Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 26

Devanagari script

कूर्मस्य वामकुक्षौ तु त्रितयं संस्थितं प्रिये । रेवती चाश्विदैवत्यं याम्यं चर्क्षमिति त्रयम् । ईशपादे समाख्यातं शुभाशुभफलं शृणु

Transliteration

kūrmasya vāmakukṣau tu tritayaṃ saṃsthitaṃ priye | revatī cāśvidaivatyaṃ yāmyaṃ carkṣamiti trayam | īśapāde samākhyātaṃ śubhāśubhaphalaṃ śṛṇu

Translation

Người yêu dấu, nơi hông trái của con Rùa có đặt một bộ ba—Revatī, chòm sao có thần chủ là đôi Aśvin, và chòm sao phương Nam: ba điều ấy. Chúng được tuyên xưng thuộc về phương của Đấng Chúa; nay hãy lắng nghe quả báo cát và hung liên hệ đến chúng.

Word by Word

• कूर्मस्य: of the tortoise
• कूर्मस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कूर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• वामकुक्षौ: in the left side (belly)
• वामकुक्षौ: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वाम + कुक्षि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन — 'in the left belly/side' (वामा कुक्षिः)

• तु: indeed
• तु: Sambandha-bodhaka (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय, विशेषार्थक

• त्रितयम्: a triad
• त्रितयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रितय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• संस्थितम्: is situated
• संस्थितम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + स्था (धातु) + त (कृत्)
• Form: कृदन्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — 'is situated/placed'

• प्रिये: O dear one
• प्रिये: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन — संबोधन

• रेवती: Revatī (nakṣatra)
• रेवती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रेवती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — नक्षत्रनाम

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• अश्विदैवत्यम्: Aśvin-deity (Aśvinī nakṣatra)
• अश्विदैवत्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अश्विन् + दैवत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — 'having the Aśvins as deities' (अश्विनोः दैवतम्)

• याम्यम्: Yāmya (Bharaṇī nakṣatra)
• याम्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: याम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — 'southern/pertaining to Yama' (नक्षत्रनाम: भरणी)

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• ऋक्षम्: nakṣatra/star
• ऋक्षम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — 'star/nakṣatra' (सामान्यनाम)

• इति: thus
• इति: Sambandha-bodhaka (Quotation marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय, इत्यादि-निर्देशक (quotative particle)

• त्रयम्: three (as a set)
• त्रयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — 'three'

• ईशपादे: in the Īśa quarter/foot
• ईशपादे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ईश + पाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन — 'in the Īśa-foot/quarter' (ईशस्य पादः)

• समाख्यातम्: has been declared
• समाख्यातम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + ख्या (धातु) + त (कृत्)
• Form: कृदन्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — 'has been declared'

• शुभाशुभफलम्: auspicious and inauspicious result
• शुभाशुभफलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शुभ + अशुभ + फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — 'the result (both) auspicious and inauspicious' (शुभं च अशुभं च)

• शृणु: hear
• शृणु: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन — 'hear!'

Speaker

Deductive (Prabhāsakṣetramāhātmya context): likely Skanda instructing a listener addressed as 'priye' (Devī/Pārvatī).

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (chapter frame)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī/Umā

Visual Art Cues

Scene: The cosmic tortoise shown in profile; on its left flank three star-emblems labeled Revatī, Aśvinī (Aśvin-daivatyam), and a ‘southern’ asterism; a divine speaker gestures ‘listen’ as scrolls of śubha/aśubha results unfurl toward the viewer.

Characters & Entities

• Kūrma
• Revatī
• Aśvins
• Īśa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Cosmic order (ṛta) links heavenly signs to earthly regions; one should heed dharmic guidance when interpreting omens.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader frame is Prabhāsa-kṣetra’s māhātmya, presenting it within a sacred cosmographic scheme (the Kūrma-cakra).

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly in this verse; it introduces hearing the auspicious/inauspicious results connected with the mapped asterisms.