Shloka 74

Devanagari script

त्वामेवैकंमहाबाहुंचापहस्तमरिन्दमम् ।।6.76.73।।त्रिदशानातिवर्तन्तेजितेन्द्रियमिवाधयः ।विक्रमस्वमहाबुद्धे कर्माणिममपश्यतः ।।6.76.74।।

Transliteration

tvām evaikaṃ mahābāhuṃ cāpahastam arindamam | tridaśā nātivartante jitendriyam ivādhayaḥ | vikramasva mahābuddhe karmāṇi mama paśyataḥ ||

Translation

മഹാബാഹുവേ, ധനുസ്സുഹസ്തനേ, അരിന്ദമനേ—നീ ഒരുത്തൻ മാത്രം; ഇന്ദ്രിയജിതനെ വ്യാധികൾ ജയിക്കാത്തതുപോലെ ദേവന്മാർക്കും നിന്നെ മറികടക്കാനാവില്ല. അതിനാൽ മഹാബുദ്ധേ, എന്റെ മുമ്പിൽ നിന്റെ വിക്രമവും കർമ്മങ്ങളും കാണിക്ക!

Word by Word

• वरदानात्: because of the boon
• वरदानात्: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: वरदान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; हेत्वर्थे ‘because of’; तत्पुरुषः (वरस्य दानम्)

• पितृव्यः: uncle
• पितृव्यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पितृव्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• ते: your
• ते: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन

• सहते: endures/withstands
• सहते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सह् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद

• देवदानवान्: gods and demons
• देवदानवान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव + दानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (देवाश्च दानवाश्च)

• कुम्भकर्णः: Kumbhakarna
• कुम्भकर्णः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुम्भकर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तु: but/also
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/अन्वयार्थ-निपात ‘but/also’

• वीर्येण: by strength/valour
• वीर्येण: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: वीर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; करण/साधनार्थे

• सहते: withstands
• सहते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सह् (धातु)
• Form: लट्, प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-निपात

• सुरासुरान्: gods and asuras
• सुरासुरान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुर + असुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (सुराश्च असुराश्च)

Context

"Oh! mightyarmed, Kumbha! wielding pike in hand, you are a tamer of enemies, you alone are the one that gods are not able to overcome, a pre eminent one who has gained over senses, highly intelligent, exhibiting your prowess and deeds before me."

Characters & Entities

• Sugrīva
• Kumbha
• Tridaśa (the gods)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It reiterates the dharmic valuation of self-control (jitendriya) as a higher power than mere force.

What is the narrative situation?

A repeated/overlapping verse in this Southern Recension presentation: Sugrīva continues his provocation and exhortation.

Which character virtue is emphasized?

Self-mastery and disciplined strength as marks of true excellence.