Adhyaya 72
Adhyaya 72 — Puradāha: Rudra’s Cosmic Chariot, Pāśupata-Vrata, and Brahmā’s Shiva-Stuti
ਸੂਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ—ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਚੱਕੇ, ਰੁੱਤਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲ-ਵਿਭਾਗ ਹਿੱਸੇ, ਪਹਾੜ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਆਧਾਰ; ਰਥ ਇਕ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ਵ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗਣਾਂ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਵਿਚ ਸ਼ਿਵ ਰਥਾਰੂੜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗਣੇਸ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਘਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਨਾਇਕ-ਪੂਜਾ ਦੀ ਲੋੜ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ‘ਪਸ਼ੁਤ੍ਵ’ ਘੋਸ਼ ਨਾਲ ਦੇਵ ਡਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸ਼ਿਵ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਸ਼ੁਪਤ-ਵ੍ਰਤ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੈਨਾਵਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਗ੍ਰੰਥ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਹਜ ਸਰਬਸੱਤਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਲੀਲਾ ਵਜੋਂ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਓਂਕਾਰ, ਪੰਚਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ, ਯੋਗ (ਪ੍ਰਤਿਆਹਾਰ ਤੋਂ ਸਮਾਧੀ) ਅਤੇ ਲਿੰਗ/ਅਲਿੰਗ ਤੱਤ ਜੋੜ ਕੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸ਼ਿਵ-ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਸ਼ਿਵ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਾਰਥੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਾਹਨ; ਅੰਤ ਵਿਚ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧੀ, ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਵਚਨ ਦੇ ਕੇ ਅਗਲੇ ਸ਼ੈਵ ਭਕਤੀ-ਵ੍ਰਤ-ਸਤੁਤੀ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे पुरदाहे नन्दिकेश्वरवाक्यं नाम एकसप्ततितमो ऽध्यायः सूत उवाच शिवस् छरिओत् फ़ोर् देस्त्रुच्तिओन् ओफ़् त्रिपुर अथ रुद्रस्य देवस्य निर्मितो विश्वकर्मणा सर्वलोकमयो दिव्यो रथो यत्नेन सादरम्
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਲਿੰਗ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵਭਾਗ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪੁਰਦਾਹ ਪ੍ਰਸੰਗ, ‘ਨੰਦਿਕੇਸ਼ਵਰ ਵਾਕ੍ਯ’ ਨਾਮਕ ਬਹੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਤਦ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਦੇਵ ਰੁਦ੍ਰ ਵਾਸਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਯਤਨ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਰਚਿਆ।
Verse 2
सर्वभूतमयश्चैव सर्वदेवनमस्कृतः सर्वदेवमयश्चैव सौवर्णः सर्वसंमतः
ਉਹ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰਯੋਗ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਹੀ ਸਾਰ ਹੈ; ਸੁਵਰਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਸਭ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
Verse 3
रथाङ्गं दक्षिणं सूर्यो वामाङ्गं सोम एव च दक्षिणं द्वादशारं हि षोडशारं तथोत्तरम्
ਰਥ-ਚੱਕਰ ਦਾ ਦੱਖਣ ਪਾਸਾ ਸੂਰਜ ਹੈ ਅਤੇ ਖੱਬਾ ਪਾਸਾ ਚੰਦਰਮਾ ਹੀ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਅਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਅਰੇ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 4
अरेषु तेषु विप्रेन्द्राश् चादित्या द्वादशैव तु शशिनः षोडशारेषु कला वामस्य सुव्रताः
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਉਹਨਾਂ ਅਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤ੍ਯ ਸਥਿਤ ਹਨ; ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਅਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਸ਼ੁਭ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਕਲਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹਨ।
Verse 5
ऋक्षाणि च तदा तस्य वामस्यैव तु भूषणम् नेम्यः षडृतवश्चैव तयोर्वै विप्रपुङ्गवाः
ਤਦ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਨਕਸ਼ਤਰ-ਮੰਡਲ ਉਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਦਾ ਭੂਸ਼ਣ ਬਣੇ; ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਦੀਆਂ ਨੇਮੀਆਂ ਤੇ ਛੇ ਰੁੱਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਅਲੰਕਾਰ ਹੋਏ—ਇਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰਾ ਕਾਲ-ਕ੍ਰਮ ਤੇ ਨਿਯਮ ਪਰਮਪਤੀ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੈ।
Verse 6
पुष्करं चान्तरिक्षं वै रथनीडश् च मन्दरः अस्ताद्रिरुदयाद्रिश् च उभौ तौ कूबरौ स्मृतौ
ਪੁਸ਼ਕਰ ਅਤੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼, ਰਥਨੀਡ ਅਤੇ ਮੰਦਰ; ਅਤੇ ਅਸਤਾਦ੍ਰਿ ਤੇ ਉਦਯਾਦ੍ਰਿ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ‘ਕੂਬਰ’ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਨਿਯਤ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
Verse 7
अधिष्ठानं महामेरुर् आश्रयाः केसराचलाः वेगः संवत्सरस्तस्य अयने चक्रसंगमौ
ਮਹਾਮੇਰੂ ਉਸ ਦਾ ਅਧਿਸ਼ਠਾਨ-ਅਕਸ ਹੈ; ਕੇਸਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਉਸ ਦੇ ਆਸਰਾ-ਆਧਾਰ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਪੀ ਹੋਈ ਗਤੀ ‘ਸੰਵਤਸਰ’ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਅਯਨ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਚੱਕਰ ਦੇ ਮਿਲਾਪ-ਸੰਧਿ ਹਨ।
Verse 8
मुहूर्ता बन्धुरास्तस्य शम्याश्चैव कलाः स्मृताः तस्य काष्ठाः स्मृता घोणा चाक्षदण्डाः क्षणाश् च वै
ਉਸ (ਕਾਲ-ਗਣਨਾ) ਵਿੱਚ ਮੁਹੂਰਤ ‘ਬੰਧੁਰਾ’ ਇਕਾਈਆਂ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਮਿਆ ‘ਕਲਾ’ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸੁਖਮ ਭਾਗ ਕਾਸ਼ਠਾ, ਘੋਣਾ, ਅਕਸ਼ਦੰਡ ਅਤੇ ਖ਼ਣ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 9
निमेषाश्चानुकर्षाश् च ईषा चास्य लवाः स्मृताः द्यौर्वरूथं रथस्यास्य स्वर्गमोक्षावुभौ ध्वजौ
ਨਿਮੇਸ਼ ਅਤੇ ਅਨੁਕਰਸ਼ ਇਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਾਪ ਹਨ; ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਈਸ਼ਾ ‘ਲਵ’ ਨਾਮਕ ਸੁਖਮ ਪਲ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਰਥ ਦਾ ਵਰੂਥ ਆਪ ਦ੍ਯੌ (ਆਕਾਸ਼) ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਦੋ ਧ੍ਵਜ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਮੋਖ਼ਸ਼ ਹਨ।
Verse 10
धर्मो विरागो दण्डो ऽस्य यज्ञा दण्डाश्रयाः स्मृताः दक्षिणाः संधयस्तस्य लोहाः पञ्चाशदग्नयः
ਧਰਮ ਅਤੇ ਵਿਰਾਗ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਦੰਡ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ; ਯੱਗ ਉਸੇ ਦੰਡ ਦੇ ਆਸਰੇ ਟਿਕੇ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦਕਸ਼ਿਣਾਵਾਂ ਉਸ ਦੇ ਜੋੜ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਲੋਹ ਪੰਜਾਹ ਅੱਗਾਂ ਹਨ।
Verse 11
युगान्तकोटी तौ तस्य धर्मकामावुभौ स्मृतौ ईषादण्डस्तथाव्यक्तं बुद्धिस्तस्यैव नड्वलः
ਯੁਗਾਂਤ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦੇ ਜੋੜੇ ਵਜੋਂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਕਾਮ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਈਸ਼ਾ-ਦੰਡ ਅਵ੍ਯਕਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਨਡ੍ਵਲ (ਬੰਧਨ ਰੱਸੀ) ਹੈ।
Verse 12
कोणस् तथा ह्यहङ्कारो भूतानि च बलं स्मृतम् इन्द्रियाणि च तस्यैव भूषणानि समन्ततः
ਕੋਣ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ, ਬਲ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਭੂਤ, ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ—ਇਹ ਸਭ ਚੌਂਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਭੂਸ਼ਣ ਹਨ।
Verse 13
श्रद्धा च गतिरस्यैव वेदास्तस्य हयाः स्मृताः पदानि भूषणान्येव षडङ्गान्युपभूषणम्
ਸ਼ਰਧਾ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਗਤੀ ਹੈ; ਵੇਦ ਉਸ ਦੇ ਹਯ (ਘੋੜੇ) ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਦ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਭੂਸ਼ਣ ਹਨ, ਅਤੇ ਛਡੰਗ (ਵੇਦਾਂਗ) ਉਸ ਦੇ ਉਪ-ਭੂਸ਼ਣ ਹਨ।
Verse 14
पुराणन्यायमीमांसाधर्मशास्त्राणि सुव्रताः वालाश्रयाः पटाश्चैव सर्वलक्षणसंयुताः
ਸੁਵ੍ਰਤੀ ਜਨ ਪੁਰਾਣ, ਨਿਆਇ, ਮੀਮਾਂਸਾ ਅਤੇ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਹਨ; ਉਹ ਨਿਯਮਤ ਆਚਰਨ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸਾਧਨਾ ਦਾ ਪਟ (ਵਸਤ੍ਰ) ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 15
मन्त्रा घण्टाः स्मृतास्तेषां वर्णाः पादास्तथाश्रमाः अवच्छेदो ह्यनन्तस्तु सहस्रफणभूषितः
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਘੰਟੀਆਂ ਵਾਂਗ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਵਰਣ ਪੈਰ ਹਨ ਅਤੇ ਵਰਣ-ਆਸ਼ਰਮ ਆਧਾਰ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਹੱਦ ਨਹੀਂ—ਸਹਸ੍ਰਫਣ-ਭੂਸ਼ਿਤ ਅਨੰਤ ਹੀ, ਜੋ ਸਭ ਵੰਡਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪਰਮ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਹੈ।
Verse 16
दिशः पादा रथस्यास्य तथा चोपदिशश् च ह पुष्कराद्याः पताकाश् च सौवर्णा रत्नभूषिताः
ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਇਸ ਰਥ ਦੇ ਪੈਰ ਬਣੀਆਂ ਅਤੇ ਉਪਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ। ਪੁਸ਼ਕਰ-ਧਵਜ ਆਦਿ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪਤਾਕਾਵਾਂ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਸਨ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ।
Verse 17
समुद्रास्तस्य चत्वारो रथकम्बलिकाः स्मृताः गङ्गाद्याः सरितः श्रेष्ठाः सर्वाभरणभूषिताः
ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਰਥ ਦੇ ਕੰਬਲਾਂ ਵਾਂਗ ਮੰਨੇ ਗਏ। ਗੰਗਾ ਆਦਿ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਦੀਆਂ ਸਭ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਸਨ।
Verse 18
चामरासक्तहस्ताग्राः सर्वाः स्त्रीरूपशोभिताः तत्रतत्र कृतस्थानाः शोभयांचक्रिरे रथम्
ਚਾਮਰ ਫੜੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਅੱਗੇ ਵਧੇ ਸਨ; ਸਭ ਨਾਰੀ-ਰੂਪ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ। ਉਹ ਥਾਂ ਥਾਂ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਰਥ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।
Verse 19
आवहाद्यास् तथा सप्त सोपानं हैममुत्तमम् सारथिर्भगवान्ब्रह्मा देवाभीषुधराः स्मृताः
ਆਵਹਾ ਆਦਿ ਸੱਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ; ਉੱਤਮ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸੋਪਾਨ ਵੀ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਸਾਰਥੀ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਵ ਰੱਸੀਆਂ/ਲਗਾਮ ਦੇ ਧਾਰਕ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 20
प्रतोदो ब्रह्मणस्तस्य प्रणवो ब्रह्मदैवतम् लोकालोकाचलस्तस्य ससोपानः समन्ततः
ਉਸ ਵਿਸ਼੍ਵ-ਲਿੰਗ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪ੍ਰੇਰਕ ਪ੍ਰਤੋਦ ਹੈ; ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਣਵ ‘ਓਂ’ ਉਸ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮ-ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਲੋਕ ਪਹਾੜ ਉਸ ਦੀ ਸੀਮਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਉਪਾਸਨਾ-ਯੋਗ ਦੇ ਸੋਪਾਨ ਵਰਗੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਹਨ।
Verse 21
विषमश् च तदा बाह्यो मानसाद्रिः सुशोभनः नासाः समन्ततस्तस्य सर्व एवाचलाः स्मृताः
ਤਦ ਬਾਹਰੀ ਪਾਸੇ ਅਸਮ ਭੂ-ਰਚਨਾ ਵਾਲਾ ਸੁੰਦਰ ਮਾਨਸਾਦ੍ਰਿ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਦੀਆਂ ਨਾਸਾ-ਸਦ੍ਰਿਸ਼ ਉਭਾਰਾਂ ਤੇ ਕਗਾਰਾਂ ਸਭ ਪਹਾੜਾਂ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 22
तलाः कपोताः कापोताः सर्वे तलनिवासिनः मेरुरेव महाछत्रं मन्दरः पार्श्वडिण्डिमः
ਤਲ, ਕਪੋਤ ਅਤੇ ਕਾਪੋਤ—ਇਹ ਸਭ ਤਲ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਹਨ। ਮੇਰੂ ਆਪ ਮਹਾਛਤਰ ਵਰਗਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਉਸ ਦੇ ਪਾਸੇ ਵੱਜਣ ਵਾਲੇ ਡਿੰਡਿਮ (ਨਗਾਰੇ) ਸਮਾਨ ਹੈ।
Verse 23
शैलेन्द्रः कार्मुकं चैव ज्या भुजङ्गाधिपः स्वयम् कालरात्र्या तथैवेह तथेन्द्रधनुषा पुनः
ਇੱਥੇ ਸ਼ੈਲੇੰਦਰ ਹੀ ਧਨੁਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜਿਆ ਆਪ ਨਾਗਾਧਿਪਤੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਥੇ ਕਾਲਰਾਤ੍ਰੀ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਵੀ (ਧਨੁਸ਼-ਰੂਪ ਵਿੱਚ) ਹੈ।
Verse 24
घण्टा सरस्वती देवी धनुषः श्रुतिरूपिणी इषुर्विष्णुर्महातेजाः शल्यं सोमः शरस्य च
ਘੰਟੀ ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਹੈ; ਧਨੁਸ਼ ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਰੂਪ ਵੇਦ ਹੈ। ਬਾਣ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈ; ਅਤੇ ਸ਼ਰ ਦਾ ਸ਼ਲ੍ਯ ਤੇ ਸਾਰ ਸੋਮ (ਚੰਦਰਮਾ) ਹੈ।
Verse 25
कालाग्निस्तच्छरस्यैव साक्षात्तीक्ष्णः सुदारुणः अनीकं विषसम्भूतं वायवो वाजकाः स्मृताः
ਉਹੀ ਬਾਣ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਕਾਲਾਗਨੀ ਬਣ ਗਿਆ—ਬਹੁਤ ਤਿੱਖਾ ਅਤੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ। ਵਿਸ਼ ਤੋਂ ਜੰਮੀ ਜੋ ਟੋਲੀ ਸੀ, ਉਹ ‘ਵਾਜਕ’ ਨਾਮ ਦੇ ਵਾਯੂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਧੱਕਦੇ ਹਨ।
Verse 26
एवं कृत्वा रथं दिव्यं कार्मुकं च शरं तथा सारथिं जगतां चैव ब्रह्माणं प्रभुमीश्वरम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ, ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਬਾਣ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਹੀ ਸਾਰਥੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।
Verse 27
आरुरोह रथं दिव्यं रणमण्डनधृग् भवः सर्वदेवगणैर्युक्तं कम्पयन्निव रोदसी
ਯੁੱਧ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਵ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੋਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੰਬਾ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਐਸਾ ਲੱਗਿਆ।
Verse 28
शिव मोउन्त्स् थे छरिओत् ऋषिभिः स्तूयमानश् च वन्द्यमानश् च बन्दिभिः उपनृत्तश्चाप्सरसां गणैर्नृत्यविशारदैः
ਸ਼ਿਵ ਰਥ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਏ—ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ, ਬੰਦੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੰਦਿਤ; ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣ ਨੇੜੇ ਨੱਚਦੇ ਹੋਏ ਨਾਲ ਚਲੇ।
Verse 29
सुशोभमानो वरदः सम्प्रेक्ष्यैव च सारथिम् तस्मिन्नारोहति रथं कल्पितं लोकसंभृतम्
ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੋਭਾਇਮਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੇਵਲ ਸਾਰਥੀ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਭਾਲੇ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰੀਤ ਨਾਲ ਰਚੇ ਉਸ ਰਥ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਗਏ।
Verse 30
शिरोभिः पतिता भूमीं तुरगा वेदसंभवाः अथाधस्ताद्रथस्यास्य भगवान् धरणीधरः
ਵੇਦੋਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਘੋੜੇ ਸਿਰ ਦੇ ਬਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਅਤੇ ਇਸ ਰਥ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਭਗਵਾਨ ਧਰਣੀਧਰ ਆਸਰਾ ਬਣ ਕੇ ਖੜੇ ਰਹੇ।
Verse 31
वृषेन्द्ररूपी चोत्थाप्य स्थापयामास वै क्षणम् क्षणान्तरे वृषेन्द्रो ऽपि जानुभ्यामगमद्धराम्
ਵ੍ਰਿਸ਼ੇਂਦ੍ਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਸਿੱਧਾ ਖੜਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਪਰ ਅਗਲੇ ਹੀ ਪਲ ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਵ੍ਰਿਸ਼ੇਂਦ੍ਰ ਘੁੱਟਣਿਆਂ ਦੇ ਬਲ ਧਰਤੀ ਤੇ ਢਹਿ ਗਿਆ।
Verse 32
अभीषुहस्तो भगवान् उद्यम्य च हयान् विभुः स्थापयामास देवस्य वचनाद्वै रथं शुभम्
ਲਗਾਮ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਠਾਇਆ ਅਤੇ ਦੇਵ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਰਥ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤਾ।
Verse 33
ततो ऽश्वांश्चोदयामास मनोमारुतरंहसः पुराण्युद्दिश्य खस्थानि दानवानां तरस्विनाम्
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਤੇ ਹਵਾ ਵਰਗੀ ਤੇਜ਼ੀ ਵਾਲੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੌੜਾਇਆ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਆਕਾਸ਼-ਵਸੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਿਲਿਆਂ ਵੱਲ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਕੀਤਾ।
Verse 34
अथाह भगवान् रुद्रो देवानालोक्य शङ्करः पशूनामाधिपत्यं मे दत्तं हन्मि ततो ऽसुरान्
ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ—ਸ਼ੰਕਰ—ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ ਕਿਹਾ: “ਪਸ਼ੂਆਂ (ਬੱਧ ਜੀਵਾਂ) ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਾਂਗਾ।”
Verse 35
पृथक्पशुत्वं देवानां तथान्येषां सुरोत्तमाः कल्पयित्वैव वध्यास्ते नान्यथा नैव सत्तमाः
ਹੇ ਸੁਰੋਤਮੋ, ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੱਤਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ‘ਪਸ਼ੂ’ ਵਜੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਹ ਬਲੀ-ਯੋਗ ਹਨ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਧਰਮਜਾਣ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਜਨ ਆਖਦੇ ਹਨ।
Verse 36
इति श्रुत्वा वचः सर्वं देवदेवस्य धीमतः विषादमगमन् सर्वे पशुत्वं प्रति शङ्किताः
ਦੇਵਦੇਵ ਉਸ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ‘ਪਸ਼ੁਤਵ’—ਪਾਸ਼-ਬੰਧਨ ਦੀ ਹਾਲਤ—ਬਾਰੇ ਸ਼ੰਕਿਤ ਹੋਏ।
Verse 37
तेषां भावं ततो ज्ञात्वा देवस्तानिदमब्रवीत् मा वो ऽस्तु पशुभावे ऽस्मिन् भयं विबुधसत्तमाः
ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਭਾਵ ਜਾਣ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਵਿਬੁਧ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਇਸ ‘ਪਸ਼ੁਭਾਵ’ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਡਰ ਨਾ ਹੋਵੇ।
Verse 38
श्रूयतां पशुभावस्य विमोक्षः क्रियतां च सः यो वै पाशुपतं दिव्यं चरिष्यति स मोक्ष्यति
ਸੁਣੋ—‘ਪਸ਼ੁਭਾਵ’ ਤੋਂ ਵਿਮੋਚਨ ਦਾ ਉਪਾਅ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਮਾਰਗ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਮੋਖ਼ਸ਼ ਪਾਏਗਾ।
Verse 39
पशुत्वादिति सत्यं च प्रतिज्ञातं समाहिताः ये चाप्यन्ये चरिष्यन्ति व्रतं पाशुपतं मम
‘ਪਸ਼ੁਤਵ’ ਸੱਚ ਹੈ—ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ। ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਰ ਵੀ ਮੇਰਾ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਆਚਰਣ ਕਰਨਗੇ, ਉਹ ਵੀ ਉਸੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਗੇ।
Verse 40
मोक्ष्यन्ति ते न संदेहः पशुत्वात् सुरसत्तमाः नैष्ठिकं द्वादशाब्दं वा तदर्धं वर्षकत्रयम्
ਹੇ ਦੇਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਮੋਖ਼ਸ਼ ਪਾਉਣਗੇ। ਪਸ਼ੁਤ੍ਵ (ਬੱਧ ਜੀਵ ਦੀ ਅਵਸਥਾ) ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਨੈਸ਼ਠਿਕ ਵਰਤ ਦੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਆਚਰਨ ਨਾਲ—ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧ, ਅਰਥਾਤ ਤਿੰਨ ਸਾਲ—ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 41
शुश्रूषां कारयेद्यस्तु स पशुत्वाद्विमुच्यते तस्मात्परमिदं दिव्यं चरिष्यथ सुरोत्तमाः
ਜੋ ਕੋਈ ਹੋਰਨਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂਸ਼ਾ—ਭਗਤੀ-ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਧਿਆਨਪੂਰਵਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ—ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਸ਼ੁਤ੍ਵ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁਰੋੱਤਮੋ, ਇਸ ਪਰਮ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਰਗ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰੋ।
Verse 42
तथेति चाब्रुवन्देवाः शिवे लोकनमस्कृते तस्माद्वै पशवः सर्वे देवासुरनराः प्रभोः
‘ਤਥਾਸਤੁ’ ਕਹਿ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰਿਤ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ, ਦੇਵ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ—ਸਾਰੇ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਹਨ, ਪਤੀ (ਸਵਾਮੀ) ਦੇ ਅਧੀਨ।
Verse 43
रुद्रः पशुपतिश्चैव पशुपाशविमोचकः यः पशुस्तत्पशुत्वं च व्रतेनानेन संत्यजेत्
ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਪਾਸ਼ (ਬੰਧਨ) ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਤ ਦੇ ਆਚਰਨ ਨਾਲ ‘ਪਸ਼ੂ’ ਜੀਵ ਆਪਣਾ ਪਸ਼ੁਤ੍ਵ—ਬੱਧ ਅਵਸਥਾ—ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 44
तत्कृत्वा न च पापीयान् इति शास्त्रस्य निश्चयः गणेश पचिफ़िएद् ततो विनायकः साक्षाद् बालो ऽबालपराक्रमः
ਉਹ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਇਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਪੱਕਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੈ। ਤਦ ਗਣੇਸ਼ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਵਿਨਾਇਕ ਸਾਖ਼ਾਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਾਲਕ, ਪਰ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਅਬਾਲ (ਅਪਾਰ) ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ।
Verse 45
अपूजितस्तदा देवैः प्राह देवान्निवारयन् श्रीविनायक उवाच मामपूज्य जगत्यस्मिन् भक्ष्यभोज्यादिभिः शुभैः
ਤਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਅਪੂਜਿਤ ਰਹਿ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਵਿਨਾਇਕ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦਿਆਂ ਕਿਹਾ— “ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਭੱਖ੍ਯ-ਭੋਜ੍ਯ ਆਦਿ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ…”
Verse 46
कः पुमान्सिद्धिमाप्नोति देवो वा दानवो ऽपि वा ततस्तस्मिन् क्षणादेव देवकार्ये सुरेश्वराः
ਦੇਵ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦਾਨਵ ਵੀ—ਕੌਣ ਸਿੱਧੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ? ਫਿਰ ਉਸੇ ਪਲ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ-ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਫਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 47
विघ्नं करिष्ये देवेश कथं कर्तुं समुद्यताः ततः सेन्द्राः सुराः सर्वे भीताः सम्पूज्य तं प्रभुम्
“ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼! ਮੈਂ ਵਿਘਨ ਪਾ ਦਿਆਂਗਾ—ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋ?” ਤਦ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਡਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 48
भक्ष्यभोज्यादिभिश्चैव उण्डरैश्चैव मोदकैः अब्रुवंस्ते गणेशानं निर्विघ्नं चास्तु नः सदा
ਭੱਖ੍ਯ-ਭੋਜ੍ਯ ਆਦਿ, ਲੱਡੂ ਅਤੇ ਮੋਦਕ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਗਣੇਸ਼ ਨੂੰ ਬੋਲੇ— “ਸਾਡਾ ਰਾਹ ਸਦਾ ਨਿਰਵਿਘਨ ਰਹੇ।”
Verse 49
भवो ऽप्यनेकैः कुसुमैर् गणेशं भक्ष्यैश् च भोज्यैः सुरसैः सुगन्धैः /* आलिङ्ग्य चाघ्राय सुतं तदानीमपूजयत्सर्वसुरेन्द्रमुख्यः
ਤਦੋਂ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ, ਰਸਭਰੇ ਭੱਖ੍ਯ-ਭੋਜ੍ਯ ਨਾਲ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਸਭ ਦੇਵ-ਇੰਦਰਾਂ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਸੁੰਘਿਆ ਅਤੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ।
Verse 50
सम्पूज्य पूज्यं सह देवसंघैर् विनायकं नायकमीश्वराणाम् गणेश्वरैरेव नगेन्द्रधन्वा पुरत्रयं दग्धुमसौ जगाम
ਦੇਵ-ਸੰਘਾਂ ਸਮੇਤ ਪੂਜਣਯੋਗ ਵਿਨਾਇਕ—ਈਸ਼ਵਰਾਂ ਦਾ ਨਾਇਕ—ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਗਣੇਸ਼ਵਰਾਂ ਨਾਲ ਨਗੇੰਦਰ-ਧਨੁਧਾਰੀ ਸ਼ੰਭੂ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਲਈ ਤੁਰ ਪਏ।
Verse 51
अर्म्य् ओफ़् थे गोद्स् तं देवदेवं सुरसिद्धसंघा महेश्वरं भूतगणाश् च सर्वे गणेश्वरा नन्दिमुखास्तदानीं स्ववाहनैरन्वयुरीशमीशाः
ਤਦੋਂ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਸੰਘ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਭੂਤ-ਗਣ—ਨੰਦਿਮੁਖ ਆਦਿ ਗਣੇਸ਼ਵਰਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ—ਦੇਵਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਪਰਮ ਈਸ਼ ਨੂੰ, ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨ ਨਾਲ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 52
अग्रे सुराणां च गणेश्वराणां तदाथ नन्दी गिरिराजकल्पम् विमानमारुह्य पुरं प्रहर्तुं जगाम मृत्युं भगवानिवेशः
ਤਦੋਂ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਗਣੇਸ਼ਵਰਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ, ਗਿਰਿਰਾਜ ਵਰਗਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਨੰਦੀ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਪੁਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਨ ਚਲਿਆ; ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਆਵਿਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਮਾਨੋ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੂ-ਸਰੂਪ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।
Verse 53
यान्तं तदानीं तु शिलादपुत्रम् आरुह्य नागेन्द्रवृषाश्ववर्यान् देवास्तदानीं गणपाश् च सर्वे गणा ययुः स्वायुधचिह्नहस्ताः
ਉਸ ਵੇਲੇ ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਲਾਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ (ਨੰਦੀ) ਤੁਰੇ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਗਣ ਵੀ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਨਾਗੇੰਦਰਾਂ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਲਦਾਂ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਘੋੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਚਲੇ; ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਨ।
Verse 54
खगेन्द्रमारुह्य नगेन्द्रकल्पं खगध्वजो वामत एव शंभोः /* जगाम जगतां हिताय पुरत्रयं दग्धुमलुप्तशक्तिः
ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਨਗੇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਧਵਜ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਖਗਧਵਜ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਚਲਿਆ। ਅਖੰਡ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਹ ਜਗਤ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਨੂੰ ਦਗਧ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਗਿਆ।
Verse 55
तं सर्वदेवाः सुरलोकनाथं समन्ततश्चान्वयुरप्रमेयम् /* सुरासुरेशं सहस्ररश्मिर् भगवान् सुतीक्ष्णः
ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਅਪ੍ਰਮੇਯ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਘੇਰ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਿਆ—ਉਹ ਸੁਰਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਾਥ, ਦੇਵ‑ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ, ਸਹਸ੍ਰ‑ਰਸ਼ਮੀ, ਪਰਮ ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਭਗਵਾਨ ਸੀ।
Verse 56
रराज मध्ये भगवान्सुराणां विवाहनो वारिजपत्रवर्णः यथा सुमेरोः शिखराधिरूढः सहस्ररश्मिर् भगवान् सुतीक्ष्णः
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਕਮਲ‑ਪੱਤੇ ਵਰਗੇ ਵਰਣ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਸੁਮੇਰੂ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਸਹਸ੍ਰ‑ਰਸ਼ਮੀ ਸੂਰਜ, ਅਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ।
Verse 57
सहस्रनेत्रः प्रथमः सुराणां गजेन्द्रमारुह्य च दक्षिणे ऽस्य जगाम रुद्रस्य पुरं निहन्तुं यथोरगांस्तत्र तु वैनतेयः
ਸਹਸ੍ਰਨੇਤਰ ਇੰਦਰ, ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਅਗਵਾਨ, ਗਜੇਂਦਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ—ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਪੁਰ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲਈ; ਜਿਵੇਂ ਉੱਥੇ ਵੈਨਤੇਯ ਗਰੁੜ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਸੰਹਾਰ ਲਈ ਝਪਟਦਾ ਹੈ।
Verse 58
तं सिद्धगन्धर्वसुरेन्द्रवीराः सुरेन्द्रवृन्दाधिपम् इन्द्रम् ईशम् समन्ततस्तुष्टुवुरिष्टदं ते जयेति शक्रं वरपुष्पवृष्ट्या
ਤਦੋਂ ਸਿੱਧਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਵੀਰਾਂ ਨੇ ਦੇਵਗਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ‑ਈਸ਼ਵਰ ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੀ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ‘ਜੈ’ ਕਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ।
Verse 59
तदा ह्यहल्योपपतिं सुरेशं जगत्पतिं दिविष्ठाः /* प्रणेमुरालोक्य सहस्रनेत्रं सलीलमंबा तनयं यथेन्द्रम्
ਤਦੋਂ ਦਿਵ੍ਯ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਅਹਲਿਆ‑ਪਤੀ, ਸੁਰੇਸ਼, ਜਗਤ‑ਪਤੀ ਸਹਸ੍ਰਨੇਤਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ—ਜਿਵੇਂ ਲੀਲਾ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅੰਬਾ‑ਤਨਯ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਲੋਕ ਨਮਦੇ ਹਨ।
Verse 60
यमपावकवित्तेशा वायुर्निरृतिरेव च अपाम्पतिस् तथेशानो भवं चानु समागताः
ਯਮ, ਪਾਵਕ, ਧਨਾਧਿਪ ਕੁਬੇਰ, ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਜਲਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਈਸ਼ਾਨ—ਸਾਰੇ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰ ਪਏ।
Verse 61
वीरभद्रो रणे भद्रो नैरृत्यां वै रथस्य तु वृषभेन्द्रं समारुह्य रोमजैश् च समावृतः
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲਮਈ ਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੈਰ੍ਰਿਤੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਰਥ ਦੇ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ; ਵ੍ਰਿਸ਼ਭੇਂਦ੍ਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਰੋਮਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ, ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਡਟ ਗਿਆ।
Verse 62
सेवां चक्रे पुरं हन्तुं देवदेवं त्रियंबकम् महाकालो महातेजा महादेव इवापरः
ਪੁਰ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਤ੍ਰਿਯੰਬਕ ਦੀ ਭਗਤੀ-ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ; ਮਹਾਤੇਜੀ ਮਹਾਕਾਲ ਮਾਨੋ ਦੂਜਾ ਮਹਾਦੇਵ ਹੀ ਬਣ ਕੇ ਖੜਾ ਸੀ।
Verse 63
वायव्यां सगणैः सार्धं सेवां चक्रे रथस्य तु
ਵਾਯਵ੍ਯ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਰਥ ਦੀ ਨਿਯਤ ਸੇਵਾ-ਪਰਿਚਰਿਆ ਨਿਭਾਈ।
Verse 64
षण्मुखो ऽपि सह सिद्धचारणैः सेनया च गिरिराजसंनिभः देवनाथगणवृन्दसंवृतो वारणेन च तथाग्निसंभवः
ਅੱਗਨੀ-ਜਨਮਿਆ ਛੇ-ਮੁਖ ਸਕੰਦ ਵੀ ਸਿੱਧਾਂ ਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਗਿਰਿਰਾਜ ਵਰਗੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ; ਦੇਵਨਾਥਾਂ ਅਤੇ ਗਣ-ਵ੍ਰਿੰਦਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਗਜਵਾਹਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ।
Verse 65
विघ्नं गणेशो ऽप्यसुरेश्वराणां कृत्वा सुराणां भगवानविघ्नम् विघ्नेश्वरो विघ्नगणैश् च सार्धं तं देशमीशानपदं जगाम
ਤਦੋਂ ਵਿਘਨੇਸ਼ਵਰ ਭਗਵਾਨ ਗਣੇਸ਼ ਨੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀਆਂ ਲਈ ਵਿਘਨ ਰਚੇ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮਾਰਗ ਨਿਰਵਿਘਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਘਨ-ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਈਸ਼ਾਨ-ਪਦ, ਪਰਮਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਗਿਆ।
Verse 66
काली तदा कालनिशाप्रकाशं शूलं कपालाभरणा करेण प्रकम्पयन्ती च तदा सुरेन्द्रान् महासुरासृङ्मधुपानमत्ता
ਤਦੋਂ ਕਪਾਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਕਾਲੀ ਨੇ ਕਾਲ-ਰਾਤ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਮਹਾ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਲਹੂ-ਰੂਪੀ ਮਧੁ ਨੂੰ ਪੀ ਕੇ ਮਸਤ ਹੋਈ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਿੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੰਬਾ ਦਿੱਤਾ।
Verse 67
मत्तेभगामी मदलोलनेत्रा मत्तैः पिशाचैश् च गणैश् च मत्तैः मत्तेभचर्मांबरवेष्टिताङ्गी ययौ पुरस्ताच्च गणेश्वरस्य
ਮੱਤੇ ਹਾਥੀ ਵਰਗੀ ਚਾਲ ਅਤੇ ਮਦ ਨਾਲ ਡੋਲਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਉਹ ਦੇਵੀ, ਮਸਤ ਪਿਸਾਚਾਂ ਅਤੇ ਉਨਮੱਤ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਅੱਗੇ ਵਧੀ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਮੱਤੇ ਹਾਥੀ ਦੀ ਖਾਲ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਸਨ; ਉਹ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲੀ।
Verse 68
तां सिद्धगन्धर्वपिशाचयक्षविद्याधराहीन्द्रसुरेन्द्रमुख्याः प्रणेमुरुच्चैरभितुष्टुवुश् च जयेति देवीं हिमशैलपुत्रीम्
ਸਿੱਧ, ਗੰਧਰਵ, ਪਿਸਾਚ, ਯਕਸ਼, ਵਿਦਿਆਧਰ, ਨਾਗਰਾਜ ਅਤੇ ਦੇਵਿੰਦਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵੀ—ਹਿਮਸ਼ੈਲ ਪੁਤਰੀ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ—“ਦੇਵੀ ਦੀ ਜੈ!”
Verse 69
मातरः सुरवरारिसूदनाः सादरं सुरगणैः सुपूजिताः मातरं ययुरथ स्ववाहनैः स्वैर्गणैर्ध्वजधरैः समन्ततः
ਫਿਰ ਦੇਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਤਾਵਾਂ, ਦੇਵਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੂਜੀਆਂ ਜਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੀਆਂ। ਧਵਜਧਾਰੀ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਘਿਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਉਹ ਮਾਤਾ—ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ—ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਈਆਂ।
Verse 70
दुर्गारूढमृगाधिपा दुरतिगा दोर्दण्डवृन्दैः शिवा बिभ्राणाङ्कुशशूलपाशपरशुं चक्रासिशङ्खायुधम् प्रौढादित्यसहस्रसदृशैर्नेत्रैर्दहन्ती पथं बालाबालपराक्रमा भगवती दैत्यान्प्रहर्तुं ययौ
ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਸਿੰਹ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਸ਼ੁਭਾ ਸ਼ਿਵਾ—ਅਜੇਯ, ਬਲਵਾਨ ਅਨੇਕਾਂ ਭੁਜਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਅੰਕੁਸ਼, ਸ਼ੂਲ, ਪਾਸ਼, ਪਰਸ਼ੂ, ਚੱਕਰ, ਖੜਗ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ ਆਯੁਧ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਹਜ਼ਾਰ ਪ੍ਰਚੰਡ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਰਾਹ ਨੂੰ ਸਾੜਦੀ ਹੋਈ, ਅਤੁਲ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੀ ਉਹ ਭਗਵਤੀ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਚੱਲ ਪਈ।
Verse 71
तं देवमीशं त्रिपुरं निहन्तुं तदा तु देवेन्द्ररविप्रकाशाः गजैर्हयैः सिंहवरै रथैश् च वृषैर्ययुस्ते गणराजमुख्याः
ਤਦ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਵ-ਗਣਾਂ ਦੇ ਅਗੇਵਾਨ ਨੇਤਾ ਪਰਮ ਈਸ਼ ਦੇਵ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਉਹ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਉੱਤਮ ਸਿੰਹਾਂ, ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਾਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।
Verse 72
हलैश् च फालैर् मुसलैर् भुशुण्डैर् गिरीन्द्रकूटैर् गिरिसन्निभास्ते ययुः पुरस्ताद्धि महेश्वरस्य सुरेश्वरा भूतगणेश्वराश् च
ਹਲਾਂ, ਫਾਲਾਂ, ਮੁਸਲਾਂ, ਭੁਸ਼ੁੰਡਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜ-ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਤੱਕ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ—ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਅਤੇ ਭੂਤ-ਗਣਾਂ ਦੇ ਨਾਇਕ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।
Verse 73
तथेन्द्रपद्मोद्भवविष्णुमुख्याः सुरा गणेशाश् च गणेशमीशम् जयेति वाग्भिर् भगवन्तमूचुः किरीटदत्ताञ्जलयः समन्तात्
ਤਦ ਇੰਦਰ, ਪਦਮੋਦਭਵ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਦੇਵ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਗਣਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਸਰਵਾਧਿਪਤੀ ਭਗਵਾਨ ਗਣੇਸ਼ ਨੂੰ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਮਕੁਟ ਹਟਾ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਹ ਬੋਲੇ—“ਜੈ ਹੋ, ਹੇ ਭਗਵਨ!”
Verse 74
ननृतुर्मुनयः सर्वे दण्डहस्ता जटाधराः ववृषुः पुष्पवर्षाणि खेचराः सिद्धचारणाः पुरत्रयं च विप्रेन्द्राः प्राणदत्सर्वतस् तथा
ਦੰਡ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਜਟਾਧਾਰੀ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਆਕਾਸ਼-ਵਾਸੀ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਚਾਰਣ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਅਤੇ ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ, ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨੋ ਪੁਰੀਆਂ ਵੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਗਈਆਂ।
Verse 75
गणेश्वरैर् देवगणैश् च भृङ्गी सहावृतः सर्वगणेन्द्रवर्यः जगाम योगी त्रिपुरं निहन्तुं विमानमारुह्य यथा महेन्द्रः
ਗਣੇਸ਼ਵਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਭ੍ਰਿੰਗੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਸਭ ਗਣਨਾਇਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਹ ਮਹਾਯੋਗੀ—ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਵਾਂਗ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਤੁਰ ਪਿਆ।
Verse 76
केशो विगतवासाश् च महाकेशो महाज्वरः सोमवल्ली सवर्णश् च सोमपः सेनकस् तथा
ਉਹ ਕੇਸ਼ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਗਤਵਾਸ—ਸਾਰੇ ਆਵਰਨਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ; ਉਹ ਮਹਾਕੇਸ਼, ਮਹਾਜ੍ਵਰ—ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਵਾਲਾ। ਉਹ ਸੋਮਵੱਲੀ, ਸਵਰਣ—ਸਮਰੂਪ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਤੇਜ; ਉਹ ਸੋਮਪ, ਅਤੇ ਸੈਨਕ—ਦੇਵਸੇਨਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾਇਕ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
Verse 77
सोमधृक् सूर्यवाचश् च सूर्यपेषणकस् तथा सूर्याक्षः सूरिनामा च सुरः सुन्दर एव च
ਉਹ ਸੋਮਧ੍ਰਿਕ—ਚੰਦਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਸੂਰ੍ਯਵਾਚ—ਸੂਰਜ-ਸਮ ਵਾਣੀ ਵਾਲਾ; ਸੂਰ੍ਯਪੇਸ਼ਣਕ—ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਸਭ ਨੂੰ ਪਕਾ ਕੇ ਪਰਿਪੱਕ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਉਹ ਸੂਰ੍ਯਾਕ੍ਸ਼—ਸੂਰਜ-ਨੇਤਰ; ਸੂਰੀਨਾਮਾ—‘ਸੂਰੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ; ਸੁਰ—ਦਿਵ੍ਯ; ਅਤੇ ਇਕੋ ਸੁੰਦਰ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
Verse 78
प्रकुदः ककुदन्तश् च कम्पनश् च प्रकम्पनः इन्द्रश् चेन्द्रजयश्चैव महाभीर् भीमकस् तथा
ਉਹ ਪ੍ਰਕੁਦ, ਕਕੁਦੰਤ; ਕੰਪਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕੰਪਨ—ਜਗਤ ਨੂੰ ਕੰਬਾਉਣ ਵਾਲਾ। ਉਹ ਇੰਦਰ, ਅਤੇ ਇੰਦਰਜਯ—ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ; ਉਹ ਮਹਾਭੀਰ—ਅਤਿ ਭਯਾਨਕ, ਅਤੇ ਭੀਮਕ—ਭਯ-ਪ੍ਰਦ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
Verse 79
शताक्षश्चैव पञ्चाक्षः सहस्राक्षो महोदरः यमजिह्वः शताश्वश् च कण्ठनः कण्ठपूजनः
ਉਹ ਸ਼ਤਾਕ੍ਸ਼—ਸ਼ਤ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ; ਪੰਚਾਕ੍ਸ਼—ਪੰਚਾਕ੍ਸ਼ਰੀ-ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ; ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼—ਸਹਸ੍ਰ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ; ਮਹੋਦਰ—ਵਿਰਾਟ ਉਦਰਧਾਰੀ। ਉਹ ਯਮਜਿਹ੍ਵ—ਯਮ ਵਰਗੇ ਸੰਯਮ-ਨਿਆਂ ਦੀ ਜੀਭ; ਸ਼ਤਾਸ਼੍ਵ—ਸੌ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼; ਕੰਠਨ—ਕੰਠ ਦਾ ਮਥਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਅਤੇ ਕੰਠਪੂਜਨ—ਕੰਠ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਤ ਨੀਲਕੰਠ, ਜੋ ਲੋਕ-ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਵਿਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 80
द्विशिखस् त्रिशिखश्चैव तथा पञ्चशिखो द्विजाः मुण्डो ऽर्धमुण्डो दीर्घश् च पिशाचास्यः पिनाकधृक्
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ! ਉਹ ਦ੍ਵਿਸ਼ਿਖ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਖ ਅਤੇ ਪੰਚਸ਼ਿਖ ਕਹਲਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੁੰਡਿਤ, ਅਰਧ-ਮੁੰਡਿਤ ਅਤੇ ਦੀਰਘ-ਦੇਹੀ; ਪਿਸ਼ਾਚ-ਸਮ ਮੁਖ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪਿਨਾਕ ਧਨੁ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਪਾਧੀਆਂ ਨਾਲ ਕੀਰਤਿਤ ਹੈ।
Verse 81
पिप्पलायतनश्चैव तथा ह्यङ्गारकाशनः शिथिलः शिथिलास्यश् च अक्षपादो ह्यजः कुजः
ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪਿੱਪਲ/ਅਸ਼ਵੱਥ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਸਰਾ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਯਜ੍ਞ ਅੱਗ ਦੇ ਜਲਦੇ ਅੰਗਾਰੇ ਭੱਖਣ ਵਾਲਾ; ਬੰਧਨ-ਰਹਿਤ ਸ਼ਿਥਿਲ; ਸ਼ਾਂਤ ਸ਼ਿਥਿਲ-ਮੁਖ ਵਾਲਾ; ਅਖੰਡ/ਅਕ੍ਸ਼ਯ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ; ਅਜ (ਅਜਨਮਾ); ਅਤੇ ‘ਕੁਜ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
Verse 82
अजवक्त्रो हयवक्त्रो गजवक्त्रो ऽर्ध्ववक्त्रकः इत्याद्याः परिवार्येशं लक्ष्यलक्षणवर्जिताः
‘ਅਜ-ਮੁਖ, ਹਯ-ਮੁਖ, ਗਜ-ਮੁਖ, ਊਰਧ੍ਵ-ਮੁਖ’ ਆਦਿ ਪਰਿਵਾਰਕ/ਪਰਿਚਾਰਕ ਰੂਪ ਈਸ਼ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ; ਪਰ ਸਵੈੰ ਈਸ਼—ਪਰਮ ਪਤੀ—ਲਕ੍ਸ਼੍ਯ-ਲਕ੍ਸ਼ਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਸੀਮਿਤ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।
Verse 83
वृन्दशस्तं समावृत्य जग्मुः सोमं गणैर्वृताः सहस्राणां सहस्राणि रुद्राणामूर्ध्वरेतसाम्
ਉਹ ਟੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ, ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਸੋਮ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ—ਊਰਧ੍ਵਰੇਤਸ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ, ਜੋ ਯੋਗ-ਨਿਗ੍ਰਹ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਮੁੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਸਨ।
Verse 84
समावृत्य महादेवं देवदेवं महेश्वरम् दग्धुं पुरत्रयं जग्मुः कोटिकोटिगणैर्वृताः
ਮਹਾਦੇਵ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ—ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ, ਕਰੋੜਾਂ-ਕਰੋੜ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਲਈ ਚੱਲ ਪਏ।
Verse 85
त्रयस्त्रिंशत्सुराश्चैव त्रयश् च त्रिशतास् तथा त्रयश् च त्रिसहस्राणि जग्मुर्देवाः समन्ततः
ਤੇਤੀਹ ਦੇਵਤੇ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਤਿੰਨ, ਤਥਾ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਤਿੰਨ ਦੇਵ ਵੀ—ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਉਸ ਪਰਮ ਪਤੀ-ਸਰੂਪ ਪਵਿੱਤਰ ਸਾਨ্নਿਧ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।
Verse 86
मातरः सर्वलोकानां गणानां चैव मातरः भूतानां मातरश्चैव जग्मुर्देवस्य पृष्ठतः
ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਤਾਵਾਂ, ਗਣਾਂ ਦੀਆਂ ਵੀ ਮਾਤਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਤਾਵਾਂ—ਉਹ ਸਭ ਦੇਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ, ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਠ ਵੱਲ ਚਲੀਆਂ।
Verse 87
भाति मध्ये गणानां च रथमध्ये गणेश्वरः नभस्यमलनक्षत्रे तारामध्य इवोडुराट्
ਗਣਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਤੇ ਰਥ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਨਿਰਮਲ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮੱਧ ਤਾਰਾਧਿਪਤੀ ਚੰਦਰਮਾ ਸ਼ੋਭਦਾ ਹੈ।
Verse 88
रराज देवी देवस्य गिरिजा पार्श्वसंस्थिता तदा प्रभावतो गौरी भवस्येव जगन्मयी
ਤਦ ਦੇਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਪਾਸ ਖੜੀ ਦੇਵੀ ਗਿਰਿਜਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੋਭਾਇਮਾਨ ਹੋਈ; ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਗੌਰੀ ਜਗਤ-ਮਈ ਦਿਸੀ—ਜਿਵੇਂ ਭਵ-ਸਰੂਪ ਸ਼ਿਵ ਆਪ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵ-ਮਈ ਹੈ।
Verse 89
शुभावती तदा देवी पार्श्वसंस्था विभाति सा चामरासक्तहस्ताग्रा सा हेमांबुजवर्णिका
ਤਦ ਪਾਸ ਖੜੀ ਸ਼ੁਭਾਵਤੀ ਦੇਵੀ ਵੀ ਚਮਕ ਉਠੀ; ਉਸ ਦੇ ਅਗਲੇ ਹੱਥ ਚਾਮਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਰੰਗ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਸੀ।
Verse 90
अथ विभाति विभोर्विशदं वपुर् भसितभासितमंबिकया तया सितमिवाभ्रमहो सह विद्युता नभसि देवपतेः परमेष्ठिनः
ਤਦੋਂ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਨਿਰਮਲ ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਚਮਕ ਉਠਿਆ—ਪਵਿੱਤਰ ਭਸਮ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਅਤੇ ਅੰਬਿਕਾ ਦੀ ਸਾਨਿਧ ਨਾਲ ਉਜਲਾ। ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੇ ਚਿੱਟੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਅਦਭੁਤ ਦਿਸਿਆ—ਦੇਵਪਤੀ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਦਾ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ।
Verse 91
भातीन्द्रधनुषाकाशं मेरुणा च यथा जगत् हिरण्यधनुषा सौम्यं वपुः शंभोः शशिद्युति
ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੂ ਨਾਲ ਜਗਤ ਰੌਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਸੌਮ੍ਯ ਸਰੀਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਵਾਂਗ ਦਮਕਦਾ ਹੈ—ਚੰਦਰਮਾ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ। ਉਸ ਪਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਕਿਰਪਾ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਅੰਧਕਾਰ ਦੇ ਪਾਸ਼ ਤੋਂ ਛੁਡਾਉਂਦੀ ਹੈ।
Verse 92
सितातपत्रं रत्नांशुमिश्रितं परमेष्ठिनः यथोदये शशाङ्कस्य भात्यखण्डं हि मण्डलम्
ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਲਈ ਚਿੱਟਾ ਰਾਜਛਤਰ ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦਾ ਮੰਡਲ ਅਖੰਡ, ਪੂਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਛਤਰ ਸ਼ੋਭਦਾ ਸੀ।
Verse 93
सदुकूला शिवे रक्ता लम्बिता भाति मालिका छत्रान्ता रत्नजाकाशात् पतन्तीव सरिद्वरा
ਸ਼ਿਵਾ ਉੱਤੇ ਸੁਹਾਵਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਟਕੀ, ਸ਼ੁਭ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਰੰਗੀ ਮਾਲਾ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਜਿਵੇਂ ਛਤਰ ਦੀ ਕਿਨਾਰੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੋਵੇ, ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਦਮਕਦਾ, ਮਾਨੋ ਕੋਈ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਦੀ ਝਰਦੀ ਹੋਵੇ।
Verse 94
अथ महेन्द्रविरिञ्चिविभावसुप्रभृतिभिर् नतपादसरोरुहः सह तदा च जगाम तयांबया सकललोकहिताय पुरत्रयम्
ਫਿਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਨੂੰ ਮਹੇਂਦਰ, ਵਿਰਿੰਚੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ), ਵਿਭਾਵਸੁ (ਅਗਨੀ) ਆਦਿ ਦੇਵ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਅੰਬਾ ਨਾਲ ਤੁਰ ਪਏ। ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਉਹ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਵੱਲ ਗਏ।
Verse 95
दग्धुं समर्थो मनसा क्षणेन चराचरं सर्वमिदं त्रिशूली किमत्र दग्धुं त्रिपुरं पिनाकी स्वयं गतश्चात्र गणैश् च सार्धम्
ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਮਨ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਹੀ ਇਕ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਾਰੇ ਚਰ-ਅਚਰ ਜਗਤ ਨੂੰ ਸਾੜ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਸਾੜਨ ਲਈ ਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ—ਤ੍ਰਿਪੁਰ? ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਭਗਵਾਨ ਆਪ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ।
Verse 96
रथेन किं चेषुवरेण तस्य गणैश् च किं देवगणैश् च शंभोः पुरत्रयं दग्धुमलुप्तशक्तेः किमेतद् इत्याहुर् अजेन्द्रमुख्याः
ਉਸ ਨੂੰ ਰਥ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ, ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਬਾਣ ਦੀ ਵੀ ਕੀ? ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਗਣਾਂ ਜਾਂ ਦੇਵ-ਗਣਾਂ ਦੀ ਕੀ ਜ਼ਰੂਰਤ? ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਦੇ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਨੂੰ ਸਾੜ ਸਕਦਾ ਹੈ। ‘ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਸਭ ਕੀ ਹੈ?’—ਇਉਂ ਅਜ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ।
Verse 97
मन्वाम नूनं भगवान्पिनाकी लीलार्थमेतत्सकलं प्रवर्त्तुम् व्यवस्थितश्चेति तथान्यथा चेद् आडम्बरेणास्य फलं किमन्यत्
ਅਸੀਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਪਿਨਾਕੀ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਲੀਲਾ ਲਈ ਹੀ ਚਲਾਇਆ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਜੇ ਐਸਾ ਨਾ ਹੁੰਦਾ—ਜੇ ਗੱਲ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ—ਤਾਂ ਇਸ ਬਾਹਰੀ ਆਡੰਬਰ ਤੋਂ ਹੋਰ ਕੀ ਫਲ ਨਿਕਲਦਾ?
Verse 98
पुरत्रयस्यास्य समीपवर्ती सुरेश्वरैर् नन्दिमुखैश् च नन्दी गणैर्गणेशस्तु रराज देव्या जगद्रथो मेरुरिवाष्टशृङ्गैः
ਉਸ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇਵ-ਇਸ਼ਵਰਾਂ, ਨੰਦਿਮੁਖ, ਨੰਦੀ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਗਣੇਸ਼—ਗਣਪਤੀ—ਚਮਕ ਉਠਿਆ। ਉਹ ਦੇਵੀ ਦੇ ਜਗਦ੍ਰਥ, ਵਿਸ਼ਵ-ਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅੱਠ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਸ਼ੋਭਦਾ ਸੀ।
Verse 99
अथ निरीक्ष्य सुरेश्वरमीश्वरं सगणमद्रिसुतासहितं तदा त्रिपुररङ्गतलोपरि संस्थितः सुरगणो ऽनुजगाम स्वयं तथा
ਤਦੋਂ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਅਦ੍ਰਿਸੁਤਾ (ਸ਼ਕਤੀ) ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ—ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦੇ ਰੰਗ-ਤਲ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਦੇਵ-ਸਮੂਹ ਵੀ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰ ਪਿਆ।
Verse 100
जगत्त्रयं सर्वमिवापरं तत् पुरत्रयं तत्र विभाति सम्यक् नरेश्वरैश्चैव गणैश् च देवैः सुरेतरैश् च त्रिविधैर्मुनीन्द्राः
ਉਸ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਲੋਕੀ ਸਾਰੀ ਜਿਵੇਂ ਗੌਣ ਲੱਗੀ; ਉੱਥੇ ਪੁਰਤ੍ਰਯ ਸੁਚੱਜੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਚਮਕਿਆ—ਨਰ-ਰਾਜਿਆਂ, ਸ਼ਿਵਗਣਾਂ, ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਸੁਰੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ, ਹੇ ਮੁਨੀੰਦਰ।
Verse 101
शिव बुर्न्स् त्रिपुर अथ सज्यं धनुः कृत्वा शर्वः संधाय तं शरम् युक्त्वा पाशुपतास्त्रेण त्रिपुरं समचिन्तयत्
ਤਦ ਸ਼ਰਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਜਿਆ-ਯੁਕਤ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਤੀਰ ਸੰਧਾਨ ਕੀਤਾ; ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਕਰ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਉੱਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸੰਕਲਪ ਟਿਕਾਇਆ—ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਪਾਸ਼ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ ਪਤੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਭਸਮ ਹੋਵੇ।
Verse 102
तस्मिन् स्थिते महादेवे रुद्रे विततकार्मुके पुराणि तेन कालेन जग्मुरेकत्वमाशु वै
ਜਦ ਮਹਾਦੇਵ ਰੁਦ੍ਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਅਡੋਲ ਖੜੇ ਸਨ, ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦੇ ਤਿੰਨੇ ਨਗਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਇਕਤਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ—ਇੱਕ ਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣ ਗਏ।
Verse 103
एकीभावं गते चैव त्रिपुरे समुपागते बभूव तुमुलो हर्षो देवतानां महात्मनाम्
ਅਤੇ ਜਦ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇਕੀਭਾਵ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਤਦ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਤੇ ਗੂੰਜਦਾ ਹರ್ಷ ਉੱਠਿਆ।
Verse 104
ततो देवगणाः सर्वे सिद्धाश् च परमर्षयः जयेति वाचो मुमुचुः संस्तुवन्तो ऽष्टमूर्तिकम्
ਤਦ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਪਰਮਰਿਸ਼ੀ—ਅਸ਼ਟਮੂਰਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ‘ਜੈ’ ਦੀਆਂ ਵਾਣੀਆਂ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 105
अथाह भगवान्ब्रह्मा भगनेत्रनिपातनम् पुष्ययोगे ऽपि सम्प्राप्ते लीलावशमुमापतिम्
ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਭਗਾ ਦੇ ਨੇਤਰ-ਪਾਤਨ ਦਾ ਵਰਤਾਂਤ ਆਖਿਆ—ਸ਼ੁਭ ਪੁਸ਼੍ਯ-ਯੋਗ ਆ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ ਵੀ ਉਮਾਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਉਹ ਕਰ ਦਿਤਾ।
Verse 106
स्थाने तव महादेव चेष्टेयं परमेश्वर पूर्वदेवाश् च देवाश् च समास्तव यतः प्रभो
ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ! ਇਹ ਕਰਤੱਬ ਤੁਹਾਡੇ ਸਨਮੁਖ ਹੀ ਯੋਗ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪੂਰਵ ਦੇਵ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੇਵ ਸਭ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
Verse 107
तथापि देवा धर्मिष्ठाः पूर्वदेवाश् च पापिनः यतस्तस्माज्जगन्नाथ लीलां त्यक्तुमिहार्हसि
ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਦੇਵ ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠ ਹਨ ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਦੇਵ ਪਾਪੀ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਜਗੰਨਾਥ, ਇੱਥੇ ਆਪਣੀ ਲੀਲਾ ਤਿਆਗਣਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
Verse 108
किं रथेन ध्वजेनेश तव दग्धुं पुरत्रयम् इषुणा भूतसंघैश् च विष्णुना च मया प्रभो
ਹੇ ਈਸ਼! ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਥ ਤੇ ਧੁਜ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਕੋ ਬਾਣ ਨਾਲ—ਭੂਤ-ਸੰਘਾਂ ਸਮੇਤ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸਮੇਤ—ਤੁਸੀਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋ।
Verse 109
पुष्ययोगे त्वनुप्राप्ते पुरं दग्धुमिहार्हसि यावन्न यान्ति देवेश वियोगं तावदेव तु
ਹੁਣ ਪੁਸ਼੍ਯ-ਯੋਗ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਨਗਰ ਨੂੰ ਸਾੜਨਾ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ; ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਵਿਯੋਗ ਵੱਲ ਨਾ ਜਾਣ—ਉਸੇ ਪਲ ਤੱਕ ਹੀ—ਇਹ ਕਰ ਦਿਓ।
Verse 110
दग्धुमर्हसि शीघ्रं त्वं त्रीण्येतानि पुराणि वै अथ देवो महादेवः सर्वज्ञस्तदवैक्षत
“ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੁਰ ਤੁਰੰਤ ਸਾੜ ਦੇ।” ਤਦ ਸਰਵਜ੍ਞ ਮਹਾਦੇਵ, ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਪਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਛੇਦਣ ਵਾਲਾ ਪਤੀ, ਉਸ ਉਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਆਪਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪਾਈ।
Verse 111
पुरत्रयं विरूपाक्षस् तत्क्षणाद्भस्म वै कृतम् सोमश् च भगवान्विष्णुः कालाग्निर्वायुरेव च
ਉਸੇ ਪਲ ਵਿਰੂਪਾਖ਼ਸ਼ ਨੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਸੋਮ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਕਾਲਾਗਨੀ ਤੇ ਵਾਯੂ ਵੀ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਸਹਭਾਗੀ ਰਹੇ।
Verse 112
शरे व्यवस्थिताः सर्वे देवमूचुः प्रणम्य तम् दग्धमप्यथ देवेश वीक्षणेन पुरत्रयम्
ਦਿਵ੍ਯ ਤੀਰ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ— “ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼! ਤੇਰੀ ਨਿਗਾਹ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਸੜ ਗਿਆ।”
Verse 113
अस्मद्धितार्थं देवेश शरं मोक्तुमिहार्हसि अथ संमृज्य धनुषो ज्यां हसन् त्रिपुरार्दनः
“ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼! ਸਾਡੇ ਹਿਤ ਲਈ ਇੱਥੇ ਤੀਰ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।” ਤਦ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਰਦਨ ਸ਼ਿਵ ਹੱਸਦਿਆਂ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਜ੍ਯਾ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 114
मुमोच बाणं विप्रेन्द्रा व्याकृष्याकर्णम् ईश्वरः तत्क्षणात्त्रिपुरं दग्ध्वा त्रिपुरान्तकरः शरः
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ! ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਜ੍ਯਾ ਨੂੰ ਕੰਨ ਤੱਕ ਖਿੱਚ ਕੇ ਤੀਰ ਛੱਡਿਆ; ਉਸੇ ਪਲ ਉਹ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ ਸ਼ਰ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਭਸਮ ਕਰ ਗਿਆ।
Verse 115
देवदेवं समासाद्य नमस्कृत्वा व्यवस्थितः रेजे पुरत्रयं दग्धं दैत्यकोटिशतैर्वृतम्
ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ ਤ੍ਰਿਪੁਰ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਟੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।
Verse 116
इषुणा तेन कल्पान्ते रुद्रेणेव जगत्त्रयम् ये पूजयन्ति तत्रापि दैत्या रुद्रं सबान्धवाः
ਉਸੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਉਹ ਕਲਪਾਂਤ ਵੇਲੇ ਰੁਦ੍ਰ ਵਾਂਗ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਉੱਥੇ ਵੀ ਦੈਤ ਆਪਣੇ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਸਮੇਤ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 117
गाणपत्यं तदा शंभोर् ययुः पूजाविधेर्बलात् न किंचिद् अब्रुवन् देवाः सेन्द्रोपेन्द्रा गणेश्वराः
ਤਦ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਪੂਜਾ-ਵਿਧੀ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਉਪੇਂਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਗਣ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਗਣ-ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ; ਅਤੇ ਉਹ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਨਾ ਬੋਲੇ।
Verse 118
भयाद्देवं निरीक्ष्यैव देवीं हिमवतः सुताम् दृष्ट्वा भीतं तदानीकं देवानां देवपुङ्गवः
ਡਰ ਕਰਕੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਗੇਵਾਨ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਨਿਗਾਹ ਕੀਤੀ—ਹਿਮਵਤ ਦੀ ਧੀ ਦੇਵੀ ਵੱਲ। ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸੇ ਪਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਹ ਟੋਲੀ ਡਰ ਗਈ।
Verse 119
किं चेत्याह तदा देवान् प्रणेमुस्तं समन्ततः
ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਕੀ ਗੱਲ ਹੈ?”, ਤਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਉਸਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬੰਧਨ-ਮੋਚਕ ਪਤੀ-ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਈ।
Verse 120
ववन्दिरे नन्दिनमिन्दुभूषणं ववन्दिरे पर्वतराजसंभवाम् ववन्दिरे चाद्रिसुतासुतं प्रभुं ववन्दिरे देवगणा महेश्वरम्
ਦੇਵਗਣਾਂ ਨੇ ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਪਰਬਤਰਾਜ ਦੀ ਧੀ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਅਦ੍ਰਿਸੁਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਕੰਦ-ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਵੰਦਨਾ ਕੀਤੀ।
Verse 121
तुष्टाव हृदये ब्रह्मा देवैः सह समाहितः विष्णुना च भवं देवं त्रिपुरारातिमीश्वरम्
ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਸਮੇਤ, ਮਨ ਨੂੰ ਏਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਭਵਦੇਵ—ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਰੀ ਈਸ਼ਵਰ—ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।
Verse 122
श्रीपितामह उवाच प्रसीद देवदेवेश प्रसीद परमेश्वर प्रसीद जगतां नाथ प्रसीदानन्ददाव्यय
ਸ਼੍ਰੀ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ; ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ। ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਨਾਥ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ; ਹੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਆਨੰਦਦਾਤਾ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ।
Verse 123
पञ्चास्यरुद्ररुद्राय पञ्चाशत्कोटिमूर्तये आत्मत्रयोपविष्टाय विद्यातत्त्वाय ते नमः
ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਪੰਚਾਸ੍ਯ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੇ ਵੀ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ; ਪੰਜਾਹ ਕਰੋੜ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ; ਆਤਮਾ ਦੀ ਤ੍ਰੈਤਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਨੂੰ; ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ-ਤੱਤਵ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ।
Verse 124
शिवाय शिवतत्त्वाय अघोराय नमोनमः अघोराष्टकतत्त्वाय द्वादशात्मस्वरूपिणे
ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ, ਸ਼ਿਵ-ਤੱਤਵ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ, ਅਘੋਰ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ। ਅਘੋਰਾਸ਼ਟਕ-ਤੱਤਵ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਅਤੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਤਮਾ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 125
विद्युत्कोटिप्रतीकाशम् अष्टकाशं सुशोभनम् रूपमास्थाय लोके ऽस्मिन् संस्थिताय शिवात्मने
ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕਰੋੜਾਂ ਬਿਜਲੀਆਂ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਦਿਪਤ, ਅੱਠ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਪਰਮ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਸ਼ਿਵਾਤਮਾ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 126
अग्निवर्णाय रौद्राय अंबिकार्धशरीरिणे धवलश्यामरक्तानां मुक्तिदायामराय च
ਅਗਨਿ-ਵਰਨ ਰੌਦ੍ਰ ਸਰੂਪ, ਅੰਬਿਕਾ-ਅਰਧ-ਸ਼ਰੀਰੀ ਉਗ੍ਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਅਤੇ ਧਵਲ, ਸ਼ਿਆਮ ਤੇ ਰਕਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਅਮਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 127
ज्येष्ठाय रुद्ररूपाय सोमाय वरदाय च त्रिलोकाय त्रिदेवाय वषट्काराय वै नमः
ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ, ਰੁਦ੍ਰ-ਸਰੂਪ, ਸੋਮ-ਸਰੂਪ, ਵਰਦਾਤਾ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਤ੍ਰਿਲੋਕਨਾਥ, ਤ੍ਰਿਦੇਵ-ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ‘ਵਸ਼ਟ’ਕਾਰ ਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 128
मध्ये गगनरूपाय गगनस्थाय ते नमः अष्टक्षेत्राष्टरूपाय अष्टतत्त्वाय ते नमः
ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਆਕਾਸ਼-ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਅੱਠ ਖੇਤਰ, ਅੱਠ ਰੂਪ ਅਤੇ ਅੱਠ ਤੱਤਵ-ਸਰੂਪ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 129
चतुर्धा च चतुर्धा च चतुर्धा संस्थिताय च पञ्चधा पञ्चधा चैव पञ्चमन्त्रशरीरिणे
ਜੋ ਚਤੁਰਧਾ—ਮੁੜ ਮੁੜ ਚਤੁਰਧਾ—ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਚਧਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਹਾਜਮਾਨ ਹੈ; ਜਿਸ ਦਾ ਸ਼ਰੀਰ ਪੰਜ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 130
चतुःषष्टिप्रकाराय अकाराय नमोनमः द्वात्रिंशत्तत्त्वरूपाय उकाराय नमोनमः
ਚੌਂਸਠ ਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ‘ਅ’ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ। ਬੱਤੀ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ‘ਉ’ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ॥
Verse 131
षोडशात्मस्वरूपाय मकाराय नमोनमः अष्टधात्मस्वरूपाय अर्धमात्रात्मने नमः
ਸੋਲ੍ਹਾਂ-ਆਤਮ ਸਰੂਪ ‘ਮ’ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ। ਅੱਠ-ਆਤਮ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਅਰਧ-ਮਾਤਰਾ ਰੂਪ ਸੁਖਮ ਪਰਾਤਪਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ॥
Verse 132
ओङ्काराय नमस्तुभ्यं चतुर्धा संस्थिताय च गगनेशाय देवाय स्वर्गेशाय नमो नमः
ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਓੰਕਾਰ-ਸਰੂਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਗਗਨ ਦੇ ਦੇਵ, ਸਵਰਗ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ॥
Verse 133
सप्तलोकाय पातालनरकेशाय वै नमः अष्टक्षेत्राष्टरूपाय परात्परतराय च
ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਪਾਤਾਲ ਅਤੇ ਨਰਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਅੱਠ ਖੇਤਰਾਂ-ਅੱਠ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ, ਪਰਾਤਪਰਤਰ ਪਰਮ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ॥
Verse 134
सहस्रशिरसे तुभ्यं सहस्राय च ते नमः सहस्रपादयुक्ताय शर्वाय परमेष्ठिने
ਹਜ਼ਾਰ-ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹਜ਼ਾਰ-ਸਰੂਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸ਼ਰਵ, ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ॥
Verse 135
नवात्मतत्त्वरूपाय नवाष्टात्मात्मशक्तये पुनरष्टप्रकाशाय तथाष्टाष्टकमूर्तये
ਨਵਾਤਮ-ਤੱਤਵ-ਸਰੂਪ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਵ ਅਤੇ ਅਸ਼ਟ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੜ ਅਸ਼ਟ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਸ਼ਟ-ਅਸ਼ਟ ਮੂਰਤੀਆਂ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਵੰਦਨਾ।
Verse 136
चतुःषष्ट्यात्मतत्त्वाय पुनरष्टविधाय ते गुणाष्टकवृतायैव गुणिने निर्गुणाय ते
ਚੌਂਸਠ ਆਤਮ-ਤੱਤਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਅਤੇ ਅਸ਼ਟਵਿਧ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਵੰਦਨਾ। ਅੱਠ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਅਤੇ ਗੁਣਾਤੀਤ—ਪਾਸ਼ ਤੋਂ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 137
मूलस्थाय नमस्तुभ्यं शाश्वतस्थानवासिने नाभिमण्डलसंस्थाय हृदि निःस्वनकारिणे
ਮੂਲਾਧਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਥਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਨਾਭੀ-ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਅਨਾਹਤ ਨਾਦ ਦੀ ਗੂੰਜ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 138
कन्धरे च स्थितायैव तालुरन्ध्रस्थिताय च भ्रूमध्ये संस्थितायैव नादमध्ये स्थिताय च
ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਕਂਠ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ; ਤਾਲੂ ਦੇ ਰੰਧਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ; ਭ੍ਰੂਮੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ; ਅਤੇ ਨਾਦ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ—ਅੰਤਰਲਿੰਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਪਤੀ ਦਾ ਸਾਖਾਤ ਬੋਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 139
चन्द्रबिम्बस्थितायैव शिवाय शिवरूपिणे वह्निसोमार्करूपाय षट्त्रिंशच्छक्तिरूपिणे
ਚੰਦਰ-ਬਿੰਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਸ਼ਿਵ-ਰੂਪ ਮੰਗਲ-ਸਰੂਪ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਅੱਗ, ਸੋਮ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਛੱਤੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਾਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਸਰਬ ਤੱਤਵ-ਵਿਆਪੀ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 140
त्रिधा संवृत्य लोकान्वै प्रसुप्तभुजगात्मने त्रिप्रकारं स्थितायैव त्रेताग्निमयरूपिणे
ਜੋ ਤ੍ਰਿਵਿਧ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਯੋਗਨਿਦਰਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਯਿਤ ਭੁਜੰਗ-ਸਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਤ੍ਰਿਪ੍ਰਕਾਰ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਦੇ ਤ੍ਰਿਅਗਨਿ-ਮਯ ਰੂਪ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 141
सदाशिवाय शान्ताय महेशाय पिनाकिने सर्वज्ञाय शरण्याय सद्योजाताय वै नमः
ਸ਼ਾਂਤ ਸਰੂਪ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਨੂੰ, ਮਹੇਸ਼ ਨੂੰ, ਪਿਨਾਕ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਸਰਬਜ੍ਞ ਨੂੰ, ਸਭ ਦਾ ਸ਼ਰਨਦਾਤਾ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸਦ੍ਯੋਜਾਤ—ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਗਟ ਮੁਖ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ—ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 142
अघोराय नमस्तुभ्यं वामदेवाय ते नमः तत्पुरुषाय नमो ऽस्तु ईशानाय नमोनमः
ਅਘੋਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਵਾਮਦੇਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ। ਤਤਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਣਾਮ ਹੋਵੇ; ਈਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 143
नमस्त्रिंशत्प्रकाशाय शान्तातीताय वै नमः अनन्तेशाय सूक्ष्माय उत्तमाय नमो ऽस्तु ते
ਤੀਹ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਵੀ ਅਤੀਤ (ਸ਼ਾਂਤਾਤੀਤ) ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਅਨੰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਤਿ ਸੂਖਮ ਤੇ ਉੱਤਮ—ਤੈਨੂੰ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਣਾਮ ਹੋਵੇ।
Verse 144
एकाक्षाय नमस्तुभ्यम् एकरुद्राय ते नमः नमस्त्रिमूर्तये तुभ्यं श्रीकण्ठाय शिखण्डिने
ਏਕਾਖ਼ (ਇੱਕ ਨੇਤਰ) ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਏਕ ਰੁਦ੍ਰ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤ੍ਰਿਮੂਰਤੀ ਸਰੂਪ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਅਤੇ ਸ਼ਿਖੰਡੀ (ਸ਼ਿਖਾ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ) ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 145
अनन्तासनसंस्थाय अनन्तायान्तकारिणे विमलाय विशालाय विमलाङ्गाय ते नमः
ਅਨੰਤ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ, ਅਨੰਤ—ਜੋ ਅੰਤਾਂ ਦਾ ਵੀ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਨਿਰਮਲ, ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਨਿਰਮਲ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 146
विमलासनसंस्थाय विमलार्थार्थरूपिणे योगपीठान्तरस्थाय योगिने योगदायिने
ਨਿਰਮਲ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ, ਜੋ ਸਭ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਿਰਮਲ ਅਰਥ-ਸਰੂਪ ਹਨ; ਯੋਗ-ਪੀਠਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ, ਯੋਗੀ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 147
योगिनां हृदि संस्थाय सदा नीवारशूकवत् प्रत्याहाराय ते नित्यं प्रत्याहाररताय ते
ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ, ਸਦਾ ਨੀਵਾਰ ਦੇ ਛਿਲਕੇ ਦੀ ਨੋਕ ਵਰਗੇ ਸੁਖਮ; ਪ੍ਰਤਿਆਹਾਰ ਵੱਲ ਨਿੱਤ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਤਿਆਹਾਰ ਵਿੱਚ ਰਤ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਦਾ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 148
प्रत्याहाररतानां च प्रतिस्थानस्थिताय च धारणायै नमस्तुभ्यं धारणाभिरताय ते
ਪ੍ਰਤਿਆਹਾਰ ਵਿੱਚ ਰਤ ਸਾਧਕਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ; ਧਾਰਣਾ-ਸਰੂਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਧਾਰਣਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 149
धारणाभ्यासयुक्तानां पुरस्तात्संस्थिताय च ध्यानाय ध्यानरूपाय ध्यानगम्याय ते नमः
ਧਾਰਣਾ-ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਯੁਕਤ ਸਾਧਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਥਿਤ; ਧਿਆਨ ਹੀ, ਧਿਆਨ-ਸਰੂਪ, ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 150
ध्येयाय ध्येयगम्याय ध्येयध्यानाय ते नमः ध्येयानामपि ध्येयाय नमो ध्येयतमाय ते
ਹੇ ਧਿਆਨਯੋਗ ਪ੍ਰਭੂ! ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਧਿਆਨ-ਸਰੂਪ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸਭ ਧਿਆਨ-ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਪਰਮ ਧਿਆਨ-ਵਿਸ਼ਾ, ਅਤਿ ਸੁਖਮਤਮ ਧਿਆਨਯੋਗ—ਤੈਨੂੰ ਨਮੋ ਨਮਹ।
Verse 151
समाधानाभिगम्याय समाधानाय ते नमः समाधानरतानां तु निर्विकल्पार्थरूपिणे
ਹੇ ਸਮਾਧਾਨ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਸਮਾਧਾਨ-ਸਰੂਪ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸਮਾਧਾਨ ਵਿੱਚ ਰਤ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਤੂੰ ਨਿਰਵਿਕਲਪ ਅਰਥ-ਤੱਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।
Verse 152
दग्ध्वोद्धृतं सर्वमिदं त्वयाद्य जगत्त्रयं रुद्र पुरत्रयं हि कः स्तोतुमिच्छेत् कथमीदृशं त्वां स्तोष्ये हि तुष्टाय शिवाय तुभ्यम्
ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ! ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸਭ—ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰ—ਸੜ ਕੇ ਫਿਰ ਉੱਧਰਿਤ (ਪੁਨਰਸਥਾਪਿਤ) ਹੋ ਗਿਆ। ਤੈਨੂੰ ਸਤੁਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੌਣ ਕਰੇ? ਐਸੇ ਤੈਨੂੰ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਸਤਵਾਂ—ਹੇ ਸਵੈ-ਤ੍ਰਿਪਤ, ਸਰਬਮੰਗਲ ਸ਼ਿਵ!
Verse 153
भक्त्या च तुष्ट्याद्भुतदर्शनाच्च मर्त्या अमर्त्या अपि देवदेव एते गणाः सिद्धगणैः प्रणामं कुर्वन्ति देवेश गणेश तुभ्यम्
ਭਗਤੀ, ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਦਰਸ਼ਨ (ਕਿਰਪਾ) ਨਾਲ—ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ! ਇਹ ਗਣ, ਮਰਤ੍ਯ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅਮਰਤ੍ਯ, ਸਿੱਧ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ—ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਹੇ ਗਣੇਸ਼! ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 154
निरीक्षणादेव विभो ऽसि दग्धुं पुरत्रयं चैव जगत्त्रयं च लीलालसेनांबिकया क्षणेन दग्धं किलेषुश् च तदाथ मुक्तः
ਹੇ ਵਿਭੂ! ਤੇਰੀ ਕੇਵਲ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਹੀ ਤੂੰ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਨੂੰ ਸਾੜ ਸਕਦਾ ਹੈਂ। ਸੱਚਮੁੱਚ, ਲੀਲਾ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅੰਬਿਕਾ ਨੇ ਇਕ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਬਾਣ ਨੂੰ ਦਗਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਉਹ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ।
Verse 155
कृतो रथश्चेषुवरश् च शुभ्रं शरसनं ते त्रिपुरक्षयाय अनेकयत्नैश् च मयाथ तुभ्यं फलं न दृष्टं सुरसिद्धसंघैः
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤ੍ਰਿਪੁਰ-ਨਾਸ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਸਤੇ ਰਥ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਉੱਤਮ ਬਾਣ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੇ ਕੋਈ ਨਿਸਚਿਤ ਫਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ—ਜਦ ਤੱਕ ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਪਤੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਆਪ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨਾ ਕਰੋ।
Verse 156
रथो रथी देववरो हरिश् च रुद्रः स्वयं शक्रपितामहौ च त्वमेव सर्वे भगवन् कथं तु स्तोष्ये ह्य् अतोष्यं प्रणिपत्य मूर्ध्ना
ਰਥ ਤੇ ਰਥੀ, ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਰੀ, ਆਪ ਰੁਦ੍ਰ, ਅਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਤੇ ਪਿਤਾਮਹ—ਇਹ ਸਭ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ? ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਅਤੋਸ਼੍ਯ ਹੋ; ਮੈਂ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।
Verse 157
अनन्तपादस् त्वम् अनन्तबाहुर् अनन्तमूर्धान्तकरः शिवश् च अनन्तमूर्तिः कथम् ईदृशं त्वां तोष्ये ह्य् अतोष्यं कथमीदृशं त्वाम्
ਤੁਸੀਂ ਅਨੰਤ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਨੰਤ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਨੰਤ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ—ਸਭ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਆਪ ਸ਼ਿਵ ਹੋ। ਤੁਹਾਡਾ ਰੂਪ ਅਨੰਤ ਹੈ; ਐਸੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਾਂ? ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਅਤੋਸ਼੍ਯ ਹੋ—ਇਸ ਅਨੰਤ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਾਂ?
Verse 158
नमोनमः सर्वविदे शिवाय रुद्राय शर्वाय भवाय तुभ्यम् स्थूलाय सूक्ष्माय सुसूक्ष्मसूक्ष्मसूक्ष्माय सूक्ष्मार्थविदे विधात्रे
ਨਮੋ ਨਮਹ—ਸਰਵਵਿਦ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ, ਰੁਦ੍ਰ, ਸ਼ਰਵ ਅਤੇ ਭਵ ਰੂਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪ੍ਰਣਾਮ। ਸਥੂਲ, ਸੂਖਮ ਅਤੇ ਸੂਖਮ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਪਰਮ-ਸੂਖਮ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸੂਖਮ ਅਰਥ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਵਿਧਾਤਾ—ਹੇ ਪਤੀ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਹ।
Verse 159
स्रष्ट्रे नमः सर्वसुरासुराणां भर्त्रे च हर्त्रे जगतां विधात्रे नेत्रे सुराणामसुरेश्वराणां दात्रे प्रशास्त्रे मम सर्वशास्त्रे
ਸਾਰੇ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਵਿਧਾਤਾ, ਪਾਲਣਹਾਰ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰਕ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰੇਸ਼ਵਰਾਂ ਦੇ ਨੇਤਰ ਤੇ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਦਾਤਾ ਅਤੇ ਪਰਮ ਸ਼ਾਸਕ—ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 160
वेदान्तवेद्याय सुनिर्मलाय वेदार्थविद्भिः सततं स्तुताय वेदात्मरूपाय भवाय तुभ्यम् अन्ताय मध्याय सुमध्यमाय
ਵੇਦਾਂਤ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲੇ, ਪਰਮ ਨਿਰਮਲ, ਵੇਦ ਦੇ ਅਰਥ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਦਾ ਸਤੁਤ, ਵੇਦ-ਸਰੂਪ ਭਗਵਾਨ ਭਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਤੂੰ ਹੀ ਅੰਤ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਮੱਧ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਸਭ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾ ਪਰਮ ਸੁਖਮ ਸਾਰ ਹੈਂ।
Verse 161
आद्यन्तशून्याय च संस्थिताय तथा त्वशून्याय च लिङ्गिने च अलिङ्गिने लिङ्गमयाय तुभ्यं लिङ्गाय वेदादिमयाय साक्षात्
ਤੈਨੂੰ—ਲਿੰਗ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ—ਨਮਸਕਾਰ: ਜੋ ਆਦਿ ਤੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸਦਾ ਸਥਿਤ ਹੈਂ; ਜੋ ਸ਼ੂਨ੍ਯ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਲਿੰਗੀ ਵੀ ਹੈਂ ਤੇ ਅਲਿੰਗੀ ਵੀ; ਜੋ ਲਿੰਗਮਯ ਹੈਂ; ਅਤੇ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਦਿ-ਸਰੋਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਪਰਮ ਸਤ੍ਯ (ਪਤੀ) ਹੈਂ।
Verse 162
रुद्राय मूर्धाननिकृन्तनाय ममादिदेवस्य च यज्ञमूर्तेः विध्वान्तभङ्गं मम कर्तुमीश दृष्ट्वैव भूमौ करजाग्रकोट्या
ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਸਿਰ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ! ਹੇ ਈਸ਼! ਮੈਨੂੰ—ਆਦਿ ਦੇਵ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ-ਮੂਰਤੀ—ਵੇਖ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਜ੍ਵਲੰਤ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਨਖ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰੇ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ।
Verse 163
अहो विचित्रं तव देवदेव विचेष्टितं सर्वसुरासुरेश देहीव देवैः सह देवकार्यं करिष्यसे निर्गुणरूपतत्त्व
ਅਹੋ! ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸਾਰੇ ਸੁਰਾਂ-ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ! ਤੇਰਾ ਵਰਤਾਵ ਕਿੰਨਾ ਅਦਭੁਤ ਹੈ—ਤੂੰ ਨਿਰਗੁਣ ਤੱਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਦੇਹਧਾਰੀ ਵਾਂਗ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਦੇਵ-ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕਰੇਂਗਾ।
Verse 164
एकं स्थूलं सूक्ष्ममेकं सुसूक्ष्मं मूर्तामूर्तं मूर्तमेकं ह्यमूर्तम् एकं दृष्टं वाङ्मयं चैकमीशं ध्येयं चैकं तत्त्वमत्राद्भुतं ते
ਇੱਕ ਹੀ ਸਥੂਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਹੀ ਸੁਖਮ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੀ ਪਰਮ ਸੁਖਮ। ਉਹੀ ਇੱਕ ਮੂਰਤ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਅਮੂਰਤ ਵੀ—ਉਹੀ ਇੱਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹੀ ਨਿਰਾਕਾਰ ਵੀ। ਉਹੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਇੱਕ ਈਸ਼ਵਰ ਧਿਆਨਯੋਗ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਉਹੀ ਇੱਕ ਤੱਤ ਅਦਭੁਤ ਹੈ—ਇਹੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ।
Verse 165
स्वप्ने दृष्टं यत्पदार्थं ह्यलक्ष्यं दृष्टं नूनं भाति मन्ये न चापि मूर्तिर्नो वै दैवकीशान देवैर् लक्ष्या यत्नैरप्यलक्ष्यं कथं तु
ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵਸਤੂ ਦਿੱਸਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਗੋਚਰ ਹੈ; ਦਿੱਸ ਕੇ ਵੀ ਕੇਵਲ ਭਾਸਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਠੋਸ ਮੂਰਤੀ ਨਹੀਂ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼, ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਜਤਨ ਕਰ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਦੇ; ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਲੱਛਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ—ਫਿਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
Verse 166
दिव्यः क्व देवेश भवत्प्रभावो वयं क्व भक्तिः क्व च ते स्तुतिश् च तथापि भक्त्या विलपन्तमीश पितामहं मां भगवन्क्षमस्व
ਹੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਵੇਸ਼! ਤੇਰਾ ਅਪਾਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਿੱਥੇ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਕਿੱਥੇ? ਸਾਡੀ ਭਗਤੀ ਕਿੱਥੇ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਯੋਗ ਸਤੁਤੀ ਕਿੱਥੇ? ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਈਸ਼, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਮੈਨੂੰ—ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ—ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮਾਫ਼ ਕਰ।
Verse 167
सूत उवाच य इमं शृणुयाद्द्विजोत्तमा भुवि देवं प्रणिपत्य पठेत् स च मुञ्चति पापबन्धनं भवभक्त्या पुरशासितुः स्तवम्
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜੋ! ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਹ ਸਤਵ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪਾਪ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 168
श्रुत्वा च भक्त्या चतुराननेन स्तुतो हसञ्शैलसुतां निरीक्ष्य स्तवं तदा प्राह महानुभावं महाभुजो मन्दरशृङ्गवासी
ਚਤੁਰਾਨਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸਤੁਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੰਦਰ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਬਾਹੁ ਪ੍ਰਭੂ ਹੱਸ ਪਏ। ਸ਼ੈਲਸੁਤਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨੁਭਾਵ ਨੇ ਤਦ ਉੱਚੇ ਮਨ ਵਾਲੇ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
Verse 169
शिव उवाच स्तवेनानेन तुष्टो ऽस्मि तव भक्त्या च पद्मज वरान् वरय भद्रं ते देवानां च यथेप्सितान्
ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਪਦਮਜ! ਇਸ ਸਤਵ ਨਾਲ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਵਰ ਮੰਗ; ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋ ਚਾਹੀਦੇ ਵਰ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਚੁਣ ਲੈ।
Verse 170
सूत उवाच ततः प्रणम्य देवेशं भगवान्पद्मसंभवः कृताञ्जलिपुटो भूत्वा प्राहेदं प्रीतमानसः
ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਤਦੋਂ ਪਦਮਜ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦੇਵੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨੋਂ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
Verse 171
श्रीपितामह उवाच भगवन्देवदेवेश त्रिपुरान्तक शङ्कर त्वयि भक्तिं परां मे ऽद्य प्रसीद परमेश्वरम्
ਸ਼੍ਰੀ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਭਗਵਨ, ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ ਸ਼ੰਕਰ! ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼। ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਪਾਸ਼ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਛੁਡਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਤੀ, ਕਿਰਪਾ ਕਰ।
Verse 172
देवानां चैव सर्वेषां त्वयि सर्वार्थदेश्वर प्रसीद भक्तियोगेन सारथ्येन च सर्वदा
ਹੇ ਸਰਬ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ! ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਭਕਤੀ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਅਤੇ ਸਦਾ ਸਾਡੇ ਸਾਰਥੀ ਤੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਬਣ।
Verse 173
जनार्दनो ऽपि भगवान् नमस्कृत्य महेश्वरम् कृताञ्जलिपुटो भूत्वा प्राह सांबं त्रियंबकम्
ਭਗਵਾਨ ਜਨਾਰਦਨ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਨੇ ਵੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸ਼ਕਤੀ-ਸਹਿਤ ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
Verse 174
वाहनत्वं तवेशान नित्यमीहे प्रसीद मे त्वयि भक्तिं च देवेश देवदेव नमो ऽस्तु ते
ਹੇ ਈਸ਼ਾਨ! ਮੈਂ ਸਦਾ ਤੇਰਾ ਵਾਹਨ-ਭਾਵ ਅਤੇ ਦਾਸਤਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ। ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਦੇਵਦੇਵ! ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਤੇਰੇ ਲਈ ਅਡੋਲ ਭਕਤੀ ਉਪਜੇ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 175
सामर्थ्यं च सदा मह्यं भवन्तं वोढुमीश्वरम् सर्वज्ञत्वं च वरद सर्वगत्वं च शङ्कर
ਹੇ ਈਸ਼ਵਰ! ਮੈਨੂੰ ਸਦਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਬਖ਼ਸ਼ੋ। ਹੇ ਵਰਦ! ਮੈਨੂੰ ਸਰਵਜ੍ਞਤਾ ਦਿਓ; ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ! ਮੈਨੂੰ ਸਰਵਗਤਤਾ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੋ।
Verse 176
सूत उवाच तयोः श्रुत्वा महादेवो विज्ञप्तिं परमेश्वरः सारथ्ये वाहनत्वे च कल्पयामास वै भवः
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਮਹਾਦੇਵ ਭਵ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਾਰਥੀ ਅਤੇ ਵਾਹਨ-ਵਾਹਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਈ।
Verse 177
दत्त्वा तस्मै ब्रह्मणे विष्णवे च दग्ध्वा दैत्यान्देवदेवो महात्मा सार्धं देव्या नन्दिना भूतसंघैर् अन्तर्धानं कारयामास शर्वः
ਉਸ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇ ਕੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹਾਤਮਾ ਸ਼ਰਵ ਨੇ ਦੇਵੀ, ਨੰਦੀ ਅਤੇ ਭੂਤ-ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅੰਤರ್ಧਾਨ ਕਰ ਲਿਆ।
Verse 178
ततस्तदा महेश्वरे गते रणाद्गणैः सह सुरेश्वराः सुविस्मिता भवं प्रणम्य पार्वतीम्
ਤਦੋਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਜਦੋਂ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਰਣਭੂਮੀ ਤੋਂ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਅਤਿ ਵਿਸਮਿਤ ਦੇਵ-ਅਧੀਸ਼ਾਂ ਨੇ ਭਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
Verse 179
ययुश् च दुःखवर्जिताः स्ववाहनैर्दिवं ततः सुरेश्वरा मुनीश्वरा गणेश्वराश् च भास्कराः
ਫਿਰ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵ-ਅਧੀਸ਼, ਮੁਨੀ-ਅਧੀਸ਼, ਗਣ-ਅਧੀਸ਼ ਅਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਜਨ—ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।
Verse 180
त्रिपुरारेरिमं पुण्यं निर्मितं ब्रह्मणा पुरा यः पठेच्छ्राद्धकाले वा दैवे कर्मणि च द्विजाः
ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਰੀ ਦਾ ਇਹ ਪੁੰਨ ਸਤੋਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਸੀ। ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਧ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਦੈਵ ਕਰਮ (ਯਜ्ञ ਆਦਿ) ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਪਾਸ਼ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ ਪਤੀ-ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 181
श्रावयेद्वा द्विजान् भक्त्या ब्रह्मलोकं स गच्छति मानसैर्वाचिकैः पापैस् तथा वै कायिकैः पुनः
ਜਾਂ ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁਣਾਵੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨ, ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਦੇਹ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉਹ ਮੁੜ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸ਼ੈਵ ਸ਼੍ਰਵਣ-ਪਾਠ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਪਾਸ਼ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤੀ-ਸ਼ਿਵ ਵੱਲ ਮੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 182
स्थूलैः सूक्ष्मैः सुसूक्ष्मैश् च महापातकसंभवैः पातकैश् च द्विजश्रेष्ठा उपपातकसंभवैः
ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਜੀਵ ਸਥੂਲ, ਸੂਖਮ ਅਤੇ ਅਤਿ-ਸੂਖਮ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਮਲੀਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਮਹਾਪਾਤਕ, ਪਾਤਕ ਅਤੇ ਉਪਪਾਤਕ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਕਰਕੇ।
Verse 183
पापैश् च मुच्यते जन्तुः श्रुत्वाध्यायमिमं शुभम् शत्रवो नाशमायान्ति संग्रामे विजयीभवेत्
ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣ ਕੇ ਜੀਵ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਰੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
Verse 184
सर्वरोगैर्न बाध्येत आपदो न स्पृशन्ति तम् धनमायुर्यशो विद्यां प्रभावमतुलं लभेत्
ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਆਫ਼ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹਦੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਧਨ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਯਸ਼, ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਅਤੁਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
It identifies chariot-parts with the cosmos: Sūrya and Soma as wheels, Ādityas and lunar kalās as spokes, ṛtus as rim-elements, oceans as coverings, mountains as structural supports, and time-units (muhūrta, kṣaṇa, nimeṣa, lava) as fittings—turning the ratha into a universe-map (brahmāṇḍa-saṅketa).
Śiva teaches that practicing the divine Pāśupata observance—undertaken with discipline and service (śuśrūṣā) for prescribed durations (e.g., a full twelve-year commitment or shorter regulated terms)—liberates beings from paśutva (the bound condition under pāśa).
Gaṇeśa states that without worship (offerings like modaka and other naivedya), success (siddhi) is obstructed; once honored, he grants ‘avighna’ (unobstructed completion), establishing the ritual principle of Vināyaka-pūjā before major yajña, vrata, or divine undertakings.
Both are presented: the text says Tripura becomes ash by Śiva’s instantaneous look (īśvara-sāmarthya), yet he still releases the Pāśupata-arrow as līlā—affirming that ritualized action can occur even when divine power is already sufficient.