Shloka 79

Adhyaya 72 — Puradāha: Rudra’s Cosmic Chariot, Pāśupata-Vrata, and Brahmā’s Shiva-Stuti

Devanagari script

शताक्षश्चैव पञ्चाक्षः सहस्राक्षो महोदरः यमजिह्वः शताश्वश् च कण्ठनः कण्ठपूजनः

Transliteration

śatākṣaścaiva pañcākṣaḥ sahasrākṣo mahodaraḥ yamajihvaḥ śatāśvaś ca kaṇṭhanaḥ kaṇṭhapūjanaḥ

Translation

ਉਹ ਸ਼ਤਾਕ੍ਸ਼—ਸ਼ਤ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ; ਪੰਚਾਕ੍ਸ਼—ਪੰਚਾਕ੍ਸ਼ਰੀ-ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ; ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼—ਸਹਸ੍ਰ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ; ਮਹੋਦਰ—ਵਿਰਾਟ ਉਦਰਧਾਰੀ। ਉਹ ਯਮਜਿਹ੍ਵ—ਯਮ ਵਰਗੇ ਸੰਯਮ-ਨਿਆਂ ਦੀ ਜੀਭ; ਸ਼ਤਾਸ਼੍ਵ—ਸੌ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼; ਕੰਠਨ—ਕੰਠ ਦਾ ਮਥਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਅਤੇ ਕੰਠਪੂਜਨ—ਕੰਠ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਤ ਨੀਲਕੰਠ, ਜੋ ਲੋਕ-ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਵਿਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Word by Word

• शताक्षः: hundred-eyed (all-seeing)

• च एव: and indeed

• पञ्चाक्षः: five-syllabled (linked to the pañcākṣarī mantra “namaḥ śivāya”)

• सहस्राक्षः: thousand-eyed (omniscient)

• महोदरः: great-bellied / vast-bodied (immense, all-containing)

• यमजिह्वः: Yama-tongued (the power of restraint, justice, time)

• शताश्वः: hundred-horsed (swift, many-powered, all-moving)

• च: and

• कण्ठनः: throat-churner / throat-bearer (connected with the churning episode and the throat)

• कण्ठपूजनः: he whose throat is worshipped (Nīlakaṇṭha-veneration)

Speaker

Suta Goswami (narrating the Shiva Sahasranama to the sages of Naimisharanya)