Adhyaya 11

Verse 1

सूत उवाच । इति प्रोक्ता तदा देवि विस्मयोत्फुल्ललोचना । रोमांचकञ्चुका सुभ्रूः पुनः पप्रच्छ भूसुराः

Sūta nói: Khi lời ấy đã được thốt ra, Nữ Thần—đôi mắt mở rộng vì kinh ngạc, thân thể rúng động với nổi gai ốc, hàng mày xinh đẹp—lại một lần nữa hỏi vị hiền thánh thần linh.

Verse 2

देव्युवाच । धन्याऽहं कृतपुण्याऽहं तपः सुचरितं मया । यदेष क्षेत्र महिमा महादेवान्मया श्रुतः

Nữ Thần nói: Phúc thay cho Ta; công đức thay cho Ta—khổ hạnh của Ta đã được thực hành viên mãn—vì Ta đã được nghe từ Mahādeva về sự vĩ đại của thánh địa này.

Verse 3

भगवन्देवदेवेश संसारार्णवतारक । पृष्टं तु यन्मया पूर्वं तत्सर्वं कथितं हर

Bạch Đấng Thế Tôn, Chúa tể của chư thiên, Đấng đưa người qua biển luân hồi—mọi điều con đã hỏi trước đây, tất cả đều đã được Ngài giảng giải, hỡi Hara.

Verse 4

पुनश्च देवदेवेश त्वद्वाक्यामृतरंजिता । न तृप्तिमधिगच्छामि देवदेव महेश्वर

Lại nữa, ô Đấng Chúa tể của chư thiên—lòng con hoan hỷ bởi cam lộ từ lời Ngài—con vẫn chưa hề no thỏa, ô Thượng Đế của chư thiên, ô Maheśvara.

Verse 5

किंचित्प्रष्टुमनाश्चास्मि प्रभासक्षेत्रविस्तरम् । तन्मे कथय कामेश दयां कृत्वा जगत्प्रभो

Con muốn hỏi thêm đôi chút về toàn thể sự rộng lớn của Prabhāsa-kṣetra. Xin Ngài kể cho con, ô Kāmeśa—với lòng từ mẫn, ô Chúa tể của thế gian.

Verse 6

ईश्वर उवाच । पृथिव्या मध्यगर्भस्थं जंबूद्वीपमिति स्मृतम् । तच्च वै नवधा भिन्नं वर्षभेदेन सुन्दरि

Īśvara nói: “Ngay trong lòng trung tâm của địa cầu có nơi được gọi là Jambūdvīpa. Hỡi người đẹp, quả thật nó được chia làm chín phần, phân biệt theo các vùng (varṣa) khác nhau.”

Verse 7

तस्याद्यं भारतं वर्षं तच्चापि नवधा स्मृतम् । नवयोजनसाहस्रं दक्षिणोत्तरमानतः

“Trong số ấy, đứng đầu là Bhārata-varṣa; nơi ấy cũng được ghi nhớ là chia làm chín phần. Tính từ nam đến bắc, nó trải dài chín nghìn yojana.”

Verse 8

अशीतिश्च सहस्राणि पूर्वपश्चायतं स्मृतम् । उत्तरे हिमवानस्ति क्षीरोदो दक्षिणे स्मृतः

“Bề ngang đông–tây của nó được nói là tám vạn yojana. Phía bắc có Himavān, và phía nam được ghi nhớ là Kṣīroda (đại dương sữa).”

Verse 9

एतस्मिन्नंतरे देवि भारतं क्षेत्रमुत्तमम् । कृतं त्रेता द्वापरं च तिष्यं युगचतुष्टयम्

Trong cõi này, ô Nữ Thần, Bhārata là thánh địa tối thượng. Tại đây được tính bốn thời đại (yuga): Kṛta, Tretā, Dvāpara và Tiṣya (Kali).

Verse 10

अत्रैवैषा युगावस्था चतुर्वर्णश्च वै जनः । चत्वारि त्रीणि च द्वे च तथैवैक शरच्छतम्

Chính tại đây là trật tự của các yuga, và tại đây loài người cũng được sắp đặt theo bốn varṇa. (Thời lượng các yuga) được đo lần lượt bằng bốn, ba, hai, và một trăm “thế kỷ mùa thu”.

Verse 11

जीवन्त्यत्र नरा देवि कृतत्रेतादिषु क्रमात् । यदेतत्पार्थिवं पद्मं चतुष्पत्रं मयोदितम्

Tại đây, ô Nữ Thần, con người sống theo thứ tự qua Kṛta, Tretā và các yuga khác. Đóa sen trần thế mà ta đã nói đến ấy có bốn cánh.

Verse 12

वर्षाणि भारताद्यानि पत्राण्यस्य चतुर्द्दिशम् । भारतं केतुमालं च कुरु भद्राश्वमेव च

Các xứ bắt đầu từ Bhārata là những cánh của đóa sen ấy, vươn ra bốn phương: Bhārata, Ketumāla, Kuru và Bhadrāśva.

Verse 13

भारतं नाम यद्वर्षं दाक्षिणात्यं मयोदितम् । दक्षिणापरतो यस्य पूर्वेण च महोदधिः । हिमवानुत्तरेणास्य कार्मुकस्य यथा गुणः

Xứ mang tên Bhārata, mà ta đã nói là phương Nam, có đại dương ở phía Đông, và cả phía Nam lẫn phía Tây; phía Bắc là dãy Himavān. Vì thế hình thế của nó tựa như một cây cung.

Verse 14

तदेतद्भारतं वर्षं सर्वबीजं वरानने । तत्कर्मभूमिर्नान्यत्र संप्राप्तिः पुण्यपापयोः

Vì vậy, hỡi người có dung nhan khả ái, Bhārata-varṣa này là nguồn hạt giống của mọi quả báo. Đây là đất của nghiệp; không nơi nào khác có sự thành tựu phước và tội do hành động như vậy.

Verse 15

देवानामपि देवेशि सदैवैष मनोरथः । अपि मानुष्यमाप्स्यामो भारते प्रत्युत क्षितौ

Ngay cả đối với chư thiên, hỡi Nữ Thần tối thượng, đây vẫn luôn là ước nguyện yêu quý: “Nguyện chúng con được thọ sinh làm người—quả thật, trên mặt đất tại Bhārata!”

Verse 16

भद्राश्वेऽश्वशिरा विष्णुर्भारते कूर्मसंस्थितः । वराहः केतुमाले च मत्स्यरूपस्तथोत्तरे

Tại Bhadrāśva, Viṣṇu ngự trong hình Hayagrīva (đầu ngựa); tại Bhārata, Ngài an trụ trong hình Kūrma (Rùa); tại Ketumāla, Ngài hiện hữu như Varāha (Heo Rừng); và ở miền phương bắc, Ngài hiển lộ trong hình Matsya (Cá).

Verse 17

तेषु नक्षत्रविन्यासाद्विषयाः समवस्थिताः । चतुर्ष्वपि महादेवि विग्रहो नव पादकः

Trong các vùng ấy, các cõi được an lập theo sự sắp đặt của các nakṣatra (tú). Hỡi Đại Nữ Thần, ở cả bốn phương, hình tướng hiển lộ là “chín chân” (chia thành chín phần/chín bước).

Verse 18

भारतो यो महादेवि कूर्मरूपेण संस्थितः । नक्षत्रग्रहविन्यासं तस्य ते कथयाम्यहम्

Hỡi Đại Nữ Thần, về Bhārata—được an lập trong hình Kūrma (Rùa)—nay ta sẽ thuật cho Người sự sắp đặt của các nakṣatra và các hành tinh (graha) của nó.

Verse 19

प्राङ्मुखो भगवान्देवो कूर्मरूपी व्यवस्थितः । आक्रम्य भारतं वर्षं नवभेदमिदं प्रिये

Hướng mặt về phương Đông, Đức Thế Tôn an trụ trong hình tướng Kūrma (Rùa thiêng), bao trùm Bhārata-varṣa—mảnh đất yêu dấu này được chia thành chín phần, hỡi người thương mến.

Verse 20

नवधा संस्थितस्यास्य नक्षत्राणि निबोध मे । कृत्तिका रोहिणी सौम्यं तृतीयं कूर्मपृष्ठिगम्

Hãy nghe ta mà hiểu các nakṣatra của (Bhārata) được an lập thành chín phần. Kṛttikā, Rohiṇī và Saumya (Mṛgaśīrṣa)—ba sao ấy được nói là nằm trên lưng Rùa thiêng.

Verse 21

रौद्रं पुनर्वसुः पुष्यं नक्षत्रत्रितयं मुखे । आश्लेषाख्यं तथा पैत्रं फाल्गुनी प्रथमा प्रिये

Raudra (Ārdrā), Punarvasu và Puṣya—bộ ba nakṣatra này ở nơi mặt của Rùa. Rồi đến Āśleṣā, Paitra (Maghā) và Phālgunī thứ nhất (Pūrva-Phālgunī), hỡi người thương mến.

Verse 22

नक्षत्रत्रितयं पादमाश्रितं पूर्वदक्षिणम् । फाल्गुनी चोत्तरा हस्तं चित्रा चर्क्षत्रयं स्मृतम्

Một bộ ba nakṣatra an trú nơi bàn chân ở hướng đông-nam. Tại đó, Phālgunī (Uttara-Phālgunī), Hasta và Citrā được ghi nhớ như một nhóm ba.

Verse 23

कूर्मस्य दक्षिणे कुक्षौ चर्क्षपादं तथाऽपरम् । स्वाती विशाखा मैत्रं च नैरृते त्रितयं स्मृतम्

Ở sườn nam của Rùa—nơi bụng—lại có một phần khác trong sự sắp đặt các nakṣatra. Tại hướng tây-nam, bộ ba Svātī, Viśākhā và Maitra (Anurādhā) được ghi nhớ.

Verse 24

ऐंद्रं मूलं तथाषाढा पृष्ठे तु त्रितयं स्मृतम् । आषाढा श्रवणं चैव धनिष्ठा चात्र शब्दिता

Ở phần lưng, bộ ba được ghi nhớ là Aiṃdra (Jyeṣṭhā), Mūla và Āṣāḍhā. Tại đây cũng nói đến nhóm gồm Āṣāḍhā, Śravaṇa và Dhaniṣṭhā (như một tổ hợp liên hệ).

Verse 25

नक्षत्रितयं पादे वायव्ये तु यशस्विनि । वारुणं चैव नक्षत्रं तथा प्रोष्ठपदाद्वयम्

Ở bàn chân phía tây-bắc, hỡi bậc hiển vinh, có một bộ ba nakṣatra: nakṣatra Vāruṇa (Śatabhiṣaj) và cặp Proṣṭhapadā (Pūrva- và Uttara-Proṣṭhapadā).

Verse 26

कूर्मस्य वामकुक्षौ तु त्रितयं संस्थितं प्रिये । रेवती चाश्विदैवत्यं याम्यं चर्क्षमिति त्रयम् । ईशपादे समाख्यातं शुभाशुभफलं शृणु

Người yêu dấu, nơi hông trái của con Rùa có đặt một bộ ba—Revatī, chòm sao có thần chủ là đôi Aśvin, và chòm sao phương Nam: ba điều ấy. Chúng được tuyên xưng thuộc về phương của Đấng Chúa; nay hãy lắng nghe quả báo cát và hung liên hệ đến chúng.

Verse 27

यस्यर्क्षस्य पतिर्यो वै ग्रहस्तद्धैन्यतो भयम् । तद्देशस्य महादेवि तथोत्कर्षे शुभागमः

Ô Đại Nữ Thần, ngôi sao nào có hành tinh làm chủ—nếu hành tinh ấy bị tổn hại thì nơi ấy sinh nỗi sợ do tai ương; còn khi nó vượng mạnh, điềm lành sẽ đến với miền đất ấy.

Verse 28

एष कूर्मो मयाख्यातो भारते भगवानिह । नारायणो ह्यचिंत्यात्मा यत्र सर्वं प्रतिष्ठितम्

Như vậy, ta đã thuật về Con Rùa thiêng này tại cõi Bhārata. Ngài chính là Nārāyaṇa, bản thể bất khả tư nghị, nơi mọi sự đều nương tựa mà an lập.

Verse 29

मेषवृषौ हृदो मध्ये मुखे च मिथुनादिकौ । प्राग्दक्षिणे तथा पादे कर्कसिंहौ व्यवस्थितौ

Bạch Dương và Kim Ngưu an vị giữa tim; Song Tử và cung kế tiếp đặt nơi miệng. Cũng vậy, ở bàn chân hướng đông nam, Cự Giải và Sư Tử được an trí.

Verse 30

सिंहकन्यातुलाश्चैव कुक्षौ राशित्रयं स्मृतम् । धटोऽध वृश्चिकाश्चोभौ पादे दक्षिणपश्चिमे

Sư Tử, Xử Nữ và Thiên Bình—ba cung ấy được nói là ở bên hông. Phía dưới, nơi bàn chân hướng tây nam, Bảo Bình và Bọ Cạp cùng được an trí.

Verse 31

पुच्छे तु वृश्चिकश्चैव सधनुश्च व्यवस्थितः । वायव्ये वामपादे च धनुर्ग्राहादिकं त्रयम्

Ở đuôi, Bọ Cạp được đặt, và Nhân Mã cũng vậy. Tại hướng tây bắc, nơi bàn chân trái, bộ ba bắt đầu từ Nhân Mã cùng Ma Kết được sắp bày.

Verse 32

कुम्भ मीनौ तथा चास्य उत्तरां कुक्षिमाश्रितौ । मीनमेषौ महादेवि पादे पूर्वोत्तरे स्थितौ

Bảo Bình và Song Ngư cũng chiếm bên hông phía bắc của Ngài. Ôi Đại Nữ Thần, Song Ngư và Bạch Dương an vị nơi bàn chân hướng đông bắc.

Verse 33

कूर्म्मदेशांस्तथर्क्षाणि देशेष्वेतेषु वै प्रिये । राशयश्च तथर्क्षेषु ग्रहा राशिव्यवस्थिताः

Hỡi người yêu dấu, các miền của Kurma (Rùa) và các tú (nakshatra) đã được phân định cho những xứ sở ấy như vậy. Cũng thế, các cung hoàng đạo được đặt trong các tú, và các hành tinh được sắp theo từng cung.

Verse 34

तस्माद्ग्रहर्क्षपीडासु देशपीडां विनिर्दिशेत् । तत्र स्नानं प्रकुर्वंति दानं होमादिकं तथा

Vì vậy, khi các hành tinh và tinh tú bị bức hại, nên suy ra rằng vùng đất tương ứng cũng chịu tai ương. Tại đó, người ta thực hành tắm gội nghi lễ, bố thí, và cúng tế lửa (homa) cùng các pháp tương tự.

Verse 35

स एष वैष्णवः पादो देवि मध्ये ग्रहोऽस्य यः । नारायणाख्योऽचिंत्यात्मा कारणं जगतः प्रभुः

Ôi Nữ Thần, đây là phương vị của Vaiṣṇava; hành tinh ở chính giữa ấy là Đấng được gọi là Nārāyaṇa—bản thể bất khả tư nghị—Đấng Chủ Tể, nguyên nhân của toàn thế giới.

Verse 36

भौमशुक्रबुधेंद्वर्कबुधशुक्रमहीसुताः । गुरुमंदासुराचार्या मेषादीनामधीश्वराः

Sao Hỏa, sao Kim, sao Thủy, Mặt Trăng, Mặt Trời, sao Thủy, sao Kim và sao Hỏa; lại thêm Mộc Tinh, Thổ Tinh và vị đạo sư của A-tu-la—tất cả được tuyên xưng là các vị chủ quản của Bạch Dương và các cung hoàng đạo khác.

Verse 37

एवंविधो महादेवि कूर्मरूपी जनार्द्दनः । तस्य नैऋतपादे तु सौराष्ट्र इति विश्रुतः

Như thế, ôi Đại Nữ Thần, Janārdana trong hình tướng con rùa được mô tả. Ở bàn chân phía tây-nam của Ngài là vùng đất nổi danh mang tên Saurāṣṭra.

Verse 38

स चैवं नवधा भिन्नः पुरभेदेन सुंदरि । तस्य यो नवमो भागः सागरस्य च सन्निधौ

Và, ôi người đẹp, thánh địa ấy được phân chia thành chín phần theo sự phân biệt của các thành ấp. Trong đó, phần thứ chín ở ngay gần kề biển cả.

Verse 39

प्रभास इति विख्यातो मम देवि प्रियः सदा । योजनानां दशद्वे च विस्तीर्णः परिमण्डलम्

Hỡi Nữ Thần, nơi ấy nổi danh là “Prabhāsa” và luôn là điều ta yêu quý. Vùng đất tròn ấy trải rộng mười hai do-tuần (yojana).

Verse 40

मध्येस्य पीठिका प्रोक्ता पंचयोजनविस्तृता । तन्मध्ये मद्ग्रहं देवि तिष्ठत्युदधिसंनिधौ

Ở trung tâm có “pīṭhikā” (bệ/đàn trung tâm) được nói là rộng năm do-tuần. Trong đó, hỡi Nữ Thần, chốn ngự thiêng của ta đứng gần kề biển cả.

Verse 41

तस्य मध्ये महादेवि लिंगरूपो वसाम्यहम्

Ngay chính giữa nơi ấy, hỡi Đại Nữ Thần, ta an trụ trong hình tướng Liṅga.

Verse 42

कृतस्मरात्पश्चिमतो धनुषां च शतत्रये । वसामि तत्र देवेशि त्वया सह वरानने

Về phía tây của Kṛtasmarā, cách ba trăm tầm cung, ta ngự tại đó, hỡi Nữ Chúa của chư thiên, cùng với nàng, ô người có dung nhan mỹ lệ.

Verse 43

तन्मे स्थानं महादेवि कैलासादपि वल्लभम् । गोचर्ममात्रं तत्रापि महागोप्यं वरानने

Chốn ấy của ta, hỡi Đại Nữ Thần, còn đáng yêu với ta hơn cả Kailāsa. Dẫu chỉ bằng một tấm da bò, nơi ấy vẫn vô cùng kín nhiệm, ô người có dung nhan mỹ lệ.

Verse 44

अकथ्यं देवदेवेशि तव स्नेहात्प्रकाशितम् । एतत्प्राभासिकं क्षेत्रं प्रभया दीपितं मम

Hỡi Nữ Thần, Chúa tể của chư thiên! Điều này vốn không thể nói hết, nhưng vì lòng thương mến đối với nàng mà Ta đã tỏ bày. Thánh địa Prābhāsika này được chiếu rạng bởi quang huy của Ta.

Verse 45

तेन प्रभासमित्युक्तमादिकल्पे वरानने । द्वितीये तु प्रभा लब्धा सर्वैर्देवैः सवासवैः

Vì thế, trong thời nguyên sơ, hỡi người đẹp, nơi ấy được gọi là “Prabhāsa”. Sang thời thứ hai, mọi chư thiên, cùng với Indra (các Vāsava), đều đạt được quang minh.

Verse 46

मम प्रभाभा देवेशि तेन प्राभासिकं स्मृतम् । प्रभाववन्तो देवेशि यत्र संति महासुराः

“Hỡi Nữ Thần, vì đây là quang huy của chính vinh quang Ta, nên được ghi nhớ là Prābhāsika. Và, hỡi Bậc Mẫu của chư thiên, nơi ấy có những đại A-tu-la hùng mạnh, đầy uy lực.”

Verse 47

अथवा तेन लोकेषु प्रभासमिति कीर्त्यते । प्रथमं भासते देवि सर्वेषां भुवि तेजसाम् । तीर्थानामादितीर्थं यत्प्रभासं तेन कीर्त्तितम्

“Hoặc cũng vì lẽ ấy mà trong các thế giới, nơi này được tôn xưng là ‘Prabhāsa’. Hỡi Devī, nó chiếu sáng trước hết giữa mọi ánh quang trên mặt đất. Vì là tīrtha nguyên thủy giữa các tīrtha, nên được tuyên xưng là Prabhāsa.”

Verse 48

प्रकृष्टं भानुरथवा भासितो विश्वकर्मणा । यत्र साक्षात्प्रभापातो जातः प्राभासिकं ततः

“Hoặc vì tại đó Mặt Trời chiếu rạng vượt bậc—như được Viśvakarman soi sáng—và vì đã xảy ra sự ‘giáng hạ của quang minh’ (prabhāpāta) một cách trực tiếp, nên nơi ấy được gọi là Prābhāsika.”

Verse 49

अथवा दक्षसंशप्तेनेन्दुना निष्प्रभेणच । तत्र देवि प्रभा लब्धा तेन प्राभासिकं स्मृतम् । प्रोद्दधे भारती देवी ह्यौर्वाग्निं वडवानलम्

Hoặc nữa: khi Mặt Trăng bị Dakṣa nguyền rủa, trở nên mất hết quang huy; ôi Devī, tại nơi ấy nó lại được phục hồi ánh sáng, nên được ghi nhớ là Prābhāsika. Cũng tại đó, Bhāratī Devī đã làm hiển lộ lửa Aurva, ngọn hỏa diệm dưới biển (Vaḍavānala).

Verse 50

अथवा तेन देवेशि प्रभासमिति कीर्त्यते । प्रकृष्टा भारती ब्राह्मी विप्रोक्ता श्रूयतेऽध्वनि । सदा यत्र महादेवि प्रभासं तेन कीर्तितम्

Hoặc cũng vì lẽ ấy, ô Nữ Chúa của chư thiên, nơi này được tán dương là “Prabhāsa”. Tại đó, Bhāratī tối thắng—Vāc Brahmī, năng lực của Phạm Thiên—lời thánh ngôn do các bậc hiền triết thốt ra được nghe vang dọc đường. Vì “quang minh” ấy luôn hiện hữu nơi đây, ô Đại Devī, nên được xưng tụng là Prabhāsa.

Verse 51

प्रोल्लसद्वीचिभिर्भाति सर्वदा सागरः प्रिये । तेन प्रभास नामेति त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्

Hỡi người yêu dấu, đại dương nơi ấy luôn rực sáng bởi những lớp sóng dâng trào. Vì thế danh xưng “Prabhāsa” vang lừng khắp ba cõi.

Verse 52

प्रत्यक्षं भास्करो यत्र सदा तिष्ठति भामिनि । तेन प्रभास नामेति प्रसिद्धिमगमत्क्षितौ

Ôi người rạng ngời, nơi nào Mặt Trời như hiện diện ngay trước mắt và luôn ngự ở đó—vì thế danh xưng “Prabhāsa” đã được lừng danh trên cõi đất.

Verse 53

प्रकृष्टं भाविनां सर्वं कामं तत्र ददाम्यहम् । तेन प्रभासनामेति तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्

Tại đó, Ta ban mọi ước nguyện thù thắng cho những ai đến gần với lòng tin kính. Vì thế, tīrtha mang danh “Prabhāsa” vang danh khắp ba cõi.

Verse 54

कल्पभेदेन नामानि तथैव सुरसुन्दरि । निरुक्तभेदैर्बहुधा भिद्यंते कारणैः प्रिये । प्रभासमिति यन्नाम दातव्यं निश्चलं स्मृतम्

Hỡi giai nhân cõi trời, do sai khác của các kiếp (kalpa) mà danh xưng cũng đổi thay; và này người yêu dấu, bởi những cách giải thích từ nguyên (nirukta) khác nhau, chúng bị phân chia muôn vẻ vì nhiều duyên cớ. Nhưng danh hiệu phải kiên định trao giữ là “Prabhāsa” — điều ấy được truyền nhớ là bất biến.

Verse 55

अप्तत्त्वे संस्थितं देवि विष्णोराद्यकलेवरे । इति ते कथितं देवि संक्षेपात्क्षेत्रकारणम्

Hỡi Devī, nơi ấy được an lập trong nguyên lý của Nước (ap-tattva), trong thân thể nguyên sơ của Viṣṇu. Như vậy, hỡi Devī, ta đã nói vắn tắt cho nàng về nguyên nhân hình thành của thánh địa này.

Verse 56

पुनस्ते कथयाम्यद्य यत्पृच्छसि वरानने । तद्ब्रूहि शीघ्रं कल्याणि यत्ते मनसि वर्तते

Hôm nay ta lại kể cho nàng điều nàng hỏi, hỡi người có dung nhan diễm lệ. Này bậc cát tường, hãy nói mau—hãy cho ta biết điều đang ở trong tâm nàng.

Verse 57

देव्युवाच । अस्मिन्कल्पे यथा जातं क्षेत्रं प्राभासिकं हर । तन्मे विस्तरतो ब्रूहि उत्पत्तिं कारणं तथा

Nữ Thần thưa: Trong kiếp này, hỡi Hara, thánh địa Prābhāsika Kṣetra đã phát sinh như thế nào? Xin Ngài nói cho con tường tận về nguồn gốc và nguyên nhân của nó.

Verse 58

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यथावत्क्षेत्रकारणम् । यच्छ्रुत्वा मानवो भक्त्या मुच्यते सर्वपातकैः

Īśvara phán: Hãy lắng nghe, hỡi Nữ Thần; ta sẽ giảng giải đúng đắn về nguyên nhân của thánh địa này. Ai nghe điều ấy với lòng sùng kính sẽ được giải thoát khỏi mọi tội lỗi.

Verse 59

आदिक्षेत्रस्य माहात्म्यं रहस्यं पापनाशनम् । कथयिष्ये वरारोहे तव स्नेहेन भामिनि

Hỡi giai nhân cao quý, vì lòng thương mến nàng, ta sẽ kể về đại oai đức của thánh địa nguyên sơ—bí mật có năng lực diệt trừ tội lỗi.

Verse 60

अस्मिन्कल्पे तु यद्देवि आदावेव वरानने । स्वायंभुवे मनौ तत्र ब्रह्मणः सृजतः पुरा

Hỡi Nữ Thần, hỡi người mặt đẹp, ngay trong kiếp này, từ thuở ban đầu—vào thời Svāyambhuva Manu—khi xưa Brahmā đang tạo dựng…

Verse 61

दक्षिणाल्लोचनाज्जातः पूर्वं सूर्य इति प्रिये । ततः कालान्तरे तस्य भार्ये द्वे च बभूवतुः

Hỡi người yêu dấu, từ mắt phải (của Brahmā) trước hết phát sinh Mặt Trời. Rồi theo thời gian, Ngài cũng có hai người phối ngẫu.

Verse 62

तयोस्तु राज्ञी द्यौर्ज्ञेया निक्षुभा पृथिवी स्मृता । सौम्यमासस्य सप्तम्यां द्यौः सूर्येण च युज्यते

Trong hai vị ấy, hãy biết Dyauḥ là bậc vương hậu; Nikṣubhā được nhớ là Đất Mẹ. Vào ngày thứ bảy của tháng âm lịch, Dyauḥ kết hợp cùng Mặt Trời.

Verse 63

माघमासे तु सप्तम्यां मह्या सह भवेद्रविः । भूश्चादित्यश्च भगवान्गच्छते संगमं तदा

Nhưng vào ngày thứ bảy tháng Māgha, Ravi (Mặt Trời) hợp nhất cùng Đất. Khi ấy, Đức Āditya cùng Bhū đi đến nơi hội tụ linh thiêng.

Verse 64

ऋतुस्नाता मही तत्र गर्भं गृह्णाति भास्करात् । द्यौर्जलं सूयते गर्भं वर्षास्वास्विह भूतले

Tại nơi ấy, Địa Mẫu—được tắm gội theo mùa—đón nhận hạt giống như bào thai từ Bhāskara (Thái Dương). Và Dyauḥ sinh ra bào thai nước ấy thành những cơn mưa, hết lần này đến lần khác, rưới xuống mặt đất này.

Verse 65

ततस्त्रैलोक्यवृत्त्यर्थं मही सस्यानि सूयते । सस्योपयोगात्संहृष्टा जुह्वत्याहुतिभिर्द्विजाः

Rồi để nuôi dưỡng ba cõi, Địa Mẫu sinh ra lúa thóc và hoa màu. Hoan hỷ nhờ thọ dụng những sản vật ấy, các bậc nhị sinh (dvija) dâng các lễ phẩm cúng tế trong nghi lễ hiến tế.

Verse 66

स्वाहाकारस्वधाकारैर्यजंति पितृदेवताः । निःक्षुधः कुरुते यस्माद्गर्भौषधिसुधाऽमृतैः

Các thần Pitṛ được thờ phụng qua lời xướng “svāhā” và “svadhā”. Và vì Địa Mẫu khiến muôn loài hết đói nhờ những dược thảo từ lòng đất, nhựa ngọt và dưỡng chất như cam lộ, nên Ngài được tôn kính là đấng xua tan nạn đói và thiếu thốn.

Verse 67

मर्त्यान्पितॄंश्च देवांश्च तेन भूर्निक्षुभा स्मृता । यथा राज्ञी च संजाता यस्य चेयं सुता मता

Vì Ngài nuôi dưỡng loài người, các Pitṛ và cả chư thiên, nên Địa Mẫu được ghi nhớ là “Nikṣubhā” — đấng xua tan đói khát. Và Ngài được xem là ái nữ của đấng mà từ đó Ngài phát sinh, như một vương hậu sinh ra trong dòng dõi vương gia.

Verse 68

अपत्यानि च यान्यस्यास्तानि वक्ष्याम्यशेषतः । मरीचिर्ब्रह्मणः पुत्रो मारीचः कश्यपः स्मृतः

Nay ta sẽ tuyên bày, không sót một ai, về dòng con cháu thuộc về Ngài. Marīci là con của Phạm Thiên (Brahmā); và Kaśyapa—sinh trong dòng Marīci—được ghi nhớ với danh xưng “Mārīca”.

Verse 69

तस्माद्धिरण्यकशिपुः प्रह्रादस्तस्य चात्मजः । प्रह्रादस्य सुतो नाम्ना विरोचन इति स्मृतः

Từ người ấy sinh ra Hiraṇyakaśipu; và con trai của ông là Prahrāda. Con trai của Prahrāda được ghi nhớ theo danh xưng là Virocana.

Verse 70

विरोचनस्य भगिनी संज्ञा या जननी तु सा । हिरण्यकशिपोः पौत्री दितेः पुत्रस्य सा स्मृता

Người được gọi là Saṃjñā—bà đã trở thành (người) mẹ; và bà được ghi nhớ là em gái của Virocana, cháu gái của Hiraṇyakaśipu, sinh trong dòng dõi của người con trai Diti.

Verse 71

सा विश्वकर्मणः पत्नी प्राह्लादी प्रोच्यते बुधैः

Bà là hiền thê của Viśvakarman, và các bậc hiền trí tuyên xưng bà là Prāhlādī.

Verse 72

अथ नाम्नातिरूपेति मरीचिदुहिता शुभा । पत्नी ह्यंगिरसः सा तु जननी च बृहस्पतेः

Kế đó, người con gái cát tường của Marīci, tên là Atirūpā, trở thành hiền thê của Aṅgiras; và bà cũng là mẹ của Bṛhaspati.

Verse 73

बृहस्पतेस्तु भगिनी विश्रुता ब्रह्मवादिनी । प्रभासस्य तु सा पत्नी वसूनामष्टमस्य वै

Em gái của Bṛhaspati—nổi danh là bậc thấu triệt và tuyên thuyết về brahman—đã trở thành hiền thê của Prabhāsa, vị Vasu thứ tám.

Verse 74

प्रसूता विश्वकर्माणं सर्वशिल्पवतां वरम् । स चैव नाम्ना त्वष्टा तु पुनस्त्रिदशवार्द्धकिः

Bà sinh ra Viśvakarman, bậc tối thượng trong mọi bậc thầy nghề thủ công. Ngài cũng được gọi là Tvaṣṭṛ, lại là vị kiến trúc sư thiêng của chư thiên.

Verse 75

देवाचार्यस्य तस्येयं दुहिता विश्वकर्मणः । सुरेणुरिति विख्याता त्रिषु लोकेषु भामिनी

Vị phu nhân rạng rỡ này là ái nữ của bậc đạo sư chư thiên ấy—Viśvakarman. Nàng được xưng tụng là Sureṇu, dung quang chói sáng, danh vang khắp ba cõi.

Verse 76

प्रह्रादपुत्री या प्रोक्ता भार्या वष्टुस्तु सा स्मृता । तस्यां स जनयामास पुत्रीस्ता लोकमातरः

Nàng, người được nói là ái nữ của Prahlāda, được ghi nhớ là hiền thê của Tvaṣṭṛ. Nhờ nàng, ngài sinh ra các ái nữ—những vị được tôn kính là các Mẫu Thân của muôn cõi.

Verse 77

राज्ञी संज्ञा च द्यौस्त्वष्ट्री प्रभा सैव विभाव्यते । तस्यास्तु वलया छाया निक्षुभा सा महीयसी

Vị vương hậu ấy là Saṃjñā, cũng được biết đến với các danh xưng Dyauḥ, Tvaṣṭrī và Prabhā. Từ nơi nàng hiển lộ Valayā và Chāyā, lại có cả Nikṣubhā vĩ đại nữa.

Verse 78

सा तु भार्या भगवती मार्तंडस्य महात्मनः । साध्वी पतिव्रता देवी रूपयौवनशालिनी

Nàng chính là hiền thê phúc lành của bậc đại hồn Mārtaṇḍa (Sūrya). Nàng là nữ thần đoan chính, trọn đạo pativratā, rạng ngời bởi sắc đẹp và tuổi xuân.

Verse 79

न तु तां नररूपेण भार्यां भजति वै पुरा । आदित्यस्येह तप्तत्वं महता स्वेन तेजसा

Nhưng thuở trước, Ngài không chung chạ với hiền thê trong hình dạng con người; bởi tại đây, Āditya (Thái Dương) rực cháy, thiêu đốt bởi chính đại quang minh của mình.

Verse 80

गात्रेष्वप्रतिरूपेषु मासिकांतमिवाभवत् । संज्ञा च रविणा दृष्टा निमीलयति लोचने । यतस्ततः सरोषोऽर्कः संज्ञां वचनमब्रवीत्

Tứ chi nàng trở nên như biến dạng, tựa kẻ mắc khổ vào cuối tháng. Và mỗi khi Ravi (Thái Dương) nhìn Saṃjñā, nàng liền khép mắt. Thấy vậy hết lần này đến lần khác, Arka (Mặt Trời) nổi giận, cất lời với Saṃjñā.

Verse 81

रविरुवाच । मयि दृष्टे सदा यस्मात्कुरुषे नेत्रसंक्षयम् । तस्माज्जनिष्यसे मूढे प्रजासंयमनं यमम्

Ravi nói: “Vì hễ nhìn ta, nàng luôn làm tổn hại đôi mắt mình; bởi vậy, hỡi kẻ mê lầm, nàng sẽ sinh ra Yama, đấng chế ngự muôn loài.”

Verse 82

ईश्वर उवाच । ततः सा चपला दृष्टिं देवी चक्रे भयाकुला । विलोलितदृशं दृष्ट्वा पुनराह च तां रविः

Īśvara nói: Bấy giờ, nữ thần bối rối, lòng đầy sợ hãi, khiến ánh nhìn trở nên chao đảo. Thấy đôi mắt nàng dao động, Ravi lại cất lời với nàng lần nữa.

Verse 83

रविरुवाच । यस्माद्विलोलिता दृष्टिर्मयि दृष्टे त्वया पुनः । तस्माद्विलोलां तनयां नदीं त्वं प्रसविष्यसि

Ravi nói: “Vì khi nhìn ta lần nữa, ánh mắt nàng lại chao đảo; bởi vậy, nàng sẽ sinh một ái nữ chao nghiêng—một dòng sông mang tên Vilolā.”

Verse 84

ईश्वर उवाच । ततस्तस्यास्तु संजज्ञे भर्तृशापेन तेन वै । यमश्च यमुना चेयं प्रख्याता सुमहानदी । तृतीयं च सुतं जज्ञे श्राद्धदेवं मनुं शुभम्

Đấng Īśvara phán: Rồi do lời nguyền của phu quân, nàng sinh ra Yama và dòng Yamunā này, nổi danh là đại hà hùng vĩ. Và người con thứ ba nàng sinh là Manu cát tường, vị thần chủ trì các nghi lễ śrāddha.

Verse 85

सापि संज्ञा रवेस्तेजो गोलाकारं महाप्रभम् । असहन्ती च सा चित्ते चिन्तयामास वै तदा

Còn Saṃjñā nữa—không thể chịu nổi quang huy hùng mạnh, tròn như khối cầu của Thái Dương—bấy giờ nàng trầm tư trong lòng, nghĩ xem phải làm sao.

Verse 86

किं करोमि क्व यास्यामि क्व गतायाश्च निर्वृतिः । भवेन्मम कथं भर्ता कोपमर्क्कश्च नेष्यति

“Ta phải làm gì? Ta sẽ đi đâu? Nếu ta ra đi, nơi đâu mới có an ổn cho ta? Làm sao để phu quân nguôi giận—và làm sao để Arka (Thái Dương) trong cơn phẫn nộ không đuổi theo ta?”

Verse 87

इति संचिन्त्य बहुधा प्रजापतिसुता तदा । बहु मेने महाभागा पितृसंश्रयमेव च

Nghĩ suy đủ đường như thế, ái nữ của Prajāpati, bậc phúc đức, bấy giờ cân nhắc sâu xa và quyết định nương tựa nơi phụ thân mình.

Verse 88

ततः पितृगृहं गन्तुं कृतबुद्धिर्यशस्विनी । छायामयीमात्मतनुं प्रत्यंगमिव निर्मिताम्

Bấy giờ, người phụ nữ lẫy lừng ấy đã quyết chí đến nhà phụ thân; nàng tạo từ chính mình một thân thể bằng bóng, như một bản thể đối ứng, từng chi thể tương xứng.

Verse 89

सम्मुखं प्रेक्ष्य तां देवीं स्वां छायां वाक्यमब्रवीत्

Đối diện nhìn thẳng, Nữ Thần cất lời với chính bóng mình bằng những lời này.

Verse 90

संज्ञोवाच । अहं यास्यामि भद्रं ते स्वकं च भवनं पितुः । निर्विकारं त्वया त्वत्र स्थेयं मच्छासनाच्छुभे

Saṃjñā nói: “Ta sẽ đi—cầu điều lành đến với nàng—về chính nhà của phụ thân ta. Nàng, người cát tường, hãy ở lại đây không đổi khác, vâng theo mệnh lệnh của ta.”

Verse 91

इमौ च बालकौ मह्यं कन्या च वरवर्णिनी । संभाव्या नैव चाख्येयमिदं भगवते त्वया

“Hai bé trai này và thiếu nữ có dung sắc tuyệt hảo này, hãy chăm nom như của chính ta. Và nàng chớ tiết lộ việc này với Đấng Thế Tôn (Sūrya).”

Verse 92

पृष्टयापि न वाच्यं ते तथैतद्गमनं मम । तेनास्मि नामसंज्ञेति वाच्यसे तत्प्रतिष्ठया

“Dẫu có bị hỏi, nàng cũng chớ nói điều này, cũng như việc ta ra đi. Vì thế, theo sự an bài ấy, nàng sẽ được gọi bằng danh xưng ‘Saṃjñā’.”

Verse 93

छायोवाच । आ केशग्रहणाद्देवि आ शापान्नैव कर्हिचित् । आख्यास्यामि मतं तुभ्यं गम्यतां यत्र वांछितम्

Chāyā thưa: “Ôi Nữ Thần, từ lúc bị nắm tóc cưỡng bức cho đến khi có lời nguyền rủa, ta sẽ chẳng bao giờ tiết lộ. Ta sẽ thuận theo ý nàng—xin hãy đi đến nơi nàng mong muốn.”

Verse 94

ईश्वर उवाच । इत्युक्ता सा तदा देवी जगाम भवनं पितुः । ददर्श तत्र त्वष्टारं तपसा धूतकल्मषम्

Īśvara phán: Được nói như vậy, nữ thần liền đến nơi ở của phụ thân. Tại đó, nàng thấy Tvaṣṭṛ, người đã gột sạch mọi cấu uế nhờ khổ hạnh (tapas).

Verse 95

बहुमानाच्च तेनापि पूजिता विश्वकर्मणा । वर्षाणां च सहस्रं तु वसमाना पितुर्गृहे । तस्थौ पितृगृहे सा तु किंचित्कालमनिंदिता

Được ông—Viśvakarman—kính trọng sâu xa và tiếp đón bằng lễ bái. Nữ thần ở trong nhà cha suốt một ngàn năm; bậc vô tì vết ấy còn lưu lại nơi đó thêm một thời gian.

Verse 96

ततस्तां प्राह चार्वंगीं पिता नातिचिरोषिताम् । स्तुत्वा तु तनयां प्रेम्णा बहुमानपुरःसरम्

Rồi phụ thân gọi nàng—người con gái tay chân mỹ lệ—vốn chưa ở lâu. Sau khi âu yếm tán thán con mình, lấy sự kính trọng làm đầu, ông mới cất lời với nàng.

Verse 97

विश्वकर्मोवाच । त्वामेव पश्यतो वत्से दिनानि सुबहून्यपि । मुहूर्तार्द्धसमानि स्युः किं तु धर्मो विलुप्यते

Viśvakarmā nói: “Hỡi con yêu, dẫu bao ngày trôi qua khi ta chỉ ngắm nhìn con, cũng như chỉ bằng nửa một muhūrta. Thế nhưng dharma đang dần bị bào mòn.”

Verse 98

बांधवेषु चिरं वासो नारीणां न यशस्करः । मनोरथा बांधवानां नार्या भर्तृगृहे स्थितिः

Việc người nữ ở lâu nơi nhà mẹ đẻ, giữa bà con quyến thuộc, không được xem là đem lại danh dự. Điều mong mỏi của thân quyến là nàng an trú vững vàng trong nhà chồng.

Verse 99

सा त्वं त्रैलोक्यनाथेन भर्त्रा सूर्येण संयुता । पितुर्गृहे चिरं कालं वस्तुं नार्हसि पुत्रिके

Con đã kết duyên với Sūrya, bậc Chúa tể của ba cõi, làm phu quân. Vì vậy, hỡi ái nữ, con không nên lưu lại lâu nơi nhà cha.

Verse 100

तत्त्वं भर्तृगृहं गच्छ दृष्टोऽहं पूजितासि मे । पुनरागमनं कार्यं दर्शनाय शुचिस्मिते

Vậy con hãy về nhà phu quân. Cha đã được thấy con, và con cũng đã kính lễ cha. Nhưng, hỡi người nở nụ cười thanh khiết, con hãy trở lại lần nữa để cha được đón nhận darśana của con.

Verse 101

ईश्वर उवाच । इत्युक्ता सा तदा पित्रा गच्छगच्छेति सा पुनः । संपूजयित्वा पितरं वडवारूपधारिणी

Īśvara phán: Được cha dặn rằng: “Đi đi!”, nàng—người đã mang hình dáng ngựa cái—lại một lần nữa cung kính lễ bái cha cho trọn vẹn.

Verse 102

मेरोरुत्तरतस्तत्र वर्षं यद्धनुषाकृति । उत्तराः कुरवो लोके प्रख्याता ये यशस्विनि

Về phía bắc núi Meru có một cõi đất (varṣa) hình như cây cung. Nơi ấy, các Uttara Kuru lừng danh trong thế gian cư ngụ, hỡi nữ thần hiển vinh.

Verse 103

तत्र तेपे तपः साध्वी निराहाराऽश्वरूपिणी । एतस्मिन्नंतरे देवि तस्याश्छाया विवस्वतः

Tại đó, người phụ nữ hiền đức, mang hình ngựa cái, đã tu khổ hạnh, tuyệt thực. Trong khi ấy, hỡi nữ thần, bóng của nàng (Chāyā) vẫn ở bên Vivasvān (Sūrya).

Verse 104

समीपस्था तदा देवी संज्ञाया वाक्यतत्परा । तस्यां च भगवान्सूर्यो द्वितीयायां दिवस्पतिः

Bấy giờ nữ thần Chāyā ở gần bên, chăm chú vâng theo lời dạy của Saṃjñā. Và nơi nàng—người vợ thứ hai—Đức Sūrya, bậc Chủ tể ban ngày, vẫn tiếp tục đời sống của một người chồng.

Verse 105

संज्ञेयमिति मन्वानो रूपौदार्येण मोहितः । तस्यां च जनयामास द्वौ पुत्रौ कन्यकां तथा

Ngỡ rằng: “Nàng chính là Saṃjñā”, và bị mê hoặc bởi vẻ huy hoàng của dung sắc, Đức Sūrya đã sinh nơi nàng hai người con trai và cả một người con gái.

Verse 106

पूर्वं यस्तु मनोस्तुल्यः सावर्णिस्तेन सोऽभवत् । यः सूर्यात्प्रथमं जातः पुत्रयोः सुरसुन्दरि

Hỡi tiên nữ tuyệt sắc, người trước kia ngang hàng với Manu về sau được gọi là Sāvarṇi. Và trong hai người con trai, kẻ sinh trước từ Đức Sūrya được nói đến như vậy.

Verse 107

द्वितीयो योऽभवच्चान्यः स ग्रहोऽभूच्छनैश्चरः । कन्या ऽभूत्तपती या तां वव्रे संवरणो नृपः

Người kia sinh thứ hai đã trở thành thần tinh tú Śanaiścara (Sao Thổ). Còn người con gái sinh ra—Tapati—được vua Saṃvaraṇa chọn làm phối ngẫu.

Verse 108

तापीनाम नदी चेयं विंध्यमूलाद्विनिःसृता । नित्यं पुण्यजला स्नाने पश्चिमोदधिगामिनी

Con sông này mang tên Tāpī. Nàng tuôn chảy từ chân dãy Vindhya; nước nàng luôn linh thánh cho việc tắm gội, và nàng xuôi về biển cả phương Tây.

Verse 109

अन्या चैव तथा भद्रा जाता पुत्री महाप्रभा । संज्ञा तु पार्थिवी छाया आत्मजानां यथाकरोत्

Rồi lại sinh thêm một ái nữ khác tên Bhadrā, rực rỡ đại quang minh. Nhưng Saṃjñā—bóng thế gian (Chāyā)—đối xử với các con theo ý mình cho là phải.

Verse 110

स्नेहं न पूर्वजातानां तथा कृतवती सती । लालनाद्युपभोगेषु विशेषमनुवासरम्

Vị phu nhân hiền đức ấy không hề dành tình thương như trước cho những đứa con sinh trước. Ngày qua ngày, bà phân biệt trong việc chăm bẵm và tiện nghi—như vuốt ve, âu yếm và các hưởng thụ khác.

Verse 111

यथा स्वेष्वनुवर्तेत न तथान्येषु भामिनी । मनुस्तु क्षांतवांस्तस्या भविष्यो यो हि पार्वति

Hỡi người nữ nồng nhiệt, bà chăm lo cho con mình theo ý muốn, nhưng không như thế với những đứa khác. Tuy vậy, Manu—đấng sẽ là Manu của tương lai—đã nhẫn chịu cách đối xử ấy, hỡi Pārvatī.

Verse 112

मेरौ तिष्ठति सोऽद्यापि तपः कुर्वन्वरानने । सर्वं तत्क्षांतवान्मातुर्यमस्तस्या न चक्षमे

Hỡi người có dung nhan đoan chính, đến nay ngài vẫn ở trên núi Meru, hành trì khổ hạnh. Ngài nhẫn chịu mọi điều từ mẹ mình; nhưng Yama thì không thể chịu đựng (nên không dung thứ).

Verse 113

बहुशो याचमानस्तु छाययाऽतीव कोपितः । स वै कोपाच्च बाल्याच्च भाविनोऽर्थस्य वै बलात्

Dẫu đã nhiều lần khẩn cầu, ngài vẫn bị Chāyā làm cho phẫn nộ tột cùng. Quả thật, do cơn giận và sự bồng bột tuổi thơ—lại bởi sức mạnh của điều đã được định sẵn—ngài bị cuốn đẩy tiến tới.

Verse 114

ताडनाय ततः कोपात्पादस्तेन समुद्यतः । तथा पुनः क्षांतिमता न तु देहे निपातितः

Rồi trong cơn giận, ông giơ chân lên định đánh. Nhưng lại một lần nữa, nhờ lòng nhẫn nhịn tự chế, ông không hạ chân xuống trên thân thể nàng.

Verse 115

पदा संतर्जयामास छायां संज्ञासुतो यमः

Yama, con của Saṃjñā, đã dùng chân mà đe dọa Chāyā.

Verse 116

तं शशाप ततश्छाया क्रुद्धा सा पार्थिवी भृशम् । किंचित्प्रस्फुरमाणोष्ठी विचलत्पाणिपल्लवा

Bấy giờ Chāyā, bậc vương hậu nơi trần thế, nổi giận dữ dội mà nguyền rủa ông; môi nàng khẽ run, đôi tay mềm mại cũng rung rẩy.

Verse 117

छायोवाच । पितुः पत्नीममर्याद यन्मां तर्जयसे पदा । भुवि तस्मादयं पादस्तवाद्यैव पतिष्यति

Chāyā nói: “Hỡi kẻ vô lễ! Vì ngươi dùng chân đe dọa ta—người vợ của cha ngươi—nên chính bàn chân ấy của ngươi sẽ rơi xuống đất ngay trong hôm nay!”

Verse 118

ईश्वर उवाच । यमस्तु तेन शापेन भृशं पीडितमानसः । मनुना सह धर्मात्मा पित्रे सर्वं न्यवेदयत्

Īśvara nói: Yama, vì lời nguyền ấy mà tâm trí bị dày vò sâu sắc; bậc có tâm hồn chính trực ấy cùng với Manu đã tâu bày trọn vẹn sự việc lên phụ thân mình.

Verse 119

यम उवाच । तातैतन्महदाश्चर्यं न दृष्टमिह केनचित् । माता वात्सल्यमुत्सृज्य शापं पुत्रे प्रयच्छति

Diêm Vương nói: “Thưa cha, đây là điều kỳ diệu lớn lao, chưa ai từng thấy ở chốn này—rằng một người mẹ gạt bỏ tình thương mà ban lời nguyền lên chính con trai mình.”

Verse 120

स्नेहेन तुल्यमस्मासु माताद्य नैव वर्त्तते । विसृज्य ज्यायसो यस्मात्कनीयःसु बुभूषति

“Hôm nay mẹ không còn đối đãi với chúng ta bằng tình thương ngang nhau nữa—vì mẹ gạt bỏ người anh cả và muốn ưu ái người em út.”

Verse 121

तस्या मयोद्यतः पादो न तु देहे निपातितः । बाल्याद्वा यदि वा मोहात्तद्भवान्क्षंतुमर्हति

“Chân con đã giơ lên chống lại mẹ, nhưng không hề chạm vào thân thể mẹ. Nếu do tính trẻ dại hay do mê muội, xin người hoan hỷ tha thứ.”

Verse 122

शप्तोऽहं तात कोपेन तया सुत इति स्फुटम् । अतो न मह्यं जननी सा भवेद्वदतां वर

“Thưa cha, con đã bị mẹ nguyền rủa trong cơn giận, nói rõ rằng: ‘Ngươi là con của ta.’ Vì thế, mẹ ấy không thể là mẹ của con nữa, ô bậc thiện ngôn.”

Verse 123

निगुर्णेष्वपि पुत्रेषु न माता निर्गुणा भवेत् । पादस्ते पततां पुत्र कथमेतत्तयोदितम्

“Dẫu các con trai có vô công đức, người mẹ cũng không nên mất hạnh. ‘Hãy để chân con rơi xuống, con ơi’—sao mẹ lại có thể nói như thế?”

Verse 124

तव प्रसादाच्चरणो न पतेद्भगवन्यथा । मातृशापादयं मेऽद्य तथा चिंतय गोपते

Ôi Đấng Thế Tôn, nhờ ân phúc của Ngài xin chân con đừng vấp ngã. Vì việc này hôm nay phát sinh do lời nguyền của mẹ con, xin Ngài suy xét và định liệu cho thỏa đáng, ôi Đấng Hộ Trì (Gopati).

Verse 126

रविरुवाच । असंशयं महत्पुत्र भविष्यत्यत्र कारणम् । येन ते ह्याविशत्क्रोधो धर्मज्ञस्य महात्मनः

Ravi (Thần Mặt Trời) nói: “Không nghi ngờ gì nữa, con trai ta, hẳn có một nguyên do lớn ở đây; chính vì nguyên do ấy mà cơn giận đã chiếm lấy con, dù con là bậc đại hồn và người am tường dharma.”

Verse 127

न युक्तमेतन्मिथ्या तु कर्तुं मातुर्वचस्तव । किंचित्ते संविधास्यामि पुत्रस्नेहादनुग्रहम्

“Con không nên làm cho lời của mẹ trở thành hư dối. Vì tình thương dành cho con, ta sẽ sắp đặt một phương cách để con được an lành và ban ân phúc cho con.”

Verse 128

कृमयो मांसमादाय प्रयास्यंति महीतलम् । कृतं तस्या वचः सत्यं त्वं च त्रातो भविष्यसि

“Giòi bọ sẽ mang phần thịt đi và lẩn vào lòng đất. Như vậy lời của bà ấy sẽ thành sự thật, và con cũng sẽ được cứu thoát.”

Verse 129

ईश्वर उवाच । आदित्यस्त्वब्रवीच्छायां किमर्थं तनयेषु वै । तुल्येष्वप्यधिकः स्नेह एकत्र क्रियते त्वया

Īśvara nói: “Sūrya đã nói với Chāyā: ‘Vì sao giữa các con trai của nàng—dẫu đều như nhau—nàng lại dành tình thương lớn hơn chỉ cho một người?’”

Verse 130

नूनं न चैषां जननी त्वं संज्ञा क्वापि सा गता । विकलेष्वप्यपत्येषु न माता शापदा भवेत्

Quả thật, ngươi không phải là mẹ thật của họ; Saṃjñā hẳn đã đi đâu đó. Dẫu con cái có khiếm khuyết hay lầm lạc, người mẹ cũng không nên trở thành kẻ ban lời nguyền rủa.

Verse 131

अपि दोषसहस्राणि यदि पुत्रः समाचरेत् । प्राणद्रोहेऽपि निरतो न माता पापमाचरेत् । तस्मात्सत्यं मम ब्रूहि मा शापवशगा भव

Dẫu người con trai phạm đến ngàn lỗi—dẫu còn mải mê làm hại sinh mạng—người mẹ cũng không nên tạo nghiệp ác. Vậy hãy nói cho ta sự thật; chớ để mình bị quyền lực của lời nguyền chi phối.

Verse 132

ईश्वर उवाच । तं शप्तुमुद्यतं दृष्ट्वा छायासंज्ञा दिनाधिपम् । भयेन कंपती देवी यथावृत्तं महासती

Īśvara phán: Thấy Chúa Tể của Ngày đang sẵn sàng nguyền rủa mình, nữ thần Chāyā-Saṃjñā run rẩy vì sợ hãi—bậc đại hiền đức—và chuẩn bị thuật lại mọi việc đã xảy ra.

Verse 133

सा चाह तनया त्वष्टुरहं संज्ञा विभावसो । पत्नी तव त्वया पत्या पतियुक्ता दिवाकर

Nàng nói: “Ta là Saṃjñā, ái nữ của Tvaṣṭṛ, hỡi Vibhāvasu. Ta là thê tử của ngài—kết duyên cùng ngài làm phu quân—hỡi Divākara.”

Verse 134

इत्थं विवस्वतः सा तु बहुशः पृच्छतोऽन्यथा । न वाचा भाषते क्रुद्धः शापं दातुं समुद्यतः

Dẫu Vivasvān hỏi nàng nhiều lần, bằng đủ cách, nàng vẫn không đáp lời; còn ngài, nổi giận, đứng dậy để thốt ra một lời nguyền.

Verse 135

शापोद्यतकरं दृष्ट्वा सूर्यं छाया विवस्वतः । कथयामास तत्सर्वं संज्ञायाः सुविचेष्टितम्

Thấy Sūrya—Vivasvān—giơ tay định nguyền rủa, Chāyā liền thuật lại trọn vẹn: toàn bộ mưu liệu khéo sắp đặt trong mọi hành động của Saṃjñā.

Verse 136

तच्छ्रुत्वा भगवान्सूर्यो जगाम त्वष्टुरालयम् । ततः संपूजयामास तदा त्रैलोक्यपूजितम्

Nghe vậy, đức Sūrya liền đến tư gia của Tvaṣṭṛ; tại đó, Ngài cung kính cúng dường, tôn vinh Tvaṣṭṛ—bậc được tôn kính khắp ba cõi.

Verse 137

निर्दग्धुकामं रोषेण सान्त्वयामास पार्वति । भास्वंतं निजया दीप्त्या निजगेहमुपागतम् । क्व संज्ञेति च पृच्छन्तं कथयामास विश्वकृत्

Pārvatī đã vỗ về Kāma, kẻ bị thiêu đốt bởi cơn thịnh nộ. Rồi Bhāsvān (Thái Dương), rực sáng bằng chính quang huy của mình, trở về tư dinh. Khi Ngài hỏi: “Saṃjñā ở đâu?”, Viśvakṛt, đấng tạo tác thế gian, liền giãi bày cho Ngài.

Verse 138

विश्वकर्म्मोवाच । आगतैव हि मे वेश्म भवता श्रूयतां वचः । विख्यातं तेजसाऽढ्यं त इदं रूपं सुदुःसहम्

Viśvakarman thưa: “Quả thật Ngài đã đến nhà của ta; xin lắng nghe lời này. Dung tướng của Ngài, lừng danh và tràn đầy uy quang rực cháy, thật khó ai có thể chịu đựng.”

Verse 139

असहन्ती ततः संज्ञा वने चरति वै तपः । द्रक्ष्यसे तां भवानद्य स्वभार्यां शुभचारिणीम्

Không thể chịu nổi, Saṃjñā đã vào rừng và thật sự tu khổ hạnh. Hôm nay, Ngài sẽ được gặp chính hiền thê của mình—người đoan chính, nết hạnh cát tường.

Verse 140

रूपार्थं चरतेऽरण्यं चरंती सुमहत्तपः । मतं मे ब्रह्मणो वाक्याद्यदि ते देव रोचते । रूपं निर्वर्त्तयाम्यद्य तव कांतं दिवस्पते

“Để tìm một hình tướng thích hợp, nàng ở trong rừng, thực hành khổ hạnh rất lớn. Theo lời chỉ dạy của Phạm Thiên, đó là ý kiến của ta: nếu đẹp lòng Ngài, hỡi Thiên thần—hỡi Chúa tể ban ngày—hôm nay ta sẽ tạo cho Ngài một hình tướng khả ái, đáng yêu.”

Verse 141

ईश्वर उवाच । यतो हि भास्वतो रूपं प्रागासीत्परिमंडलम् । ततस्तथेति तं प्राह त्वष्टारं भगवान्रविः

Īśvara nói: “Vì trước kia hình tướng của Mặt Trời vốn tròn đầy, nên đức Ravi liền đáp với Tvaṣṭṛ, vị thợ tạo hình của chư thiên: ‘Hãy như vậy.’”

Verse 142

विश्वकर्मात्वनुज्ञातः शाकद्वीपे विवस्वता । भृ मिमारोप्य तत्तेजः शातनायोपचक्रमे

Được Vivasvān (Mặt Trời) cho phép, Viśvakarman tại Śākadvīpa đặt Mặt Trời lên một dụng cụ quay và bắt đầu làm giảm bớt quang lực rực cháy ấy.

Verse 143

भ्रमताऽशेषजगतामधिभूतेन भास्वता । समुद्रा द्रविणोपेताश्चुक्षुभुश्च समन्ततः

Khi đấng rực sáng ấy—bậc chủ tể cai quản muôn thế giới—bị làm cho quay, các đại dương giàu châu báu đều dậy sóng, cuộn trào khắp bốn phương.

Verse 144

भ्रमता खलु देवेशि सचंद्रग्रहतारकम् । अधोगति महाभागे बभूवाक्षिप्तमाकुलम्

Khi Ngài quay, hỡi Devī của chư thiên, toàn thể không gian cùng Mặt Trăng, các hành tinh và tinh tú bị hất tung vào hỗn loạn, dường như lao xuống phía dưới, hỡi bậc đại phúc.

Verse 145

विक्षिप्तसलिलाः सर्वे बभूवुश्च तथा नदाः । व्यभिद्यंत तथा शैलाः शीर्णसानुनिबंधनाः

Mọi dòng sông đều bị hất tung nước, văng tán khắp nơi; các núi non cũng bị xé rách, sống núi và mối kết buộc đều tan vỡ.

Verse 146

ध्रुवाधाराण्यशेषाणि धिष्ण्यानि वरवर्णिनि । भ्राम्यद्रश्मिनिबद्धानि अधो जग्मुः सहस्रशः

Hỡi người nữ dung sắc mỹ lệ, mọi tinh cung trên trời nương tựa nơi Cực Bắc làm trụ, bị trói buộc bởi những tia sáng xoáy vòng, đã rơi xuống hàng ngàn vạn.

Verse 147

व्यशीर्यंत महामेघा घोरारावविराविणः । भास्वद्भ्रमणविभ्रांतभूम्याकाशमहीतलम्

Rồi những đám mây lớn vỡ tung, vang rền tiếng sấm kinh hoàng; và do chuyển động xoay vần của Đấng Rực Sáng (Bhāsvat), đất, trời và mặt địa cầu đều chao đảo, rối loạn.

Verse 148

जगदाकुलमत्यर्थं तदाऽसीद्वरवर्णिनि । त्रैलोक्ये सकले देवि भ्रममाणे महर्षर्यः । देवाश्च ब्रह्मणा सार्द्धं भास्वंतमभितुष्टुवुः

Hỡi người nữ dung sắc mỹ lệ, khi ấy toàn thể thế gian rối loạn tột cùng. Ôi Nữ Thần, khi cả ba cõi đều xoay vần, các đại hiền triết cùng chư thiên với Phạm Thiên (Brahmā) đã bắt đầu tán tụng Đấng Rực Sáng (Bhāsvat).

Verse 149

देवा ऊचुः । आदिदेवोऽसि देवानां जातमेतत्स्वयं तव । सर्गस्थित्यंतकालेषु त्रिधा भेदेन तिष्ठसि

Chư thiên thưa rằng: Ngài là Đấng Thần linh nguyên thủy của các thần; mọi điều này tự chính Ngài mà phát sinh. Trong thời kỳ sáng tạo, bảo tồn và tiêu hoại, Ngài an trụ với sự phân biệt ba mặt.

Verse 151

ऋषयश्च ततः सप्त वसिष्ठात्रिपुरोगमाः । तुष्टुवुर्विविधैः स्तोत्रैः स्वस्ति स्वस्तीति वादिनः । वेदोक्तिभिरथाग्र्याभिर्वालखिल्याश्च तुष्टुवुः

Bấy giờ bảy vị hiền triết, do Vasiṣṭha dẫn đầu, đã tán dương Ngài bằng nhiều loại thánh ca, đồng thanh xướng: “Svasti! Svasti!” Và các Vālakhilya cũng ca tụng Ngài bằng những lời tuyển chọn rút từ Veda.

Verse 152

वालखिल्या ऊचुः । नमस्त ऋक्स्वरूपाय सामरूपाय ते नमः । यजुःस्वरूपरूपाय साम्नां धामग ते नमः

Các Vālakhilya thưa rằng: Kính lễ Ngài, Đấng chính là hình thể của Ṛk; kính lễ Ngài, Đấng là hình thể của Sāman. Kính lễ Ngài, Đấng hiện thân Yajus; kính lễ Ngài, nơi nương tựa của mọi Sāman.

Verse 153

ज्ञानैकरूपदेहाय निर्धूततमसे नमः । शुद्धज्योतिःस्वरूपाय त्रिमूर्तायामलात्मने

Kính lễ Ngài, Đấng có thân thể là một hình thái duy nhất của trí tuệ, đã phủi sạch bóng tối. Kính lễ Ngài, bản tính là quang minh thanh tịnh; kính lễ Đấng Tam Thể (Trimūrti), Tự Ngã vô cấu.

Verse 154

वरिष्ठाय वरेण्याय सर्वस्मै परमात्मने । नमोऽखिलजगद्व्यापिरूपायानंतमूर्त्तये

Kính lễ Đấng Tối Thượng, bậc chí tôn và đáng tôn thờ nhất—Paramātman là tất cả. Kính lễ Đấng có vô lượng hình tướng, bản tính thấm khắp toàn thể vũ trụ.

Verse 155

सर्वकारणभूताय निष्ठाय ज्ञान चेतसाम् । नमः सूर्यस्वरूपाय प्रकाशालक्ष्यरूपिणे

Kính lễ Ngài, nền tảng của mọi nhân duyên, chỗ nương vững bền cho những ai có tâm an trú trong trí tuệ. Kính lễ Ngài, Đấng mang hình Sūrya, bản tính là ánh sáng, nhưng chân tướng vượt ngoài mọi tri giác.

Verse 156

भास्कराय नमस्तुभ्यं तथा दिनकृते नमः । सर्वस्मै हेतवे चैव संध्याज्यो त्स्नाकृते नमः

Kính lễ Ngài Bhāskara; kính lễ Đấng làm nên ban ngày. Kính lễ Nguyên nhân phổ quát; kính lễ Đấng tạo ánh hoàng hôn và ánh trăng.

Verse 157

त्वं सर्वमेतद्भगवञ्जगच्च भ्रमता त्वया । भ्रमत्याविश्वमखिलं ब्रह्मांडं सचराचरम् । त्वदंशुभिरिदं सर्वं स्पृष्टं वै जायते शुचि

Lạy Đấng Thế Tôn, Ngài chính là tất cả điều này, và cũng là vũ trụ đang vận hành. Khi Ngài chuyển động, toàn thể càn khôn—trọn brahmāṇḍa với mọi loài động và bất động—đều được khởi động. Được tia quang của Ngài chạm đến, hết thảy liền trở nên thanh tịnh và rực sáng.

Verse 158

क्रियते त्वत्करस्पर्शैर्जलादीनां पवित्रता

Nhờ sự chạm của bàn tay Ngài, ngay cả nước và mọi vật tương tự cũng được thanh tịnh.

Verse 159

होमदानादिको धर्मो नोपकाराय जायते । तात यावन्न संयोगि जगदेतत्त्वदंशुभिः

Này hiền hữu, các nghi lễ như tế hỏa (homa) và bố thí không thật sự sinh khởi thành Chánh pháp lợi ích, chừng nào thế gian này chưa hiệp nhất với tia quang của Ngài—ánh huy hoàng thần thánh của Ngài.

Verse 160

ऋचस्ते सकला ह्येतास्तथा यानि यजूंषि च । सकलानि च सामानि निपतंति त्वदंगतः

Tất cả các tụng Ṛg đều thuộc về Ngài; các công thức Yajus cũng vậy; và mọi khúc ca Sāman đều tuôn chảy từ chính thân Ngài.

Verse 161

ऋङ्मयस्त्वं जगन्नाथ त्वमेव च यजुर्मयः । यतः साममयश्चैव ततो नाथ त्रयीमयः

Ôi Đấng Chúa Tể của thế gian, Ngài là tinh thể của Ṛg; chính Ngài là tinh thể của Yajus; và vì Ngài cũng là tinh thể của Sāman, nên, ôi Bậc Chủ, Ngài là hiện thân của Tam Veda.

Verse 162

त्वमेव ब्रह्मणो रूपं परं चापरमेव च । मूर्त्तामूर्त्तं तथा सूक्ष्मं स्थूलं रूपेण संस्थितः

Chỉ riêng Ngài là hình tướng của Brahman—vừa siêu việt vừa nội tại; an trụ như có hình và vô hình, vi tế và thô đại, theo những cách Ngài tự hiển lộ.

Verse 163

निमेषकाष्ठादिमयः कालरूपक्षणात्मकः । प्रसीद स्वेच्छया रूपं स्वं तेजः शमनं कुरु । त्वं देव जगतां हेतोर्दुःखं सहसि दुःसहम्

Ngài là hiện thân của Thời gian—cấu thành bởi cái chớp mắt, kāṣṭhā và các đơn vị khác—bản tính chính là khoảnh khắc trong hình tướng Thời gian: xin Ngài đoái thương. Tự theo ý Ngài, xin điều hòa sự hiển lộ của Ngài; khiến ánh quang hỏa rực của Ngài lắng dịu. Ôi Thần linh, vì lợi ích các thế giới, Ngài chịu đựng nỗi khổ không thể chịu nổi.

Verse 164

त्वं नाथ मोक्षिणां मोक्षो ध्येयस्त्वं ध्यायतां वरः । त्वं गतिः सर्वभूतानां कर्मकांडनिवर्तिनाम्

Ôi Chúa Tể, Ngài chính là giải thoát của những ai cầu giải thoát; Ngài là đối tượng thiền quán tối thượng của người hành thiền; Ngài là nơi nương tựa và đích đến của mọi hữu tình đã quay lưng với nghi lễ thuần túy.

Verse 165

शं प्रजाभ्योऽस्तु देवेश शन्नोऽस्तु जगतांपते

Ôi Chúa Tể chư thiên, nguyện điều cát tường đến với muôn dân; ôi Đấng Chủ của các thế giới, nguyện điều cát tường đến với chúng con.

Verse 166

त्वं धाता विसृजसि विश्वमेक एव त्वं पाता स्थितिकरणाय संप्रवृत्तः । त्वय्यंते लयमखिलं प्रयाति चैतत्त्वत्तोन्यो न हि तपनास्ति सर्वदाता

Chỉ một mình Ngài, với tư cách Đấng Tạo Hóa, phóng xuất vũ trụ; chỉ một mình Ngài, với tư cách Đấng Hộ Trì, chuyên lo gìn giữ sự tồn tại. Đến cuối cùng, tất cả đều tan nhập vào Ngài—ngoài Ngài không có Mặt Trời (nguồn sáng và sinh lực), cũng không có Đấng ban phát muôn ân.

Verse 167

त्वं ब्रह्मा हरिहरसंज्ञितस्त्वमिन्द्रो वित्तेशः पितृपितरंबुपः समीरः । सोमोऽग्निर्गगनमहाधरादिरूपः किं न त्वं सकलमनोरथप्रदाता

Ngài là Phạm Thiên; Ngài được xưng là Hari và Hara; Ngài là Đế Thích; Ngài là Chúa tể tài bảo; Ngài là các Pitṛ và là Cha của các Pitṛ; Ngài là nước và là gió. Ngài là Soma và Agni; Ngài là bầu trời, là núi lớn và mọi hình tướng như thế—lẽ nào Ngài không phải Đấng ban trọn mọi ước nguyện?

Verse 168

यज्ञैस्त्वामनुदिनमात्मकर्म्मसक्ताः स्तुवन्तो विविधपदैर्द्विजा यजंति । ध्यायन्तः सविनयचेतसो भवन्तं योगस्थाः परमपदं प्रयांति मर्त्त्या

Ngày qua ngày, chuyên tâm nơi bổn phận được định theo pháp, hàng lưỡng sinh dâng tế lễ thờ Ngài và ca tụng Ngài bằng muôn lời thánh tụng. Quán niệm Ngài với tâm khiêm cung, người phàm an trú trong yoga đạt đến cảnh giới tối thượng.

Verse 169

तपसि पचसि विश्वं पासि भस्मीकरोषि प्रकटयसि मयूखैर्ह्लादयतस्यंशुगर्भैः । सृजसि कमलजन्मा पालयस्यच्युताख्यः क्षपयसि च युगांते रुद्ररूपस्त्वमेकः

Ngài nung nóng và làm cho vũ trụ chín muồi; Ngài hộ trì, và cũng thiêu thành tro bụi. Với những tia quang mang niềm hoan hỷ ẩn trong ánh sáng, Ngài hiển lộ và soi chiếu muôn loài. Ngài sáng tạo như Đấng Liên Hoa Sinh (Phạm Thiên), gìn giữ như Đấng Bất Hoại (Viṣṇu), và đến cuối kiếp tan rã như Rudra—nhưng Ngài vẫn là Một.

Verse 171

विवस्वते प्रणतजनानुकम्पिने महात्मने समजवसप्तसप्तये । सतेजसे कमलकुलालिबंधवे सदा तमःपटलपटावपाटिने

Kính lễ Vivasvān (Mặt Trời), Đấng thương xót người cúi lạy; kính lễ bậc đại hồn, có bảy tuấn mã vận hành hòa điệu; kính lễ Đấng rực sáng, bạn của bầy sen; kính lễ Ngài, Đấng muôn đời xé toang những màn lớp lớp của bóng tối.

Verse 172

पावनातिशयसर्वचक्षुषे नैककामविषयप्रदायिने । भासुरामलमयूखमालिने सर्वभूतहितकारिणे नमः

Kính lễ Đấng là Con Mắt tối thượng thanh tịnh của muôn loài; Đấng ban cho vô số điều ước nguyện; Đấng được kết vòng bởi những tia sáng rực rỡ, trong sạch không vết nhơ; Đấng làm lợi ích và an lạc cho hết thảy chúng sinh.

Verse 173

अजाय लोकत्रयभावनाय भूतात्मने गोपतये वृषाय । नमो महाकारुणिकोत्तमाय सूर्याय वस्तुप्रभवालयाय

Kính lễ Sūrya—Đấng vô sinh; Đấng nuôi dưỡng ba cõi; Tự Ngã trong mọi loài; Chúa tể che chở muôn sinh (Gopati); bậc chính trực và hùng mãnh. Kính lễ Đấng tối thượng trong đại bi, nơi nương tựa mà chân thực phát sinh.

Verse 174

विवस्वते ज्ञानभृतेऽन्तरात्मने जगत्प्रतिष्ठाय जगद्धितैषिणे । स्वयंभुवे निर्मललोकचक्षुषे सुरोत्तमायामिततेजसे नमः

Kính lễ Vivasvān—Đấng mang giữ trí tuệ, là nội ngã; nền tảng của thế gian và bậc cầu mưu lợi ích cho đời; Đấng tự sinh, Con Mắt thanh tịnh của các cõi; bậc tối thượng giữa chư thiên, rực sáng vô lượng.

Verse 175

क्षणमुदयाचलभालितार्च्चिः सुरगणगीतिगरिष्ठगीतः । त्वमुत मयूखसहस्रवज्जगति विकासितपद्मनाभः

Chỉ trong khoảnh khắc, ngọn lửa rạng ngời của Ngài đội lên trán núi phương Đông; đoàn chư thiên cất tiếng tụng ca những thánh thi trang nghiêm. Ngài với ngàn tia sáng đánh thức thế gian—như hoa sen hé nở rộ.

Verse 176

तव तिमिरासवपानमदाद्भवति विलोहितविग्रहता । मिहिरविभासतया सुतरां त्रिभुवनभावनमात्रपरः

Từ men say như uống rượu của bóng tối, thân tướng Ngài hiện sắc đỏ thắm; nhưng bởi ánh huy hoàng của mặt trời, Ngài trọn vẹn chuyên tâm nuôi dưỡng ba cõi.

Verse 177

रथमारुह्य समावयवं रुचिरविकलितदिव्यहयम् । सततमरिबले भगवंश्चरसि जगद्धितबद्धरसः

Lạy Đấng Thế Tôn, Ngài lên cỗ xe cân xứng, do những tuấn mã thiên giới rực rỡ, không mỏi mệt kéo; Ngài không ngừng tiến hành, luôn chuyên tâm vì lợi ích muôn loài và khuất phục các đạo quân thù nghịch.

Verse 178

अमृतमयेन रसेन समं विबुधपितॄनपि तर्प्पयसे । अरिगणसूदन तेन तव प्रणतिमुपेत्य लिखामि वपुः

Với tinh vị cam lộ của Ngài, Ngài làm thỏa mãn đồng đều cả chư thiên lẫn tổ tiên. Ôi Đấng diệt trừ đoàn quân thù nghịch, vì thế con kính cẩn đến đảnh lễ và dâng lên bài tán tụng này từ chính thân tâm con.

Verse 179

शुभसमवर्णमयं रचितं तव पदपांसुपवित्रतमम् । नतजनवत्सल मां प्रणतं त्रिभुवनपावन पाहि रवे

Lạy Ravi, bụi nơi chân Ngài là sự thanh tịnh tối thượng—bài tán tụng này được dệt bằng lời lành và hòa điệu xin dâng lên Ngài. Ôi Đấng thương người cúi lạy, xin che chở con đang phủ phục dưới chân Ngài, hỡi Đấng thanh tịnh hóa ba cõi.

Verse 180

इति सकलजगत्प्रसूति भूतं त्रिभुवनभावनधामहेतुमेकम् । रविमखिलजगत्प्रदीपभूतं त्रिदशवरं प्रणतोऽस्मि देवदेवम्

Vì thế con cúi lạy Ravi duy nhất—nguồn sinh khởi của mọi thế giới, nguyên nhân và nơi nương tựa độc nhất nuôi dưỡng ba cõi—Đấng chiếu sáng như ngọn đèn của toàn vũ trụ, bậc tối thắng trong chư thiên, Thần của các thần.

Verse 181

ईश्वर उवाच । हाहाहूहश्च गन्धर्वो नारदस्तुंबरुस्तथा । उपगातुं समारब्धा गांधर्वकुशला रविम्

Īśvara phán: Các Gandharva Hāhā và Hūhū, cùng Nārada và Tuṃbaru—những bậc tinh thông nhạc Gandharva—đã bắt đầu cất tiếng ca tán dương Ravi.

Verse 182

षड्जमध्यमगांधारग्रामत्रयविशारदाः । मूर्छनाभिश्च तानैश्च सुप्रयोगैः सुखप्रदम्

Họ tinh thông ba grāma âm nhạc—ṣaḍja, madhyama và gāndhāra—vận dụng mūrchanā, tāna cùng cách triển khai tuyệt diệu, khiến lòng người hoan hỷ.

Verse 183

सप्तस्वरविनिर्वृत्तं यतित्रयविभूषितम् । सप्तधातुसमायुक्तं षड्जाति त्रिगुणाश्रयम्

Khúc ca ấy phát sinh từ bảy thanh âm, được trang sức bởi ba yati; đầy đủ bảy dhātu, đặt nền trên sáu jāti và nương tựa ba guṇa.

Verse 184

चतुर्गीतसमायुक्तं चतुवर्णसमुत्थितम् । चतुर्वर्णप्रतीकारं सप्तालंकारभूषितम्

Khúc ấy đầy đủ bốn thể thức ca hát, phát khởi từ bốn varṇa; mang dấu ấn của bốn varṇa và được trang điểm bằng bảy alaṃkāra.

Verse 185

त्रिस्थानशुद्धं त्रिलयं सम्यक्कालव्यवस्थितम् । चित्ते चित्ते च नृत्ये च रसेषु लयसंयुतम्

Nó thanh tịnh trong ba quãng, có ba laya, và được an định thời nhịp đúng đắn; tiết tấu hòa cùng tâm và cảm xúc, cùng vũ điệu và các rasa.

Verse 186

चतुर्विंशद्गुणैर्युक्तं जगुर्गीतं च गायनाः । विश्वार्ची च घृताची च उर्वश्यथ तिलोत्तमा

Các ca công cất lên khúc hát được trang bị hai mươi bốn mỹ đức. Viśvārcī và Ghṛtācī, rồi đến Urvaśī và Tilottamā cũng cùng hòa giọng.

Verse 187

मेनका सहजन्या च रंभा चाप्सरसां वरा । चतुर्विधपदं तालं त्रिप्रकारं लयत्रयम्

Menakā, Sahajanyā và Rambhā—những Apsaras tối thắng—đã múa theo tāla bốn bước, với ba dạng, và ba laya.

Verse 188

यतित्रयं तथाऽतोद्यं नाट्यं चैव चतुर्विधम् । ननृतुर्जगतामीशे लिख्यमाने विभावसौ

Với ba yati, cùng nhạc khí và nghệ thuật kịch vũ bốn phần, họ múa trước Đấng Chúa Tể của muôn thế giới, trong khi Vibhāvasu (Thần Lửa) nhìn như đang ghi chép cảnh ấy.

Verse 189

भावान्भावविशारद्यः कुर्वन्त्यो विधिवद्बहून् । देवदुन्दुभयः शंखाः शतशोऽथ सहस्रशः

Với lòng sùng kính tinh thông các bhāva, họ thực hành nhiều nghi lễ cát tường đúng pháp; trống thiêng của chư thiên và ốc tù và vang rền—hàng trăm, rồi đến hàng nghìn.

Verse 190

अनाहता महादेवि नेदिरे घननिस्वनाः । गायद्भिश्चैव गंधर्वैर्नृत्यद्भिश्चाप्सरोगणैः

Ôi Đại Nữ Thần, những âm vang anāhata—tự khởi không do gõ—trầm hùng ngân dội; khi các Gandharva cất tiếng ca và đoàn Apsaras múa lượn.

Verse 191

अवाद्यंत ततस्तत्र वेणुवीणादिझर्झराः । पणवाः पुष्कराश्चैव मृदंगपटहानकाः

Rồi tại hội chúng ấy, sáo veṇu, đàn vīṇā và các nhạc khí khác vang lên; paṇava, puṣkara, mṛdaṅga, paṭaha và ānaka cũng được tấu.

Verse 192

तूर्यवादित्रघोषैश्च सर्वं कोलाहलीकृतम् । ततः कृतांजलिपुटा भक्तिनम्रात्ममूर्त्तयः

Với tiếng kèn và nhạc khí vang rền, khắp nơi dậy lên náo nhiệt tưng bừng. Rồi họ chắp tay theo nghi thức añjali, thân tâm cúi thấp trong lòng sùng kính.

Verse 193

ततः कलकले तस्मिन्सर्वदेवसमागमे । संवत्सरं भ्रमस्थस्य विश्वकर्मा रवेस्ततः

Rồi giữa tiếng ồn ào của đại hội chư thiên, Viśvakarmā phụng sự Ravi (Thần Mặt Trời) — đấng vẫn vận hành không ngừng — suốt trọn một năm.

Verse 194

तेजसः शातनं चक्रे स्तूयमानस्य दैवतैः । देवं चक्रे समारोप्य भ्रामयामास सूत्रभृत्

Trong khi chư thiên ca tụng, Viśvakarmā tiến hành gọt bớt quang huy ấy. Đặt thần linh lên bánh xe, người cầm dây cho bánh xe quay tròn.

Verse 195

मृत्पिंडवत्कुलालस्य संस्पृशन्क्षुरधारया । पतंगस्य स्तवं कुर्वन्विश्वकर्मा दिवस्पतेः

Như người thợ gốm chạm vào khối đất sét bằng lưỡi dao sắc, Viśvakarmā cũng vậy—vừa tán dương Pataṅga (Thần Mặt Trời), chúa tể ban ngày—vừa cẩn trọng gọt giũa và định hình quang huy.

Verse 196

तेजसः षोडशं भागं मण्डलस्थमधारयत् । शातितं तस्य तत्तेजो यावत्पादौ वरानने

Ngài giữ lại một phần mười sáu của quang huy ấy trong đĩa mặt trời. Hào quang của Ngài chỉ được gọt bớt đến tận đôi chân, hỡi người có dung nhan diễm lệ.

Verse 197

यत्तस्य ऋङ्मयं तेजस्तत्प्रभासेऽपतत्प्रिये । यजुर्मयेन देवेशि भाविता द्यौर्महाप्रभोः

Hào quang của Ngài, mang bản tính của Ṛk (Ṛgveda), đã rơi xuống tại Prabhāsa, hỡi người yêu dấu. Và nhờ phần mang bản tính Yajus (Yajurveda), ôi bậc Nữ Chủ của chư thiên, cõi trời của Đại Chúa Tể được gia tăng uy lực.

Verse 198

स्वर्गं साममयेनापि भूर्भुवःस्वरितिस्थितम् । ततस्तैस्तेजसो भागैर्दशभिः पंचभिस्तथा

Lại nhờ phần mang bản tính Sāma (Sāmaveda), cõi trời—an trụ như Bhūr, Bhuvaḥ và Svaḥ—được thiết lập. Rồi từ những phần hào quang ấy—mười và lại năm—(câu chuyện tiếp diễn).

Verse 199

तेन वै निर्मितं चक्रं विष्णोः शूलं हरस्य च । महाप्रभं महाकायं शिबिका धनदस्य च

Bởi Ngài mà đĩa thần (cakra) của Viṣṇu và cây đinh ba (śūla) của Hara (Śiva) được tạo tác; lại cả kiệu rước (śibikā) rực rỡ, đồ sộ của Dhanada (Kubera) cũng do Ngài làm nên.

Verse 200

दण्डः प्रेतपतेः शक्तिर्देवसेनापतेस्तथा । अन्येषां च सुराणां च अस्त्राण्युक्तानि यानि वै

Cây trượng của Chúa tể loài Pretas (Yama), ngọn giáo (śakti) của vị thống lĩnh thiên binh (Kārttikeya), và cũng vậy mọi vũ khí khác được nói là thuộc về chư thiên—tất thảy đều do Ngài tạo thành.

Verse 201

यक्षविद्याधराणां च तानि चक्रे स विश्वकृत् । ततः षोडशमं भागं बिभर्त्ति भगवान्रविः । तत्तेजो रविभागश्च खस्थो विचरति प्रिये

Ngài, bậc thợ cả của vũ trụ, cũng làm những vật ấy cho Yakṣa và Vidyādhara. Rồi về sau, đức Ravi (Mặt Trời) mang lấy một phần mười sáu của hào quang ấy; và ánh sáng đó—phần của Ravi—du hành giữa hư không, hỡi người yêu dấu.

Verse 202

इति शातिततेजाः स श्वशुरेणातिशोभनम् । वपुर्दधार मार्त्तंडः पुष्पबाणमनोरमम्

Vì thế, Mārtaṇḍa (Thần Mặt Trời), khi hào quang đã được tiết giảm bởi hành động của nhạc phụ, liền mang lấy một thân tướng rực rỡ bậc nhất, duyên dáng như một bó hoa.

Verse 204

अपापां सर्वभूतानां तपसा नियमेन च । सा च दृष्ट्वा तमायांतं परपुंसो विशंकया । जगाम संमुखं तस्य अश्वरूपधरस्य च

Nàng—vô tội, vì lợi ích của muôn loài mà chuyên tu khổ hạnh và giữ giới luật—khi thấy chàng tiến đến, ngờ rằng đó là một người đàn ông khác; rồi nàng đi ra đối diện, bởi chàng đã mang hình tướng con ngựa.