Sarga 76
युद्धे अङ्गद-मैन्द-द्विविद-राक्षसयुद्धम्; कुम्भस्य प्रादुर्भावः तथा सुग्रीवेण पराभवः (Sarga 76: Angada and the Vanara chiefs battle Kampana, Prajaṅgha, Yūpākṣa, Śoṇitākṣa; Kumbha enters and is checked by Sugrīva)
युद्धकाण्ड
വാനരവീരന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും തമ്മിലുള്ള ഘോരമായ യുദ്ധമാണ് ഈ സർഗ്ഗത്തിൽ വിവരിക്കുന്നത്. അംഗദൻ കമ്പനൻ എന്ന രാക്ഷസനെ മലമുകളിൽ നിന്നുള്ള പ്രഹരത്താൽ വധിച്ചു. തുടർന്ന് ശോണിതാക്ഷൻ, പ്രജംഘൻ, യൂപാക്ഷൻ എന്നിവർ അംഗദനെ ആക്രമിച്ചപ്പോൾ, മൈന്ദനും ദ്വിവിദനും സഹായത്തിനെത്തി. നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ അംഗദൻ പ്രജംഘനെയും, ദ്വിവിദൻ ശോണിതാക്ഷനെയും, മൈന്ദൻ യൂപാക്ഷനെയും വധിച്ചു. ഈ വീരന്മാരുടെ മരണശേഷം കുംഭകർണ്ണന്റെ മകൻ കുംഭൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് വാനരസേനയെ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് നേരിട്ടു. അംഗദൻ ഉൾപ്പെടെയുള്ളവർക്ക് പരിക്കേറ്റു. ഒടുവിൽ സുഗ്രീവൻ കുംഭനെ നേരിട്ടു. സുഗ്രീവൻ കുംഭന്റെ വില്ല് ഒടിക്കുകയും, മല്ലയുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും ചെയ്തു. അവസാനം സുഗ്രീവൻ തന്റെ വജ്രതുല്യമായ മുഷ്ടിപ്രഹരത്താൽ കുംഭനെ വധിച്ചു. കുംഭന്റെ മരണം രാക്ഷസപ്പടയിൽ വലിയ ഭീതി പരത്തി.
Shlokas
Verse 1
प्रवृत्तेसङ्कुलेतस्मिन् घोरेवीरजनक्ष्ये ।अङ्गदःकम्पनंवीरमाससादरणोत्सुकः ।।।।
അനേകം വീരന്മാരുടെ നാശം വരുത്തുന്ന ഭീകരവും കലുഷിതവുമായ ആ യുദ്ധം കത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കെ, രണോത്സുകനായ അങ്കദൻ പരാക്രമിയായ കമ്പനനെ നേരിടാൻ അടുക്കി ചെന്നു.
Verse 2
आहूयसोङ्गदंकोपात्ताडयामासवेगितः ।गदयाकम्पनःपूर्वं स चचालभृशाहतः ।।।।
കോപത്തോടെ അങ്ങദനെ വെല്ലുവിളിച്ച് കമ്പനൻ വേഗത്തിൽ ഗദകൊണ്ട് പ്രഹരിച്ചു; അത്യന്തം കഠിനമായി അടിയേറ്റ അങ്ങദൻ തളർന്നു കുലുങ്ങി.
Verse 3
स संज्ञांप्राप्यतेजस्वीचिक्षेपशिखरंगिरेः ।अर्दितस्तत्प्रहारेणकम्पनःपतितोभुवि ।।।।
തേജസ്വിയായ അംഗദൻ ബോധം വീണ്ടെടുത്തു പർവ്വതശിഖരം എറിഞ്ഞു; ആ പ്രഹാരത്തിൽ തകർന്ന കമ്പനൻ ഭൂമിയിൽ വീണു.
Verse 4
ततस्तुकम्पनंदृष्टवाशोणिताक्षोहतंरणे ।रथेनाभ्यपतत् क्षिप्रंतत्राङ्गदमभीतवत् ।।।।
പിന്നീട് യുദ്ധത്തിൽ കമ്പനൻ വധിക്കപ്പെട്ടതു കണ്ടപ്പോൾ, നിർഭയനായ ശോണിതാക്ഷൻ രഥത്തിൽ കയറി വേഗത്തിൽ അങ്ങദൻ നിലകൊണ്ടിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പാഞ്ഞെത്തി.
Verse 5
सोङ्गदंनिशितैर्बाणैस्तदाविव्याधवेगितः ।शरीरदारणैस्तीक्ष्णैःकालाग्निसमविग्रहैः ।।।।क्षुरक्षुरप्रैर्नाराचैर्वत्सदन्तैश्शिलीमुखैः ।कर्णिशल्यविपाठैश्चबहुभिश्चशितैश्शरैः ।।।।
അപ്പോൾ വേഗത്തോടെ അവൻ അങ്കദനെ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ കുത്തിത്തുളച്ചു—ശരീരം പിളർത്തുന്നത്ര തീക്ഷ്ണവും പ്രളയാഗ്നിയെപ്പോലെ ഭയങ്കരവുമായ—ക്ഷുര, ക്ഷുരപ്ര, നാരാച, വത്സദന്ത, ശിലീമുഖ, കർണി, ശല്യ, വിപാട തുടങ്ങിയ പലവിധ കൂരായ ശരങ്ങളാൽ അവനെ വേദനിപ്പിച്ചു.
Verse 6
सोङ्गदंनिशितैर्बाणैस्तदाविव्याधवेगितः ।शरीरदारणैस्तीक्ष्णैःकालाग्निसमविग्रहैः ।।6.76.5।।क्षुरक्षुरप्रैर्नाराचैर्वत्सदन्तैश्शिलीमुखैः ।कर्णिशल्यविपाठैश्चबहुभिश्चशितैश्शरैः ।।6.76.6।।
അപ്പോൾ വേഗത്തോടെ നീങ്ങിയ അവൻ അങ്ങദനെ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ കുത്തിത്തുളച്ചു—ശരീരം പിളർത്തുന്ന, പ്രളയാഗ്നിയെപ്പോലെ ജ്വലിക്കുന്ന; ക്ഷുരം, ക്ഷുരപ്രം, നാരാചം, വത്സദന്തം, ശിലീമുഖം, കർണി, ശല്യം, വിപാഠം എന്നിവയും അനവധി മറ്റ് മൂർച്ചയേറിയ ശരംകളുമുപയോഗിച്ച്.
Verse 7
अङ्गदःप्रतिविद्धाङ्गोवालिपुत्रःप्रतापवान् ।धनुरग्य्रंरथंबाणान्ममर्दतरसाबली ।।।।
പ്രതാപവാൻ വാലിപുത്രൻ അങ്കദൻ—അംഗങ്ങൾ കുത്തേറ്റിട്ടും—ബലത്തോടെ പാഞ്ഞുചെന്ന് ശത്രുവിന്റെ ഭയങ്കര വില്ലും രഥവും അമ്പുകളും തകർത്തു ചിതറിച്ചു.
Verse 8
शोणिताक्षस्ततःक्षिप्रमसिचर्मसमाददे ।उत्पपातदिवंक्रुद्धोवेगवानविचारयन् ।।।।
അപ്പോൾ ശോണിതാക്ഷൻ ക്ഷിപ്രമായി വാളും പരിചയും എടുത്തു; ക്രോധിതനായി, ആലോചനയില്ലാതെ മഹാവേഗത്തോടെ ആകാശത്തിലേക്ക് ചാടി ഉയർന്നു।
Verse 9
तंक्षिप्रतरमाफ्लुत्यपरामृश्याङ्गदोबली ।करेणतस्यतंखङ्गंसमाच्छिद्यननाद च ।।।।
അതിവേഗം ചാടിയെത്തിയ ബലവാൻ അങ്കദൻ അവനെ പിടിച്ചുകെട്ടി, കൈകൊണ്ട് അവന്റെ വാൾ വെട്ടി താഴെയിട്ടു; പിന്നെ ഉച്ചത്തിൽ ഗർജിച്ചു.
Verse 10
तस्यांसफलकेखडगंनिजघानततोऽङ्गदः ।यज्ञोपवीतवच्चैनंचिच्छेदकपिकुञ्जरः ।।।।
പിന്നെ അങ്കദൻ ശത്രുവിന്റെ വിശാലമായ സ്കന്ധഫലകത്തിൽ തന്റെ ഖഡ്ഗം പതിപ്പിച്ചു; കപികുഞ്ജരനായ അവൻ യജ്ഞോപവീതത്തിന്റെ രേഖപോലെ അവനെ ചീന്തിക്കളഞ്ഞു.
Verse 11
तंप्रगृह्यमहाखडगंविनद्य च पुनःपुनः ।वालिपुत्रोऽभिदुद्रावरणशीर्षेपरानरीन् ।।।।
ആ മഹാഖഡ്ഗം പിടിച്ചു വീണ്ടും വീണ്ടും ഗർജ്ജിച്ചുകൊണ്ട്, വാലിപുത്രനായ അങ്കദൻ യുദ്ധത്തിന്റെ മുൻനിരയിൽ ശത്രുസൈന്യത്തിനെതിരെ പാഞ്ഞുചെന്നു.
Verse 12
आयसींतुगदांप्रगृह्य स वीरःकनकाङ्गदः ।शोणिताक्षस्समाविध्यतमेवानुपपात ह ।।।।
എന്നാൽ കനകാംഗദധാരിയായ വീരൻ ശോണിതാക്ഷൻ ഇരുമ്പ് ഗദ പിടിച്ചു ലക്ഷ്യം വെച്ച്, അവനെ പ്രഹരിക്കാനായി പിന്നാലെ പാഞ്ഞുവന്നു.
Verse 13
प्रजङ्घसहितोवीरोयूपाक्षस्तुततोबली ।रथेनाभिययौक्रुद्दोवालिपुत्रंमहाबलम् ।।।।
അപ്പോൾ മഹാബലനായ വീരൻ യൂപാക്ഷൻ പ്രജങ്ഘനോടുകൂടെ ക്രോധത്തോടെ രഥമേറി, വാലിപുത്രനായ മഹാബലവാൻ അങ്ഗദനെ നേരെ പാഞ്ഞെത്തി ആക്രമിച്ചു.
Verse 14
तयोर्मध्येकपिश्रेष्ठश्शोणिताक्षप्रजङ्घयोः ।विशाखयोर्मध्यगतःपूर्णचन्द्रइवाभवत् ।।।।
ശോണിതാക്ഷനും പ്രജങ്ഘനും—ആ ഇരുവരുടെയും മദ്ധ്യേ കപിശ്രേഷ്ഠൻ ദീപ്തിയായി നിലകൊണ്ടു; വിശാഖാ നക്ഷത്രങ്ങൾക്കിടയിലെ പൂർണ്ണചന്ദ്രനെപ്പോലെ.
Verse 15
अङ्गदंपरिरक्षन्तौमैन्दोद्विविदएव च ।तस्यतस्थतुरभ्याशेपरस्परदिदृक्ष्या ।।।।
അങ്ഗദനെ പരിരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് മൈന്ദനും ദ്വിവിദനും അവന്റെ സമീപത്തു തന്നെ നിലകൊണ്ടു; അടുത്ത ഏറ്റുമുട്ടലിൽ ശത്രുവിനെ നേരിടുമ്പോൾ പരസ്പരം ജാഗ്രതയോടെ നോക്കി നിന്നു.
Verse 16
भिपेतुर्महाकायाःप्रतियत्तामहाबलाः ।राक्षसावानरान् रोषादसिचर्मगदाधराः ।।।।
വലിയ ദേഹവും മഹാബലവും ഉള്ള രാക്ഷസർ ജാഗ്രതയോടെയും ക്രോധത്തോടെയും വാനരന്മാരുടെ മേൽ പാഞ്ഞുകയറി; വാളും പരിചയും ഗദയും കൈവശം ധരിച്ചിരുന്നു.
Verse 17
त्रयाणांवानरेन्द्राणांत्रिभीराक्षसपुङ्गवैः ।संसक्तानांमहद्युद्धमभवद्रोमहर्षणम् ।।।।
മൂന്നു വാനരേന്ദ്രന്മാരും മൂന്നു രാക്ഷസപുംഗവന്മാരും ഏറ്റുമുട്ടി ചേർന്നപ്പോൾ, കാണുന്നവർക്കു രോമാഞ്ചം പകരുന്ന മഹായുദ്ധം ഉദിച്ചു.
Verse 18
तेतुवृक्षान् समादायसम्प्रचिपुराहवे ।खडगेनप्रतिचिच्छेदतान् प्रजङ्घोमहाबलः ।।।।
അപ്പോൾ യുദ്ധമദ്ധ്യേ അവർ വൃക്ഷങ്ങൾ പിഴുതെടുത്ത് സമരത്തിൽ എറിഞ്ഞു; എന്നാൽ മഹാബലനായ പ്രജങ്ഘൻ തന്റെ ഖഡ്ഗംകൊണ്ട് അവയെ വെട്ടിമുറിച്ചു.
Verse 19
रथानश्वान् द्रुमैश्शैलैस्तेप्रचिक्षिपुराहवे ।शरौघैःप्रतिचिच्छेदतान्यूपाक्षोनिशाचरः ।।।।
ആ യുദ്ധത്തിൽ അവർ രഥങ്ങളിലേക്കും അശ്വങ്ങളിലേക്കും വൃക്ഷങ്ങളും പാറകളും എറിഞ്ഞു; എന്നാൽ നിശാചരനായ യൂപാക്ഷൻ അമ്പുകളുടെ ഘനവർഷംകൊണ്ട് അവയെ വെട്ടിത്തകർത്തു.
Verse 20
सृष्टाव्निविदमैन्दाभ्यांद्रुमानुत्पाट्यवीर्यवान् ।बभञ्जगदयामध्येशोणिताक्षःप्रतापवान् ।।।।
ദ്വിവിദനും മൈന്ദനും എറിഞ്ഞ വൃക്ഷങ്ങളെ വീര്യവാനായ ശോണിതാക്ഷൻ പിഴുതെടുത്ത്, ഗദാപ്രഹാരത്തോടെ നടുവിൽവെച്ചുതന്നെ തകർത്തു.
Verse 21
उद्यम्यविपुलंखडगंपरमर्मनिकृन्तनम् ।प्रजङ्घोवालिपुत्रायअभिदुद्राववेगितः ।।।।
പരമ മർമ്മങ്ങളെ മുറിച്ചെറിയുന്ന വൻ ഖഡ്ഗം ഉയർത്തി പ്രജങ്ഘൻ വാലിപുത്രനായ അങ്ങദന്റെ നേരെ വേഗത്തിൽ പാഞ്ഞെത്തി.
Verse 22
तमभ्याशगतंदृष्टवावानरेन्द्रोमहाबलः ।आजघानाश्वकर्णेनद्रुमेणातिबलस्तदा ।।।।
അവൻ അടുത്തേക്ക് പാഞ്ഞെത്തുന്നതു കണ്ട മഹാബലനായ വാനരേന്ദ്രൻ, അതിമഹാബലത്തോടെ അശ്വകർണ്ണവൃക്ഷമായ ദ്രുമംകൊണ്ട് ഉടൻ പ്രഹരിച്ചു.
Verse 23
बाहुंचास्यसनिस्त्रिंशमाजघान स मुष्टिना ।वालिपुत्रस्यघातेन स पपातक्षितावसिः ।।।।
വാലിപുത്രൻ തന്റെ മുഷ്ടിയാൽ വാൾ പിടിച്ചിരുന്ന അവന്റെ ഭുജത്തിൽ പ്രഹരിച്ചു; അങ്ങദന്റെ ആ ഘാതത്തിൽ വാൾ ഭൂമിയിലേക്കു വീണു.
Verse 24
तंदृष्टवापतितंभूमौखङ्गमुलसन्निभम् ।मुष्टिंसम्वर्तयामासवज्रकल्पंमहाबलः ।।।।
ഭൂമിയിൽ വീണുകിടന്ന ഉലക്കപോലെയുള്ള ഖഡ്ഗം കണ്ട മഹാബലൻ, വജ്രസമമായ കഠിനമായ മുഷ്ടി മുറുക്കി അടുത്ത പ്രഹാരത്തിനായി ഒരുങ്ങി.
Verse 25
स ललाटेमहावीर्यमङ्गदंवानरर्षभम् ।आजघानमहातेजास्समुहूर्तंचचाल ह ।।।।
ആ മഹാതേജസ്സുള്ള യോദ്ധാവ് വാനരസേനയിലെ വൃഷഭനായ മഹാവീര്യ അങ്ങദന്റെ നെറ്റിയിൽ പ്രഹരിച്ചു; ഒരു നിമിഷം അങ്ങദൻ തളർന്ന് കുലുങ്ങി നിന്നു.
Verse 26
स संज्ञांप्राप्यतेजस्वीवालिपुत्रःप्रतापवान् ।प्रजङ्घस्यशिरःकायातखङ्गेनपातयत्क्षितौ ।।।।
ബോധം വീണ്ടെടുത്ത തേജസ്സും പ്രതാപവും ഉള്ള വാലിപുത്രൻ ഖഡ്ഗംകൊണ്ട് പ്രജംഘന്റെ തല ശരീരത്തിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തി ഭൂമിയിലേക്കു വീഴ്ത്തി.
Verse 27
स यूपाक्षोऽश्रुपूर्णाक्षःपितृव्येनिहतेरणे ।अवरुह्यरथात्क्षिप्रंक्षीणेषुखङ्गमाददे ।।।।
യുദ്ധത്തിൽ പിതൃവ്യൻ നിഹതനായതു കണ്ടു യൂപാക്ഷന്റെ കണ്ണുകൾ കണ്ണുനീരാൽ നിറഞ്ഞു; രഥത്തിൽ നിന്നു വേഗം ഇറങ്ങി, അസ്ത്രങ്ങൾ തീർന്നപ്പോൾ വാൾ കൈയിലെടുത്തു.
Verse 28
तमापतन्तंसम्प्रेक्ष्ययूपाक्षंद्विविदस्त्वरन् ।आजघानोरसिक्रुद्धोजग्राह च बलाद्बली ।।।।
യൂപാക്ഷൻ പാഞ്ഞുവരുന്നതു കണ്ട ദ്വിവിദൻ വേഗം മുന്നിൽ ചെന്നു; ക്രോധത്തോടെ അവന്റെ നെഞ്ചിൽ പ്രഹരിച്ചു, ബലവാനായി ബലത്തോടെ പിടിച്ചെടുത്തു.
Verse 29
गृहीतंभ्रातरंदृष्टवाशोणिताक्षोमहाबलः ।आजघानगदाग्रेणवक्षसिद्विविदंततः ।।।।
തന്റെ സഹോദരൻ പിടിക്കപ്പെട്ടതു കണ്ട മഹാബലനായ ശോണിതാക്ഷൻ പിന്നെ ഗദയുടെ അഗ്രംകൊണ്ട് ദ്വിവിദന്റെ നെഞ്ചിൽ പ്രഹരിച്ചു.
Verse 30
स गदाभिहतस्तेनसञ्चचालमहाबलः ।उद्यता च पुनस्तस्यजहारद्विविदोगदाम् ।।।।
ആ ഗദാപ്രഹാരത്തിൽ മഹാബലനായ ദ്വിവിദൻ കുലുങ്ങി; എങ്കിലും അവൻ സ്വയം വീണ്ടെടുത്തു, എതിരാളി ഉയർത്തിയ ഗദ വീണ്ടും പിടിച്ചുപറിച്ചു.
Verse 31
तस्मिन्नन्तरेमैन्दोवीरोवानरयूथपः ।यूपाक्षंताडयामासतलेनोरसिवीर्यवान् ।।।।
അതിനിടയിൽ വീരനായ വാനരയൂഥപൻ മൈന്ദൻ പരാക്രമത്തോടെ യൂപാക്ഷന്റെ വക്ഷസ്ഥലത്തിൽ തന്റെ കരതലത്തോടെ പ്രഹരിച്ചു.
Verse 32
तौशोणिताक्ष्यूपाक्षौप्लवङ्गाभ्यांतरस्विनौ ।चक्रतुस्समरेतीव्रमाकर्षोत्पाटनंभृशम् ।।।।
അപ്പോൾ ഉഗ്രരും അതിവേഗശാലികളും ആയ ശോണിതാക്ഷനും യൂപാക്ഷനും ആ രണ്ടു വാനരവീരന്മാരോടൊപ്പം യുദ്ധത്തിൽ ക്രൂരമായി വലിച്ചിഴയ്ക്കലും പിഴുതെറിയലും നിറഞ്ഞ ഭീകര പിടിവലിയിൽ ഏർപ്പെട്ടു.
Verse 33
द्विविदश्शोणिताक्षंतुविददारनखैर्मुखै ।निष्पिपेष च वेगेनक्षितावाविध्यवीर्यवान् ।।।।
പരാക്രമശാലിയായ ദ്വിവിദൻ ശോണിതാക്ഷന്റെ മുഖം നഖങ്ങളാലും ദന്തങ്ങളാലും കീറിപ്പറിച്ചു; പിന്നെ വേഗം കൂട്ടി അവനെ ഭൂമിയിൽ എറിഞ്ഞുവീഴ്ത്തി ചതച്ചുതകർത്തു.
Verse 34
पाक्षमभिसङ्कृद्धो मैन्दो वानरयूथपः ।पीडयामासबाहुभ्यांसपपातहतःक्षितौ ।।।।
പാക്ഷനോടു അത്യന്തം ക്രുദ്ധനായ വാനരയൂഥപൻ മൈന്ദൻ തന്റെ ഭുജങ്ങളാൽ അവനെ അമർത്തി ചതച്ചുതകർത്തു; ഹതനായ പാക്ഷൻ ഭൂമിയിൽ വീണു കിടന്നു.
Verse 35
हतप्रवीराव्यथिताराक्षसेन्द्रचमूस्तदा ।जगामाभिमुखीसातुकुम्भकर्णसुतोयतः ।।।।
അപ്പോൾ പ്രധാനം വീരന്മാർ ഹതരായി നിരകൾ വിറച്ച റാക്ഷസരാജന്റെ സൈന്യം, കുംഭകർണപുത്രൻ യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്കു മുന്നേറി.
Verse 36
आपततनीं च वेगेनकुम्भस्तांसान्त्वयच्चमूम् ।अथोत्कष्टंमहावीर्यैर्लब्धलक्ष्यैःप्लवङ्गमैः ।।।।निपातितमहावीरांदृष्टवारक्षश्चमूंततः ।कुम्भःप्रचक्रेतेजस्वीरणेकर्मसुदुष्करम् ।।।।
വേഗത്തിൽ തളർന്നുപോകുന്ന രാക്ഷസസേനയെ കുംഭൻ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. പിന്നെ ലക്ഷ്യം പിടിച്ച ശക്തിമാനായ വാനരവീരന്മാർ വീഴ്ത്തിയ മഹാവീരന്മാരെ കണ്ടപ്പോൾ, തേജസ്വിയായ കുംഭൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ ഒരു പരാക്രമം ആരംഭിച്ചു.
Verse 37
आपततनीं च वेगेनकुम्भस्तांसान्त्वयच्चमूम् ।अथोत्कष्टंमहावीर्यैर्लब्धलक्ष्यैःप्लवङ्गमैः ।।6.76.36।।निपातितमहावीरांदृष्टवारक्षश्चमूंततः ।कुम्भःप्रचक्रेतेजस्वीरणेकर्मसुदुष्करम् ।।6.76.37।।
വേഗത്തിൽ വിറയുന്ന രാക്ഷസസേനയെ കുംഭൻ ഉടൻ ആശ്വസിപ്പിച്ചു; പ്രബല വാനരയോദ്ധാക്കൾ മേൽക്കൈ നേടി അവരുടെ മഹാവീരന്മാരെ വീഴ്ത്തിയതു കണ്ടപ്പോൾ, തേജസ്വിയായ കുംഭൻ യുദ്ധത്തിൽ അത്യന്തം കഠിനമായ ഒരു ദൗത്യം ആരംഭിച്ചു.
Verse 38
स धनुर्धन्विनांश्रेष्ठःप्रगृह्यसुसमाहितः ।मुमोचाशीविषप्रख्यान्शरान्देहविदारणान् ।।।।
ധനുര്ധരന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അവൻ പൂർണ്ണ ഏകാഗ്രതയോടെ ധനുസ്സെടുത്തു; ആശീവിഷസർപ്പത്തെപ്പോലെ ഭയങ്കരവും ദേഹം പിളർത്തുന്നതുമായ അമ്പുകൾ വിട്ടു.
Verse 39
तस्यतच्छुशुभेभूयस्सशरंधनुरुत्तमम् ।विद्युदैरावतार्चिष्मद्िद्वतीयेन्द्रधनुर्यथा ।।।।
അപ്പോൾ അമ്പുകൾ ചാർത്തിയ അവന്റെ ഉത്തമധനുസ്സ് കൂടുതൽ പ്രകാശിച്ചു—മിന്നലാൽ ദീപ്തമായ മേഘംപോലെ—ഇന്ദ്രധനുസ്സിനോടു തുല്യമായി, যেন രണ്ടാമത്തെ ഇന്ദ്രധനുസ്സ്.
Verse 40
आकर्णाकृष्टमुक्तेनजघानद्विविदंतदा ।तेनहाटकपुङ्खेनपत्रतिणापत्त्रवाससा ।।।।
അപ്പോൾ അവൻ കാതുവരെ വലിച്ചുവിട്ട് വിട്ട അമ്പുകൊണ്ട് ദ്വിവിദനെ പ്രഹരിച്ചു—സ്വർണ്ണപുങ്ഖമുള്ള, ഇലപോലെയുള്ള ചിറകുകളുള്ള, സംഹാരാർത്ഥം പ്രയുക്തമായ ശരം।
Verse 41
सहसाभिहतस्तेनविप्रमुक्तपदस्स्फुरन् ।निपपाताद्रिकूटाभोविह्वलन् प्लवगोत्तमः ।।।।
അവന്റെ അപ്രതീക്ഷിത പ്രഹാരത്തിൽ ആഹതനായ ദ്വിവിദൻ—വാനരയോദ്ധാക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ—കുലുങ്ങി, കാലുകൾ തളർന്ന്, വിഹ്വലനായി പർവ്വതശിഖരംപോലെ നിലംപതിച്ചു।
Verse 42
मन्दस्तुभ्रातरंभग्नंदृष्टवातत्रमहाहवे ।लभिदुद्राववेगेनप्रगृह्यमहतींशिलाम् ।।।।
ആ മഹായുദ്ധത്തിൽ സഹോദരൻ വീണുകിടക്കുന്നത് കണ്ട മൈന്ദൻ വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ടോടി, ഒരു മഹാശില കൈയിൽ എടുത്തു।
Verse 43
तांशिलांतुप्रचिक्षेपराक्षसायमहाबलः ।बिभेदतांशिलांकुम्भःप्रसन्नैःपञ्चभिश्शरैः ।।।।
മഹാബലനായ മൈന്ദൻ ആ ശില രാക്ഷസന്റെ മേൽ എറിഞ്ഞു; എന്നാൽ കുംഭൻ മൂർച്ചയുള്ള അഞ്ചു അമ്പുകളാൽ ആ ശിലയെ പിളർത്തി തകർത്തു।
Verse 44
सन्धायचान्यंसुमुखंशरमाशीविषोपमम् ।आजघानमहातेजावक्षसिद्विविदाग्रजम् ।।।।
പിന്നീട് മഹാതേജസ്സനായ കുംഭൻ മറ്റൊരു സുന്ദരമായി നിർമ്മിച്ച അമ്പ്—ആശീവിഷംപോലെ ഘോരമായത്—ചേർത്ത്, ദ്വിവിദന്റെ അഗ്രജന്റെ വക്ഷസ്സിൽ പ്രഹരിച്ചു।
Verse 45
स तुतेनप्रहारेणमैन्दोवानरयूथपः ।मर्मण्यभिहतस्तेनपपा त भुविमूर्छितः ।।।।
ആ പ്രഹാരത്താൽ മർമ്മസ്ഥാനത്ത് ആഹതനായ വാനരയൂഥപൻ മൈന്ദൻ മൂർച്ച്ഛിതനായി ഭൂമിയിൽ വീണു.
Verse 46
अङ्गदोमातुलौदृष्टवापथितौतुमहाबलौ ।अभिदुद्राववेगेनकुम्भमुद्यतकार्मुकम् ।।।।
മഹാബലശാലികളായ തന്റെ രണ്ടു മാതുലന്മാർ വീണുകിടക്കുന്നതു കണ്ട അങ്കദൻ, ധനുസ്സുയർത്തി നിന്ന കുംഭനിലേക്കു വേഗത്തിൽ പാഞ്ഞു.
Verse 47
तमापतन्तंविव्याधकुम्भःपञ्चभिरायसैः ।त्रिभिश्चान्यैश्शितैर्बाणैर्मातङ्गमिवतोमरैः ।।।।
അങ്കദൻ പാഞ്ഞെത്തുമ്പോൾ കുംഭൻ അവനെ അഞ്ചു ഇരുമ്പമ്പുകളാലും മറ്റൊരു മൂന്നു മൂർച്ചയുള്ള ശരങ്ങളാലും കുത്തിത്തുളച്ചു—തോമരങ്ങൾ കൊണ്ടു കുത്തേറ്റ ആനയെപ്പോലെ.
Verse 48
सोऽङ्गदंविविधैभिर्बाणैःकुम्भोविव्याथवीर्यवान् ।अकुण्ठधारैर्निशितैस्तीक्ष्णैःकनकभूषणैः ।।।।
വീര്യവാനായ കുംഭൻ അങ്കദനെ പലവിധ അമ്പുകളാൽ ആഹതനാക്കി—മൂർച്ചയുള്ള, മങ്ങാത്ത ധാരയുള്ള, സ്വർണാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവ.
Verse 49
अङ्गदःप्रतिविद्धाङ्गोवालिपुत्रो न कम्पते ।शिलापादपवर्षाणितस्यमूर्ध्निववर्ष ह ।।।।
ശരീരം തുളച്ചുകയറിയിട്ടും വാലിപുത്രനായ അങ്കദൻ കുലുങ്ങിയില്ല; അവൻ കുംഭന്റെ ശിരസ്സിന്മേൽ പാറകളും വേരോടെ പിഴുതെടുത്ത വൃക്ഷങ്ങളും മഴപോലെ വർഷിച്ചു.
Verse 50
स प्रचिच्छेदतान् सर्वान् बिभेद च पुनश्शिलाः ।कुम्भकर्णात्मजश्रशीमान् वालिपुत्त्रसमीरितान् ।।।।
ശ്രീമാനായ കുംഭകർണപുത്രൻ വാലിപുത്രൻ എറിഞ്ഞതെല്ലാം വെട്ടിമാറ്റി; പിന്നെയും അവൻ എറിഞ്ഞ പാറകളെയും തകർത്തു ചിതറിച്ചു.
Verse 51
आपतन्तं च ससम्प्रेक्ष्यकुम्भोवानरयूथपम् ।भ्रुवोर्विव्याथबाणाभ्यामुल्काभ्यामिवकुञ्जरम् ।।।।
വാനരയൂഥപനായ കുംഭൻ പാഞ്ഞുവരുന്നതു കണ്ട കുംഭൻ, രണ്ടു അമ്പുകളാൽ അവന്റെ ഭ്രൂകളെ തുളച്ചു—രണ്ടു ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിക്കൊമ്പുകളാൽ ആനയെ അടിക്കുന്നതുപോലെ.
Verse 52
तस्यसुस्रावरुधिरंपिहितेचास्यलोचने ।अङ्गदःपाणिनानेत्रेपिधायरुधिरोक्षिते ।।।।सालमासन्नमेकेनपरिजग्राहपाणिवा ।
അവനിൽ നിന്ന് രക്തം ഒഴുകി, കണ്ണുകൾ മൂടപ്പെട്ടു. രക്തത്തിൽ നനഞ്ഞ കണ്ണുകൾ അങ്കദൻ ഒരു കൈകൊണ്ട് മറച്ച്, മറ്റേ കൈകൊണ്ട് സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന ശാലവൃക്ഷം പിടിച്ചു.
Verse 53
सम्पीड्यरसिचास्कन्धम् करेणाभिनिवेश्य च ।।।।किञ्चिदभ्यवनम्यैनमुन्ममाथयथागजः ।
വൃക്ഷത്തിന്റെ തണ്ടിനെ നെഞ്ചിൽ അമർത്തി, കൈകൊണ്ട് ഉറപ്പായി താങ്ങി, അവൻ അതിനെ അല്പം വളച്ചു; പിന്നെ ആന വൃക്ഷം പിഴുതെടുക്കുന്നതുപോലെ അതിനെ പിഴുതെടുത്തു.
Verse 54
तमिन्द्रकेतुप्रतिमंवृक्षंमन्दरसन्निभम् ।।।।समुत्सृजन्तंवेगेनपश्यतांसर्वरक्षसाम् ।
സകല രാക്ഷസന്മാരുടെയും കണ്ണുമുന്നിൽ, ഇന്ദ്രധ്വജസദൃശവും മന്ദരപർവതത്തോളം മഹത്തായതുമായ ആ വൃക്ഷം അവൻ മഹാവേഗത്തോടെ എറിയാൻ ഒരുങ്ങി.
Verse 55
सबिभेदशितैर्बाणैस्सप्तभिःकायभेदनैः ।।।।अङ्गदोविव्यधेऽभीक्षणंससादचमुमोह च ।
ശരീരം പിളർത്തുന്ന ഏഴ് മൂർച്ചയുള്ള ബാണങ്ങളാൽ അവൻ അവനെ ഭേദിച്ചു; അങ്ങദൻ ആവർത്തിച്ച് തീവ്രവേദനയിൽ വിറച്ചു, തളർന്നു, ഒടുവിൽ മൂർഛിച്ചു വീണു.
Verse 56
अङ्गदंव्यथितंदृष्टवासीदन्तमिवसागरम् ।।।।दुरासदंहरिश्रेष्ठंरामायन्येन्यवेदयन् ।
വ്യഥിതനായ അങ്ങദനെ കണ്ടപ്പോൾ—വാനരങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠനും സമീപിക്കാനുദ്ദേശം ദുഷ്കരനുമായവൻ—സമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങുന്നതുപോലെ താഴ്ന്നു വീഴുന്നതായി; അപ്പോൾ പ്രമുഖ വാനരന്മാർ ഈ വിവരം രാമനോട് അറിയിച്ചു.
Verse 57
रामस्तुव्यथितंश्रुत्वावालिपुत्त्रंरणाजरे ।।।।व्यादिदेशहरिश्रेष्ठान्जाम्बवत्प्रमुखांस्ततः ।
യുദ്ധഭൂമിയിൽ വാലിപുത്രൻ വ്യഥിതനായെന്നു കേട്ടപ്പോൾ, രാമൻ തുടർന്ന് ജാംബവാനെ മുൻപാക്കി വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാർക്ക് ആജ്ഞ നൽകി.
Verse 58
तेतुवानरशार्दूलाश्श्रुत्वारामस्यशासनम् ।।।।अभिपेतुस्सुसङ्कृद्धाःकुम्भमुद्यतकार्मुकम् ।
രാമന്റെ ആജ്ഞ കേട്ടപ്പോൾ, കടുവപോലെയുള്ള ആ വാനരവീരർ ക്രോധത്തോടെ ജ്വലിച്ച്, വില്ലുയർത്തി നിന്ന കുംഭനെയാക്രമിക്കാൻ പാഞ്ഞുചെന്നു.
Verse 59
ततोद्रुमशिलाहस्ताःकोपसंरक्तलोचनाः ।।।।रिरक्षिषन्तोऽभ्यपतन्नङ्गदंवानरर्षभाः ।
അപ്പോൾ വൃക്ഷങ്ങളും പാറകളും കൈകളിൽ പിടിച്ച്, കോപത്തിൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ, വാനരശ്രേഷ്ഠർ അങ്ങദനെ രക്ഷിക്കുവാൻ പാഞ്ഞുചാടി.
Verse 60
जाम्बवांश्चसुषेणश्चवेगदर्शी च वानरः ।।।।कुम्भकर्णात्मजंवीरंक्रुद्धास्समभिदुद्रुवुः ।
ജാംബവാൻ, സുഷേണൻ, വേഗദർശി എന്നിവരും മറ്റു വീര വാനരയോദ്ധാക്കളും ക്രുദ്ധരായി കുംഭകർണന്റെ പുത്രനായ പരാക്രമശാലിയായ വീരനെതിരെ ഒരുമിച്ച് പാഞ്ഞുചെന്നു.
Verse 61
समीक्ष्यापततस्तांस्तुवानरेन्द्रान् महाबलान् ।।।।आववारशरौघेणनगेनेवजलाशयम् ।
ആ മഹാബലമുള്ള വാനരേന്ദ്രന്മാർ പാഞ്ഞുവരുന്നതു കണ്ട കുംഭൻ, ഘനമായ അമ്പുവർഷംകൊണ്ട് അവരെ തടഞ്ഞു—പർവ്വതം പാഞ്ഞൊഴുകുന്ന പ്രളയജലത്തിന്റെ വഴിയെ തടയുന്നതുപോലെ.
Verse 62
तस्यबाणपथंप्राप्य न शेकुरतिवर्तितुम् ।।।।वानरेन्द्रामहात्मानोवेलामिवमहादधिः ।
അവന്റെ അമ്പുകളുടെ പരിധിയിൽ എത്തിയപ്പോൾ മഹാത്മാക്കളായ വാനരേന്ദ്രന്മാർ അതിനെ അതിക്രമിക്കുവാൻ കഴിഞ്ഞില്ല—മഹാസമുദ്രം തീരരേഖയുടെ പരിധി കടക്കാത്തതുപോലെ.
Verse 63
तांस्तुदृष्टवाहरिगणान् शरवृष्टिभिरर्दितान् ।।।।अङ्गदंपृष्ठतःकृत्वाभ्रातृजंप्लवगेश्वरः ।भिदुद्राववेगेनसुग्रीवःकुम्भमाहवे ।।।।शैलसानुचरंनागंवेगवानिवकेसरी ।
ശരവൃഷ്ടിയാൽ പീഡിതരായ ഹരിഗണങ്ങളെ കണ്ടപ്പോൾ, പ്ലവഗേശ്വരനായ സുഗ്രീവൻ ഭ്രാതൃജനായ അങ്കദനെ പിന്നിൽ നിർത്തി, യുദ്ധത്തിൽ കുംഭനോട് വേഗത്തിൽ പാഞ്ഞുകയറി—പർവ്വതചരനായ ഗജത്തെ നേരെ വേഗവാൻ കേസരി സിംഹം ചാടുന്നതുപോലെ.
Verse 64
तांस्तुदृष्टवाहरिगणान् शरवृष्टिभिरर्दितान् ।।6.76.63।।अङ्गदंपृष्ठतःकृत्वाभ्रातृजंप्लवगेश्वरः ।भिदुद्राववेगेनसुग्रीवःकुम्भमाहवे ।।6.76.64।।शैलसानुचरंनागंवेगवानिवकेसरी ।
ദക്ഷിണ പാഠത്തിൽ ഇതേ വൃത്താന്തം ആവർത്തിക്കുന്നു: ശരവൃഷ്ടിയാൽ പീഡിതരായ ഹരിഗണങ്ങളെ കണ്ടു, സുഗ്രീവൻ അങ്കദനെ പിന്നിൽ കാവലാക്കി, യുദ്ധത്തിൽ കുംഭനോട് വേഗത്തിൽ പാഞ്ഞുകയറി—പർവ്വതചര ഗജത്തെ നേരെ വേഗവാൻ കേസരി സിംഹം ചാടുന്നതുപോലെ.
Verse 65
उत्पाट्य च महाशैलनश्वकर्णान्दवान्बहून् ।।।।अन्यांश्चविविधान्ववृक्षाचिक्षेपचिमहाबलः ।
പിന്നീട് മഹാബലവാൻ അശ്വകർണ്ണാദിയായ അനേകം മഹാവൃക്ഷങ്ങളെയും, മറ്റു പലവിധ വനവൃക്ഷങ്ങളെയും വേരോടെ പിഴുതെടുത്തു ശത്രുക്കളിലേക്കു എറിഞ്ഞു.
Verse 66
तांछादयन्तीमाकाशंवृक्षवृष्टिंदुरासदाम् ।।।।कुम्भकर्णात्मजश्शीघ्रंचिच्छेदनिशितैश्शरैः ।
ആകാശം മൂടിപ്പിടിക്കുന്നതും സമീപിക്കാനാകാത്തതുമായ ആ വൃക്ഷവൃഷ്ടിയെ കുംഭകർണ്ണപുത്രൻ മൂർച്ചയുള്ള ശരങ്ങളാൽ വേഗത്തിൽ ചിന്നിച്ചെറുത്തു.
Verse 67
अभिलक्षेणतीव्रेणकुम्भेननिशितैश्शरैः ।।।।अचितास्तेद्रुमारेजुर्यथाघोराषतघ्नयः ।
കുംഭൻ തീക്ഷ്ണ ലക്ഷ്യത്തോടെ പ്രയോഗിച്ച മൂർച്ചയുള്ള ശരങ്ങളാൽ ആ വൃക്ഷങ്ങൾ അമ്പുകളാൽ കുത്തിനിറഞ്ഞു തിളങ്ങി—ഭയങ്കര ശതഘ്നി ആയുധങ്ങൾ പോലെ.
Verse 68
द्रुमवर्षंतुसञ्छिन्नंदृष्टवाकुम्भोनवीर्यवान् ।।।।वानराधिपति: शीमान्महासत्त्वो न विव्यथे ।
കുംഭൻ വൃക്ഷവർഷത്തെ തകർത്തുകളഞ്ഞതു കണ്ടിട്ടും, വീര്യവാൻ, ശ്രീമാൻ വാനരാധിപതി മഹാസത്ത്വൻ (സുഗ്രീവൻ) ഒട്ടും വിറച്ചില്ല.
Verse 69
निर्भिद्यमानस्सहसासहमानश्चतान् शरान् ।।।।कुम्भस्यधनुराक्षिप्यबभञ्जेन्द्रधनुष्प्रभम् ।
ശരീരം കുത്തിപ്പൊളിക്കപ്പെടുകയും ആ അമ്പുകളെ സഹിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടും, അവൻ പെട്ടെന്നു കുംഭന്റെ ഇന്ദ്രധനുസ്സുപോലെ ദീപ്തമായ വില്ല് പിടിച്ചെടുത്തു ഒടിച്ചു കളഞ്ഞു.
Verse 70
अवफ्लुत्यततश्शीघ्रंकृत्वाकर्मसुदुष्करम् ।।।।अब्रवीत्कुपितःकुम्भंभग्नशृङ्गमिवद्विपम् ।
അതിനുശേഷം വേഗത്തിൽ ചാടി, അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ കർമ്മം നിർവഹിച്ചു, കോപിതനായ സുഗ്രീവൻ ഒടിഞ്ഞ കൊമ്പുള്ള ആനപോലെ നിന്ന കുംഭനോടു പറഞ്ഞു.
Verse 71
निकुम्भाग्रजवीर्यंतेबाणवेगवदद्भुतम् ।।।।सन्नतिश्चप्रभावश्चतववारावणस्यवा ।
ഹേ നികുംഭന്റെ അഗ്രജാ! നിന്റെ വീര്യം—അമ്പുകളുടെ വേഗംപോലെ അത്ഭുതകരം—നിന്റെ വിനയംയും നിന്റെ പ്രഭാവവും; ഇവ നിനക്കോ രാവണനോ ഉള്ളതുപോലെ തന്നെ വിസ്മയകരമാണ്.
Verse 72
प्रह्लादबलिवृत्रघ्नकुभेरवरुणोपम ।।।।एकस्त्वमनुजातोऽसिपितरंबलवृत्ततः ।
പ്രഹ്ലാദൻ, ബലി, വൃത്രഘ്നനായ ഇന്ദ്രൻ, കുബേരൻ, വരുണൻ എന്നിവരോടു തുല്യമായ ബലമുള്ളവൻ നീ; പിതാവിന്റെ ബലവും ദേഹവൈഭവവും അനുസരിച്ച് ജനിച്ചവൻ നീ ഒരുത്തൻ മാത്രം.
Verse 73
त्वामेवैकंमहाबाहुंचापहस्तमरिन्दमम् ।।।।त्रिदशानातिवर्तन्तेजितेन्द्रियमिवाधयः ।विक्रमस्वमहाबुद्धे कर्माणिममपश्यतः ।।।।
മഹാബാഹുവേ, ധനുസ്സുഹസ്തനേ, അരിന്ദമനേ—നീ ഒരുത്തൻ മാത്രം; ഇന്ദ്രിയജിതനെ വ്യാധികൾ കീഴടക്കാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ ദേവന്മാർക്കും നിന്നെ മറികടക്കാൻ കഴിയില്ല. അതുകൊണ്ട് മഹാബുദ്ധേ, എന്റെ കണ്ണുമുമ്പിൽ നിന്റെ വിക്രമവും കർമ്മങ്ങളും പ്രകടിപ്പിക്ക!
Verse 74
त्वामेवैकंमहाबाहुंचापहस्तमरिन्दमम् ।।6.76.73।।त्रिदशानातिवर्तन्तेजितेन्द्रियमिवाधयः ।विक्रमस्वमहाबुद्धे कर्माणिममपश्यतः ।।6.76.74।।
മഹാബാഹുവേ, ധനുസ്സുഹസ്തനേ, അരിന്ദമനേ—നീ ഒരുത്തൻ മാത്രം; ഇന്ദ്രിയജിതനെ വ്യാധികൾ ജയിക്കാത്തതുപോലെ ദേവന്മാർക്കും നിന്നെ മറികടക്കാനാവില്ല. അതിനാൽ മഹാബുദ്ധേ, എന്റെ മുമ്പിൽ നിന്റെ വിക്രമവും കർമ്മങ്ങളും കാണിക്ക!
Verse 75
वरदानापतितृव्यस्तेसहतेदेवदानवान् ।कुम्भकर्णस्तुवीर्येणसहते च सुरासुरान् ।।।।
വരദാനങ്ങളുടെ പ്രഭാവത്താൽ നിന്റെ പിതൃവ്യൻ ദേവന്മാരെയും ദാനവന്മാരെയും പോലും നേരിടാൻ കഴിയും; കുംഭകർണൻ എന്നാൽ തന്റെ വീര്യബലത്താൽ സുരാസുരരെയുമെല്ലാം സഹിക്കുമെന്നത്രേ.
Verse 76
ततःकुम्भस्तुसुग्रीवंबाहुभ्यांजगृहेतदा ।गजाविवाहितमदौनिश्श्वसन्तौमुहुर्मुहु 76.81।।अन्योन्यगात्रग्रथितौकर्षन्तावितरेतरम् ।सधूमांमुखतोज्वालांविसृजन्तौपरिश्रमात् ।।6.76.82।।
അപ്പോൾ കുംഭൻ ഇരുകൈകളാലും സുഗ്രീവനെ പിടിച്ചുകെട്ടി. മദോന്മത്തമായ രണ്ടു ഗജങ്ങളെന്നപോലെ അവർ അവയവം അവയവമായി ചേർന്നു പിടിച്ച്, വീണ്ടും വീണ്ടും പരസ്പരം വലിച്ചിഴച്ച്, കനത്ത ശ്വാസം വിട്ടുകൊണ്ടിരുന്നു; ക്ഷീണത്താൽ അവരുടെ വായിൽ നിന്നു പുകചുറ്റിയ ജ്വാലപോലെ ശ്വാസാഗ്നി പുറപ്പെടുന്നതുപോലെ തോന്നി.
Verse 77
महाविमर्दंसमरेमयासहतवाद्भुतम् ।अद्यभूतानिपश्यन्तुशक्रशम्बरयोरिव ।।।।
ഇന്ന് സകല ഭൂതങ്ങളും നിനക്കും എനിക്കും ഇടയിൽ സമരത്തിൽ നടക്കുന്ന ഈ അത്ഭുത മഹാസംഘർഷം ദർശിക്കട്ടെ—ശക്രനും ശംബരനും തമ്മിലുണ്ടായ പ്രസിദ്ധ യുദ്ധംപോലെ।
Verse 78
कृतमप्रतिमंकर्मदर्शितंचास्त्रकौशलम् ।पातिताहरिवीराश्चत्वयावैभीमविक्रमाः ।।।।
നീ ഉപമയില്ലാത്ത ഒരു കർമ്മം നിർവഹിച്ചു, ആയുധകൗശലവും പ്രകടമാക്കി; ഭീമപരാക്രമമുള്ള അനേകം ഹരിവീരന്മാരെ നീ തീർച്ചയായും വീഴ്ത്തിയിരിക്കുന്നു।
Verse 79
उपालम्भभयाच्चापिनासिवीरमयाहतः ।कृतकर्मपरिश्रान्तोविश्रान्तःपश्यमेबलम् ।।।।
ഹേ വീരാ, ഉപാലംഭഭയത്താൽ ഞാൻ നിന്നെ വധിച്ചില്ല—പിന്നീട് ‘ക്ഷീണിച്ചവനെ കൊന്നു’ എന്നു നിന്ദിക്കപ്പെടുമെന്ന ഭയത്തിൽ. നീ കൃതകർമ്മത്തിൽ ക്ഷീണിച്ച് വിശ്രമിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇനി വിശ്രമം കഴിഞ്ഞ് എന്റെ ബലം ദർശിക്ക।
Verse 80
तेनसुग्रीववाक्येनसावमानेनमानितः ।अग्नेराज्याहुतस्येवतेजस्तस्याभ्यवर्धत ।।।।
അവമാനത്തിന്റെ നിഴൽ ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും പ്രേരിപ്പിക്കുന്നതുമായ സുഗ്രീവന്റെ വാക്കുകളാൽ അവൻ കുത്തേറ്റതുപോലെ ഉത്തേജിതനായി; ഘൃതാഹുതിയാൽ കൂടുതൽ ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിപോലെ അവന്റെ തേജസ് വർദ്ധിച്ചു।
Verse 81
तेनसुग्रीववाक्येनसावमानेनमानितः ।अग्नेराज्याहुतस्येवतेजस्तस्याभ्यवर्धत ।।6.76.80।।
അവമാനത്തിന്റെ നിഴലോടുകൂടിയെങ്കിലും പ്രശംസപോലെ തോന്നിയ സുഗ്രീവവചനങ്ങളാൽ കുത്തേറ്റും ഉത്തേജിതനുമായ അവന്റെ തേജസ്, ഘൃതാഹുതി ലഭിച്ച അഗ്നിപോലെ കൂടുതൽ ജ്വലിച്ചു.
Verse 82
ततःकुम्भस्तुसुग्रीवंबाहुभ्यांजगृहेतदा ।गजाविवाहितमदौनिश्श्वसन्तौमुहुर्मुहु 76.81।।अन्योन्यगात्रग्रथितौकर्षन्तावितरेतरम् ।सधूमांमुखतोज्वालांविसृजन्तौपरिश्रमात् ।।।।
അപ്പോൾ കുംഭൻ തന്റെ ഭുജങ്ങളാൽ സുഗ്രീവനെ പിടിച്ചുകെട്ടി. മദോന്മത്തമായ രണ്ടു ആനകളെപ്പോലെ, ഇരുവരും അവയവങ്ങൾ ചേർന്നു പിണഞ്ഞ് പരസ്പരം വലിച്ചിഴച്ച്, വീണ്ടും വീണ്ടും കനത്ത ശ്വാസം വിട്ടു; അത്യധികം പരിശ്രമം മൂലം വായിൽ നിന്ന് പുക കലർന്ന ജ്വാലകൾ പുറപ്പെടുവിച്ചു.
Verse 83
तयोःपादाभिघाताच्चनिमग्नाचाभवन्महि ।व्याघूर्णिततरङ्गश्चचुक्षुभेवरुणालयः ।।।।
അവരുടെ പാദപ്രഹാരങ്ങളാൽ ഭൂമി തന്നെ താഴ്ന്നുപോകുന്നതുപോലെ തോന്നി; വരുൺന്റെ ആലയമായ സമുദ്രം കലങ്ങി, അതിന്റെ തിരകൾ ഭീകരമായി ചുഴിഞ്ഞു കുലുങ്ങി.
Verse 84
ततःकुम्भंसमुत्क्षिप्यसुग्रीवोलवणाम्भसि ।पातयामासवेगेनदर्शयन्नुदधेस्तलम् ।।।।
പിന്നെ സുഗ്രീവൻ കുംഭനെ ഉയർത്തി ഉപ്പുനീരായ സമുദ്രത്തിലേക്ക് വേഗത്തോടെ എറിഞ്ഞു; സമുദ്രത്തിന്റെ അടിത്തട്ടു തന്നെ കാണിച്ചുതരുന്നതുപോലെ.
Verse 85
ततःकुम्भनिपातेनजलराशिस्समुत्थितः ।व्निध्यमन्दरसङ्काशोविससर्पसमन्ततः ।।।।
പിന്നെ കുംഭന്റെ പതനത്താൽ ജലരാശി ഉയർന്നു പൊങ്ങി; വിന്ധ്യ-മന്ദരപർവതങ്ങളെപ്പോലെ മഹത്തായി തോന്നി, അത് എല്ലാദിക്കുകളിലേക്കും പടർന്ന് കുതിച്ചു.
Verse 86
ततःकुम्भस्समुत्पत्यसुग्रीवमभिपद्य च ।आजघानोरसिक्रुद्धोवज्रवेगेनमुष्टिना ।।।।
അനന്തരം കുംഭൻ ചാടിയെഴുന്നേറ്റ് സുഗ്രീവന്റെ നേരെ പാഞ്ഞുചെന്ന്, ക്രോധത്തോടെ വജ്രവേഗമുള്ള മുഷ്ടിയാൽ അവന്റെ നെഞ്ചിൽ പ്രഹരിച്ചു.
Verse 87
तस्यचचर्मच पुस्फोटबहुसुस्रावशोणितम् ।स च मुष्टिर्महावेगःप्रतिजघ्नेऽस्थिमण्डले ।।।।
അവന്റെ കവചം പിളർന്നു, ധാരാളം രക്തം ഒഴുകി; മഹാവേഗമുള്ള ആ മുഷ്ടിപ്രഹാരം അസ്ഥിമണ്ഡലത്തിൽ കഠിനമായി പതിച്ചു.
Verse 88
त्दावेगेनतत्रासीत्तेजःप्रज्वलितंमहत् ।वज्रनिष्पेषसञ्जाताज्वालामेरोर्यथागिरेः ।।।।
ആ പ്രഹാരത്തിന്റെ വേഗത്തിൽ അവിടെയേ മഹത്തായ തേജസ് ജ്വലിച്ചു; വജ്രനിഷ്പേഷത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ജ്വാല മേരുപർവതത്തിൽ പടരുന്നതുപോലെ.
Verse 89
स तत्राभिहतस्तेनसुग्रीवोवानरर्षभः ।मुष्टिंसम्वर्तयामासवज्रकल्पंमहाबलः ।।।।
അവനാൽ അവിടെ പ്രഹരിക്കപ്പെട്ട സുഗ്രീവൻ—വാനരങ്ങളിൽ വൃഷഭസമൻ, മഹാബലവാൻ—വജ്രസദൃശമായ കഠിന മുഷ്ടി മുറുക്കി കൂട്ടി.
Verse 90
अर्चिस्सहस्रविकचरविमण्डलसप्रभम् ।स मुष्टिंपातयामासकुम्भस्योरसिवीर्यवान् ।।।।
അപ്പോൾ വീര്യവാനായ സുഗ്രീവൻ കുംഭന്റെ വക്ഷസ്ഥലത്തിൽ തന്റെ മുഷ്ടി ശക്തിയായി പതിപ്പിച്ചു; ആയ പ്രഹാരം ആയിരം പരന്ന കിരണങ്ങളാൽ വലയിതമായ സൂര്യമണ്ഡലംപോലെ ദീപ്തമായിരുന്നു.
Verse 91
स तुतेनप्रहारेणविह्वलोभृशताडितः ।निपपाततदाकुम्भोगतार्चिरिवपावकः ।।।।
ആ പ്രഹാരത്തിൽ കഠിനമായി താഡിതനായി കുംഭൻ വിഹ്വലനായി; പ്രകാശം അണഞ്ഞ അഗ്നിപോലെ അപ്പോൾ തന്നെ അവൻ നിലംപതിച്ചു.
Verse 92
मुष्टिनाभिहतस्तेननिपपाताशुराक्षसः ।लोहिताङ्गइवाकाशाददीप्तरमशिर्यदृच्छया ।।।।
ആ മുഷ്ടിപ്രഹാരത്തിൽ അടിക്കപ്പെട്ട ആ രാക്ഷസൻ ഉടൻ തന്നെ വീണു; ആകാശത്തിൽ നിന്ന് അപ്രതീക്ഷിതമായി പതിക്കുന്ന ദീപ്തമായ രക്തവർണ്ണ ഉൽക്കപോലെ.
Verse 93
कुम्भस्यपततोरूपंभग्नस्योरसिमुष्टीना ।बभौरुद्राभिपन्नस्ययथारूपंगवांपतेः ।।।।
മുഷ്ടിയാൽ വക്ഷസ്ഥലം ഭംഗപ്പെട്ട കുംഭൻ വീഴുമ്പോൾ അവന്റെ രൂപം, രുദ്രനാൽ അഭിഭൂതനായ സൂര്യദേവന്റെ ഭാവംപോലെ തോന്നി.
Verse 94
तस्मिन्हतेभीमपराक्रमेणप्लवङ्गमानामृषभेणयुद्धे ।महीसशैलासवनाचचालभयं च रक्षांस्यधिकंविवेश ।।।।
യുദ്ധത്തിൽ ഭീമപരാക്രമിയായ വാനരസേനയുടെ വൃഷഭനായ സുഗ്രീവൻ അവനെ വധിച്ചപ്പോൾ, പർവതങ്ങളും വനങ്ങളും സഹിതം ഭൂമി കുലുങ്ങി; രാക്ഷസന്മാരിൽ അധികമായ ഭയം പ്രവേശിച്ചു.
Frequently Asked Questions
The pivotal action is protective warfare under pressure: Mainda and Dvivida take positions to safeguard Angada, and later Sugriva advances with Angada held to the rear, modeling alliance-duty where personal valor is subordinated to shielding vulnerable leaders and stabilizing the line.
Sugriva’s address to Kumbha illustrates speech as a strategic instrument: calibrated praise and challenge can shape an opponent’s emotional state, revealing that leadership in war includes psychological governance alongside physical force.
The ocean (Varuṇa’s abode) functions as a dramatic battlefield landmark when Sugriva hurls Kumbha into it; the narration also uses cultural-poetic benchmarks—Indra’s bow, Mandara/Vindhya, Meru, and Śakra–Śambara—to index scale, intensity, and cosmic resonance.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.