Sukta 2
Rishi: Traditionally ascribed within the Sūrya-cycle of AV 13; seer attribution varies by anukramaṇī tradition.
Devata: Sūrya (Viśvacakṣas, the All-seeing Sun)
Chandas: Anuṣṭubh (with Atharvanic cadence)
AV 13.2 ଏକ ସୂର୍ୟ-ସୂକ୍ତ; ଏଠାରେ ସର୍ବଦର୍ଶୀ ସୂର୍ୟଙ୍କ ରଶ୍ମିକୁ ଚିକିତ୍ସା ଓ ରକ୍ଷାକାରୀ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି। ରାତିରେ ଲୁଚିଥିବା ରୋଗ-କାରକ, ଚୋର ଓ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଭିଚାର ଅନ୍ଧକାର ହଟିବା ସହିତ ଦୂରେ ହଂକାଯାଏ। ଏହି ସୂକ୍ତ ସୂର୍ୟ/ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ‘ମହିମା’କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ଦିନ-ରାତିର ନିୟମିତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ପରିକ୍ରମା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣଶକ୍ତି, ସାମାଜିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ଶୁଭ ଋତ-ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସ୍ଥିର କରେ।
Mantras
Mantra 1
अध्यात्मम्। (४४ चतुष्पदा पुरःशाक्वरा भुरिक्; ४५ अतिजागतगर्भा)। उद॑स्य के॒तवो॑ दि॒वि शु॒क्रा भ्राज॑न्त ईरते । आ॒दि॒त्यस्य॑ नृ॒चक्ष॑सा॒ महि॑व्रतस्य मी॒ढुषः॑
ଦିବି (ଆକାଶରେ) ତାହାର ଦୀପ୍ତ ଚିହ୍ନମାନେ ଉଦୟ ହୁଅନ୍ତି; ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ସେମାନେ ଝଲମଲ କରନ୍ତି ଓ ଗତିଶୀଳ ହୁଅନ୍ତି—ମନୁଷ୍ୟ-ଦର୍ଶୀ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କର, ମହାବ୍ରତଧାରୀଙ୍କର, ଉଦାର ଦାତାଙ୍କର।
Mantra 2
दि॒शां प्र॒ज्ञानां॑ स्व॒रय॑न्तम॒र्चिषा॑ सुप॒क्षमा॒शुं प॒तय॑न्तमर्ण॒वे। स्तवा॑म सूर्यं॒ भुव॑नस्य गो॒पां यो र॒श्मिभि॒र्दिश॑ आ॒भाति॒ सर्वाः॑
ଦିଗମାନଙ୍କ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ, ନିଜ ଅର୍ଚିଷା (ତେଜ) ଦ୍ୱାରା ନାଦିତ; ସୁପକ୍ଷ, ଶୀଘ୍ର, ଅର୍ଣ୍ଣବରେ ଉଡୁଥିବା—ଏମିତି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଆମେ ସ୍ତବ କରୁଛୁ: ଭୁବନର ଗୋପା, ଯିଏ ନିଜ ରଶ୍ମିମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି।
Mantra 3
यत् प्राङ् प्र॒त्यङ् स्व॒धया॒ यासि॒ शीभं॒ नाना॑रूपे॒ अह॑नी॒ कर्षि॑ मा॒यया॑ । तदा॑दित्य॒ महि॒ तत् ते॒ महि॒ श्रवो॒ यदेको॒ विश्वं॒ परि॒ भूम॒ जाय॑से
ତୁମେ କେବେ ପୂର୍ବଦିଗକୁ, କେବେ ପୁଣି ପଶ୍ଚିମଦିଗକୁ, ନିଜ ସ୍ୱଧା ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ଗତି କର; ଏବଂ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ନାନାରୂପ ଦିନ-ରାତିକୁ ଟାଣି ଆଣ—ହେ ଆଦିତ୍ୟ, ଏହା ତୁମର ମହାନ ମହିମା; ମହାନ ତୁମର ଶ୍ରବଃ (ଯଶ), କାରଣ ତୁମେ ଏକା ହୋଇ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ କରି ଜନ୍ମ ନେଉଛ।
Mantra 4
वि॒प॒श्चितं॑ त॒रणिं॒ भ्राज॑मानं॒ वह॑न्ति॒ यं ह॒रितः॑ स॒प्त ब॒ह्वीः । स्रु॒ताद् यमत्त्रि॒र्दिव॑मुन्नि॒नाय॒ तं त्वा॑ पश्यन्ति परि॒यान्त॑मा॒जिम्
ବିପଶ୍ଚିତ୍—ଜ୍ଞାନୀ, ତରଣି—ଉଦ୍ଧାରକ, ଭ୍ରାଜମାନ—ପ୍ରଭାମୟ ତାହାକୁ ହରିତ (ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ) ଅଶ୍ୱମାନେ—ସାତ ଓ ଅନେକ—ବହନ କରନ୍ତି। ସ୍ରୁତ (ପ୍ରବାହ/ଧାରା)ରୁ ଅତ୍ରି ଋଷି ତ୍ରିବାର ଉଠାଇ ଦ୍ୟୌଲୋକକୁ ଉନ୍ନତ କରିଥିବା ତାହାକୁ—ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟ—ତୁମେ ନିଜ ପଥରେ ପରିଭ୍ରମଣ କରି ଯାଉଥିବାବେଳେ ଲୋକେ ଦେଖନ୍ତି।
Mantra 5
मा त्वा॑ दभन् परि॒यान्त॑मा॒जिं स्व॒स्ति दु॒र्गां अति॑ याहि॒ शीभ॑म्। दिवं॑ च सूर्य पृथि॒वीं च॑ दे॒वी म॑होरा॒त्रे वि॒मिमा॑नो॒ यदेषि॑
ତୁମେ ନିଜ ପଥରେ ପରିଭ୍ରମଣ କରି ଯାଉଥିବାବେଳେ କେହି ତୁମକୁ ଦଭନ୍ତୁ ନାହିଁ (ହାନି କରୁ ନାହିଁ)। ସ୍ୱସ୍ତି ସହିତ ଦୁର୍ଗମ, ଭୟଙ୍କର ସଙ୍କଟକୁ ଅତିକ୍ରମ କର—ଶୀଘ୍ର। ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଦ୍ୟୌ ଓ ପୃଥିବୀ—ଦିବ୍ୟ—ମହୋରାତ୍ରି (ମହା ଦିନ-ରାତି)କୁ ମାପି ଗଢ଼ୁଥିବାବେଳେ, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଗତି କର।
Mantra 6
स्व॒स्ति ते॑ सूर्य च॒रसे॒ रथा॑य॒ येनो॒भावन्तौ॑ परि॒यासि॑ स॒द्यः । यं ते॒ वह॑न्ति ह॒रितो॒ वहि॑ष्ठाः श॒तमश्वा॒ यदि॑ वा स॒प्त ब॒ह्वीः
ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତୁମ ଚରଣ (ଗତି) ପାଇଁ ସ୍ୱସ୍ତି ହେଉ; ତୁମ ରଥ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱସ୍ତି ହେଉ—ଯାହାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ଦୁଇ ଅନ୍ତକୁ ପରିଭ୍ରମଣ କରି ଆବରଣ କର। ତୁମ ପାଇଁ ହରିତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ-ବହନକାରୀ ଅଶ୍ୱମାନେ ଯାହା ବହନ କରନ୍ତି—ସେ ରଥ ଶତଅଶ୍ୱ ହେଉ କି ସାତଅଶ୍ୱ ହେଉ କି ଅନେକଅଶ୍ୱ ହେଉ।
Mantra 7
सु॒खं सूर्य॒ रथ॑मंशु॒मन्तं॑ स्यो॒नं सु॒वह्नि॒मधि॑ तिष्ठ वा॒जिन॑म्। यं ते॒ वह॑न्ति ह॒रितो॒ वहि॑ष्ठाः श॒तमश्वा॒ यदि॑ वा स॒प्त ब॒ह्वीः
ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, କିରଣମୟ ରଥରେ ଆରୋହଣ କର—ସୁଖଦ, ହିତକର, ବହନକୁ ସହଜ, ଦ୍ରୁତ ବାଜିନ (ବିଜୟଦାୟକ) ରଥରେ। ଯାହାକୁ ତୋର ହରିତ (ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ) ଅଶ୍ୱମାନେ—ବହନକାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ତୋ ପାଇଁ ବହନ କରନ୍ତି, ସେ ଶତ ଅଶ୍ୱ ହେଉ କି ସପ୍ତ, କିମ୍ବା ଅନେକ।
Mantra 8
स॒प्त सूर्यो॑ ह॒रितो॑ यात॑वे॒ रथे॒ हिर॑ण्यत्वचसो बृह॒तीर॑युक्त । अमो॑चि शु॒क्रो रज॑सः प॒रस्ता॑द् वि॒धूय॑ दे॒वस्तमो॒ दिव॒मारु॑हत्
ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରଥରେ ସାତ ହରିତ (ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ) ଅଶ୍ୱୀ—ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ତ୍ୱଚାଯୁକ୍ତ, ମହତୀ—ଯୋଗାଇଲେ। ରଜସର ପରପାରରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେବ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଝାଡ଼ି ଦିବକୁ ଆରୋହଣ କଲେ।
Mantra 9
उत् के॒तुना॑ बृह॒ता दे॒व आग॒न्नपा॑वृ॒क् तमो॒ऽभि ज्योति॑रश्रैत्। दि॒व्यः सु॑प॒र्णः स वी॒रो व्यऽख्य॒ददि॑तेः पु॒त्रो भुव॑नानि॒ विश्वा॑
ମହାନ କେତୁ (ଧ୍ୱଜ-ଚିହ୍ନ) ସହିତ ଦେବ ଆଗକୁ ଆସିଲେ; ଆବରଣ ହଟାଇ, ଅନ୍ଧକାର ଉପରେ ଜ୍ୟୋତି ଚାପି ଆସିଲା। ଦିବ୍ୟ ସୁପର୍ଣ୍ଣ—ସେ ବୀର—ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ଅଦିତିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ ଭୁବନକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ।
Mantra 10
उ॒द्यन् र॒श्मीना त॑नुषे॒ विश्वा॑ रु॒पाणि॑ पुष्यसि । उ॒भा स॑मु॒द्रौ क्रतु॑ना॒ वि भा॑सि॒ सर्वां॑ल्लो॒कान् प॑रि॒भूर्भ्राज॑मानः
ଉଦୟ ହୋଇ ତୁମେ କିରଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ବିସ୍ତାରିତ ହୁଅ; ସମସ୍ତ ରୂପକୁ ତୁମେ ପୁଷ୍ଟ କର। କ୍ରତୁ (ସଙ୍କଳ୍ପ-ଶକ୍ତି) ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ତୁମେ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ଦୀପ୍ତିମାନ; ଜ୍ୱଳମାନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ପରିଭୂ (ଆବରଣ କରି) ରହ।
Mantra 11
पू॒र्वा॒प॒रं च॑रतो मा॒ययै॒तौ शिशू॒ क्रीड॑न्तौ॒ परि॑ यातोऽर्ण॒वम्। विश्वा॒न्यो भुव॑ना वि॒चष्टे॑ हैर॒ण्यैर॒न्यं ह॒रितो॑ वहन्ति
ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଏହି ଦୁଇଜଣ ମାୟାଶକ୍ତିରେ ଚଳନ କରନ୍ତି—ଖେଳୁଥିବା ଦୁଇ ଶିଶୁ ପରି, ସମୁଦ୍ରକୁ ପରିଭ୍ରମଣ କରି ଯାଆନ୍ତି। ଜଣେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରନ୍ତି; ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସଜ୍ଜାଯୁକ୍ତ କପିଶ (ହରିତ) ଘୋଡ଼ୀମାନେ ବହନ କରନ୍ତି।
Mantra 12
दि॒वि त्वात्त्रि॑रधारय॒त् सूर्या॒ मासा॑य॒ कर्त॑वे । स ए॑षि॒ सुधृ॑त॒स्तप॒न् विश्वा॑ भू॒ताव॒चाक॑शत्
ଦିବିରେ ତୁମକୁ, ହେ ସୂର୍ୟ, ତିନିଥର ଦୃଢ଼ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ କଲେ—ମାସ ତାହାର ଗତି କରିବା ପାଇଁ। ତୁମେ ସୁଧୃତ (ଦୃଢ଼) ହୋଇ ଗମନ କର; ତପିତ ହୋଇ ଦହୁଛ; ତୁମେ ତଳେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଭୂତକୁ ଦୃଶ୍ୟ କରିଦେଲ।
Mantra 13
उ॒भावन्तौ॒ सम॑र्षसि व॒त्सः सं॑मा॒तरा॑विव । न॒न्वे॒३तदि॒तः पु॒रा ब्रह्म॑ दे॒वा अ॒मी वि॑दुः
ତୁମେ ଦୁଇଉ ସହାୟକ ଶକ୍ତିଙ୍କ ପାଖକୁ ଏକାସାଥି ଧାଉଛ—ଯେପରି ବଛଡ଼ା ନିଜ ଦୁଇ ମାଆଙ୍କ ପାଖକୁ। ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ପୁରାତନ ବ୍ରହ୍ମ-ବିଦ୍ୟା (ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ)କୁ ସେଇ ଦେବମାନେ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଜାଣିଆସିଛନ୍ତି।
Mantra 14
यत् स॑मु॒द्रमनु॑ श्रि॒तं तत् सि॑षासति॒ सूर्यः॑ । अध्वा॑स्य॒ वित॑तो म॒हान् पूर्व॒श्चाप॑रश्च॒ यः
ଯାହା ସମୁଦ୍ରକୁ ଅନୁସରି ଆଶ୍ରିତ, ତାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରେ। ତାଙ୍କର ପଥ ମହାନ, ବିସ୍ତୃତ—ପୂର୍ବର ମଧ୍ୟ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମର ମଧ୍ୟ।
Mantra 15
तं समा॑प्नोति जू॒तिभि॒स्ततो॒ नाप॑ चिकित्सति । तेना॒मृत॑स्य भ॒क्षं दे॒वानां॒ नाव॑ रुन्धते
ତାହାକୁ ସେ ଦ୍ରୁତ ପ୍ରେରଣାମାନେ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ତାପରେ ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଡଗମଗାଏ ନାହିଁ। ଏହାଦ୍ୱାରା ସେ ଦେବମାନଙ୍କର ଅମୃତର ନିୟତ ଭାଗକୁ—ଭୋଗ ପାଇଁ—ବାଧା ଦେଉନାହିଁ।
Mantra 16
उदु॒ त्यं जा॒तवे॑दसं दे॒वं व॑हन्ति के॒तवः॑ । दृ॒शे विश्वा॑य॒ सूर्य॑म्
ଉପରକୁ—ହଁ, ସେଇ ଜାତବେଦସ୍ ଦେବକୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ଧ୍ୱଜ-କିରଣମାନେ ଉଚ୍ଚକୁ ବହନ କରନ୍ତି: ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ—ଦର୍ଶନ ପାଇଁ, ସମଗ୍ର ଜଗତ ଦେଖିବା ପାଇଁ।
Mantra 17
अप॒ त्ये ता॒यवो॑ यथा॒ नक्ष॑त्रा यन्त्य॒क्तुभिः॑ । सूरा॑य वि॒श्वच॑क्षसे
ଦୂରେ ହଟ—ସେ ଦୂରର ଚୋରମାନଙ୍କ ପରି—ଯେପରି ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ରାତିମାନଙ୍କ ସହ ଅସ୍ତ ଯାଆନ୍ତି; ବିଶ୍ୱଚକ୍ଷୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ (ପଥ ଛାଡ଼)।
Mantra 18
अदृ॑श्रन्नस्य के॒तवो॒ वि र॒श्मयो॒ जनाँ अनु॑ । भ्राज॑न्तो अ॒ग्नयो॑ यथा
ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତ ଚିହ୍ନମାନେ ଦେଖାଯାଇଛି; ତାଙ୍କର ରଶ୍ମିମାନେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଦିଗରେ ପ୍ରସାରିତ—ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିମାନଙ୍କ ପରି ଭାସ୍ୱର।
Mantra 19
त॒रणि॑र्वि॒श्वद॑र्शतो ज्योति॒ष्कृद॑सि सूर्य । विश्व॒मा भा॑सि रोचन
ହେ ସୂର୍ୟ, ତୁମେ ତାରଣକର୍ତ୍ତା, ସର୍ବଦର୍ଶୀ ଏବଂ ଜ୍ୟୋତି-କର୍ତ୍ତା; ହେ ରୋଚନ (ପ୍ରକାଶମୟ), ତୁମେ ସମସ୍ତ ଉପରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଛ।
Mantra 20
प्र॒त्यङ् दे॒वानां॒ विशः॑ प्र॒त्यङ्ङुदे॑षि॒ मानु॑षीः । प्र॒त्यङ् विश्वं॒ स्वर्दृ॒शे
ଦେବମାନଙ୍କର ବିଶଃ (କୁଳ) ପ୍ରତି ମୁଖ କରି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ବିଶଃ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ମୁଖ କରି ତୁମେ ଉଦୟ ହୁଅ; ହେ ସ୍ୱର୍ଦୃଶେ (ଆକାଶଦର୍ଶୀ), ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ପ୍ରତି ମୁଖ କରି (ତୁମେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଅ)।
Mantra 21
येना॑ पावक॒ चक्ष॑सा भुर॒ण्यन्तं॒ जनाँ॒ अनु॑ । त्वं व॑रुण॒ पश्य॑सि
ହେ ବରୁଣ, ଯେ ପାବକ ଚକ୍ଷୁଦ୍ୱାରା—ଭ୍ରମଣଶୀଳ ଜନମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରି—ତୁମେ ଦେଖୁଛ, ସେଇ (ଶୁଦ୍ଧିକର) ଦୃଷ୍ଟି ତୁମର।
Mantra 22
वि द्यामे॑षि॒ रज॑स्पृ॒थ्वह॒र्मिमा॑नो अ॒क्तुभिः॑ । पश्य॒न् जन्मा॑नि सूर्य
ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତୁମେ ଦ୍ୟୌ ମାଧ୍ୟମରେ ଆଗକୁ ଯାଉଛ; ବିଶାଳ ରଜସ (ମଧ୍ୟାକାଶ) ମାଧ୍ୟମରେ ମଧ୍ୟ—ରାତ୍ରିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିନକୁ ମାପୁଥିବା; ଜନ୍ମମାନଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିବା।
Mantra 23
स॒प्त त्वा॑ ह॒रितो॒ रथे॒ वह॑न्ति देव सूर्य । शो॒चिष्के॑शं विचक्ष॒णम्
ହେ ଦେବ ସୂର୍ଯ୍ୟ! ସାତ ହରିତ (ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ) ଅଶ୍ୱ ତୁମକୁ ରଥରେ ବହନ କରନ୍ତି—ଜ୍ୱାଳା-କେଶ, ତୀକ୍ଷ୍ଣଦୃଷ୍ଟି (ବିଚକ୍ଷଣ)।
Mantra 24
अयु॑क्त स॒प्त शु॒न्ध्युवः॒ सूरो॒ रथ॑स्य न॒प्त्यः । ताभि॑र्याति॒ स्वयु॑क्तिभिः
ସୂର୍ଯ୍ୟ ସାତ ଶୁଦ୍ଧିକାରିଣୀଙ୍କୁ ଯୋଗାଇଛନ୍ତି—ରଥର କନ୍ୟାମାନେ (ନପ୍ତ୍ୟଃ); ସେ ସ୍ୱୟଂୟୁକ୍ତି ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କ ସହ ଗମନ କରନ୍ତି।
Mantra 25
रोहि॑तो॒ दिव॒मारु॑ह॒त् तप॑सा तप॒स्वी। स योनि॒मैति॒ स उ॑ जायते॒ पुनः॒ स दे॒वाना॒मधि॑पतिर्बभूव
ରୋହିତ ତପସ୍ୱୀ; ତପସରେ ତପ୍ତ ହୋଇ, ତପସ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଆରୋହଣ କଲା। ସେ ଯୋନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ; ନିଶ୍ଚୟ ସେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ସେ ଦେବମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ହୋଇଛି।
Mantra 26
यो वि॒श्वच॑र्षणिरु॒त वि॒श्वतो॑मुखो॒ यो वि॒श्वत॑स्पाणिरु॒त वि॒श्वत॑स्पृथः । सं बा॒हुभ्यां॒ भर॑ति॒ सं पत॑त्रै॒र्द्यावा॑पृथि॒वी ज॒नय॑न् दे॒व एकः॑
ଯେ ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କର ଅନ୍ତରେ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମୁଖ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଯେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ହାତ ଧାରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିସ୍ତୃତ—ସେ ଏକ ଦେବ ନିଜ ବାହୁଦ୍ୱାରା ସବୁକିଛି ଏକାସାଥି ଧାରଣ କରନ୍ତି, ନିଜ ପକ୍ଷଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସବୁକିଛି ଏକାସାଥି ବହନ କରନ୍ତି; ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ (ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ)କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିବା ସେଇ ଏକ ଦେବ।
Mantra 27
एक॑पा॒द् द्विप॑दो॒ भूयो॒ वि च॑क्रमे॒ द्विपा॒त् त्रिपा॑दम॒भ्येऽति प॒श्चात्। द्विपा॑द्ध॒ षट्प॑दो॒ भूयो॒ वि च॑क्रमे॒ त एक॑पदस्त॒न्वं॑१ समा॑सते
ଏକପାଦ ସେ ପୁଣି ଦ୍ୱିପାଦ ରୂପେ ଆଗକୁ ପଦକ୍ଷେପ କଲା; ଦ୍ୱିପାଦରୁ ସେ ପରେ ତ୍ରିପାଦକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ। ଦ୍ୱିପାଦରୁ ହିଁ ସେ ପୁଣି ଷଟ୍ପାଦ ରୂପେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା; ସେଇ ଏକପାଦ ରୂପଗୁଡ଼ିକ ଏକେ ତନୁରେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ସ୍ଥିର ହୁଅନ୍ତି।
Mantra 28
अत॑न्द्रो या॒स्यन् ह॒रितो॒ यदास्था॒द् द्वे रू॒पे कृ॑णुते॒ रोच॑मानः । के॒तु॒मानु॒द्यन्त्सह॑मानो॒ रजां॑सि॒ विश्वा॑ आदित्य प्र॒वतो॒ वि भा॑सि
ଅତନ୍ଦ୍ର (ଅକ୍ଳାନ୍ତ) ହୋଇ, ଯେତେବେଳେ ସେ ଯାଏ ଏବଂ ହରିତ (ବୟ) ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କୁ ଆରୂଢ଼ ହୁଏ, ସେ ରୋଚମାନ (ଦୀପ୍ତିମାନ) ହୋଇ ନିଜ ପାଇଁ ଦୁଇ ରୂପ ଗଢ଼େ। କେତୁମାନ (ଧ୍ୱଜଧାରୀ), ଉଦୟମାନ, ସମସ୍ତ ରଜାଂସି (ପ୍ରଦେଶ/ଧୂଳି-ଧୁମ୍ର)କୁ ଦମନ କରି, ହେ ଆଦିତ୍ୟ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଢାଳ ଓ ପଥରେ ବ୍ୟାପି ଦୀପ୍ତିତ ହୁଅ।
Mantra 29
बण्म॒हां अ॑सि सूर्य॒ बडा॑दित्य म॒हां अ॑सि । म॒हांस्ते॑ मह॒तो म॑हि॒मा त्वमा॑दित्य म॒हां अ॑सि
ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ମହାନ, ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟ; ନିଶ୍ଚୟ, ହେ ଆଦିତ୍ୟ, ତୁମେ ମହାନ। ମହାନଙ୍କ ମହିମାରେ ତୁମ ମହିମା ମହାନ; ହେ ଆଦିତ୍ୟ, ତୁମେ ମହାନ।
Mantra 30
रोच॑से दि॒वि रोच॑से अ॒न्तरि॑क्षे॒ पत॑ङ्ग पृथि॒व्यां रोच॑से॒ रोच॑से अ॒प्स्व॑१न्तः । उ॒भा स॑मु॒द्रौ रुच्या॒ व्याऽपिथ दे॒वो दे॑वासि महि॒षः स्व॒र्जित्
ତୁମେ ଦିବିରେ ଦୀପ୍ତିତ, ତୁମେ ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ଦୀପ୍ତିତ; ହେ ପତଙ୍ଗ, ପୃଥିବୀରେ ତୁମେ ଦୀପ୍ତିତ; ଜଳମାନଙ୍କ ଅନ୍ତରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଦୀପ୍ତିତ। ରୁଚା (କାନ୍ତି)ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଉଭୟ ସମୁଦ୍ରକୁ ବ୍ୟାପି ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛ; ତୁମେ ଦେବ—ହଁ, ଦେବ; ତୁମେ ମହିଷ (ପରାକ୍ରମୀ), ସ୍ୱର୍ଜିତ୍ (ସ୍ୱର୍ଗ-ବିଜୟୀ)।
Mantra 31
अ॒र्वाङ् प॒रस्ता॒त् प्रय॑तो व्य॒ध्व आ॒शुर्वि॑प॒श्चित् प॒तय॑न् पत॒ङ्गः । विष्णु॒र्विचि॑त्तः॒ शव॑साधि॒तिष्ठ॒न् प्र के॒तुना॑ सहते॒ विश्व॒मेज॑त्
ପରପାରରୁ ଏଠାକୁ, ପଥମାନଙ୍କରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ଶୀଘ୍ର ଓ ବିପଶ୍ଚିତ, ଉଡୁଥିବା ପତଙ୍ଗ (ପତଙ୍ଗଃ) ଆସେ। ବିଚିତ୍ର-ବହୁରୂପ ବିଷ୍ଣୁ, ଶବସା (ବଳ) ଦ୍ୱାରା ଅଧିଷ୍ଠିତ ହୋଇ, ନିଜ କେତୁ-କିରଣଧ୍ୱଜରେ ସମସ୍ତ ଚଳିତ-ଏଜତ୍ (ହଲୁଥିବା) ଜଗତକୁ ଜୟ କରନ୍ତି।
Mantra 32
चि॒त्रश्चि॑कि॒त्वान् म॑हि॒षः सु॑प॒र्ण आ॑रो॒चय॒न् रोद॑सी अ॒न्तरि॑क्षम्। अ॒हो॒रा॒त्रे परि॒ सूर्यं॒ वसा॑ने॒ प्रास्य॒ विश्वा॑ तिरतो वी॒र्याऽणि
ଚିତ୍ର ଓ ଚିକିତ୍ୱାନ୍ ମହିଷ-ବୃଷଭ, ସୁପର୍ଣ—ରୋଦସୀ (ଆକାଶ-ପୃଥିବୀ) ଓ ଅନ୍ତରିକ୍ଷକୁ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି। ଅହୋରାତ୍ରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ବସନ ଭଳି ପରିଧାନ କରି ଘେରି ରହେ; ସେ ନିଜ ସମସ୍ତ ବୀର୍ୟଶକ୍ତି ପ୍ରକ୍ଷେପ କରି ସବୁଠାରୁ ଉପରେ ଦାଟିଯାନ୍ତି।
Mantra 33
ति॒ग्मो वि॒भ्राज॑न् त॒न्वं॑१ शिशा॑नोऽरंग॒मासः॑ प्र॒वतो॒ ररा॑णः । ज्योति॑ष्मान् प॒क्षी म॑हि॒षो व॑यो॒धा विश्वा॒ आस्था॑त् प्र॒दिशः॒ कल्प॑मानः
ତୀଗ୍ମ (ତୀକ୍ଷ୍ଣ), ବିଭ୍ରାଜମାନ, ନିଜ ତନୁକୁ ଶାଣିତ କରୁଥିବା, ଶୀଘ୍ରଗାମୀ, ପ୍ରବାହପଥମାନେ ଆନନ୍ଦିତ। ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନ୍ ପକ୍ଷୀ, ମହିଷ, ବୟୋଧା (ଜୀବନଦାତା), ସମସ୍ତ ପ୍ରଦିଶାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ—ସେଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମରେ ବିନ୍ୟସ୍ତ କରନ୍ତି।
Mantra 34
चि॒त्रं दे॒वानां॑ के॒तुरनी॑कं॒ ज्योति॑ष्मान् प्र॒दिशः॒ सूर्य॑ उ॒द्यन्। दि॒वा॒क॒रोऽति॑ द्यु॒म्नैस्तमां॑सि॒ विश्वा॑तारीद् दुरि॒तानि॑ शु॒क्रः
ଦେବମାନଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ କେତୁ (ଧ୍ୱଜ-ଚିହ୍ନ), ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନ୍ ମୁଖ—ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୋଇ ଦିଗମାନଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶିତ କରେ। ଦିବାକର ନିଜ ଦ୍ୟୁମ୍ନଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ତମସକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି; ଶୁକ୍ର (ପ୍ରକାଶମାନ) ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆମକୁ ସମସ୍ତ ଦୁରିତ (ଅପଶକୁନ-ପାପ) ଠାରୁ ପାର କରାଇଦେଲେ।
Mantra 35
चि॒त्रं दे॒वाना॒मुद॑गा॒दनी॑कं॒ चक्षु॑र्मि॒त्रस्य॒ वरु॑णस्या॒ग्नेः । आप्रा॒द् द्यावा॑पृथि॒वी अ॒न्तरि॑क्षं॒ सूर्य॑ आ॒त्मा जग॑तस्त॒स्थुष॑श्च
ଦେବମାନଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ମୁଖ ଉଦୟ ହୋଇଛି—ମିତ୍ର, ବରୁଣ ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ (ନେତ୍ର)। ସେ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ତରିକ୍ଷକୁ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ: ଚଳମାନ ଓ ସ୍ଥାବର—ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆତ୍ମା ସୂର୍ଯ୍ୟ।
Mantra 36
उ॒च्चा पत॑न्तमरु॒णं सु॑प॒र्णं मध्ये॑ दि॒वस्त॒रणिं॒ भ्राज॑मानम्। पश्या॑म त्वा सवि॒तारं॒ यमा॒हुरज॑स्रं॒ ज्योति॒र्यदवि॑न्द॒दत्त्रिः॑
ଉଚ୍ଚରେ ଉଡୁଥିବା, ଅରୁଣ (ଲାଲିମାୟୁକ୍ତ), ସୁପର୍ଣ୍ଣ (ସୁନ୍ଦର ପକ୍ଷବାନ), ମଧ୍ୟ ଦିବିରେ ପ୍ରଭାସ୍ୱର ତରଣି (ପାର କରାଇବାଳା)—ହେ ସବିତା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦର୍ଶନ କରୁ; ଯାହାକୁ ଲୋକେ ଅଜସ୍ର ଜ୍ୟୋତି (ଅବିରତ ପ୍ରକାଶ) ବୋଲି କହନ୍ତି, ସେଇ ଜ୍ୟୋତିକୁ ଦତ୍ତ୍ରି ଖୋଜି (ପ୍ରାପ୍ତ କରି)ଥିଲେ।
Mantra 37
दि॒वस्पृ॒ष्ठे धाव॑मानं सुप॒र्णमदि॑त्याः पु॒त्रं ना॒थका॑म॒ उप॑ यामि भी॒तः । स नः॑ सूर्य॒ प्र ति॑र दी॒र्घमायु॒र्मा रि॑षाम सुम॒तौ ते॑ स्याम
ଦିବର ପୃଷ୍ଠରେ ଧାଉଥିବା ସୁପର୍ଣ୍ଣ—ଅଦିତିଙ୍କ ପୁତ୍ର—ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ଭୀତ ହୋଇ, ରକ୍ଷକ ଆକାଂକ୍ଷାରେ, ଶରଣରୂପେ ସମୀପକୁ ଯାଉଛି। ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଆମ ପାଇଁ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଆଗକୁ ନେଇଯାଅ; ଆମେ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ନ ହେଉ; ତୁମ ସୁମତିରେ ଆମେ ରହୁ।
Mantra 38
स॒ह॒स्रा॒ह्ण्यं विय॑तावस्य प॒क्षौ हरे॑र्हं॒सस्य॒ पत॑तः स्व॒र्गम्। स दे॒वान्त्सर्वा॒नुर॑स्युप॒दद्य॑ सं॒पश्य॑न् याति॒ भुव॑नानि॒ विश्वा॑
ବିସ୍ତୃତ ବ୍ୟୋମରେ ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପକ୍ଷ ସହସ୍ର-ଅହ୍ନ୍ୟ (ହଜାର ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ) ଅଟେ—ହରିବର୍ଣ୍ଣ ହଂସ, ହରି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉଡ଼େ। ସେ କ୍ରମେ ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରି/ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ସମସ୍ତ ଭୁବନକୁ ଦେଖି ଆଗକୁ ଯାଏ।
Mantra 39
रोहि॑तः का॒लो अ॑भव॒द् रोहि॒तोऽग्रे॑ प्र॒जाप॑तिः । रोहि॑तो य॒ज्ञानां॒ मुखं॒ रोहि॑तः॒ स्व॑१राभ॑रत्
ରୋହିତ କାଳ ହେଲା; ଆରମ୍ଭରେ ରୋହିତ ପ୍ରଜାପତି ଥିଲା। ରୋହିତ ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କର ମୁଖ; ରୋହିତ ସ୍ୱର୍ (ସ୍ୱର୍ଗ) କୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଲା।
Mantra 40
रोहि॑तो लो॒को अ॑भव॒द् रोहि॒तोऽत्य॑तप॒द् दिव॑म्। रोहि॑तो र॒श्मिभि॒र्भूमिं॑ समु॒द्रमनु॒ सं च॑रत्
ରୋହିତ ଲୋକ ହେଲା; ରୋହିତ ଦ୍ୟାଉକୁ ତପାଇଲା—ଅତି ତପାଇଲା। ରୋହିତ ନିଜ କିରଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀକୁ ବ୍ୟାପି, ସମୁଦ୍ରକୁ ଅନୁସରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗତିରେ ସଞ୍ଚରିଲା।
Mantra 41
सर्वा॒ दिशः॒ सम॑चर॒द् रोहि॒तोऽधि॑पतिर्दि॒वः । दिवं॑ समु॒द्रमाद् भूमिं॒ सर्वं॑ भू॒तं वि र॑क्षति
ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ରୋହିତ ସଞ୍ଚରିଲା; ସେ ଦ୍ୟାଉର ଅଧିପତି। ଦ୍ୟାଉ, ସମୁଦ୍ର ଓ ପୃଥିବୀ—ହଁ, ଯାହା କିଛି ଅଛି—ସେ ସବୁକୁ ସମସ୍ତ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ରକ୍ଷା କରେ।
Mantra 42
आ॒रोह॑न्छु॒क्रो बृ॑ह॒तीरत॑न्द्रो॒ द्वे रू॒पे कृ॑णुते॒ रोच॑मानः । चि॒त्रश्चि॑कि॒त्वान् म॑हि॒षो वात॑माया॒ याव॑तो लो॒कान॒भि यद् वि॒भाति॑
ଆରୋହଣ କରି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଅକ୍ଳାନ୍ତ—ସେ ମହାନ୍ ବିସ୍ତାରମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ; ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ସେ ଦ୍ୱିରୂପ ଧାରଣ କରେ। ଚିତ୍ର, ବିବେକୀ, ମହାବଳୀ ବୃଷଭ—ଯାହାର ମାୟା ପବନ ସମାନ—ଯେତେ ଲୋକ ଅଛି ସେସବୁ ଉପରେ ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ପ୍ରକାଶିତ କରେ।
Mantra 43
अ॒भ्य॑१न्यदे॑ति॒ पर्य॒न्यद॑स्यतेऽहोरा॒त्राभ्यां॑ महि॒षः कल्प॑मानः । सूर्यं॑ व॒यं रज॑सि क्षि॒यन्तं॑ गातु॒विदं॑ हवामहे॒ नाध॑मानाः
ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ସେ ଯାଏ; ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସେ ଚାରିଦିଗକୁ ଛିଟିଯାଏ; ଅହୋରାତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ବିନ୍ୟସ୍ତ କରୁଥିବା ମହାବୃଷଭ। ରଜସରେ ବସୁଥିବା, ପଥଜ୍ଞ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ—ଆମେ ଆବଶ୍ୟକତାରେ ପୀଡ଼ିତ ଯାଚକମାନେ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛୁ।
Mantra 44
पृ॒थि॒वी॒प्रो म॑हि॒षो नाध॑मानस्य गा॒तुरद॑ब्धचक्षुः॒ परि॒ विश्वं॑ ब॒भूव॑ । विश्वं॑ सं॒पश्य॑न्त्सुवि॒दत्रो॒ यज॑त्र इ॒दं शृ॑णोतु॒ यद॒हं ब्रवी॑मि
ପୃଥିବୀ-ବ୍ୟାପୀ ମହା ବୃଷଭ ଆବଶ୍ୟକତାଗ୍ରସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟର ପଥ; ଅଦବ୍ଧଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସେ ସମଗ୍ରକୁ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ଆବୃତ କରିଛି। ସବୁକିଛି ଦେଖୁଥିବା, ସୁବିଦାତ୍ର (ଶୁଭ ଦାନଦାତା), ଯଜତ୍ର (ପୂଜ୍ୟ)—ମୁଁ ଯାହା କହୁଛି, ଏହି ବାକ୍ୟ ସେ ଶୁଣୁ।
Mantra 45
पर्य॑स्य महि॒मा पृ॑थि॒वीं स॑मु॒द्रं ज्योति॑षा वि॒भ्राज॒न् परि॒ द्याम॒न्तरि॑क्षम्। सर्वं॑ सं॒पश्य॑न्त्सुवि॒दत्रो॒ यज॑त्र इ॒दं शृ॑णोतु॒ यद॒हं ब्रवी॑मि
ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖେ ମହିମା ବ୍ୟାପିଛି; ଜ୍ୟୋତିରେ ସେ ପୃଥିବୀ ଓ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ, ଦ୍ୟାଉ ଓ ଅନ୍ତରିକ୍ଷ ଉପରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ସବୁକିଛି ଦେଖୁଥିବା, ସୁବିଦାତ୍ର, ଯଜତ୍ର—ମୁଁ ଯାହା କହୁଛି, ଏହି ବାକ୍ୟ ସେ ଶୁଣୁ।
Mantra 46
अबो॑ध्य॒ग्निः स॒मिधा॒ जना॑नां॒ प्रति॑ धे॒नुमि॑वाय॒तीमु॒षास॑म्। य॒ह्वा इ॑व॒ प्र व॒यामु॒ज्जिहा॑नाः॒ प्र भा॒नवः॑ सिस्रते॒ नाक॒मच्छ॑
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସମିଧାରେ ଅଗ୍ନି ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଛି; ଦୁଧାଳ ଗାଈ ପରି ଆଗେଇ ଆସୁଥିବା ଉଷାକୁ ସାମ୍ନା କରିବାକୁ ସେ ଉଠେ। ଉତ୍ସୁକ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ପରି, ଜିହ୍ବା ଉପରକୁ ଉଠାଇ, ତାଙ୍କ କିରଣମାନେ ବହିଯାଆନ୍ତି—ଆକାଶ ଦିଗକୁ ଆଗେଇ ଧାଉଛନ୍ତି।
Frequently Asked Questions
It is used to protect and heal by driving away harms that move in secrecy—night-linked illness, hostile influence, fear, and even theft—through Sūrya’s all-seeing light.
Because the hymn treats sunlight as a cosmic surveillance power: what is hidden in darkness is exposed, so threats cannot remain concealed or effective.
Dawn or sunrise is ideal, because the hymn’s imagery and force depend on the transition from night to light—symbolically and ritually matching the expulsion of nocturnal harms.
Ask anything about Sukta 2 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.