Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 105

Devanagari script

संज्ञेयमिति मन्वानो रूपौदार्येण मोहितः । तस्यां च जनयामास द्वौ पुत्रौ कन्यकां तथा

Transliteration

saṃjñeyamiti manvāno rūpaudāryeṇa mohitaḥ | tasyāṃ ca janayāmāsa dvau putrau kanyakāṃ tathā

Translation

Ngỡ rằng: “Nàng chính là Saṃjñā”, và bị mê hoặc bởi vẻ huy hoàng của dung sắc, Đức Sūrya đã sinh nơi nàng hai người con trai và cả một người con gái.

Word by Word

• संज्ञेयम्: (that she is) Saṃjñā / to be recognized as Saṃjñā
• संज्ञेयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: संज्ञेय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (१/२), एकवचन — neuter nom./acc. singular; इति-पूर्वकं वाक्यांशः

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय (उद्धरण/वाक्यसमाप्तिसूचक) — quotative particle

• मन्वानः: thinking, supposing
• मन्वानः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: मन् (धातु)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (परस्मैपदी), पुंलिङ्ग, प्रथमा (१), एकवचन — present active participle, masculine nominative singular (‘thinking’)

• रूप-औदार्येण: by (her) beauty and nobility
• रूप-औदार्येण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक) + औदार्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (३), एकवचन — neuter, instrumental singular; समासः द्वन्द्व (रूपं च औदार्यं च) — ‘by beauty and generosity/nobility’

• मोहितः: deluded, enchanted
• मोहितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: मुह् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (भूतकर्मणि/भूतकालिक), पुंलिङ्ग, प्रथमा (१), एकवचन — past passive participle, masculine nominative singular (‘deluded’)

• तस्याम्: in her
• तस्याम्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (७), एकवचन — feminine, locative singular

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चयबोधक) — conjunction

• जनयामास: begot, generated
• जनयामास: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद — 3rd person singular, perfect, active; णिच्-प्रयोग (causative sense ‘caused to be born’/‘begot’)

• द्वौ: two
• द्वौ: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: द्वि (संख्याप्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (१/२), द्विवचन — masculine dual (two)

• पुत्रौ: sons
• पुत्रौ: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (२), द्विवचन — masculine, accusative dual

• कन्यकाम्: a daughter
• कन्यकाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कन्यका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (२), एकवचन — feminine, accusative singular

• तथा: also, likewise
• तथा: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (प्रकारवाचक/समुच्चयार्थ) — indeclinable ‘also/likewise’

Speaker

Īśvara (Śiva) as narrator

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Sūrya, captivated by radiant beauty, approaches the woman he believes to be Saṃjñā; the scene foreshadows the birth of two sons and a daughter, with a subtle aura of illusion (moha).

Characters & Entities

• Sūrya
• Saṃjñā (mistaken identity)
• Chāyā (implied)
• sons
• daughter

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Attachment and delusion (moha) can cloud discernment, producing far-reaching consequences in worldly lineage and order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is embedded in Prabhāsa-kṣetra Māhātmya; it supports the māhātmya through mythic background rather than direct tīrtha praise.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.