Sukta 2

Mantra 1

अध्यात्मम्। (४४ चतुष्पदा पुरःशाक्वरा भुरिक्; ४५ अतिजागतगर्भा)। उद॑स्य के॒तवो॑ दि॒वि शु॒क्रा भ्राज॑न्त ईरते । आ॒दि॒त्यस्य॑ नृ॒चक्ष॑सा॒ महि॑व्रतस्य मी॒ढुषः॑

その輝く徴は天に昇り、明るく燃え立ち、動き出す——アーディティヤ（Āditya）、人を見通す御方、偉大なる誓戒を持つ御方、恵み深き施与者の。

Mantra 2

दि॒शां प्र॒ज्ञानां॑ स्व॒रय॑न्तम॒र्चिषा॑ सुप॒क्षमा॒शुं प॒तय॑न्तमर्ण॒वे। स्तवा॑म सूर्यं॒ भुव॑नस्य गो॒पां यो र॒श्मिभि॒र्दिश॑ आ॒भाति॒ सर्वाः॑

方位のうちに、賢き識者のうちに、光焔もて鳴りひびく者——よき翼を備え、迅く、洪流の中を飛ぶ者。われらはスーリヤ（Sūrya）を讃える、世界の護り手を。彼は光線によって、あらゆる方角を照らし出す。

Mantra 3

यत् प्राङ् प्र॒त्यङ् स्व॒धया॒ यासि॒ शीभं॒ नाना॑रूपे॒ अह॑नी॒ कर्षि॑ मा॒यया॑ । तदा॑दित्य॒ महि॒ तत् ते॒ महि॒ श्रवो॒ यदेको॒ विश्वं॒ परि॒ भूम॒ जाय॑से

汝は、あるときは東へ、またあるときは西へ、自らの力（svadhā）によって速やかに進み、驚くべき幻力（māyā）によって、多様な姿の昼と夜とを引き寄せて運ぶ。アーディティヤ（Āditya）よ、これはまことに大いなること。大いなるは汝の名声——汝ひとり、生まれ出でて全大地をめぐり包むがゆえに。

Mantra 4

वि॒प॒श्चितं॑ त॒रणिं॒ भ्राज॑मानं॒ वह॑न्ति॒ यं ह॒रितः॑ स॒प्त ब॒ह्वीः । स्रु॒ताद् यमत्त्रि॒र्दिव॑मुन्नि॒नाय॒ तं त्वा॑ पश्यन्ति परि॒यान्त॑मा॒जिम्

明知の者、渡し救う者、輝く者——褐色の駿馬、七つにしてなお多く、それらが彼を運ぶ。流れよりアトリ（Atri）が三たび彼を天へと引き上げたその者を、汝が道をめぐり行くとき、人々は汝を見、競走の路を巡りゆく者として仰ぎ見る。

Mantra 5

मा त्वा॑ दभन् परि॒यान्त॑मा॒जिं स्व॒स्ति दु॒र्गां अति॑ याहि॒ शीभ॑म्। दिवं॑ च सूर्य पृथि॒वीं च॑ दे॒वी म॑होरा॒त्रे वि॒मिमा॑नो॒ यदेषि॑

汝が道をめぐり行くとき、誰も汝を害するなかれ。安泰のうちに険しい狭隘を越えよ、速やかに。スーリヤ（Sūrya）よ、天と地——神なる者——汝が進むとき、大いなる昼と夜を量り定めつつ行く。

Mantra 6

स्व॒स्ति ते॑ सूर्य च॒रसे॒ रथा॑य॒ येनो॒भावन्तौ॑ परि॒यासि॑ स॒द्यः । यं ते॒ वह॑न्ति ह॒रितो॒ वहि॑ष्ठाः श॒तमश्वा॒ यदि॑ वा स॒प्त ब॒ह्वीः

スーリヤ（Sūrya）よ、汝の行くことに、汝の車に、安泰あれ。これによって汝はただちに両の端を包み巡る。汝のために運ぶ褐色の、最もよく担う者たち——百馬の車であれ、七であれ、あるいは多くであれ。

Mantra 7

सु॒खं सूर्य॒ रथ॑मंशु॒मन्तं॑ स्यो॒नं सु॒वह्नि॒मधि॑ तिष्ठ वा॒जिन॑म्। यं ते॒ वह॑न्ति ह॒रितो॒ वहि॑ष्ठाः श॒तमश्वा॒ यदि॑ वा स॒प्त ब॒ह्वीः

スーリヤ（Sūrya）よ、光線に満ちた戦車に乗れ。安らかで、親しみ深く、担い易く、迅速に勝利をもたらすものに。汝のために、黄褐色の駿馬たち——最上の運び手——がそれを牽く。百頭であれ、七頭であれ、あるいは多くであれ。

Mantra 8

स॒प्त सूर्यो॑ ह॒रितो॑ यात॑वे॒ रथे॒ हिर॑ण्यत्वचसो बृह॒तीर॑युक्त । अमो॑चि शु॒क्रो रज॑सः प॒रस्ता॑द् वि॒धूय॑ दे॒वस्तमो॒ दिव॒मारु॑हत्

七頭の黄褐の牝馬、黄金の肌をもつ偉大なるものを、スーリヤ（Sūrya）は行くために車に繋いだ。解き放たれた光輝の神は、薄暗き領域の彼方より、闇を振り払い、天へと昇った。

Mantra 9

उत् के॒तुना॑ बृह॒ता दे॒व आग॒न्नपा॑वृ॒क् तमो॒ऽभि ज्योति॑रश्रैत्। दि॒व्यः सु॑प॒र्णः स वी॒रो व्यऽख्य॒ददि॑तेः पु॒त्रो भुव॑नानि॒ विश्वा॑

神は大いなる徴（しるし）とともに進み来たり、覆いを取り払った。闇に向かって光が押し寄せ、迫った。天上の善き翼ある者、その英雄は顕れ出でて—アディティ（Aditi）の子として—あらゆる世界を明らかにした。

Mantra 10

उ॒द्यन् र॒श्मीना त॑नुषे॒ विश्वा॑ रु॒पाणि॑ पुष्यसि । उ॒भा स॑मु॒द्रौ क्रतु॑ना॒ वि भा॑सि॒ सर्वां॑ल्लो॒कान् प॑रि॒भूर्भ्राज॑मानः

昇りゆくとき、汝は光線をもって伸び広がり、あらゆる形相を栄えさせる。汝は意志（クラトゥ）によって二つの海の上に広く輝き、燃え立つ光となって、すべての世界を包み巡る。

Mantra 11

पू॒र्वा॒प॒रं च॑रतो मा॒ययै॒तौ शिशू॒ क्रीड॑न्तौ॒ परि॑ यातोऽर्ण॒वम्। विश्वा॒न्यो भुव॑ना वि॒चष्टे॑ हैर॒ण्यैर॒न्यं ह॒रितो॑ वहन्ति

この二つは不思議な力（マーヤー）によって、東へ西へと巡り動く。戯れる二人の幼子のように、大海をめぐり歩む。一方はあらゆる世界を見渡し、他方は黄金の装具を帯びた黄褐の牝馬らに運ばれる。

Mantra 12

दि॒वि त्वात्त्रि॑रधारय॒त् सूर्या॒ मासा॑य॒ कर्त॑वे । स ए॑षि॒ सुधृ॑त॒स्तप॒न् विश्वा॑ भू॒ताव॒चाक॑शत्

天において、人々は汝を三重に堅く据えた、スーリヤ（Sūrya）よ、月の巡りを成就させるために。汝は堅く保たれて進み、燃え輝き、下界のあらゆる生きものを見えるものとした。

Mantra 13

उ॒भावन्तौ॒ सम॑र्षसि व॒त्सः सं॑मा॒तरा॑विव । न॒न्वे॒३तदि॒तः पु॒रा ब्रह्म॑ दे॒वा अ॒मी वि॑दुः

汝は助ける二者のもとへ、ひとつに寄り添って駆ける。子牛が二頭の母へ走り寄るように。まことに、古よりここにあるこのブラフマン（brahman、聖なる言葉・知）は、かの神々がすでに知っていた。

Mantra 14

यत् स॑मु॒द्रमनु॑ श्रि॒तं तत् सि॑षासति॒ सूर्यः॑ । अध्वा॑स्य॒ वित॑तो म॒हान् पूर्व॒श्चाप॑रश्च॒ यः

海に沿って拠り住むものへと、太陽は到らんと欲す。その道は大いにして広く張り、東にも、また西にも及ぶ。

Mantra 15

तं समा॑प्नोति जू॒तिभि॒स्ततो॒ नाप॑ चिकित्सति । तेना॒मृत॑स्य भ॒क्षं दे॒वानां॒ नाव॑ रुन्धते

彼に、迅き衝きの力をもって到り、そこより後は少しもためらわぬ。これにより、神々に定められた不死の分け前（甘露の糧）を妨げない。

Mantra 16

उदु॒ त्यं जा॒तवे॑दसं दे॒वं व॑हन्ति के॒तवः॑ । दृ॒शे विश्वा॑य॒ सूर्य॑म्

見よ、そのジャータヴェーダス（Jātavedas）なる神を、光の旗印が高く担ぎ上げる——太陽を——万物が見、全世界が瞻るために。

Mantra 17

अप॒ त्ये ता॒यवो॑ यथा॒ नक्ष॑त्रा यन्त्य॒क्तुभिः॑ । सूरा॑य वि॒श्वच॑क्षसे

退け――かの盗人どものように――星々が夜とともに去るように。（退け）全見のスーリヤ（Sūrya）のために。

Mantra 18

अदृ॑श्रन्नस्य के॒तवो॒ वि र॒श्मयो॒ जनाँ अनु॑ । भ्राज॑न्तो अ॒ग्नयो॑ यथा

彼の輝く徴は見え、光線は人々に沿って広がり、燃え立つ火のようにきらめく。

Mantra 19

त॒रणि॑र्वि॒श्वद॑र्शतो ज्योति॒ष्कृद॑सि सूर्य । विश्व॒मा भा॑सि रोचन

汝は渡り越えし者、万を見通す者。光を作る者よ、スーリヤ（Sūrya）。万有の上に汝は輝く、光輝ある者よ。

Mantra 20

प्र॒त्यङ् दे॒वानां॒ विशः॑ प्र॒त्यङ्ङुदे॑षि॒ मानु॑षीः । प्र॒त्यङ् विश्वं॒ स्वर्दृ॒शे

神々の諸族に向かって、また人の諸族に向かって、汝は此方へ昇る。万有に向かって此方へ、天を見渡す者よ。

Mantra 21

येना॑ पावक॒ चक्ष॑सा भुर॒ण्यन्तं॒ जनाँ॒ अनु॑ । त्वं व॑रुण॒ पश्य॑सि

その清める眼によって、さまよい行く人々に従いながら、汝は見る、ヴァルナ（Varuṇa）よ。

Mantra 22

वि द्यामे॑षि॒ रज॑स्पृ॒थ्वह॒र्मिमा॑नो अ॒क्तुभिः॑ । पश्य॒न् जन्मा॑नि सूर्य

汝は天を貫き、広き中空を行き、夜々によって昼を量り定める。生まれ出づるものを見守る、スーリヤ（Sūrya）よ。

Mantra 23

स॒प्त त्वा॑ ह॒रितो॒ रथे॒ वह॑न्ति देव सूर्य । शो॒चिष्के॑शं विचक्ष॒णम्

七頭の黄褐の駿馬が御車にて汝を運ぶ、神スーリヤ（Sūrya）よ。炎のたてがみをもち、慧眼の者よ。

Mantra 24

अयु॑क्त स॒प्त शु॒न्ध्युवः॒ सूरो॒ रथ॑स्य न॒प्त्यः । ताभि॑र्याति॒ स्वयु॑क्तिभिः

太陽は七つの浄める者—御車の乙女たち—をすでに轭につけた。自ら結ばれた力によって、彼は彼女らとともに進む。

Mantra 25

रोहि॑तो॒ दिव॒मारु॑ह॒त् तप॑सा तप॒स्वी। स योनि॒मैति॒ स उ॑ जायते॒ पुनः॒ स दे॒वाना॒मधि॑पतिर्बभूव

ローヒタ（Rohita）は熱力に燃え、タパス（tapas）の苦行によって天に登った。彼は胎（よに）へと赴き、まことに再び生まれる。かくして彼は神々の上主となった。

Mantra 26

यो वि॒श्वच॑र्षणिरु॒त वि॒श्वतो॑मुखो॒ यो वि॒श्वत॑स्पाणिरु॒त वि॒श्वत॑स्पृथः । सं बा॒हुभ्यां॒ भर॑ति॒ सं पत॑त्रै॒र्द्यावा॑पृथि॒वी ज॒नय॑न् दे॒व एकः॑

万民に属し、あらゆる方角に顔をもつ者。あらゆる方角に手をもち、あらゆる方角に広がる者――その神は両腕によって一切をまとめて支え、両翼によって一切をまとめて運び、天と地を生み出す、ただ一柱の神である。

Mantra 27

एक॑पा॒द् द्विप॑दो॒ भूयो॒ वि च॑क्रमे॒ द्विपा॒त् त्रिपा॑दम॒भ्येऽति प॒श्चात्। द्विपा॑द्ध॒ षट्प॑दो॒ भूयो॒ वि च॑क्रमे॒ त एक॑पदस्त॒न्वं॑१ समा॑सते

一つ足の者は、ふたたび歩み出て二つ足となった。二つ足より、のちに三つ足を追い越す。まことに二つ足より、ふたたび歩み出て六つ足となる。かの一つ足の諸形は、ひとつの身体（タヌー）へとともに収まり合う。

Mantra 28

अत॑न्द्रो या॒स्यन् ह॒रितो॒ यदास्था॒द् द्वे रू॒पे कृ॑णुते॒ रोच॑मानः । के॒तु॒मानु॒द्यन्त्सह॑मानो॒ रजां॑सि॒ विश्वा॑ आदित्य प्र॒वतो॒ वि भा॑सि

倦むことなく進み、栗毛の駿馬に乗り移るとき、輝く者は自らのために二つの姿を現す。旗印を具え、昇り、諸方の塵界を圧して、アーディティヤ（Āditya）よ、あらゆる坂と道筋に沿って光を放つ。

Mantra 29

बण्म॒हां अ॑सि सूर्य॒ बडा॑दित्य म॒हां अ॑सि । म॒हांस्ते॑ मह॒तो म॑हि॒मा त्वमा॑दित्य म॒हां अ॑सि

まことに汝は大いなるかな、スーリヤ（Sūrya）よ；まことに、アーディティヤ（Āditya）よ、汝は大いなるかな。大いなる者の大いなる威光は汝にあり；アーディティヤよ、汝は大いなるかな。

Mantra 30

रोच॑से दि॒वि रोच॑से अ॒न्तरि॑क्षे॒ पत॑ङ्ग पृथि॒व्यां रोच॑से॒ रोच॑से अ॒प्स्व॑१न्तः । उ॒भा स॑मु॒द्रौ रुच्या॒ व्याऽपिथ दे॒वो दे॑वासि महि॒षः स्व॒र्जित्

汝は天に輝き、汝は中空に輝く。パタンガ（Pataṅga、飛ぶ者）よ、地において輝き、また水の内において輝く。汝は光輝をもって二つの海を満たした。汝は神、まことに神—雄々しき者、天界を勝ち得る者。

Mantra 31

अ॒र्वाङ् प॒रस्ता॒त् प्रय॑तो व्य॒ध्व आ॒शुर्वि॑प॒श्चित् प॒तय॑न् पत॒ङ्गः । विष्णु॒र्विचि॑त्तः॒ शव॑साधि॒तिष्ठ॒न् प्र के॒तुना॑ सहते॒ विश्व॒मेज॑त्

彼方より此方へ、道々に駆り立てられて進む。迅くして慧ある、飛翔する者――パタンガ（Patanga）。多様の相をもつヴィシュヌ（Viṣṇu）は、威力をもって上に坐し、光の旗印によって、動き揺れ動く一切に打ち勝つ。

Mantra 32

चि॒त्रश्चि॑कि॒त्वान् म॑हि॒षः सु॑प॒र्ण आ॑रो॒चय॒न् रोद॑सी अ॒न्तरि॑क्षम्। अ॒हो॒रा॒त्रे परि॒ सूर्यं॒ वसा॑ने॒ प्रास्य॒ विश्वा॑ तिरतो वी॒र्याऽणि

輝き、慧ある大いなる牡牛、善き翼をもつ者は、天と地と中空とを照らし出す。昼と夜を、太陽をめぐる衣としてまとい、あらゆる英雄の力を放ちつつ、（万有を）越えて進む。

Mantra 33

ति॒ग्मो वि॒भ्राज॑न् त॒न्वं॑१ शिशा॑नोऽरंग॒मासः॑ प्र॒वतो॒ ररा॑णः । ज्योति॑ष्मान् प॒क्षी म॑हि॒षो व॑यो॒धा विश्वा॒ आस्था॑त् प्र॒दिशः॒ कल्प॑मानः

鋭く、広く輝き、自らの姿を研ぎ澄ます。迅く進み、道筋に歓びを得る。光を具えた翼ある大いなる者、生命を授ける者は、あらゆる方角に立ち、諸方を整えて定めた。

Mantra 34

चि॒त्रं दे॒वानां॑ के॒तुरनी॑कं॒ ज्योति॑ष्मान् प्र॒दिशः॒ सूर्य॑ उ॒द्यन्। दि॒वा॒क॒रोऽति॑ द्यु॒म्नैस्तमां॑सि॒ विश्वा॑तारीद् दुरि॒तानि॑ शु॒क्रः

妙なるもの、神々の輝く徴（しるし）、光に満つる御顔――太陽は昇り、四方を照らす。昼を作る者は栄光もてあらゆる闇を超え、清らかに輝く者はわれらを一切の禍（わざわい）より渡し越えさせた。

Mantra 35

चि॒त्रं दे॒वाना॒मुद॑गा॒दनी॑कं॒ चक्षु॑र्मि॒त्रस्य॒ वरु॑णस्या॒ग्नेः । आप्रा॒द् द्यावा॑पृथि॒वी अ॒न्तरि॑क्षं॒ सूर्य॑ आ॒त्मा जग॑तस्त॒स्थुष॑श्च

神々の妙なる御顔が昇った――ミトラ、ヴァルナ、アグニの眼である。彼は天と地と中空を満たした。太陽は、動くものと立つものすべてのアートマン（自己）である。

Mantra 36

उ॒च्चा पत॑न्तमरु॒णं सु॑प॒र्णं मध्ये॑ दि॒वस्त॒रणिं॒ भ्राज॑मानम्। पश्या॑म त्वा सवि॒तारं॒ यमा॒हुरज॑स्रं॒ ज्योति॒र्यदवि॑न्द॒दत्त्रिः॑

高く飛ぶ、赤き、善き翼の鳥――天のただ中にて輝く「渡り越える者」。願わくは汝を見ん、サヴィタールよ。人々は汝を絶えざる光と呼ぶ。その光を、ダットリは見いだし得た。

Mantra 37

दि॒वस्पृ॒ष्ठे धाव॑मानं सुप॒र्णमदि॑त्याः पु॒त्रं ना॒थका॑म॒ उप॑ यामि भी॒तः । स नः॑ सूर्य॒ प्र ति॑र दी॒र्घमायु॒र्मा रि॑षाम सुम॒तौ ते॑ स्याम

天の背において、恐れつつも、疾く翔ぶ美しき翼の者――アディティ（Aditi）の子を、守護を求めて我は近づく。太陽よ、我らのために長き寿命を押し広げよ。われらを損なわせるな。汝の善き思し召し（sumati）に、われら在らしめよ。

Mantra 38

स॒ह॒स्रा॒ह्ण्यं विय॑तावस्य प॒क्षौ हरे॑र्हं॒सस्य॒ पत॑तः स्व॒र्गम्। स दे॒वान्त्सर्वा॒नुर॑स्युप॒दद्य॑ सं॒पश्य॑न् याति॒ भुव॑नानि॒ विश्वा॑

広き虚空において、彼の二つの翼は千日にも及ぶ。黄褐のハンサ（Haṃsa）は天界へと飛ぶ。時にかなってすべての神々に近づきつつ、彼は進み、あらゆる世界・諸存在を見渡して行く。

Mantra 39

रोहि॑तः का॒लो अ॑भव॒द् रोहि॒तोऽग्रे॑ प्र॒जाप॑तिः । रोहि॑तो य॒ज्ञानां॒ मुखं॒ रोहि॑तः॒ स्व॑१राभ॑रत्

ローヒタ（Rohita）は時となった。初めにローヒタはプラジャーパティ（Prajāpati）であった。ローヒタは祭儀の口である。ローヒタは天界（svar）をここへもたらした。

Mantra 40

रोहि॑तो लो॒को अ॑भव॒द् रोहि॒तोऽत्य॑तप॒द् दिव॑म्। रोहि॑तो र॒श्मिभि॒र्भूमिं॑ समु॒द्रमनु॒ सं च॑रत्

ローヒタ（Rohita）は世界となった。ローヒタは天を熱し、さらに熱し尽くした。ローヒタはその光線によって大地を巡り、海に沿って満ち足りて行き巡った。

Mantra 41

सर्वा॒ दिशः॒ सम॑चर॒द् रोहि॒तोऽधि॑पतिर्दि॒वः । दिवं॑ समु॒द्रमाद् भूमिं॒ सर्वं॑ भू॒तं वि र॑क्षति

ローヒタはあらゆる方角を巡り、天の主として在る。天と海と地—すなわち一切の存在—を、彼は四方にわたり守護する。

Mantra 42

आ॒रोह॑न्छु॒क्रो बृ॑ह॒तीरत॑न्द्रो॒ द्वे रू॒पे कृ॑णुते॒ रोच॑मानः । चि॒त्रश्चि॑कि॒त्वान् म॑हि॒षो वात॑माया॒ याव॑तो लो॒कान॒भि यद् वि॒भाति॑

彼は昇り、清らかに輝き、倦まずして大いなる領域を巡る。光りつつ、二つの姿を現す。妙にして識別ある大いなる牡牛、その幻力は風のごとく、あらゆる世界の上に照りわたり、それらを顕現させる。

Mantra 43

अ॒भ्य॑१न्यदे॑ति॒ पर्य॒न्यद॑स्यतेऽहोरा॒त्राभ्यां॑ महि॒षः कल्प॑मानः । सूर्यं॑ व॒यं रज॑सि क्षि॒यन्तं॑ गातु॒विदं॑ हवामहे॒ नाध॑मानाः

彼は一方へ進み、他方を巡って投げ放たれる。昼と夜とによって身を整える大いなる牡牛である。空の界に住まう太陽、道を知る者を、われら乏しき祈願者は呼び求める。

Mantra 44

पृ॒थि॒वी॒प्रो म॑हि॒षो नाध॑मानस्य गा॒तुरद॑ब्धचक्षुः॒ परि॒ विश्वं॑ ब॒भूव॑ । विश्वं॑ सं॒पश्य॑न्त्सुवि॒दत्रो॒ यज॑त्र इ॒दं शृ॑णोतु॒ यद॒हं ब्रवी॑मि

大地に遍満する、偉大なる牡牛は、乏しき者の道（よりどころ）である。惑わされぬ眼をもって、彼は一切をめぐり包んだ。万有を見通し、善く施し、祭祀に値する者よ——わたしの語るこの言葉を聞き入れよ。

Mantra 45

पर्य॑स्य महि॒मा पृ॑थि॒वीं स॑मु॒द्रं ज्योति॑षा वि॒भ्राज॒न् परि॒ द्याम॒न्तरि॑क्षम्। सर्वं॑ सं॒पश्य॑न्त्सुवि॒दत्रो॒ यज॑त्र इ॒दं शृ॑णोतु॒ यद॒हं ब्रवी॑मि

彼の威光は周りをめぐる。光をもって大地と海を照らし、天と中空（大気界）をも照らす。万有を見通し、善く施し、祭祀に値する者よ——わたしの語るこの言葉を聞き入れよ。

Mantra 46

अबो॑ध्य॒ग्निः स॒मिधा॒ जना॑नां॒ प्रति॑ धे॒नुमि॑वाय॒तीमु॒षास॑म्। य॒ह्वा इ॑व॒ प्र व॒यामु॒ज्जिहा॑नाः॒ प्र भा॒नवः॑ सिस्रते॒ नाक॒मच्छ॑

人々の薪（そま）によってアグニ（Agni）は目覚め、乳牛のように近づく暁（ウシャス Uṣas）を迎える。熱き鳥の群れのように、舌（炎）を高く掲げ、彼の光線は流れ出て、天へと走る。