hay biết nàng là kẻ ngoại tình; người đàn bà bất nghĩa ấy đã che giấu điều tà hạnh của mình trong một thời gian.

Verse 44

तां दोहदसमाक्रांतां घननीलमुखस्तनीम् । कालेन बंधुवर्गोपि बुबोध विटदूषिताम्

Theo thời gian, ngay cả họ hàng cũng hiểu ra rằng nàng—bị cơn thèm muốn của thai kỳ chi phối, mặt và ngực sẫm xanh như mây đen—đã bị một kẻ phóng đãng làm hoen ố.

Verse 45

इति भीतो महाक्लेशाच्चिंता लेभे दुरत्ययाम् । स्त्रियः कामेन नश्यंति ब्राह्मणा हीनसेवया

Nói như vậy, vì kinh hãi trước nỗi khổ lớn, ông rơi vào mối lo âu khó vượt qua: “Phụ nữ bị hủy hoại bởi dục vọng; còn các bà-la-môn bị hủy hoại vì phụng sự kẻ bất xứng (rơi vào sự lệ thuộc hèn kém).”

Verse 46

राजानो ब्रह्मदंडेन यतयो भोगसंग्रहात् । लीढं शुना तथैवान्नं सुरया वार्पितं पयः

Các vua chúa bị khuất phục bởi cây gậy trừng phạt của bà-la-môn; còn các yati (ẩn tu) sa ngã vì tích chứa hưởng thụ. Cũng vậy, thức ăn bị chó liếm và sữa bị rượu làm ô uế—đều phải xem là nhiễm uế.

Verse 47

रूपं कुष्ठरुजाविष्टं कुलं नश्यति कुस्त्रिया । इति सर्वे समालोच्य समेताः पतिसोदराः

“Sắc đẹp bị khổ đau của bệnh phong cùi xâm chiếm; gia tộc bị hủy diệt bởi người đàn bà ác.” Nghĩ bàn như thế, tất cả các em trai của người chồng đều tụ họp lại.

Verse 48

तत्यजुर्गोत्रतो दूरं गृहीत्वा सकचग्रहम् । सघटोत्सर्गमुत्सृष्टा सा नारी सर्वबन्धुभिः

Họ đem nàng cùng mọi đồ đạc, đẩy ra thật xa khỏi gotra (tộc hệ); người đàn bà ấy bị toàn thể thân quyến trục xuất, sau khi cử hành nghi thức đoạn tuyệt.

Verse 49

विचरंती च शूद्रेण रममाणा रतिप्रिया । सा ययौ स्त्री बहिर्यामा दृष्टा शूद्रेण केनचित्

Người đàn bà ấy lang thang cùng một śūdra, đắm mình trong lạc thú và ưa thích khoái cảm xác thân. Nàng ra ngoài vào ban đêm, và bị một śūdra nào đó trông thấy.

Verse 50

स तां दृष्ट्वा वरारोहां पीनोन्नतपयोधराम् । गृहं निनाय साम्ना च विधवां शूद्रनायकः । सा नारी तस्य महिषी भूत्वा तेन दिवानिशम्

Thấy nàng—dáng vẻ đoan trang, nhũ phòng đầy đặn và nâng cao—vị thủ lĩnh Śūdra dùng lời dịu ngọt dỗ dành người góa phụ ấy rồi đưa về nhà. Người nữ ấy trở thành thê thất của ông, ở bên ông suốt ngày đêm.

Verse 51

रममाणा क्वचिद्देशे न्यवसद्गृहवल्लभा । तत्र सा पिशिताहारा नित्यमापीतवारुणी

Là người được yêu trong nhà, nàng sống ở một nơi nào đó trong sự hưởng lạc. Tại đó nàng trở thành kẻ ăn thịt và luôn luôn uống rượu mạnh.

Verse 52

लेभे सुतं च शूद्रेण रममाणा रतिप्रिया । कदाचिद्भर्त्तरि क्वापि याते पीतसुरा तु सा

Đắm mình trong khoái lạc, ưa thích dục tình, nàng cũng sinh một người con trai với người Śūdra. Có lần, khi chồng đi đâu đó, nàng uống rượu.

Verse 53

इयेष पिशिताहारं मदिरामदविह्वला । अथ मेषेषु बद्धेषु गोभिः सह बहिर्व्रजे

Chao đảo vì men rượu, nàng thèm muốn thịt. Rồi khi bầy cừu đã bị trói, nàng cùng đàn bò đi ra ngoài về phía chuồng trại.

Verse 54

ययौ कृपाणमादाय सा तमींधे निशामुखे । अविमृश्य मदावेशान्मेषबुद्ध्यामिषप्रिया

Vào đầu đêm, nàng cầm dao đi vào bóng tối. Bị men say lấn át, không kịp suy xét—vốn ham thịt—nàng hành động với ý niệm lầm tưởng rằng đó là một con cừu.

Verse 55

एकं जघानं गोवत्सं क्रोशंतं निशि दुर्भगा । निहतं गृहमानीय ज्ञात्वा गोवत्समंगना

Vào ban đêm, người phụ nữ bất hạnh đó đã đánh chết một con bê đang kêu khóc; và sau khi mang con bê đã bị giết vào nhà, bà ta nhận ra đó là một con bê con.

Verse 56

भीता शिवशिवेत्याह केनचित्पुण्यकर्मणा । सा मुहूर्तमिति ध्यात्वा पिशितासवलालसा

Sợ hãi, bà ta kêu lên “Shiva, Shiva!”—nhờ chút phước báu trong quá khứ; tuy nhiên, sau khi suy nghĩ một lúc, vì thèm khát thịt và rượu mạnh, bà ta lại quay về ý định ban đầu.

Verse 57

छित्त्वा तमेव गोवत्सं चकाराहारमीप्सितम् । गोवत्सार्धशरीरेण कृताहाराथ सा पुनः

Cắt xẻ con bê đó, bà ta chế biến món ăn mà mình mong muốn; và sau khi ăn xong một nửa thân thể con bê, bà ta lại tiếp tục hành động.

Verse 58

तदर्धदेहं निक्षिप्य बहिश्चुक्रोश कैतवात् । अहो व्याघ्रेण भग्नोऽयं जग्धो गोवत्सको व्रजे

Ném nửa cái xác ra ngoài, bà ta giả vờ khóc lóc thảm thiết: “Than ôi! Trong khu chăn nuôi này, con bê đã bị hổ tấn công và ăn thịt rồi!”

Verse 59

इति तस्याः समाक्रंदः सर्वगेहेषु शुश्रुवे । अथ सर्वे शूद्रजनाः समागम्यांतिके स्थिताः

Tiếng than khóc của bà ta vang vọng khắp các nhà. Sau đó, tất cả những người thuộc tầng lớp Shudra tụ tập lại và đứng gần đó.

Verse 60

हतं गोवत्समालोक्य व्याघ्रेणेति शुचं ययुः । गतेषु तेषु सर्वेषु व्युष्टायां च ततो निशि

Thấy bê con bị giết, họ chìm trong sầu muộn, nghĩ rằng: “Ắt do hổ dữ.” Khi mọi người đều đã rời đi, và đêm ấy trôi qua đến lúc rạng đông, câu chuyện lại tiếp diễn.

Verse 61

तद्भर्ता गृहमागत्य दृष्टवान्गृहविड्वरम् । एवं बहुतिथे काले गते सा शूद्ववल्लभा

Chồng nàng trở về nhà và thấy sự nhơ bẩn trong nhà. Thế rồi, sau một thời gian rất lâu trôi qua, người đàn bà ấy—kẻ được Śūdra yêu mến—(đến lúc chịu kết cục của mình).

Verse 62

कालस्य वशमापन्ना जगाम यममंदिरम् । यमोपि धर्ममालोक्य तस्याः कर्म च पौर्विकम्

Bị quyền lực của Thời gian chi phối, nàng đi đến cõi Yama. Yama cũng, xét theo dharma và nhìn lại các nghiệp xưa của nàng, (liền cân nhắc việc ấy).

Verse 63

निर्वत्र्य निरयावासाञ्चक्रे चंडालजातिकाम् । सापि भ्रष्टा यमपुराच्चांडालीगर्भमाश्रिता

Định cho nàng ở các chốn cư trú nơi địa ngục, Ngài khiến nàng mang thân phận Caṇḍāla. Và chính nàng, bị đày khỏi thành Yama, liền nhập vào bào thai của một người nữ Caṇḍālī.

Verse 64

ततो बभूव जात्यंधा प्रशांतांगारमेचका । तत्पिता कोपि चांडालो देशे कुत्रचिदास्थितः

Rồi nàng sinh ra đã mù lòa, da sẫm như than đã tắt. Cha nàng là một người Caṇḍāla nào đó, cư ngụ tại một xứ sở nào đó.

Verse 65

तां तादृशीमपि सुतां कृपया पर्यपोषयत् । अभोज्येन कदन्नेन शुना लीढेन पूतिना

Dẫu con gái ở trong cảnh đáng thương như thế, ông vẫn vì lòng từ mẫn mà nuôi dưỡng; cho nàng ăn thứ cơm canh không đáng ăn, hèn mạt, ô uế hôi thối, lại bị chó liếm làm nhơ bẩn.

Verse 66

अपेयैश्च रसैर्मात्रा पोषिता सा दिनेदिने । जात्यंधा सापि कालेन बाल्ये कुष्ठरुजार्दिता

Ngày qua ngày, mẹ nàng vẫn nuôi nấng, dẫu chỉ bằng những thứ nước không thể uống. Nàng vốn mù từ thuở lọt lòng; rồi theo thời gian, khi còn thơ ấu, lại thêm mắc chứng phong cùi đau đớn.

Verse 67

ऊढा न केनचिद्वापि चांडालेनातिदुर्भगा । अतीतबाल्ये सा काले विध्वस्तपितृमातृका

Nàng vô phúc đến cùng cực, chẳng ai chịu cưới; chỉ có một kẻ caṇḍāla đem nàng về. Khi tuổi thơ đã qua theo dòng thời gian, nàng lại mất cả cha lẫn mẹ—hai đấng đều đã khuất.

Verse 68

दुर्भगेति परित्यक्ता बंधुभिश्च सहोदरैः । ततः क्षुधार्दिता दीना शोचन्ती विगतेक्षणा

Bị gán là “kẻ bất hạnh”, nàng bị họ hàng ruồng bỏ, đến cả anh chị em ruột cũng quay lưng. Rồi bị đói hành hạ, khốn cùng và than khóc, không còn ánh mắt, nàng lang thang mãi.

Verse 69

गृहीतयष्टिः कृच्छ्रेण संचचाल सलोष्टिका । पत्तनेष्वपि सर्वेषु याचमाना दिनेदिने

Tay nắm gậy, nàng lê bước nhọc nhằn, mang theo bọc nhỏ của mình; ở mọi thị trấn, mọi đô thành, ngày qua ngày nàng đi xin ăn.

Verse 70

चांडालोच्छिष्टपिंडेन जठराग्निमतर्पयत् । एवं कृच्छ्रेण महता नीत्वा सुबहुलं वयः

Bằng những miếng ăn thừa của kẻ caṇḍāla, bà chỉ vừa đủ giữ cho “lửa trong bụng” khỏi tắt. Thế rồi, chịu bao khổ hạnh lớn lao, bà sống qua một quãng đời rất dài.

Verse 71

जरया ग्रस्तसर्वांगी दुःखमाप दुरत्ययम् । निरन्नपानवसना सा कदाचिन्महाजनान्

Tuổi già bủa vây khắp thân, bà rơi vào nỗi khổ khó bề vượt qua. Không cơm ăn, không nước uống, không áo mặc, có lúc bà gặp một đám đông người lớn lao.

Verse 72

आयास्यंत्यां शिवतिथौ गच्छतो बुबुधेऽध्वगान् । तस्यां तु देवयात्रायां देशदेशांतयायिनाम्

Vào ngày tithi thiêng của Śiva, khi đoàn hành hương đang khởi hành, bà nhận ra những lữ khách trên đường. Trong cuộc “deva-yātrā” ấy, người ta đi từ miền này sang miền khác, từ những xứ xa xôi mà đến.

Verse 73

विप्राणां साग्निहोत्राणां सस्त्रीकाणां महात्मनाम् । राज्ञां च सावरोधानां सहस्तिरथवाजिनाम्

Ở đó có các bà-la-môn đại tâm, gìn giữ lễ agnihotra, cùng với các phu nhân; lại có các vị vua với nội quyến, theo hầu bởi voi, xe và ngựa.

Verse 74

सपरीवारघोषाणां यानच्छत्रादिशोभिनाम् । तथान्येषां च विट्शूद्रसंकीर्णानां सहस्रशः

Những đoàn rước vang dội tiếng ồn của tùy tùng, rực rỡ với xe cộ, lọng che và các đồ trang sức khác. Lại còn có hàng ngàn người nữa—đám đông pha trộn, gồm cả vaiśya và śūdra.

Verse 75

हसतां गायतां क्वापि नृत्यतामथ धावताम् । जिघ्रतां पिबतां कामाद्गच्छतां प्रतिगर्जताम्

Kẻ thì cười vang, kẻ thì ở đâu đó cất tiếng ca; người khác lại múa rồi chạy rộn ràng. Có kẻ ngửi hương, có kẻ uống theo ý muốn; lại có người cứ tiến bước, hò hét đối đáp qua lại.

Verse 76

संप्रयाणे मनुष्याणां संभ्रमः सुमहानभूत् । इति सर्वेषु गच्छत्सु गोकर्णं शिवमंदिरम्

Khi dân chúng lên đường, một cơn náo động rất lớn bùng lên. Thế rồi, trong lúc mọi người cùng tiến bước, họ hướng về Gokarṇa—ngôi đền thiêng của Śiva.

Verse 77

पश्यंति दिविजाः सर्वे विमानस्थाः सकौतुकाः । अथेयमपि चांडाली वसनाशनतृष्णया

Tất cả chư thiên, ngồi trên các vimāna, chăm chú quan sát với lòng hiếu kỳ. Rồi người đàn bà Caṇḍālī này cũng—bị thôi thúc bởi nỗi khát khao áo quần và cơm ăn—lên đường.

Verse 78

महाजनान्याचयितुं चचाल च शनैःशनैः । करावलंबेनान्यस्याः प्राग्जन्मार्जितकर्मणा । दिनैः कतिपयैर्याती गोकर्णं क्षेत्रमाययौ

Để xin bố thí giữa đám đông, bà lần bước chậm rãi, được người khác nắm tay dìu đỡ—do nghiệp đã tích lũy từ tiền kiếp thúc đẩy. Sau vài ngày đường, bà đến kṣetra thiêng của Gokarṇa.

Verse 79

ततो विदूरे मार्गस्य निषण्णा विवृतांजलिः । याचमाना मुहुः पांथान्बभाषे कृपणं वचः

Rồi bà ngồi cách xa con đường, hai tay mở ra trong dáng cầu khẩn. Bà hết lần này đến lần khác xin những người lữ hành, thốt lên lời lẽ thảm thiết.

Verse 80

प्राग्जन्मार्जितपापौघैः पीडितायाश्चिरं मम । आहारमात्रदानेन दयां कुरुत भो जनाः

Tôi đã chịu đau khổ từ lâu bởi vô số tội lỗi từ kiếp trước. Hỡi mọi người, xin hãy thương xót tôi bằng cách bố thí một chút thức ăn.

Verse 82

वसनाशनहीनायां स्वपितायां महीतले । महापांसुनिमग्नायां दयां कुरुत भो जनाः

Không quần áo và thức ăn, ngủ trên nền đất trần, chìm trong đống bụi bẩn—hỡi mọi người, xin hãy thương xót tôi.

Verse 83

महाशीतातपार्त्तायां पीडितायां महारुजा । अन्धायां मयि वृद्धायां दयां कुरुत भो जनाः

Chịu đựng cái lạnh thấu xương và cái nóng thiêu đốt, bị hành hạ bởi nỗi đau đớn tột cùng—mù lòa và già nua—hỡi mọi người, xin hãy thương xót tôi.

Verse 84

चिरोपवासदीप्तायां जठराग्निविवर्धनैः । संदह्यमानसर्वांग्यां दयां कुरुत भो जनाः

Với ngọn lửa trong bụng bùng lên do nhịn đói lâu ngày, thiêu đốt khắp tứ chi—hỡi mọi người, xin hãy thương xót tôi.

Verse 85

अनुपार्जितपुण्यायां जन्मांतरशतेष्वपि । पापायां मंदभाग्यायां दयां कुरुत भो जनाः

Dù trải qua hàng trăm kiếp sống, tôi vẫn chưa tích lũy được công đức; tội lỗi và bạc mệnh—hỡi mọi người, xin hãy thương xót tôi.

Verse 86

एवमभ्यर्थयंत्यास्तु चांडाल्याः प्रसृतेंऽजलौ । एकः पुण्यतमः पांथः प्राक्षिपद्बिल्वमंजरीम्

Khi người đàn bà Caṇḍāla ấy chắp tay thành añjali mà khẩn cầu, một lữ khách cực kỳ đức hạnh đã ném một chùm hoa bilva vào đôi tay đang đưa ra của nàng.

Verse 87

तामंचलौ निपतितां सा विमृश्य पुनः पुनः । अभक्ष्येत्येव मत्वाथ दूरे प्राक्षिपदातुरा

Thấy chùm hoa rơi vào lòng tay, nàng xem xét đi xem xét lại; rồi nghĩ: “Đây là vật không thể ăn,” người đàn bà khổ não ấy liền ném nó đi thật xa.

Verse 88

तस्याः करेण निर्मुक्ता रात्रौ सा बिल्वमंजरी । पपात कस्यचिद्दिष्ट्या शिवलिंगस्य मस्तके

Chùm bilva ấy, khi rời khỏi tay nàng trong đêm—nhờ phúc duyên định sẵn của ai đó—đã rơi đúng lên đỉnh của một Śiva-liṅga.

Verse 89

सैवं शिवचतुर्दश्यां रात्रौ पांथजनान्मुहुः । याचमानापि यत्किंचिन्न लेभे दैवयोगतः

Vì thế, trong đêm Śiva-caturdaśī (Śivarātri), dẫu nàng van xin khách lữ hành hết lần này đến lần khác, do sự an bài của số mệnh nàng vẫn chẳng được gì cả.

Verse 90

तत्रोषितानया रात्रिर्भद्रकाल्यास्तु पृष्ठतः । किंचिदुत्तरतः स्थानं तदर्धेनातिदूरतः

Nàng đã trải qua đêm ấy ngay tại đó—phía sau miếu thờ Bhadrakālī—ở một chỗ hơi chếch về phương bắc, không xa lắm, chừng nửa khoảng đo.

Verse 91

ततः प्रभाते भ्रष्टाशा शोकेन महताप्लुता । शनैर्निववृते दीना स्वदेशायैव केवला

Rồi khi rạng đông, mọi hy vọng tan vỡ, bị nỗi sầu lớn nhấn chìm, người đàn bà khốn khổ ấy chậm rãi quay về—một mình—hướng về quê hương mình.

Verse 92

श्रांता चिरोपवासेन निपतन्ती पदेपदे । क्रंदंती वहुरोगार्ता वेपमाना भृशातुरा

Kiệt sức vì nhịn ăn lâu ngày, nàng cứ ngã quỵ từng bước; khóc than thảm thiết, mang nhiều bệnh tật, run rẩy và đau khổ tột cùng.

Verse 93

दह्यमानार्कतापेन नग्नदेहा सयष्टिका । अतीत्यैतावतीं भूमिं निपपात विचेतना

Bị sức nóng mặt trời thiêu đốt, thân thể trần trụi, chống gậy mà đi; mới vượt được chừng ấy đường, nàng đã ngã xuống bất tỉnh.

Verse 94

अथ विश्वेश्वरः शंभुः करुणामृतवारिधिः । एनामानयतेत्त्यस्मान्युयुजे सविमानकान्

Bấy giờ, đấng Śambhu, Chúa tể của vũ trụ—biển cam lộ của lòng từ mẫn—đã sắp đặt đưa nàng rời nơi ấy, sai các thiên tùy tùng cùng những cỗ thiên xa (vimāna).

Verse 96

एषा प्रवृत्तिश्चांडाल्यास्तवेह परिकीर्त्तिता । तथा संदर्शिता शंभोः कृपणेषु कृपालुता । कर्मणः परिपाकोत्थां गतिं पश्य महामते । अधमापि परं स्थानमारोहति निरामयम्

Toàn bộ câu chuyện về người phụ nữ Caṇḍāla này đã được thuật lại cho ngài tại đây. Qua đó, lòng từ bi của Śambhu đối với kẻ khốn cùng được hiển bày rõ rệt. Hỡi bậc đại trí, hãy nhìn vận phần sinh từ sự chín muồi của nghiệp: ngay cả kẻ thấp hèn nhất cũng có thể thăng lên cảnh giới tối thượng, không còn sầu khổ.

Verse 97

यदेतया पूर्वभवे नान्नदानादिकं कृतम् । क्षुत्पिपासादिभिः क्लेशैस्तस्मादिह निपीड्यते

Vì trong đời trước nàng không làm các việc bố thí như thí thực (bố thí thức ăn) v.v., nên trong đời này nàng bị dày vò bởi khổ não như đói, khát và những điều tương tự.

Verse 98

यदेषा मदवेगांधा चक्रे पापं महोल्बणम् । कर्मणा तेन जात्यंधा बभूवात्रैव जन्मनि

Vì nàng bị cơn say cuồng che lấp, đã phạm một tội lỗi vô cùng nặng nề; do chính nghiệp ấy, ngay trong đời này nàng trở thành kẻ mù từ lúc mới sinh.

Verse 99

अपि विज्ञाय गोवत्सं यदेषाऽभक्षयत्पुरा । कर्मणा तेन चांडाली बभूवेह विगर्हिता

Dẫu biết đó là bê con, thuở trước nàng vẫn ăn thịt nó; do nghiệp ấy, trong đời này nàng trở thành người đàn bà Caṇḍālī bị khinh chê.

Verse 100

यदेषार्यपथं हित्वा जारमार्गरता पुरा । तेन पापेन केनापि दुर्वृत्ता दुर्भगापि वा

Vì nàng bỏ con đường cao quý (ārya-patha), thuở trước lại ưa thích lối sống với tình nhân bất chính; bởi tội ấy, trong đời này nàng trở thành kẻ hạnh kiểm xấu và cũng lận đận số phận.

Verse 101

यदाश्लिष्य मदाविष्टा जारेण विधवा पुरा । तेन पापेन महता बहुकुष्ठव्रणान्विता

Vì thuở trước một người góa phụ bị men say chi phối đã ôm ấp kẻ tình nhân, nên do đại tội ấy, trong đời này nàng mang nhiều vết loét phong cùi.

Verse 110

बुधो न कुरुते पापं यदि कुर्यात्स आत्महा । देहोऽयं मानुषो जंतोर्बहुकर्मैकभाजनम्

Bậc trí không tạo tội; nếu lỡ làm thì khác nào tự sát hại chính mình. Thân người này là khí cụ duy nhất để chúng sinh thực hiện nhiều nghiệp và tích lũy công đức.

Verse 120

अथापि नरकावासं प्रायशो नेयमर्हति । किंतु गोवत्सकं हत्वा विमृश्यागतसाध्वसा

Dẫu vậy, nói chung nàng không đáng phải ở địa ngục; nhưng vì đã giết một bê con, rồi suy ngẫm lại, nàng bị nỗi sợ (ăn năn) chiếm lấy.

Verse 130

श्रीगोकर्णे शिवतिथावुपोष्य शिवमस्तके । कृत्वा जागरणं ह्येषा चक्रे बिल्वार्पणं निशि

Tại Gokarṇa linh thiêng, vào tithi thánh của Śiva, nàng giữ trai giới; thức canh suốt đêm, nàng dâng lá bilva lên đỉnh đầu Śiva (liṅga).

Verse 140

अहो ईश्वरपूजाया माहात्म्यं विस्मयावहम् । पत्रमात्रेण संतुष्टो यो ददाति निजं पदम्

Ôi! Đại oai lực của việc thờ phụng Đấng Tối Chủ thật kỳ diệu; chỉ một chiếc lá cũng khiến Ngài hoan hỷ và ban chính cõi tối thượng của Ngài.

Verse 150

प्रत्याहारासन ध्यानप्राणसंयमनादिभिः । यत्र योगपथैः प्राप्तुं यतते योगिनः सदा

Cảnh giới tối thượng ấy, mà các hành giả yoga luôn nỗ lực đạt tới theo các đạo lộ yoga—nhờ pratyāhāra, āsana, thiền định và điều phục prāṇa cùng các pháp khác.

Verse 160

इत्यामन्त्र्य मुनिः प्रीत्या गौतमो मिथिलां ययौ । सोऽपि हृष्टमना राजा गोकर्णं प्रत्यपद्यत

Nói vậy, hiền thánh Gautama từ biệt trong niềm hoan hỷ rồi lên đường về Mithilā. Vị vua ấy cũng lòng dạ hân hoan, khởi hành hướng đến Gokarṇa.

Verse 164

इति कथितमशेषं श्रेयसामादिबीजं भवशतदुरितघ्नं ध्वस्तमोहांधकारम् । चरितममरगेयं मन्मथारेरुदारं सततमपि निषेव्यं स्वस्तिमद्भिश्च लोकैः

Như vậy đã thuật trọn vẹn hạt giống đầu nguồn của mọi điều cát tường, có năng lực diệt trừ tội lỗi của trăm kiếp và xua tan bóng tối mê lầm. Đó là hạnh nghiệp cao quý của Śiva—kẻ thù của Manmatha—được chư thiên ca tụng; người hiền thiện nên hằng gìn giữ, phụng hành và nương theo.