Adhyaya 46

Verse 1

नारद उवाच । बहूदकस्य कुंडस्य तीरस्थं लिंगमुत्तमम् । कपिलेश्वरमभ्यर्च्य नंदभद्रस्ततः सुधी

നാരദൻ പറഞ്ഞു - ബഹൂദക കുണ്ഡത്തിന്റെ തീരത്തുള്ള ഉത്തമമായ കപിലേശ്വര ലിംഗത്തെ പൂജിച്ച്, ബുദ്ധിമാനായ നന്ദഭദ്രൻ (മുന്നോട്ട് പോയി).

Verse 2

प्रणम्य चाग्रतस्तस्थौ प्रबद्धकरसंपुटः । संसारचरितैः किंचिद्द्रुःखी गाथां व्यगायत

പ്രണമിച്ച് കൈകൂപ്പി അവൻ മുന്നിൽ നിന്നു. സംസാരജീവിതത്താൽ അല്പം ദുഃഖിതനായി അവൻ ഒരു ഗാഥ ആലപിച്ചു.

Verse 3

स्रष्टारमस्य जगतश्चेत्पश्यामि सदाशिवम् । नानापृच्छाभिरथ तं कुर्यां नाथं विलज्जितम्

ഈ ലോകത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവായ സദാശിവനെ ഞാൻ കാണുകയാണെങ്കിൽ, പലതരം ചോദ്യങ്ങളാൽ ആ നാഥനെ ഞാൻ ലജ്ജിപ്പിക്കും.

Verse 4

अपूर्यमाणं तव किं जगत्संसृजनं विना । निरीह बहुधा यत्ते सृष्टं भार्गववज्जगत्

ആഗ്രഹങ്ങളില്ലാത്തവനേ! ലോകസൃഷ്ടി കൂടാതെ അങ്ങേക്ക് എന്താണ് അപൂർണ്ണമായിരുന്നത്? ഭാർഗ്ഗവനെപ്പോലെ അങ്ങ് എന്തിനാണ് ഈ ലോകത്തെ പലവിധത്തിൽ സൃഷ്ടിച്ചത്?

Verse 5

सचेतनेन शुद्धेन रागादिरहितेन च । अथ कस्मादात्मसदृशं न सृष्टं निर्मितं जडम्

നീ ചൈതന്യസ്വരൂപനും ശുദ്ധനും രാഗാദിദോഷരഹിതനും ആകുമ്പോൾ, നിനക്കുസദൃശമായ ചൈതന്യതത്ത്വം എന്തുകൊണ്ട് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടില്ല? ഈ ജഡജഗത്ത് എന്തിന് നിർമ്മിച്ചു?

Verse 6

निर्वैरेण समेनाथ सुखदुःखभवाभवैः । ब्रह्मादिकीटपर्यन्तं किमेव क्लिश्यते जगत्

ഹേ നാഥാ, നീ നിർവൈരനും സമഭാവനും ആകുമ്പോഴും, സുഖദുഃഖങ്ങളും ഭവാഭവങ്ങളും മൂലം ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് കീടം വരെ ജഗത്ത് എന്തുകൊണ്ട് ക്ലേശിക്കുന്നു?

Verse 7

कांश्चित्स्वर्गेथ नरके पातयंस्त्वं सदाशिव । किं फलं समवाप्नोषि किमेवं कुरुषे वद

ഹേ സദാശിവാ, ചിലരെ സ്വർഗത്തിലേക്കും ചിലരെ നരകത്തിലേക്കും തള്ളുമ്പോൾ നിങ്ങൾക്ക് ഏതു ഫലം ലഭിക്കുന്നു? എന്തിന് ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്നു—പറയുക.

Verse 8

इष्टैः पुत्रादिभिर्नाथ वियुक्ता मानवा ह्यमी । क्रंदंति करुणासार किं घृणापि भवेन्न ते

ഹേ നാഥാ, കരുണാസാരമേ! പുത്രാദി പ്രിയജനങ്ങളിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട ഈ മനുഷ്യർ കരുണയായി വിലപിക്കുന്നു; നിനക്കുള്ളിൽ ദയയുടെ ഒരു കണികപോലും ഉദിക്കില്ലേ?

Verse 9

अतीव नोचितं सर्वमेतदीश्वर सर्वथा । यत्ते भक्ताः समं पापैर्मज्जंते दुःखसागरे

ഹേ ഈശ്വരാ, ഇത് എല്ലാതരത്തിലും അത്യന്തം അനുചിതമാണ്—നിന്റെ ഭക്തരും പാപികളോടൊപ്പം ദുഃഖസാഗരത്തിൽ മുങ്ങുന്നത്.

Verse 10

एवंविधेन संसारचारित्रेण विमोहिताः । स्थानां तरं न यास्यामि भोक्ष्ये पास्यामि नोदकम्

സംസാരത്തിന്റെ ഇത്തരത്തിലുള്ള ചര്യയാൽ മോഹിതനായ ഞാൻ ഇനി മറ്റൊരു സ്ഥലാന്തരത്തിലേക്കു പോകുകയില്ല; ഭക്ഷണം കഴിക്കുകയുമില്ല, വെള്ളം കുടിക്കുകയുമില്ല।

Verse 11

मरणांतमेव यास्यामि स्थास्ये संचिंतयन्नदः । स एवं विमृशन्नेव नंदभद्रः स्वयं स्थितः

‘മരണാന്തം വരെയേ പോകൂ; ഇവിടെ തന്നെയിരിക്കും’ എന്നു ചിന്തിച്ചു. ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ചുകൊണ്ട് നന്ദഭദ്രൻ തനിച്ചായി അവിടെ തന്നെ നിന്നു।

Verse 12

ततश्चतुर्थे दिवसे बहूकतटे शुभे । कश्चिद्बालः सप्तवर्षः पीडापीडित आययौ

പിന്നീട് നാലാം ദിവസം, ശുഭമായ ബഹൂകയുടെ തീരത്ത്, ഏഴ് വയസ്സുള്ള ഒരു ബാലൻ കടുത്ത പീഡയിൽ പീഡിതനായി എത്തി।

Verse 13

कृशोतीव गलत्कुष्ठी प्रमुह्यंश्च पदेपेद । नंदभद्रमुवाचेदं कृच्छ्रात्संस्तभ्य बालकः

ആ ബാലൻ അത്യന്തം ക്ഷീണിതനായിരുന്നു; കുഷ്ഠം പുഴുകി ഒഴുകുകയും, ഓരോ ചുവടിലും ബോധക്ഷയം വരികയും ചെയ്തു; വലിയ പ്രയാസത്തോടെ സ്വയം താങ്ങി നന്ദഭദ്രനോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 14

अहो सुरूपसर्वांग कस्माद्दुःखी भवानपि । ततोस्य कारणं सर्वं व्याचष्ट नंदभद्रकः

“അഹോ! സുന്ദരവും സുസംഘടിതവുമായ സർവ്വാംഗങ്ങളുള്ളവനേ, നീയും എന്തുകൊണ്ട് ദുഃഖിതനാണ്?” തുടർന്ന് നന്ദഭദ്രൻ തന്റെ ദുഃഖത്തിന്റെ മുഴുവൻ കാരണവും അവനോട് വിശദീകരിച്ചു।

Verse 15

श्रुत्वा तत्कारणं सर्वं बालो दीनमना ब्रवीत् । अहो हा कष्टमत्युग्रं बुधानां यदबुद्धिता

ആ കാരണമെല്ലാം കേട്ട് ആ ബാലൻ ദുഃഖഭരിതമനസ്സോടെ പറഞ്ഞു—“അയ്യോ! എത്ര ഭീകരമായ വേദന! ജ്ഞാനികളിലും അജ്ഞാനം സംഭവിക്കുമല്ലോ!”

Verse 16

संपूर्णोद्रियगात्रा यन्मर्तुमिच्छंति वै वृथा । मुहूर्ताद्ध्यत्र खट्वांगो मोक्षमार्गमुपागतः

ഇന്ദ്രിയങ്ങളും അവയവങ്ങളും സമ്പൂർണ്ണമായിട്ടും ആളുകൾ വ്യർത്ഥമായി മരണം ആഗ്രഹിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇവിടെ ഖട്വാംഗൻ ഒരു മുഹൂർത്തത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ മോക്ഷമാർഗം പ്രാപിച്ചു.

Verse 17

तदहो भारतं खंडं सत्यायुषि त्यजेद्धि कः । अहमेव दृढो मन्ये पितृभ्यां यो विवर्जितः

അങ്ങനെ—സത്യമായ ആയുസ്സ് ശേഷിക്കുമ്പോൾ ഭാരതഖണ്ഡം ആരാണ് ഉപേക്ഷിക്കുക? ഞാൻ മാത്രമേ ദൃഢനെന്ന് കരുതുന്നു; കാരണം ഞാൻ മാതാപിതാക്കളിരുവരെയും നഷ്ടപ്പെട്ടവൻ.

Verse 18

अशक्तश्चलितुं वापि मर्तुमिच्छामि नापि च । सर्वे लाभाः सातिमाना इति सत्या बतश्रुतिः

എനിക്ക് നീങ്ങാനും അശക്തിയാണ്; എങ്കിലും മരിക്കാനും ആഗ്രഹമില്ല. അയ്യോ! പുരാതന വചനം സത്യം—ഓരോ ലാഭവും അഹങ്കാരവും വേദനയും ചേർന്ന ഭാരത്തോടെയാണു വരുന്നത്.

Verse 19

संतोषोऽप्युचितस्तुभ्यं देहं यस्य दृढं त्विदम् । शरीरं नीरुजं चेन्मे भवेदपि कथंचन

നിനക്കു സന്തോഷം യുക്തമാണ്; കാരണം നിന്റെ ദേഹം ദൃഢമാണ്. അയ്യോ! എങ്ങനെയെങ്കിലും എന്റെ ശരീരവും രോഗമുക്തമാകണമെന്നതാണ് എന്റെ ആഗ്രഹം.

Verse 20

क्षणेक्षणे च तत्कुर्यां भुज्यते यद्युगेयुगे । इंद्रियाणि वशे यस्य शरीरं च दृढं भवेत्

ക്ഷണക്ഷണവും ഞാൻ അതേ ചെയ്യുമായിരുന്നു; അതിനാൽ യുഗയുഗാന്തരം ജീവിതഭോഗം ലഭിക്കും—എന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വശത്തിലായും ശരീരം ദൃഢമായും ഇരുന്നാൽ.

Verse 21

सोऽप्यन्यदिच्छते चेच्च कोऽन्यस्तस्मादचेतनः । शोकस्थानसहस्राणि हर्षस्थानशतानि च

അങ്ങനെയുള്ളവനും മറ്റൊന്നിനെ ആഗ്രഹിച്ചാൽ, അവനേക്കാൾ അചേതനൻ ആരുണ്ട്? ശോകസ്ഥാനങ്ങൾ ആയിരങ്ങൾ; ഹർഷസ്ഥാനങ്ങൾ നൂറുകൾ മാത്രം.

Verse 22

दिवसे दिवसे मूढमावशंति न पंडितम् । न हि ज्ञानविरुद्धेषु बह्वबपायेषु कर्मसु

ദിവസംതോറും ആപത്തുകൾ മൂഢനെ മാത്രമേ കീഴടക്കൂ, പണ്ഡിതനെ അല്ല; കാരണം പണ്ഡിതൻ ജ്ഞാനവിരുദ്ധവും അനവധി അപകടമുള്ളതുമായ കർമങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുന്നില്ല.

Verse 23

मूलघातिषु सज्जंते बुद्धिमंतो भवद्विधाः । अष्टांगां बुद्धिमाहुर्यां सर्वाश्रेयोविघातिनीम

നിങ്ങളുപോലെയുള്ള ബുദ്ധിമാന്മാർ ദുഃഖത്തിന്റെ മൂലത്തെ തന്നെ പ്രഹരിക്കുവാൻ ഏർപ്പെടുന്നു. അവർ അഷ്ടാംഗ ബുദ്ധിയെ പറയുന്നു; അത് എല്ലാ ശ്രേയസ്സിനെയും വിഘ്നങ്ങളിൽ നിന്ന് കാക്കുന്നു.

Verse 24

श्रुतिस्मृत्यविरुद्धा सा बुद्धिस्त्वय्यस्ति निर्मला । अथ कृच्छ्रेषु दुर्गेषु व्यापत्सु स्वजनस्य च

ശ്രുതി-സ്മൃതികൾക്ക് വിരുദ്ധമല്ലാത്ത ആ നിർമല ബുദ്ധി നിനക്കുണ്ട്; അത് കഷ്ടങ്ങളിൽ, ദുര്‍ഗമ സാഹചര്യങ്ങളിൽ, കൂടാതെ സ്വന്തം ജനങ്ങൾക്ക് വന്ന ആപത്തുകളിലും അചഞ്ചലമായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 25

शारीरमानसैर्दुःखैर्न सीदंति भवद्विधाः । नाप्राप्यमभिवांछंति नष्टं नेच्छंति शोचितुम्

നിങ്ങളെപ്പോലുള്ള സജ്ജനർ ശരീര‑മാനസ ദുഃഖങ്ങളിൽ കുനിയുകയില്ല. ലഭിക്കാത്തതിനെ ആഗ്രഹിക്കുകയില്ല; നഷ്ടപ്പെട്ടതിനെക്കുറിച്ച് ശോകിക്കാനും ഇച്ഛിക്കുകയില്ല.

Verse 26

आपत्सु च न मुह्यंति नराः पंडितबुद्धयः । मनोदेहसमुत्थाभ्यां दुःखाब्यामर्पितं जगत्

ആപത്തുകളിൽ പണ്ഡിതബുദ്ധിയുള്ളവർ മോഹിതരാകുന്നില്ല. ഈ ലോകം മനസ്സിലും ശരീരത്തിലും നിന്നുയരുന്ന രണ്ടു തരത്തിലുള്ള ദുഃഖങ്ങളാൽ പീഡിതമാണ്.

Verse 27

तयोर्व्याससमासाभ्यां शमोपायमिमं श्रृणु । व्याधेरनिष्टसंस्पर्शाच्छ्रमादिष्टविसर्जनात्

ആ രണ്ടു ദുഃഖങ്ങളെയും ശമിപ്പിക്കുന്ന മാർഗം വിശദമായും സംക്ഷിപ്തമായും കേൾക്കുക—രോഗം വരുത്തുന്ന അനിഷ്ടസ്പർശം ഒഴിവാക്കുക, ഉപദേശപ്രകാരം ക്ഷീണം മുതലായവ ഉപേക്ഷിക്കുക.

Verse 28

चतुर्भिः कारणैर्दुःखं शीरिरं मानसं च यत् । मानसं चाप्यप्रियस्य संयोगः प्रियवर्जनम्

ദുഃഖം രണ്ടുതരം—ശാരീരികവും മാനസികവും—അത് നാലു കാരണങ്ങളാൽ ഉണ്ടാകുന്നു. മാനസിക ദുഃഖം അപ്രിയസംഗമത്താലും പ്രിയവിയോഗത്താലും ജനിക്കുന്നു.

Verse 29

द्विप्रकारं महाकष्टं द्वयोरेतदुदाहृतम् । मानसेन हि दुःखैन शरीरमुपतप्यते

ഈ മഹാകഷ്ടം രണ്ടുതരമാണെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു. മാനസിക ദുഃഖം മൂലം ശരീരവും തപിച്ച് പീഡിതമാകുന്നു.

Verse 30

अयःपिंडेन तप्तेन कुंभसंस्थमिवोदकम् । तदाशु प्रति काराच्च सततं च विवर्जनात्

ചുവന്നുതിളങ്ങുന്ന ഇരുമ്പുകട്ട കൊണ്ട് കുടത്തിലുള്ള വെള്ളം ചൂടാകുന്നതുപോലെ, പ്രതിവിധി പ്രയോഗിക്കുകയും കാരണത്തെ നിരന്തരം ഒഴിവാക്കുകയും ചെയ്താൽ അത് വേഗത്തിൽ ശമിക്കുന്നു.

Verse 31

व्याधेराधेश्च प्रशमः क्रियायोगद्वयेन तु । मानसं शमयेत्तस्माज्ज्ञानेनाग्निमिवांबुना

രോഗത്തിന്റെയും അന്തർക്ലേശത്തിന്റെയും ശമനം ദ്വിവിധ ക്രിയായോഗത്തിലൂടെയാണ്; അതുകൊണ്ട് ജ്ഞാനരൂപ ജലത്തോടെ അഗ്നിയെ അണയ്ക്കുന്നതുപോലെ മനസ്സിനെ ശമിപ്പിക്കണം.

Verse 32

प्रशांते मानसे ह्यस्य शारीरमुपशाम्ति । मनसो दुःखमूलं तु स्नेह इत्युपलभ्यते

മനം ശാന്തമായാൽ ശരീരവേദനയും ശമിക്കുന്നു; മനസ്സിന്റെ ദുഃഖത്തിന്റെ മൂലം ‘സ്നേഹം’ അഥവാ ആസക്തിയാണെന്ന് ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 33

स्नेहाच्च सज्जनो नित्यं जन्तुर्दुःखमुपैति च । स्नेहमूलानि दुःखानि स्नेहजानि भायानि च

ആസക്തി മൂലം സജ്ജനനും ജീവിയായി നിത്യദുഃഖത്തിലേക്ക് വീഴുന്നു; ദുഃഖങ്ങൾ ആസക്തിമൂലമാണ്, ഭയങ്ങളും ആസക്തിയിൽ നിന്നുതന്നെ ജനിക്കുന്നു.

Verse 34

शोकहर्षौ तथायासः सर्वं स्नेहात्प्रवर्तते

ശോകവും ഹർഷവും, അതുപോലെ ആയാസവും—ഇതെല്ലാം ആസക്തിയിൽ നിന്നുതന്നെ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

Verse 35

स्नेहात्करणरागश्च प्रजज्ञे वैषयस्तथा । अश्रेयस्कावुभावतौ पूर्वस्तत्र गुरुः स्मृतः

സ്നേഹത്തിൽ നിന്നു ഇന്ദ്രിയരാഗം ജനിക്കുന്നു; അതുപോലെ വിഷയകാമവും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ഇവ രണ്ടും അശ്രേയത്തിന്റെ കാരണങ്ങൾ; ഇതിൽ ആദ്യമായ സ്നേഹമാണ് മുഖ്യ പ്രേരകമെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 36

त्यागी तस्मान्न दुःखी स्यान्नर्वैरो निरवग्रहः । अत्यागी जन्ममरणे प्राप्नोतीह पुनःपुनः

അതുകൊണ്ട് ത്യാഗി ദുഃഖിതനാകുന്നില്ല—വൈരരഹിതനും പിടിച്ചുപറ്റലില്ലാത്തവനും ആകുന്നു. എന്നാൽ ത്യാഗമില്ലാത്തവൻ ഇവിടെ പുനഃപുനഃ ജനനമരണങ്ങളെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 37

तस्मात्स्नेहं न लिप्सेन मित्रेभ्यो धनसंचयात् । स्वशरीरसमुत्थं च ज्ञानेन विनिर्वतयेत्

അതുകൊണ്ട് സുഹൃത്തുകളിൽ നിന്നായാലും ധനസഞ്ചയത്തിൽ നിന്നായാലും സ്നേഹാസക്തി ആഗ്രഹിക്കരുത്. സ്വന്തം ശരീരത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന ബന്ധനദുഃഖം ജ്ഞാനത്താൽ നീക്കണം.

Verse 38

ज्ञानान्वितेषु सिद्धेषु शास्त्रूज्ञेषु कृतात्मसु । न तेषु सज्जते स्नेहः पद्मपत्रेष्विवोदकम्

ജ്ഞാനസമ്പന്നരും ശാസ്ത്രജ്ഞരുമായ കൃതാത്മ സിദ്ധന്മാരോടു സ്നേഹാസക്തി ഒട്ടിക്കിടക്കില്ല; പദ്മപത്രത്തിലെ ജലംപോലെ അത് വഴുതി പോകുന്നു.

Verse 39

रागाभिभूतः पुरुषः कामेन परिकृष्यते । इच्छा संजायते चास्य ततस्तृष्णा प्रवर्धते

രാഗത്താൽ അധീനനായ മനുഷ്യനെ കാമം വലിച്ചിഴയ്ക്കുന്നു. അതിൽ നിന്നു അവനിൽ ഇച്ഛ ജനിക്കുന്നു; പിന്നെ തൃഷ്ണ ക്രമേണ വർധിക്കുന്നു.

Verse 40

तृष्णा हि सर्वपापिष्ठा नित्योद्वेगकरी मता । अधर्मबहुला चैव घोररूपानुबंधिनी

തൃഷ്ണ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പാപിഷ്ഠമെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു; അത് നിത്യവും ഉത്കണ്ഠ ഉളവാക്കുന്നു. അത് അധർമ്മം നിറഞ്ഞതും ഭയങ്കര ഫലങ്ങളെ അനുഗമിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്.

Verse 41

या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यतः । यासौ प्राणांतिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखम्

ദുർമതികൾക്ക് ഉപേക്ഷിക്കാൻ ദുഷ്കരമായ, ഒരിക്കലും ജീർണ്ണിക്കാത്ത, പ്രാണാന്തക രോഗമായ ആ തൃഷ്ണയെ ത്യജിക്കുന്നവന് സുഖം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 42

अनाद्यंता तु सा तृष्णा ह्यंतर्देहगता नृणाम् । विनाशयति संभूता लोहं लोहमलो यथा

ആ തൃഷ്ണയ്ക്ക് ആദിയും അന്തവും ഇല്ല; അത് മനുഷ്യരുടെ ദേഹത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ വസിക്കുന്നു. അത് ഉദ്ഭവിച്ചാൽ അവരെ നശിപ്പിക്കുന്നു—ഇരുമ്പിനെ തുരുമ്പ് തിന്നുനശിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 43

यथैवैधः समुत्थेन वह्निना नाशमृच्छति । तथाऽकृतात्मा लोबेन स्वोत्पन्नेन विनश्यति

എങ്ങനെ വിറകിൽ നിന്നുയർന്ന അഗ്നി അതേ വിറകിനെ നശിപ്പിക്കുമോ, അതുപോലെ അസംയതനായവൻ തന്റെ ഉള്ളിൽ നിന്നുയർന്ന ലോഭംകൊണ്ട് നശിക്കുന്നു.

Verse 44

तस्माल्लोभो न कर्तव्यः शरीरे चात्मबंधुषु । प्राप्तेषु व न हृष्येत नाशो वापि न शोचयेत्

അതുകൊണ്ട് ലോഭം ചെയ്യരുത്—സ്വദേഹത്തോടും ആത്മബന്ധുക്കളോടും. ലഭിച്ചാൽ അതിയായി ഹർഷിക്കരുത്; നഷ്ടമായാൽ ശോകിക്കരുത്.

Verse 45

नंदभद्र उवाच । अहो बाल न बालस्त्वं मतो मे त्वां नमाम्यहम् । त्वद्वाक्यैरतितृप्तोऽहं त्वां तु प्रक्ष्यामि किंचन

നന്ദഭദ്രൻ പറഞ്ഞു—അഹോ ബാലാ! എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ നീ ബാലനല്ല; ഞാൻ നിന്നെ നമസ്കരിക്കുന്നു. നിന്റെ വചനങ്ങളാൽ ഞാൻ അത്യന്തം തൃപ്തനായി; എങ്കിലും നിന്നോട് കുറെ കൂടി ചോദിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 46

कामक्रोधावहंकारमिंद्रियाणि च मानवाः । निंदंति तत्र मे नित्यं विवक्षेयं प्रजायते

മനുഷ്യർ കാമം, ക്രോധം, അഹങ്കാരം, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ എന്നിവയെ നിന്ദിക്കുന്നു; എങ്കിലും അതേ കാര്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് എനിക്കുള്ളിൽ നിത്യം പറയണമെന്ന ആഗ്രഹം ജനിക്കുന്നു.

Verse 47

अहमेष ममेदं च कार्यमीदृशकस्त्वहम् । इत्यादि चात्मविज्ञानमहंकार इति स्मृतः

“ഞാൻ ഇതാണ്, ഇത് എന്റേതാണ്, ഈ പ്രവൃത്തി ചെയ്യേണ്ടതാണ്, ഞാൻ ഇത്തരക്കാരനാണ്”—ഇങ്ങനെ ആത്മബന്ധമായ ധാരണകളെയാണ് ‘അഹങ്കാരം’ എന്നു സ്മൃതികൾ പറയുന്നു.

Verse 48

परिहार्यः य चेत्तं च विनोन्मत्तः प्रकीर्यते । कामोऽभिलाष इत्युक्तः सं चेत्पुंसा विवर्ज्यते

ഏത് മാനസിക പ്രേരണ ഉണർന്ന് ചിത്തത്തെ അശാന്തമാക്കി മനസ്സിനെ ഇങ്ങും അങ്ങും ചിതറിക്കളയുന്നുവോ, അത് പരിത്യാജ്യം. അതിനെ ‘കാമം’ അഥവാ അഭിലാഷം എന്നു പറയുന്നു; ശ്രേയസ് ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ അതിനെ ഉപേക്ഷിക്കണം.

Verse 49

कथं स्वर्गो मुमुक्षा वा साध्यते दृषदा यथा । क्रोधो वा यदि संत्याज्यस्ततः शत्रुक्षयः कथम्

സ്വർഗ്ഗമോ മോക്ഷാഭിലാഷമോ—ഒരു കല്ലുകൊണ്ട് മാത്രം സാധിക്കുന്നതുപോലെ എങ്ങനെ സിദ്ധിക്കും? കൂടാതെ ക്രോധം സത്യമായും ത്യജിക്കേണ്ടതാണെങ്കിൽ, ശത്രുനാശം എങ്ങനെ നടക്കും?

Verse 50

बाह्यानामांतराणां वा विना तं तृणवद्विदुः । इंद्रियाणि निगृह्यैव दुष्टानीति निपीडयेत्

ആ തത്ത്വത്തെ വശപ്പെടുത്താതെ പുറവും അകവും ഉള്ളതെല്ലാം പുല്ലുപോലെ തുച്ഛമെന്നു അറിയപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ച് ദുഷ്ടവൃത്തികളെ ശക്തിയായി അടക്കണം.

Verse 51

कथं स्याद्धर्मश्रवणं कथं वा जीवनं भवेत् । एतस्मिन्मे मनो विद्धंखिद्यतेऽज्ञानसंकटे

ധർമ്മശ്രവണം എങ്ങനെ സാധിക്കും, ജീവിതം എങ്ങനെ നിലനിൽക്കും? ഈ അജ്ഞാനസങ്കടത്തിൽ എന്റെ മനസ് മുറിവേറ്റതുപോലെ ദുഃഖിച്ച് വലയുന്നു.

Verse 52

तथा कस्मादिदं सृष्टं जडं विश्वं चिदात्मना । एवं यद्बहुधा क्लेशः पीड्यते हा कुतस्त्विदम्

അപ്പോൾ ചൈതന്യാത്മാവ് എന്തുകൊണ്ട് ഈ ജഡമായ വിശ്വം സൃഷ്ടിച്ചു? ഇങ്ങനെ പലവിധ ദുഃഖങ്ങൾ എന്തുകൊണ്ട് പീഡിപ്പിക്കുന്നു—അയ്യോ, ഇതെല്ലാം എവിടെ നിന്നാണ് ഉദിച്ചത്?

Verse 53

बाल उवाच । सम्यगेतद्यथा पृष्टं यत्र मुह्यंति जंतवः । श्रृण्वेकाग्रमना भूत्वा ज्ञातं द्वैपायनान्मया

ബാലൻ പറഞ്ഞു—നീ ശരിയായിട്ടാണ് ചോദിച്ചത്; ഇതിലാണു ജീവികൾ മോഹിതരാകുന്നത്. ഏകാഗ്രമനസ്സോടെ കേൾക്കുക; ഇത് ഞാൻ ദ്വൈപായനൻ (വ്യാസൻ) നിന്നു അറിഞ്ഞതാണ്.

Verse 54

प्रकृतिः पुरुषश्चैव अनादी श्रृणुमः पुरा । साधर्म्येणावतिष्ठेते सृष्टेः प्रागजरामरौ

പ്രകൃതിയും പുരുഷനും അനാദികളാണെന്ന് പുരാതനപരമ്പരയിൽ നിന്ന് കേട്ടിട്ടുണ്ട്. സൃഷ്ടിക്ക് മുമ്പ് അവർ സാധർമ്മ്യത്തോടെ ഒരുമിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു; ഇരുവരും അജരരും അമരരും.

Verse 55

ततः कालस्वबावाभ्यां प्रेरिता प्रकृतिः पुरा । पुंसः संयोगमैच्छत्सा तदभावात्प्रकुप्यत

അപ്പോൾ പുരാതനകാലത്ത് കാലവും സ്വഭാവവും പ്രേരിപ്പിച്ചതാൽ പ്രകൃതി പുരുഷനോടു സംയോഗം ആഗ്രഹിച്ചു; ആ സംയോഗം ലഭിക്കാതിരുന്നതിനാൽ അവൾ വ്യാകുലയായി പ്രകുപിതയായി।

Verse 56

ततस्तमोमयी सा च लीलया देववीक्षिता । राजसी समभूद्दूष्टा सात्त्विकी समजायत

അതിനുശേഷം തമോമയിയായ അവളെ ദേവൻ ലീലാപൂർവ്വം ദൃഷ്ടിപാതം ചെയ്തു; അവൾ ദൂഷിതവും ചഞ്ചലവുമായ രാജസിയായി, കൂടാതെ സാത്ത്വികവും പ്രകടമായി।

Verse 57

एवं त्रिगुणतां याता प्रकृतिर्देवदर्शनात् । तां समास्थाय परमस्त्रिमूर्तिः समजायत

ഇങ്ങനെ ദേവദർശനം (ദൃഷ്ടി) മൂലം പ്രകൃതി ത്രിഗുണാവസ്ഥ പ്രാപിച്ചു; അവളെ ആധാരമാക്കി പരമ ത്രിമൂർത്തി പ്രകടമായി।

Verse 58

तस्याः प्रोच्चारणार्थं च प्रवृत्तः स्वांशतस्ततः । असूयत महत्तत्त्वं त्रिगुणं तद्विदुर्बुधाः

അവളുടെ വ്യക്തപ്രകടനാർത്ഥം അദ്ദേഹം തന്റെ സ്വാംശത്തിൽ നിന്നു പ്രവൃത്തനായി; അപ്പോൾ ത്രിഗുണസമ്പന്നമായ ‘മഹത്തത്ത്വം’ ഉദ്ഭവിച്ചു എന്നു ബുദ്ധന്മാർ പറയുന്നു।

Verse 59

अहंकार स्ततो जातः सत्त्वराजसतामसः । तमो रजस्त्वमापद्य रजः सत्त्वगुणं नयेत्

അതിനുശേഷം സത്ത്വ-രജസ്-തമസ് സ്വഭാവമുള്ള അഹങ്കാരം ഉദ്ഭവിച്ചു; തമസ് രജസ്സിലേക്കു ചായുന്നു, രജസ് വീണ്ടും സത്ത്വഗുണത്തിലേക്കു നയിക്കുന്നു।

Verse 60

शुद्धसत्त्वे ततो मोक्षं प्रवदंति मनीषिणः । तमसो रजसस्त स्मात्संशुद्ध्यर्थं च सर्वशः

മുനിമാർ പ്രസ്താവിക്കുന്നു—ശുദ്ധ സത്ത്വത്തിൽ നിന്നാണ് മോക്ഷം ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. അതിനാൽ സമ്പൂർണ്ണ ശുദ്ധിക്കായി തമസും രജസും എല്ലാതരത്തിലും ശോധനം ചെയ്യണം.

Verse 61

जीवात्मसंज्ञान्स्वीयांशान्व्यभजत्परमेश्वरः । तावंतस्ते च क्षेत्र्ज्ञा देहा यावंत एव हि

പരമേശ്വരൻ തന്റെ തന്നെ അംശങ്ങളെ ‘ജീവാത്മ’ എന്ന നാമത്തിൽ വിഭജിച്ചു. എത്ര ക్షേത്രജ്ഞ ആത്മാക്കൾ ഉണ്ടോ, അത്രയേറെ ദേഹങ്ങളും സത്യത്തിൽ ഉണ്ട്.

Verse 62

निःसरंति यथा लोहात्तप्तल्लिंगात्स्फुलिंगकाः । तन्मात्रभूतसर्गोयमहंकारात्तु तामसात्

ചൂടേറ്റ ഇരുമ്പുകട്ടയിൽ നിന്ന് ചിങ്ങങ്ങൾ പുറപ്പെടുന്നതുപോലെ, താമസ അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്ന് തന്മാത്രകളും ഭൂതതത്ത്വങ്ങളും എന്ന ഈ സൃഷ്ടിപ്രവാഹം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

Verse 63

इंद्रियाणां सात्त्विकाच्च त्रिगुणानि च तान्यपि । एतैः संसिद्धयंत्रेण सच्चिदानन्दवीक्षणात्

സാത്ത്വിക ഭാഗത്തിൽ നിന്നാണ് ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങളും കർമ്മേന്ദ്രിയങ്ങളും ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്; അവയും ത്രിഗുണമയങ്ങളാണ്. ഈ സാധന-യന്ത്രം വഴി സച്ചിദാനന്ദ ദർശനത്തിൽ നിന്നു സിദ്ധി ലഭിക്കുന്നു.

Verse 64

रजस्तमश्च शोध्यंते सत्त्वेनैव मुमुक्षुभिः । तस्मात्कामं च क्रोधं च इंद्रियाणां प्रवर्तनम्

മുമുക്ഷുക്കൾ സത്ത്വം കൊണ്ടുതന്നെ രജസും തമസും ശോധനം ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ പ്രവൃത്തിയെ—കാമത്തിലും ക്രോധത്തിലും ഓടുന്നതിനെ—നിയന്ത്രിച്ച് പരിഷ്കരിക്കണം.

Verse 65

अहंकारं च संसेव्य सात्त्विकीं सिद्धिमश्नुते । राजसास्तामसाश्चैव त्याज्याः कामादयस्त्वमी

സാത്ത്വികമായ അഹങ്കാരത്തെ സേവിക്കുന്നവൻ സാത്ത്വിക സിദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു. എന്നാൽ രജസ്-തമസ് ജന്യമായ കാമാദി വാസനകൾ നീ നിർബന്ധമായി ഉപേക്ഷിക്കണം.

Verse 66

सात्त्विकाः सर्वदा सेव्याः संसारविजिगीषुभिः । गुणत्रयस्य वक्ष्यामि संक्षेपाल्लक्षणं तव

സംസാരത്തെ ജയിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ എപ്പോഴും സാത്ത്വിക ഭാവങ്ങളെയേ സേവിക്കണം. ഇനി ഞാൻ നിനക്കു ത്രിഗുണങ്ങളുടെ ലക്ഷണം സംക്ഷേപമായി പറയുന്നു.

Verse 67

सास्त्राभ्यासस्ततो ज्ञानं शौचमिंद्रियनिग्रहः । धर्मक्रियात्मचिंता च सात्त्विकं गुण लक्षणम्

ശാസ്ത്രാഭ്യാസം, അതിൽ നിന്നുള്ള ജ്ഞാനോദയം, ശൗചം, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം, ധർമ്മക്രിയാനുഷ്ഠാനം, ആത്മചിന്ത—ഇവയാണ് സാത്ത്വിക ഗുണലക്ഷണങ്ങൾ.

Verse 68

अन्यायेन धनादानं तंद्री नास्तिक्यमेव च । क्रौर्यं च याचकाद्यं च तामसं गुणलक्षणम्

അന്യായ മാർഗ്ഗത്തിൽ ധനം ദാനം ചെയ്യുക, മന്ദത (ആലസ്യം), നാസ്തിക്യം, ക്രൂരത, യാചകവൃത്തി മുതലായവ—ഇവയാണ് താമസ ഗുണലക്ഷണങ്ങൾ.

Verse 69

तस्माद्बुद्धिमुकैस्त्वतैः सात्त्विकैर्देवतां भजेत् । राजसैर्मानवत्वं च तामसैः स्थाणुयोनिता

അതുകൊണ്ട് പ്രബുദ്ധ ബുദ്ധിയോടുകൂടിയ സാത്ത്വിക ഭാവങ്ങളാൽ ദേവത്വം ലഭിക്കുന്നു; രാജസ ഭാവങ്ങളാൽ മനുഷ്യജന്മം; താമസ ഭാവങ്ങളാൽ സ്ഥാവരയോനിയിൽ പതനം സംഭവിക്കുന്നു.

Verse 70

बुद्ध्याद्यैरेव मुक्तिः स्यादेतैरेव च यातना

ബുദ്ധി മുതലായ ഈ തത്ത്വങ്ങളാൽ തന്നെയാണ് നിശ്ചയമായി മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നത്; അതേ തത്ത്വങ്ങൾ വികൃതമായാൽ യാതനയും ദുഃഖവും ജനിക്കുന്നു.

Verse 71

अमीषां चाप्य भावे वै न किंचिदुपपद्यते । कलादो हि कलादीनां सुवर्णं शोधयेद्यथा

ഇവയുടെ അഭാവത്തിൽ സത്യത്തിൽ ഒന്നും യഥാവിധിയായി സിദ്ധിക്കുകയില്ല. എങ്ങനെ കസൗടിയും ശോധനക്രിയയും സ്വർണ്ണത്തെയും അതിലെ മിശ്രധാതുക്കളെയും ശുദ്ധീകരിക്കുമോ, അതുപോലെ ഉയർന്ന തത്ത്വം താഴ്ന്ന തത്ത്വങ്ങളെ പരിശുദ്ധമാക്കുന്നു.

Verse 72

तथा रजस्तमश्चैव संशोध्ये सात्त्विकैर्गुणैः । अस्मादेव गुणानां च समवायादनादिजात्

അതുപോലെ രജസ്സും തമസ്സും സാത്ത്വികഗുണങ്ങളാൽ ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടണം. കാരണം ഈ അനാദി സമവായം (സംയോഗം) മൂലമാണ് ഗുണങ്ങളുടെ പരസ്പര സംകരം ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.

Verse 73

सुखिनो दुःखिनश्चैव प्राणिनः शास्त्रदर्शिनः । अष्टाविंशतिलक्षैश्च गुणमेकैकमीश्वरः

ജീവികൾ സുഖികളും ദുഃഖികളും ആകുകയും, ശാസ്ത്രോപദേശത്തെ ദർശിച്ചു ഗ്രഹിക്കുന്നവരായും കാണപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ ഈശ്വരൻ ഓരോ ഗുണത്തെയും ഇരുപത്തെട്ട് ലക്ഷം എന്ന അളവിൽ (വ്യാപകമായി) വിഭജിച്ചു.

Verse 74

व्यभजच्चतुरा शीतिलक्षास्ता जीवयोनयः । सकाशान्मनसस्तद्वदात्मनः प्रभवंति हि

പിന്നീട് അദ്ദേഹം ആ ജീവയോനികളെ എൺപത്തിനാല് ലക്ഷം ആയി വിഭജിച്ചു. അവ മനസ്സിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ നിന്ന്—അതുപോലെ ആത്മാവിൽ നിന്നുമാണ്—നിശ്ചയമായി ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.

Verse 75

ईश्वरांशाश्च ते सर्वे मोहिताः प्राकृतैर्गुणैः । क्लेशानासादयंत्येव यथैवाधिकृता विभोः

അവർ എല്ലാവരും ഈശ്വരാംശങ്ങളാണ്; എങ്കിലും പ്രകൃതിഗുണങ്ങളാൽ മോഹിതരാകുന്നു. വിഭുവിന്റെ നിയോഗപ്രകാരം അവർ നിർബന്ധമായി ക്ലേശങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു.

Verse 76

अन्नानां पयसां चापि जीवानां चाथ श्रेयसे । मानुष्यमाहुस्तत्त्वज्ञाः शिवभावेन भावितम्

അന്നത്തിനും പാലിനും സകല ജീവികൾക്കും ശ്രേയസ്സിനായി തത്ത്വജ്ഞർ പറയുന്നു—ശിവഭാവം നിറഞ്ഞ മനുഷ്യജന്മം തന്നെയാണ് പരമ ശ്രേയസ്കരം.

Verse 77

नंदभद्र उवाच । एवमेतत्किं तु भूयः प्रक्ष्याम्येतन्महामते । ईश्वराः सर्वदातारः पूज्यंते यैश्च देवताः

നന്ദഭദ്രൻ പറഞ്ഞു—അങ്ങനെ തന്നേ; എങ്കിലും, ഹേ മഹാമതേ, ഞാൻ വീണ്ടും ചോദിക്കുന്നു. ഈശ്വരന്മാർ സർവദാതാക്കളായാൽ ദേവതകളെ ആരാണ് പൂജിക്കുന്നത്?

Verse 78

स्वभक्तांस्तान्न दुःखेभ्यः कस्माद्रक्षंति मानवान् । विशेषात्केपि दृश्यंते दुःखमग्नाः सुरान्रताः

സ്വഭക്തരായ മനുഷ്യരെ ദേവതകൾ ദുഃഖങ്ങളിൽ നിന്ന് എന്തുകൊണ്ട് രക്ഷിക്കുന്നില്ല? പ്രത്യേകിച്ച്, ചിലർ ദേവവ്രതങ്ങളിൽ നിരതരായിട്ടും ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയതായി കാണപ്പെടുന്നു.

Verse 79

इति मे मुह्यते बुद्धिस्त्वं वा किं बाल मन्यसे

ഇങ്ങനെ എന്റെ ബുദ്ധി മോഹിതമാകുന്നു; പറയുക ബാലകാ, നീ ഇതിനെക്കുറിച്ച് എന്ത് വിചാരിക്കുന്നു?

Verse 80

बाल उवाच । अशुचिश्च शुचिश्चापि देवभक्तो द्विधा स्मृतः । कर्मणा मनसा वाचा तद्रतो भक्त उच्यते

ബാലൻ പറഞ്ഞു—ദേവഭക്തൻ രണ്ടുവിധം എന്നു സ്മൃത: അശുചിയും ശുചിയും. കർമ്മം, മനസ്സ്, വാക്ക് എന്നിവകൊണ്ട് അവനിൽ തന്നെ നിരതനായവൻ സത്യഭക്തൻ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 81

अशुचिर्देवताश्चैव यदा पुजयते नरः । तदा भूतान्या विशंति स च मुह्यति तत्क्षणात्

അശുചിയായ മനുഷ്യൻ ദേവതകളെ പൂജിക്കുമ്പോൾ, ഭൂതങ്ങൾ അവനിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു; അവൻ അതേ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ മോഹിതനാകുന്നു.

Verse 82

विमूढश्चाप्टयकार्याणि तानि तानि निषेवते । ततो विनश्यति क्षिप्रं नाशुचिः पूजयेत्ततः । शुचिर्वाभ्यर्चयेद्यश्च तस्य चेदशुभं भवेत्

മോഹിതനായി അവൻ പലവിധ അകാര്യങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുന്നു; അതിനാൽ അവൻ വേഗത്തിൽ നശിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് അശുചി വ്യക്തി പൂജ ചെയ്യരുത്. എന്നാൽ ശുചിയായി സമ്യകമായി അർച്ചന ചെയ്യുന്നവനിലും എന്തെങ്കിലും അശുഭം സംഭവിച്ചാൽ—

Verse 83

तस्य पूर्वकृतं व्यक्तं कर्मणां कोटि मुच्यते । महेश्वरो ब्रह्महत्याभयाद्यत्र ततस्ततः

അവന്റെ മുൻകൃത കർമ്മങ്ങളുടെ വ്യക്തഫലങ്ങൾ—കോടിക്കണക്കിന് കർമ്മഫലങ്ങളുപോലെ—ക്ഷയിക്കുന്നു. മഹേശ്വരൻ അവിടെ തന്നേ ആ ക്ഷണത്തിൽ ബ്രഹ്മഹത്യാദി ഭയങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 84

सस्नौ तीर्थेषु कस्माच्च इतरो मुच्यते कथम् । अम्बरीषसुतां हृत्वा पर्वतान्नारदात्तथा

തീർത്ഥങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്തിട്ടും ദുഃഖം എന്തുകൊണ്ട് നിവൃത്തിയാകുന്നില്ല? മറ്റൊരാൾ എങ്ങനെ മോചിതനാകുന്നു? അംബരീഷന്റെ പുത്രിയെ പർവതത്തിൽ നിന്ന് അപഹരിച്ച്, നാരദനിൽ നിന്നുമെങ്ങനെ കേട്ടതുപോലെ—

Verse 85

सीतापहारमापेदे रामोऽन्यो मुच्यते कथम् । ब्रह्मापि शिरसश्छेदं कामयित्वा सुतामगात्

സീതാപഹരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ക്ലേശം രാമനും അനുഭവിച്ചു; പിന്നെ മറ്റൊരാൾ എങ്ങനെ മോചിതനാകും? ബ്രഹ്മാവും ശിരഛേദം ആഗ്രഹിച്ച് സ്വന്തം പുത്രിയെ പിന്തുടർന്നു.

Verse 86

इंद्रचंद्ररविविष्णुप्रमुखाः प्राप्नुयुः कृतम् । तस्मादवश्यं च कृतं भोज्यमेव नरैः सदा

ഇന്ദ്രൻ, ചന്ദ്രൻ, രവി (സൂര്യൻ), വിഷ്ണു മുതലായ പ്രമുഖരും തങ്ങളുടെ കൃതകർമ്മഫലം പ്രാപിക്കുന്നു; അതിനാൽ മനുഷ്യർ ചെയ്തതു നിർബന്ധമായി എപ്പോഴും അനുഭവിക്കേണ്ടതുതന്നെ.

Verse 87

मुच्यते कोऽपि स्वकृतान्नैवेति श्रुतिनिर्णयः । किं तु देवप्रसादेन लभ्यमेकं सुरव्रतैः

സ്വകൃതകർമ്മത്തിൽ നിന്ന് ആരും മോചിതനാകുന്നില്ല—ഇതാണ് ശ്രുതിയുടെ നിർണ്ണയം; എന്നാൽ ദേവപ്രസാദത്താൽ ഒരു നന്മ (ഉദ്ധാരം/ശ്രേയസ്) ദൈവവ്രതനിഷ്ഠർക്കു ലഭിക്കുന്നു.

Verse 88

बहुभिर्जन्मभिर्भोज्यं भुज्येतैकेन जन्मना । तच्च भुक्त्वात तस्त्वर्थो भवेदिति विनिश्चयः

പല ജന്മങ്ങളിൽ അനുഭവിക്കേണ്ടത് ഒരേ ജന്മത്തിൽ അനുഭവിക്കാം; അത് അനുഭവിച്ച് കർമ്മഫലഭോഗം ക്ഷയിച്ചാൽ, പിന്നെ യഥാർത്ഥ ലക്ഷ്യം വ്യക്തമാകുന്നു—ഇതാണ് നിശ്ചയം.

Verse 89

ये तप्यंते गतैः पापैः शुचयो देवताव्रताः । इह ते पुत्रपौत्रैश्च मोदंतेऽमुत्र चेह च

പാപങ്ങൾ നീങ്ങി ശുദ്ധരായി, ദേവതാവ്രതങ്ങളിൽ നിഷ്ഠയോടെ തപസ്സു ചെയ്യുന്നവർ—ഇവിടെ പുത്രപൗത്രന്മാരോടൊപ്പം ആനന്ദിക്കുന്നു; പരലോകത്തിലും, അവിടെയും ഇവിടെയും ഇരുവിടത്തും ഹർഷിക്കുന്നു.

Verse 90

तस्माद्देवाः सदा पूज्याः शुचिभिः श्रद्धयान्वितैः । प्रकृतिः शोधनीया च स्ववर्णोदितकर्मभिः

അതുകൊണ്ട് ശുചിത്വവും ശ്രദ്ധയും ഉള്ളവർ സദാ ദേവന്മാരെ പൂജിക്കണം; കൂടാതെ സ്വവർണ്ണത്തിൽ വിധിക്കപ്പെട്ട കര്‍മ്മങ്ങളാൽ സ്വന്തം പ്രകൃതിയെ ശുദ്ധീകരിക്കണം.

Verse 91

स्वनुष्ठितोऽपि धर्मः स्यात्क्लेशायैव विनाशिवम् । दुराचारस्य देवोपि प्राहेति भगवान्हरः

ദുരാചാരമുള്ളവന്‍ ആചരിച്ച ധര്‍മ്മവും ക്ലേശത്തിനേ കാരണമാകുന്നു; ശുഭഫലം നല്‍കുന്നില്ല—എന്ന് ഭഗവാന്‍ ഹരന്‍ പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 92

भोक्तव्यं स्वकृतं तस्मात्पूजनीयः सदाशिवः । स्वाचारेण परित्याज्यौ रागद्वेषाविदं परम्

അതുകൊണ്ട് സ്വന്തം കൃതകര്‍മ്മഫലം അവശ്യം അനുഭവിക്കണം; സദാശിവന്‍ പൂജ്യനാണ്. സ്വാചാരത്തിലൂടെ രാഗദ്വേഷങ്ങളെ ഉപേക്ഷിക്കണം—ഇതാണ് പരമോപദേശം.

Verse 93

नन्दभद्र उवाच । शुद्धप्रज्ञ किमेतच्च पापिनोऽपि नरा यदा । मोदमानाः प्रदृश्यन्ते दारैरपि धनैरपि

നന്ദഭദ്രന്‍ പറഞ്ഞു—ഹേ ശുദ്ധപ്രജ്ഞേ! ഇതെന്താണ്? പാപികളായ മനുഷ്യരും ചിലപ്പോള്‍ ഭാര്യകളോടും ധനത്തോടും കൂടി ആനന്ദത്തോടെ കാണപ്പെടുന്നതെങ്ങനെ?

Verse 94

बाल उवाच । व्यक्तं तैस्तमसा दत्तं दानं पूर्वेषु जन्मसु । रजसा पूजितः शंभुस्तत्प्राप्तं स्वकृतं च तैः

ബാലന്‍ പറഞ്ഞു—വ്യക്തമായി, അവർ മുന്‍ജന്മങ്ങളില്‍ തമോഗുണത്തിന്റെ സ്വാധീനത്തിലും ദാനം ചെയ്തു; രജോഗുണത്തിന്റെ സ്വാധീനത്തില്‍ ശംഭുവിനെ പൂജിച്ചു. അതിനാല്‍ സ്വന്തം കൃതകര്‍മ്മഫലമേ അവര്‍ക്ക് ലഭിച്ചു.

Verse 95

किं तु यत्तमसा कर्म कृतं तस्य प्रभावतः । धर्माय न रतिर्भूयात्ततस्तेषां विदांवर

എന്നാൽ തമോഗുണത്തിന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ ചെയ്ത കർമങ്ങളുടെ ഫലമായി അവരുടെ ഹൃദയത്തിൽ ധർമ്മത്തിൽ വീണ്ടും രതി ഉദിക്കുന്നില്ല; അതുകൊണ്ട്, ഹേ വിദ്യാവരാ।

Verse 96

भुक्त्वा पुण्यफलं याति नरकं संशयः । अस्मिंश्च संशये प्रोक्तं मार्कंडेयेन श्रूयते

പുണ്യഫലം അനുഭവിച്ച ശേഷം അവൻ നരകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു—ഇതാണ് സംശയം. ഈ സംശയത്തെക്കുറിച്ച് മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞ വചനം പ്രാമാണ്യോപദേശമായി കേൾക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 97

इहैवैकस्य नामुत्र अमुत्रैकस्य नो इह । इह चामुत्र चैकस्य नामुत्रैकस्य नो इह

ഒരുവർക്കു ഫലം ഇഹലോകത്തിൽ മാത്രം, പരലോകത്തിൽ അല്ല; മറ്റൊരുവർക്കു പരലോകത്തിൽ മാത്രം, ഇവിടെ അല്ല. ഒരുവർക്കു ഇവിടെക്കും അവിടേക്കും ഇരുവിടത്തും; മറ്റൊരുവർക്കു അവിടെയും ഇവിടെയും ഒന്നുമില്ല.

Verse 98

पूर्वोपात्तं भवेत्पुण्यं भुक्तिर्नैवार्जयन्त्यपि । इह भोगः स वै प्रोक्तो दुर्भगस्याल्पमेधसः

മുമ്പ് സമ്പാദിച്ച പുണ്യമാണ് അനുഭവിക്കപ്പെടുന്നത്; വെറും ഭോഗം പുതിയ പുണ്യം ഉണ്ടാക്കുന്നില്ല. ഇഹലോകഭോഗം ദുര്ഭാഗ്യനും അൽപബുദ്ധിയുമുള്ളവന്റേതെന്നു പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 99

पूर्वोपात्तं यस्य नास्ति तपोभिश्चार्जयत्यपि । परलोके तस्य भोगो धीमतः स क्रियात्स्फुटम्

ആർക്കും മുൻസഞ്ചിത പുണ്യം ഇല്ലെങ്കിലും, തപസ്സിലൂടെ അത് സമ്പാദിക്കുന്നുവെങ്കിൽ—ആ ധീമാന്റെ ഭോഗം പരലോകത്തിൽ അവന്റെ കർമഫലമായി വ്യക്തമായി ഉദിക്കുന്നു.

Verse 100

पूर्वोपात्तं यस्य नास्ति पुण्यं चेहापि नार्जयेत् । ततश्चोहामुत्र वापि भो धिक्तं च नराधमम्

ആർക്കും മുൻസഞ്ചിത പുണ്യം ഇല്ലാതെയും ഇഹലോകത്തും പുണ്യം സമ്പാദിക്കാതെയും ഇരിക്കുന്നുവോ, അവൻ ഇഹത്തിലോ പരത്തിലോ—നിശ്ചയമായും ധിക്കാരാർഹനായ നരാധമൻ ആകുന്നു.

Verse 101

इति ज्ञात्वा महाभागत्यक्त्वा शल्यानि कृत्स्नशः । भज रुद्रं वर्णधर्मं पालयास्मात्परं न हि

ഹേ മഹാഭാഗ! ഇതറിഞ്ഞ്, അന്തസ്സിലെ എല്ലാ ശല്യങ്ങളും (മുള്ളുകളും) പൂർണ്ണമായി ഉപേക്ഷിക്കൂ. രുദ്രനെ ഭജിക്കൂ, നിന്റെ വർണ്ണധർമ്മം പാലിക്കൂ—ഇതിൽപ്പരം ഒന്നുമില്ല.

Verse 102

योहि नष्टेष्वभीष्टेषु प्राप्तेष्वपि च शोचति । तृप्येत वा भवेद्बन्धो निश्चितं सोऽन्यजन्मनः

ഇഷ്ടവസ്തുക്കൾ നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ ദുഃഖിക്കുന്നവനും, ലഭിച്ചാലും ദുഃഖിക്കുന്നവനും—തൃപ്തനായാലും ബന്ധിതനായാലും—നിശ്ചയമായി മറ്റൊരു ജന്മത്തോട് ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു.

Verse 103

नन्दभद्र उवाच । नमस्तुभ्यमबालाय बालरूपाय धीमते । को भवांस्तत्त्वतो वेत्तुमिच्छामि त्वां शुचिस्मितम्

നന്ദഭദ്രൻ പറഞ്ഞു—നമസ്കാരം! നിങ്ങൾ ബാലനല്ല; എങ്കിലും ബാലരൂപത്തിൽ ദീപ്തനാണ്, ധീമാനുമാണ്. നിങ്ങൾ തത്ത്വത്തിൽ ആരാണ്? ഹേ ശുചിസ്മിതാ, നിങ്ങളെ യഥാർത്ഥമായി അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 104

बहवोऽपि मया वृद्धा दृष्टाश्चोपासिताः सदा । तेषामीदृशका बुद्धिर्न दृष्टा न श्रुतामया

ഞാൻ അനേകം വൃദ്ധരെ കണ്ടിട്ടുണ്ട്; എപ്പോഴും അവരെ സേവിക്കുകയും ഉപാസിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ അവരിൽ ഇത്തരമൊരു ബുദ്ധി ഞാൻ കണ്ടിട്ടില്ല, കേട്ടിട്ടില്ലയും.

Verse 105

येन मे जन्मसंदेहा नाशिता लीलयैव च । तस्मात्सामान्यरूपस्त्वं निश्चितं न मतं मम

എന്റെ ജന്മത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സംശയങ്ങൾ നീ ലീലായായി തന്നെ നീക്കിയതിനാൽ, നീ സാധാരണസ്വഭാവക്കാരനല്ല—ഇതാണ് എന്റെ ഉറച്ച നിശ്ചയം.

Verse 106

बाल उवाच । महदेतत्समाख्येयमेकाग्रः श्रृणु तत्त्वतः । इतः सप्ताधिके चापि सप्तमे जन्मनि त्वहम्

ബാലൻ പറഞ്ഞു—ഇത് പറയേണ്ട മഹത്തായ വൃത്താന്തമാണ്; ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ തത്ത്വമായി കേൾക്കുക. ഇതിന് ശേഷം എണ്ണിയാൽ ഏഴാം ജന്മത്തിൽ ഞാൻ…

Verse 107

वैदिशे नगरे विप्रो नाम्नाऽसं धर्मजालिकः । वेदवेदांगतत्त्वत्रः स्मृतिशास्त्रार्थविद्वरः

വൈദീശ നഗരത്തിൽ ഞാൻ ‘ധർമജാലിക’ എന്ന പേരുള്ള ഒരു ബ്രാഹ്മണനായിരുന്നു—വേദവും വേദാംഗങ്ങളും തത്ത്വമായി അറിഞ്ഞവൻ, സ്മൃതി-ശാസ്ത്രാർത്ഥങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠ പണ്ഡിതൻ.

Verse 108

व्याख्याता धर्मशास्त्राणां यथा साक्षाद्बृहस्पतिः । किं त्वहं विविधान्धर्माल्लोंकानां वर्णये भृशम्

ഞാൻ ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങളുടെ വ്യാഖ്യാതാവായി, സാക്ഷാൽ ബൃഹസ്പതിയെപ്പോലെ തന്നെ നടിച്ചു; എങ്കിലും ജനങ്ങളോട് പലവിധ ‘ധർമ്മങ്ങൾ’ ഉച്ചത്തിൽ പ്രസംഗിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 109

स्वयं चातिदुराचारः पापिनामपि पापराट् । मंसाशी मद्यसेवी च परदाररतः सदा

സത്യത്തിൽ ഞാൻ തന്നെ അത്യന്തം ദുരാചാരിയായിരുന്നു—പാപികളിലും പാപരാജൻ. ഞാൻ മാംസാഹാരി, മദ്യസേവി, എന്നും പരസ്ത്രീരതനായിരുന്നു.

Verse 110

असत्यभाषी दम्भीच सदा धर्मध्वजी खलः । लोभी दुरात्मा कथको न कर्ता कर्हिचित्क्वचित्

ഞാൻ അസത്യഭാഷിയും ദംഭിയും ആയിരുന്നു—എപ്പോഴും ‘ധർമ്മ’ധ്വജം ഉയർത്തിയ ദുഷ്ടൻ. ലോഭിയും ദുർമനസ്സും ഉള്ള ഞാൻ വാക്കുകളുടെ പ്രസംഗകൻ മാത്രം; ഒരിക്കലും എവിടെയും കർത്താവല്ല.

Verse 111

यस्माज्जालिकवज्जालं लोकेभ्योऽहं क्षिपामि च । तत्त्वज्ञा मां ततः प्राहुर्धर्मजालिक इत्युत

വലവീശുന്നവനെപ്പോലെ ഞാൻ ജനങ്ങളിലേക്കു വല എറിഞ്ഞതിനാൽ, തത്ത്വജ്ഞർ എന്നെ ‘ധർമ്മജാലികൻ’—ധർമ്മത്തിന്റെ പേരിൽ വല നെയ്യുന്നവൻ—എന്നു വിളിച്ചു.

Verse 112

सोऽहं तैर्बहुभिश्चीर्णैः पातकैरंत आगते । मृतो गतो यमस्थानं पातितः कूटशाल्मलीम्

ഇങ്ങനെ അനേകം പാപങ്ങൾ ചെയ്ത ശേഷം, അന്ത്യം വന്നപ്പോൾ ഞാൻ മരിച്ച് യമസ്ഥാനത്തേക്ക് പോയി ‘കൂടശാല്മലീ’ എന്ന നരകത്തിലേക്ക് തള്ളപ്പെട്ടു.

Verse 113

यमदुतैस्ततः कृष्टः स्मार्यमामः स्वचेष्टितम् । खड्गैश्च कृत्यमानोऽहं जीवामि प्रमियामि च

പിന്നീട് യമദൂതന്മാർ എന്നെ വലിച്ചിഴച്ച് കൊണ്ടുപോയി; എന്റെ സ്വന്തം കൃത്യങ്ങൾ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. വാളുകളാൽ വെട്ടിക്കൊണ്ടിരിക്കെ ഞാൻ മരിക്കുകയും വീണ്ടും ജീവിക്കുകയും ചെയ്തു—വീണ്ടും വീണ്ടും.

Verse 114

आत्मानं बहुधा निंदञ्छाश्वतीर्न्यवसं समाः । नरके या मतिर्भूयाद्धर्मं प्रति प्रपीडतः

എന്നെ ഞാൻ പലവിധം കുറ്റപ്പെടുത്തി, നരകത്തിൽ അനന്ത വർഷങ്ങൾ പാർത്തു; ധർമ്മത്തെ പീഡിപ്പിക്കുന്നവന് ഇത്തരമൊരു ഗതി വീണ്ടും വീണ്ടും വരും.

Verse 115

सा चेन्मुहूर्तमात्रं स्यादपि धन्यस्ततः पुमान् । नमोनमः कर्मभूम्यै सुकृतं दुष्कृतं च वा

ധർമ്മത്തിലേക്കുള്ള ഉണർവ് ഒരു മുഹൂർത്തമാത്രം പോലും ഉദിച്ചാൽ ആ പുരുഷൻ സത്യമായി ധന്യൻ. പുണ്യവും പാപവും ചെയ്യാൻ കഴിയുന്ന ഈ കർമ്മഭൂമിക്ക് നമോ നമഃ।

Verse 116

यस्यां मुहूर्तमात्रेण युगैरपि न नश्यति । ततो विपश्चिज्जनको मोक्षयामास नारकात्

ആ കർമ്മഭൂമിയിൽ ഒരു മുഹൂർത്തത്തിൽ ചെയ്ത കർമ്മം യുഗങ്ങളായാലും നശിക്കുകയില്ല. അതുകൊണ്ട് പ്രാജ്ഞനായ ജനകൻ നരകത്തിൽ നിന്ന് മോചനം വരുത്തി।

Verse 117

तैः सहाहं प्रमुक्तश्च कथंचिदवपीडितः । स्थाणुत्वमनुभूयाथ क्लेशानासाद्य भूरिशः

അവരോടൊപ്പം ഞാനും മോചിതനായി, എങ്കിലും ഏതോ വിധത്തിൽ പീഡിതനായിരുന്നു. പിന്നെ സ്ഥാണുത്വം അനുഭവിച്ച് അനവധി ക്ലേശങ്ങൾ നേരിട്ടു।

Verse 118

कीटोहमभवं पश्चात्तीरे सारस्वते शुभे । तत्र मार्गे सुखमिव संसुप्तोहं यदृच्छया

അതിന് ശേഷം ഞാൻ സരസ്വതിയുടെ ശുഭ തീരത്ത് ഒരു കീടമായി. അവിടെ വഴിയിൽ യാദൃശ്ചികമായി സുഖമായി ഉറങ്ങുന്നതുപോലെ കിടന്നിരുന്നു।

Verse 119

आगच्छतो रथस्यास्य शब्दमश्रौषमुन्नतम् । तं मेघनिनदं श्रुत्वा भीतोहं सहसा जवात्

അടുത്തുവരുന്ന ഈ രഥത്തിന്റെ ഉയർന്ന ശബ്ദം ഞാൻ കേട്ടു. മേഘഗർജ്ജനസദൃശമായ ആ നാദം കേട്ട് ഞാൻ പെട്ടെന്ന് ഭയന്ന് വേഗത്തിൽ ഓടി മാറി।

Verse 120

मार्गमुत्सृज्य दूरेण प्रपलायनमाचरम् । एतस्मिन्नंतरे व्यासस्तत्र प्राप्तो यदृच्छया

വഴി വിട്ട് ഞാൻ വളരെ ദൂരേക്ക് ഓടി രക്ഷപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. അതിനിടയിൽ യാദൃച്ഛികമായി അവിടെ വ്യാസമുനി എത്തിച്ചേർന്നു.

Verse 121

स मामपश्यत्त्रस्तं च कृपया संयुतो मुनिः । यन्मया सर्वलोकानां नानाधर्माः प्रकीर्तिताः

ആ മുനി കരുണയോടെ എന്നെ ഭീതനായതായി കണ്ടു—സകല ലോകങ്ങളുടെയും നാനാധർമങ്ങൾ പ്രസ്താവിച്ചവൻ തന്നെയായിരുന്നു അദ്ദേഹം.

Verse 122

विप्रजन्मनि तस्यैव प्रभावाद्व्याससंगमः । ततः सर्वरुतज्ञो मां प्राहार्च्यः कीटभाषया

അതേ ബ്രാഹ്മണജന്മത്തിലെ പുണ്യപ്രഭാവം കൊണ്ടു എനിക്ക് വ്യാസമുനിയുമായി സംഗമം ലഭിച്ചു. തുടർന്ന് സർവ്വധ്വനി-ഭാഷാജ്ഞനായ പൂജ്യൻ എന്നോട് കീടഭാഷയിൽ സംസാരിച്ചു.

Verse 123

किमेवं नश्यसे कीट कस्मान्मृत्योर्बिभेषि च । अहो समुचिता भीतिर्मनुष्यस्य कुतस्तव

“ഹേ കീടമേ! നീ ഇങ്ങനെ എന്തിന് നശിക്കുന്നു, മരണത്തെ എന്തിന് ഭയപ്പെടുന്നു? അഹോ, ഇത്തരമൊരു ഭയം മനുഷ്യനു യുക്തം—നിനക്കത് എങ്ങനെ?”

Verse 124

इत्युक्तो मतिमान्पूर्वपुण्याद्व्यासं तदोचिवान् । न मे भयं जगद्वंद्य मृत्योरस्मात्कथंचन

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഞാൻ—പൂർവ്വപുണ്യത്താൽ വിവേകവാനായി—വ്യാസമുനിയോട് പറഞ്ഞു: “ഹേ ജഗദ്വന്ദ്യാ! ഈ മരണത്തെക്കുറിച്ച് എനിക്ക് യാതൊരു ഭയവും ഇല്ല.”

Verse 125

एतदेव भयं मान्य गच्छेयमधमां गतिम् । अस्या अपि कुयोनेश्च संत्यन्याः कोटिशोऽधमाः

ഹേ മാന്യനേ! എനിക്ക് ഇതേ ഭയമാണ്—ഞാൻ ഇനിയും അധമഗതിയിലേക്കു പോകുമോ എന്നു. ഈ കുയോനിക്കു താഴെയും കോടിക്കണക്കിന് അത്യന്തം നീച ജന്മങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു.

Verse 126

तासु गर्भादिकक्लेशभीतस्त्रस्तोऽस्मि नान्यथा

ആ ജന്മങ്ങളിൽ ഗർഭവാസം മുതലായ ക്ലേശങ്ങൾ കൊണ്ടു ഞാൻ ഭീതനും വിറയലോടെയും ആകുന്നു; മറ്റൊരു കാരണമില്ല.

Verse 127

व्यास उवाच । मा भयं कुरु सर्वाभ्यो योनिभ्यश्च चिरादिव । मोक्षयिष्यामि ब्राह्मण्यं प्रापयिष्यामि निश्चितम्

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ഭയപ്പെടേണ്ട; എല്ലാ യോനികളിൽ നിന്നുമുള്ള, ദീർഘകാല ഭയംപോലെയുള്ളതിൽ നിന്നുമുള്ള ഭയം വിട്ടുകളയുക. ഞാൻ നിന്നെ മോചിപ്പിച്ച് നിശ്ചയമായി ബ്രാഹ്മണ്യസ്ഥാനത്തിലേക്കു എത്തിക്കും.

Verse 128

इत्युक्तोहं कालियेन तं प्रणम्य जगद्गुरुम् । मार्गमागत्य चक्रेण पीडितो मृत्युमागमम्

കാലിയൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഞാൻ ആ ജഗദ്ഗുരുവിനെ പ്രണമിച്ചു; പിന്നെ വഴിയിൽ മടങ്ങിവരുമ്പോൾ ചക്രത്തിന്റെ പീഡനത്തിൽ പെട്ട് ഞാൻ മരണത്തെ പ്രാപിച്ചു.

Verse 129

ततः काकश्रृगालादियोनिष्वस्मि यदाऽभवम् । तदातदा समागम्य व्यासो मां स्मारयच्च तत्

അതിനുശേഷം ഞാൻ കാക്ക, കുറുനരി മുതലായ യോനികളിൽ ജനിച്ചപ്പോൾ, അപ്പോഴപ്പോഴായി വ്യാസൻ വന്ന് ആ (രക്ഷാകര) വചനത്തെ എനിക്ക് ഓർമ്മിപ്പിച്ചു.

Verse 130

ततो बहुविधा योनीः परिक्रम्यास्मि कर्षितः । ब्राह्मणस्य च गेहेस्यां योनौ जातोऽतिदुःखितः

അപ്പോൾ ഞാൻ പലവിധ യോനികളിലൂടെ അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞ് ദുഃഖത്തിൽ ക്ഷീണിച്ചു; ബ്രാഹ്മണന്റെ വീട്ടിൽ ജനിച്ചിട്ടും ആ ജന്മത്തിൽ തന്നേ അത്യന്തം പീഡിതനായി।

Verse 131

ततो जन्मप्रभृत्यस्मि पितृभ्यां परिवर्जितः । गलत्कुष्ठी महापीडामेतां योऽनुभवामि च

പിന്നെ ജനനം മുതലേ മാതാപിതാക്കൾ എന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചു; ക്ഷയിപ്പിക്കുന്ന കുഷ്ഠരോഗം ബാധിച്ച് ഈ മഹാപീഡ ഞാൻ സഹിക്കുന്നു।

Verse 132

ततो मां पंचमे वर्षे व्यास आगत्य जप्तवान् । कर्णे सारस्वतं मंत्रं तेनाहं संस्मरामि च

പിന്നെ എന്റെ അഞ്ചാം വയസ്സിൽ വ്യാസൻ വന്ന് എന്റെ ചെവിയിൽ സാരസ്വത മന്ത്രം ജപിച്ചു; അതിനാൽ ഞാൻ (പവിത്ര ഉപദേശം) സ്മരിക്കാൻ കഴിയും।

Verse 133

अनधीतानि शास्त्राणि वेदान्धर्मांश्च कृत्स्नशः । उक्तं व्यासेन चेदं मे गच्छ क्षेत्रं गुहस्य च । तत्र त्वं नंदभद्रं च आश्वासयमहामतिम्

ഞാൻ ശാസ്ത്രങ്ങളും വേദധർമ്മങ്ങളും പൂർണ്ണമായി പഠിച്ചിരുന്നില്ലെങ്കിലും, വ്യാസൻ എന്നോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു— “ഗുഹയുടെ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പോകുക; അവിടെ മഹാമതി നന്ദഭദ്രനെ ആശ്വസിപ്പിക്കുക।”

Verse 134

त्यत्क्वा बहूदके प्राणानस्थिक्षेपं महीजले । काराय्य त्वं ततो भावी मैत्रेय इति सन्मुनिः

“ആഴമുള്ള ജലത്തിൽ പ്രാണം ത്യജിച്ച്, ഭൂമിയിലെ ജലത്തിൽ അസ്ഥിവിസർജനം നടത്തിച്ച്, പിന്നെ നീ ‘മൈത്രേയൻ’ ആകും”— എന്ന് സന്മുനി അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 135

गमिष्यसि ततो मोक्षमिति मां व्यास उक्तवान् । आगतश्च ततश्चात्र वाहीकेभ्योऽयोऽतिक्लेशतः

“അതിനുശേഷം നീ മോക്ഷം പ്രാപിക്കും” എന്നു വ്യാസമുനി എന്നോടു പറഞ്ഞു. പിന്നെ വാഹീകർ കൈകളാൽ അത്യന്തം ക്ലേശം അനുഭവിച്ച് ഞാൻ ഇവിടെ എത്തി.

Verse 136

इति ते कथितं सर्वमात्मनश्चरितं मया । पापमेवंविधं कष्टं नंदभद्र सदा त्यज

ഇങ്ങനെ ഞാൻ എന്റെ മുഴുവൻ ആത്മചരിതം നിന്നോട് പറഞ്ഞു. അതിനാൽ, ഹേ നന്ദഭദ്രാ, എപ്പോഴും പാപം ഉപേക്ഷിക്ക; ഇത്തരത്തിലുള്ള കഠിന ദുഃഖം പാപത്തിൽ നിന്നാണ് ജനിക്കുന്നത്.

Verse 137

नंदभद्र उवाच । अहो महाद्भुतं तुभ्यं चरितं येन मे हृदि । भूयः शतगुणं जातं धर्मायदृढमानसम्

നന്ദഭദ്രൻ പറഞ്ഞു—അഹോ! നിന്റെ ചരിതം മഹാദ്ഭുതം. അത് കേട്ടപ്പോൾ എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ധർമ്മത്തോടുള്ള ശതഗുണ ദൃഢനിശ്ചയം ജനിച്ചു.

Verse 138

किं तु त्वयोक्तधर्मस्य कर्तुकामोस्मि निष्कृतिम् । धर्मं स्मर भवांस्तस्मात्किंचिदादिश निश्चितम्

എന്നാൽ നീ പറഞ്ഞ ധർമ്മത്തിനനുസരിച്ച് ഞാൻ പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധർമ്മം സ്മരിച്ച് എനിക്ക് ഒരു നിശ്ചിത ഉപദേശം നൽകുക—ഞാൻ പിന്തുടരേണ്ട മാർഗം.

Verse 139

बाल उवाच । अत्र तीर्थे च सप्ताहं निराहारस्त्वहं स्थितः । सूर्यमंत्राञ्जमिष्यामि त्यक्ष्यामि च ततस्त्वसून्

ബാലൻ പറഞ്ഞു—ഈ തീർത്ഥത്തിൽ ഞാൻ ഒരു ആഴ്ച നിരാഹാരമായി നില്ക്കും. സൂര്യമന്ത്രങ്ങൾ ജപിക്കും; അതിനുശേഷം പ്രാണങ്ങളെ ത്യജിക്കും.

Verse 140

ततो बर्करिकातीर्थे दग्धव्योहं त्वया तटे । अस्थीनि सागरे चापि मम क्षेप्याणि चात्र हि

അപ്പോൾ ബർക്കരികാ-തീർത്ഥത്തിന്റെ തീരത്ത് നീ എന്റെ ദാഹസംസ്കാരം നടത്തണം. എന്റെ അസ്ഥികളും സമുദ്രത്തിൽ വിസർജിക്കണം—ഇതാണ് ഇവിടെ ചെയ്യേണ്ട വിധി.

Verse 141

यदि सापह्नवं चित्तं मय्यतीव तवास्ति चेत् । ततस्त्वां गुरुकार्यार्थमादेक्ष्यामि श्रृणुष्व तत्

എന്നോടുള്ള നിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ സത്യമായ ശ്രദ്ധയും ഭക്തിയും അത്യന്തമായി ഉണ്ടെങ്കിൽ, ഗുരുവിന്റെ ആജ്ഞയായി ചെയ്യേണ്ട കര്‍ത്തവ്യത്തിനായി ഞാൻ നിന്നെ നിയോഗിക്കും—അത് കേൾക്കുക.

Verse 142

अस्मिन्बहूदके तीर्थे यत्र प्राणांस्त्यजाम्यहम् । तत्र मन्नामचिह्नस्ते संस्थाप्यो भास्करो विभुः

ഈ ബഹൂദക തീർത്ഥത്തിൽ, ഞാൻ പ്രാണൻ വിടുന്ന സ്ഥലത്ത്, എന്റെ നാമചിഹ്നമായി സർവ്വശക്തനായ ഭാസ്കരനെ (സൂര്യനെ) സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 143

आरोग्यं धनधान्यं च पुत्रदारादिसंपदः । भास्करो भगवांस्तुष्टो दद्यादेतच्छ्रुतेर्वचः

ആരോഗ്യം, ധന-ധാന്യങ്ങൾ, പുത്ര-ദാരാദി സമ്പത്ത്—ഭഗവാൻ ഭാസ്കരൻ പ്രസന്നനായാൽ ഇവയെല്ലാം ദാനം ചെയ്യുന്നു; ഇതാണ് ശ്രുതി-വചനം.

Verse 144

सविता परमो देवः सर्वस्वं वा द्विजन्मनाम् । वेदवेदांगगीतश्च त्वमप्येनं सदा भज

സവിതാ (സൂര്യൻ) പരമദേവൻ—ദ്വിജന്മാർക്ക് അവൻ തന്നെയാണ് സർവ്വസ്വം. വേദ-വേദാംഗങ്ങളിൽ ഗീതനായവൻ; അതിനാൽ നീയും സദാ അവനെ ഭജിക്കണം.

Verse 145

बहूदकमिदं कुंडं संसेव्यं च सदा त्वया । माहात्म्यमस्य वक्ष्यामि संक्षेपाद्व्यास सूचितम्

ഇത് ബഹൂദക കുണ്ഡമാണ്; നീ ഇതിനെ നിത്യം സേവിച്ചു ആശ്രയിക്കണം. വ്യാസൻ സൂചിപ്പിച്ച ഇതിന്റെ മഹാത്മ്യം ഞാൻ സംക്ഷേപമായി പറയുന്നു.

Verse 146

बहूदके कुंडवरे स्नाति यो विधिवन्नरः । आरोग्यं धनधान्याद्यं तस्य स्यात्सर्वजन्मसु

ഉത്തമമായ ബഹൂദക കുണ്ഡത്തിൽ വിധിപൂർവ്വം സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യന് എല്ലാ ജന്മങ്ങളിലും ആരോഗ്യം, ധനം, ധാന്യം മുതലായ അനുഗ്രഹങ്ങൾ ലഭിക്കും.

Verse 147

बहूदके च यः स्नात्वा सप्तम्यां माघमासके । दद्यात्पिंडं पितॄणां च तेऽक्ष्यां तृप्तिमाप्नुयुः

മാഘമാസത്തിലെ സപ്തമിദിനത്തിൽ ബഹൂദകത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് പിതൃകൾക്ക് പിണ്ഡദാനം ചെയ്യുന്നവൻ മൂലം, ആ പിതൃകൾ അക്ഷയമായ തൃപ്തി പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 148

बहूदकस्य तीरे यः शुचिर्यजति वै क्रतुम् । शतक्रतुफलं तस्य नास्ति काचिद्विचारणा

ബഹൂദകത്തിന്റെ തീരത്ത് ശുചിയായി ക്രതു (യജ്ഞം) അനുഷ്ഠിക്കുന്നവന് നിശ്ചയമായും ശതക്രതുഫലം ലഭിക്കും; ഇതിൽ യാതൊരു സംശയവും ഇല്ല.

Verse 149

अत्र यस्त्यजति प्राणान्बहूदकतटे नरः । मोदते सूर्यलोकेऽसौ धर्मिणां च सुतो भवेत्

ഇവിടെ ബഹൂദകതീരത്ത് പ്രാണത്യാഗം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ സൂര്യലോകത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു; പിന്നെ ധർമ്മികളുടെ പുത്രനായി ജന്മം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 150

बहूदकस्य तीरे च यः कुर्य्याज्जपसाधनम् । सर्वं लक्षगुणं प्रोक्तं जपो होमश्च पूजनम्

ബഹൂദകത്തിന്റെ തീരത്ത് ജപസാധന ചെയ്യുന്നവന്‍, അവിടെ ചെയ്ത ജപം, ഹോമം, പൂജ എന്നിവയെല്ലാം ലക്ഷഗുണഫലപ്രദമെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 151

बहूदकस्य तीरे च द्विजमेकं च भोजयेत् । यो मिष्टान्नेन तस्य स्याद्विप्रकोटिश्च भोजिता

ബഹൂദകത്തിന്റെ തീരത്ത് ഒരൊറ്റ ബ്രാഹ്മണനെയെങ്കിലും ഭോജനിപ്പിച്ചാൽ, മിഷ്ടാന്നം നൽകി തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നതു അവനു കോടി ബ്രാഹ്മണരെ ഭോജനിപ്പിച്ചതിന് തുല്യഫലമാകുന്നു।

Verse 152

बहूदकस्य तीरे या नारी गौरिणिकाः शुभाः । संभोजयति तस्याश्च कुर्यात्सुस्वागतं ह्युमा

ബഹൂദകത്തിന്റെ തീരത്ത് ഗൗരീഭക്തിയുള്ള ശുഭസ്ത്രീ ഭോജനവും അതിഥിസത്കാരവും നടത്തുമ്പോൾ, അവൾക്കു സ്വയം ഉമാദേവി സുസ്വാഗതം അരുളുന്നു।

Verse 153

बहूदकस्य तीरे च यः कुर्याद्योगसाधनम् । षण्मासाभ्यन्तरे सिद्धिर्भवेत्तस्य न संशयः

ബഹൂദകത്തിന്റെ തീരത്ത് യോഗസാധന ചെയ്യുന്നവന്‍ ആറുമാസത്തിനുള്ളിൽ സിദ്ധി ലഭിക്കും; ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 154

बहूदकस्य तीरे च प्रेतानुद्दिश्य दीयते । यत्किंचिदक्षयं तेषामुपतिष्ठेन्न चान्यथा

ബഹൂദകത്തിന്റെ തീരത്ത് പ്രേതങ്ങളെ ഉദ്ദേശിച്ച് എന്തെങ്കിലും ദാനം ചെയ്താൽ, അത് അവർക്കു അക്ഷയമാകുന്നു; അത് തീർച്ചയായും അവരിലേക്കെത്തും, മറ്റെങ്ങനെ ഇല്ല।

Verse 155

स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायः पितृतर्पणम् । कृतं बहूदकतटे सर्वं स्यात्सुमहात्फलम्

സ്നാനം, ദാനം, ജപം, ഹോമം, സ്വാധ്യായം, പിതൃതർപ്പണം—ബഹൂദകയുടെ തീരത്ത് ചെയ്യുന്നതെല്ലാം അത്യന്തം മഹാഫലം നൽകുന്നതാകുന്നു।

Verse 156

त्वयैतद्धृदि संधार्य फलं व्यासेन सूचितम् । बहूदकस्य कुंडस्य नंदभद्र महामते

ഹേ മഹാമതിയായ നന്ദഭദ്രാ! ഇതു ഹൃദയത്തിൽ ധരിക്ക; ബഹൂദക കുണ്ഡത്തിന്റെ ഫലം വ്യാസൻ സൂചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 157

इत्युक्त्वा सोऽभवन्मौनी स्नात्वा कुंडे ततः शुचिः । तीरे प्रस्तरमाश्रित्य स्वयं मंत्राञ्जाप ह

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് അദ്ദേഹം മൗനിയായിത്തീർന്നു; പിന്നെ കുണ്ഡത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ശുദ്ധനായി, തീരത്തെ ഒരു പാറയെ ആശ്രയിച്ച് സ്വയം മന്ത്രജപം ആരംഭിച്ചു।

Verse 158

श्रीनारद उवाच । ततः स सप्तरात्रांते जहौ बालो निजानसून् । संस्कारितो यथोक्तं च नंदभद्रेण ब्राह्मणैः

ശ്രീ നാരദൻ പറഞ്ഞു—അതിനുശേഷം ഏഴ് രാത്രികളുടെ അവസാനം ആ ബാലൻ തന്റെ പ്രാണൻ വിട്ടു; പിന്നെ നന്ദഭദ്രൻ ബ്രാഹ്മണന്മാരോടൊപ്പം ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം അവന്റെ സംസ്കാരങ്ങൾ നടത്തി।

Verse 159

यत्र बालः स च प्राणाञ्जहौ जपपरायणः । बालादित्यमिति ख्यातं तत्रास्थापयत प्रभुम्

ആ ബാലൻ ജപപരായണനായി പ്രാണൻ വിട്ട സ്ഥലത്തുതന്നെ അദ്ദേഹം പ്രഭുവിനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു; അവൻ ‘ബാലാദിത്യൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി।

Verse 160

बहूदके च यः स्नात्वा बालादित्यं प्रपूजयेत् । तस्य स्याद्भास्करस्तुष्टो मोक्षोपायं च विंदति

ബഹൂദക തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ബാലാദിത്യനെ ആരാധിക്കുന്നവനിൽ ഭാസ്കരൻ പ്രസന്നനാകും; അവൻ മോക്ഷസാധനോപായവും പ്രാപിക്കും.

Verse 161

नंदभद्रो ऽप्यथान्यस्यां भार्यायामपरान्सुतान् । उत्पाद्यात्मसमन्धीमाञ्छिवसूर्यपरायणः

നന്ദഭദ്രനും മറ്റൊരു ഭാര്യയിൽ തന്റെ വംശബന്ധുക്കളായ മറ്റു പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു; അവൻ ശിവനും സൂര്യനും പരായണനായിരുന്നു.

Verse 162

रुद्रदेहं ययौ पार्थ पुनरावृत्तिदुर्लभम् । एवमेतन्महाकुंडं बहूदकमिति स्मृतम्

ഹേ പാർഥാ! അവൻ രുദ്രസദൃശമായ ദേഹം പ്രാപിച്ചു; അവിടെ നിന്ന് സംസാരത്തിലേക്ക് മടങ്ങിവരൽ ദുർലഭം. അതിനാൽ ഈ മഹാകുണ്ഡം ‘ബഹൂദകം’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 163

अस्य तीरे स्वमंशं च वल्लीनाथः प्रमेक्ष्यति । दत्तात्रेयस्य यो योगी ह्यवतारो भविष्यति

ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ തീരത്ത് വല്ലീനാഥൻ തന്റെ അംശം പ്രകാശിപ്പിക്കും; ആ യോഗി ദത്താത്രേയന്റെ അവതാരമായിരിക്കും.

Verse 164

अर्चयित्वा च तं देवं योगसिद्धि मवाप्नुयात् । पशूनामृद्धिमाप्नोति गोशरण्यो ह्यसौ प्रभुः

ആ ദേവനെ അർച്ചിച്ചാൽ യോഗസിദ്ധി ലഭിക്കും; കൂടാതെ പശുസമ്പത്തിന്റെ വർദ്ധനയും സമൃദ്ധിയും ലഭിക്കും, കാരണം ആ പ്രഭു ഗോശരണ്യനാണ്.

Verse 165

पश्चिमायां बुधसुतस्तथा क्षेत्रं स भारत । पुरूरवादित्यमिति स्थापयामास पार्थिवः

ഹേ ഭാരതാ, പടിഞ്ഞാറുദിശയിൽ ബുധപുത്രനായ രാജാവും ഒരു പുണ്യക്ഷേത്രം സ്ഥാപിച്ച് അവിടെ ഭഗവാനെ ‘പുരൂരവാദിത്യ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു।

Verse 166

सर्वकामप्रदश्चासौ भट्टदित्यसमो रिवः । बहूदकक्षेत्रसमं तस्य क्षेत्रं च भारत

ആ പുരൂരവാദിത്യൻ സർവകാമപ്രദൻ, ഭട്ടാദിത്യനോടു സമൻ; ഹേ ഭാരതാ, അവന്റെ ക്ഷേത്രവും ബഹൂദകക്ഷേത്രത്തോട് സമമാണെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 167

अस्य तीर्थस्य माहात्म्यं जप्तव्यं कर्णमूलके । पुत्रस्य वापि शिष्यस्य न कथंचन नास्तिकः

ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം ചെവിക്കരികെ മൃദുവായി ജപിക്കണം. പുത്രനോടോ ശിഷ്യനോടോ പറയാം; എന്നാൽ എങ്ങനെയും നാസ്തികനോട് അല്ല।

Verse 168

श्रृणोतीदं श्रद्धया यस्तस्य तुष्येश्च भास्करः । धारयन्हृदये मोक्षंमुच्यते भवसागरात्

ഇത് ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുന്നവനിൽ ഭാസ്കരൻ പ്രസന്നനാകുന്നു. മോക്ഷോപദേശം ഹൃദയത്തിൽ ധരിച്ചാൽ ഭവസാഗരത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും।