Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 61

Devanagari script

दक्षिणाल्लोचनाज्जातः पूर्वं सूर्य इति प्रिये । ततः कालान्तरे तस्य भार्ये द्वे च बभूवतुः

Transliteration

dakṣiṇāllocanājjātaḥ pūrvaṃ sūrya iti priye | tataḥ kālāntare tasya bhārye dve ca babhūvatuḥ

Translation

Hỡi người yêu dấu, từ mắt phải (của Brahmā) trước hết phát sinh Mặt Trời. Rồi theo thời gian, Ngài cũng có hai người phối ngẫu.

Word by Word

• दक्षिणात्: from the right (side)
• दक्षिणात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन (Singular)

• लोचनात्: from the eye
• लोचनात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन (Singular)

• जातः: born, arisen
• जातः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्यय (Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• पूर्वम्: formerly/at first
• पूर्वम्: Kala-adhikarana (Time)
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)

• सूर्यः: the Sun
• सूर्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• इति: thus; (called)
• इति: Quotation marker
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उद्धरण/नामनिर्देश-निपात (quotative particle)

• प्रिये: O dear one
• प्रिये: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन (Singular)

• ततः: then, thereafter
• ततः: Sequence marker
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तस्मात्/अनन्तरम् (thereafter/then)

• कालान्तरे: in the course of time
• कालान्तरे: Kala-adhikarana (Time)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन (Singular); तत्पुरुष: कालस्य अन्तरम्

• तस्य: of him (of the Sun)
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन (Singular)

• भार्ये: two wives
• भार्ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), द्विवचन (Dual)

• द्वे: two
• द्वे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), द्विवचन (Dual); (भार्ये) विशेषण

• च: and
• च: Connector
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• बभूवतुः: came to be (were)
• बभूवतुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), द्विवचन (Dual), परस्मैपद

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (Āditya-sambandha implied)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: From Brahmā’s right eye emerges Sūrya—personified radiance—followed by the establishment of his household (two wives), setting up a mythic calendar of unions.

Characters & Entities

• Brahmā
• Sūrya (Āditya)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Cosmic beings arise from divine sources; their relationships and cycles become the mythic foundation for sacred places and seasons.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Indirectly Prabhāsakṣetra, as the narrative builds its origin through solar and cosmic genealogy.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is genealogical/cosmological narration.