Sukta 2

Mantra 1

अध्यात्मम्। (४४ चतुष्पदा पुरःशाक्वरा भुरिक्; ४५ अतिजागतगर्भा)। उद॑स्य के॒तवो॑ दि॒वि शु॒क्रा भ्राज॑न्त ईरते । आ॒दि॒त्यस्य॑ नृ॒चक्ष॑सा॒ महि॑व्रतस्य मी॒ढुषः॑

त्याचे तेजस्वी केतू (चिन्हे) दिव्यात वर उगवतात; उज्ज्वल होऊन ते झळकतात व प्रवृत्त होतात—मानवांना पाहणाऱ्या आदित्याचे; महाव्रत (महान नियम) धारण करणाऱ्याचे; उदार दात्याचे.

Mantra 2

दि॒शां प्र॒ज्ञानां॑ स्व॒रय॑न्तम॒र्चिषा॑ सुप॒क्षमा॒शुं प॒तय॑न्तमर्ण॒वे। स्तवा॑म सूर्यं॒ भुव॑नस्य गो॒पां यो र॒श्मिभि॒र्दिश॑ आ॒भाति॒ सर्वाः॑

दिशांचा ज्ञाता, प्रज्ञावंतांमध्ये प्रख्यात, आपल्या अर्चिषा (तेज)ने निनाद करणारा—सुपक्ष, शीघ्र, अर्णवात उडणारा—त्या सूर्याची आम्ही स्तुती करतो; तो भुवनाचा गोपा (रक्षक) आहे, जो आपल्या रश्मींनी सर्व दिशा उजळवितो.

Mantra 3

यत् प्राङ् प्र॒त्यङ् स्व॒धया॒ यासि॒ शीभं॒ नाना॑रूपे॒ अह॑नी॒ कर्षि॑ मा॒यया॑ । तदा॑दित्य॒ महि॒ तत् ते॒ महि॒ श्रवो॒ यदेको॒ विश्वं॒ परि॒ भूम॒ जाय॑से

तू कधी पूर्वेकडे, कधी पुन्हा पश्चिमेकडे, आपल्या स्वधया (स्वशक्ती)ने वेगाने जातोस; आणि मायेनं नानारूप अहनी (दिवस-रात्र) ओढून आणतोस—हे आदित्या, हे तुझे महत्त्व महान आहे; महान आहे तुझे श्रवः (यश), कारण तू एकटाच संपूर्ण पृथ्वीला परि-व्याप्त करून जन्म घेतोस.

Mantra 4

वि॒प॒श्चितं॑ त॒रणिं॒ भ्राज॑मानं॒ वह॑न्ति॒ यं ह॒रितः॑ स॒प्त ब॒ह्वीः । स्रु॒ताद् यमत्त्रि॒र्दिव॑मुन्नि॒नाय॒ तं त्वा॑ पश्यन्ति परि॒यान्त॑मा॒जिम्

जो विपश्चित् (सर्वज्ञ), तारण (उद्धारक) आणि तेजस्वी आहे—त्याला हरित (तांबूसवर्ण) अश्व, सात आणि अनेक, वहन करतात. ज्याला अत्रीने स्रुतात् (धारेतून) उचलून त्रिवार दिव (स्वर्ग) पर्यंत उन्नत केले—हे सूर्य, तू आपल्या परिक्रमण-पथावर जात असताना लोक तुला पाहतात.

Mantra 5

मा त्वा॑ दभन् परि॒यान्त॑मा॒जिं स्व॒स्ति दु॒र्गां अति॑ याहि॒ शीभ॑म्। दिवं॑ च सूर्य पृथि॒वीं च॑ दे॒वी म॑होरा॒त्रे वि॒मिमा॑नो॒ यदेषि॑

हे सूर्य, तू आपल्या परिक्रमण-पथावर जात असताना कोणीही तुला बाधा करू नये. स्वस्तीसह त्या दुर्ग (कठीण), संकटमय अरुंद वाटेवरून शीघ्र पार जा. हे दिव्य सूर्य, तू महो-रात्रि (महान दिवस-रात्र) मोजीत जात असताना, दिव (आकाश) आणि देवी पृथ्वी—दोन्हींचे मापन करीत असतोस.

Mantra 6

स्व॒स्ति ते॑ सूर्य च॒रसे॒ रथा॑य॒ येनो॒भावन्तौ॑ परि॒यासि॑ स॒द्यः । यं ते॒ वह॑न्ति ह॒रितो॒ वहि॑ष्ठाः श॒तमश्वा॒ यदि॑ वा स॒प्त ब॒ह्वीः

हे सूर्य, तुझ्या चालण्यासाठी, तुझ्या रथासाठी स्वस्ति असो—ज्याने तू दोन्ही टोकांना त्वरित परिक्रमा करतोस. तुझ्यासाठी हरित, श्रेष्ठ-वहन करणारे अश्व जो रथ ओढतात—तो शत-अश्वांचा असो, किंवा सात (अश्वांचा), किंवा अनेक.

Mantra 7

सु॒खं सूर्य॒ रथ॑मंशु॒मन्तं॑ स्यो॒नं सु॒वह्नि॒मधि॑ तिष्ठ वा॒जिन॑म्। यं ते॒ वह॑न्ति ह॒रितो॒ वहि॑ष्ठाः श॒तमश्वा॒ यदि॑ वा स॒प्त ब॒ह्वीः

हे सूर्य! किरणमय, सुखद व कल्याणकारी, सहज वाहण्याजोग्या, वेगवान विजयदायी रथावर आरूढ हो. तुझ्यासाठी श्रेष्ठ वाहक असलेले तुझे हरित (पिवळट/तांबूस) अश्व जो रथ वाहतात—तो शंभर अश्वांचा असो, किंवा सातांचा, किंवा अनेकांचा.

Mantra 8

स॒प्त सूर्यो॑ ह॒रितो॑ यात॑वे॒ रथे॒ हिर॑ण्यत्वचसो बृह॒तीर॑युक्त । अमो॑चि शु॒क्रो रज॑सः प॒रस्ता॑द् वि॒धूय॑ दे॒वस्तमो॒ दिव॒मारु॑हत्

सात हरितवर्ण घोडी—सुवर्णत्वचा असलेल्या, महान—सूर्याने आपल्या रथाला गमनासाठी जुंपल्या. रजसाच्या पलीकडील धूसर प्रदेशातून तो तेजस्वी देव मुक्त झाला; अंधार झटकून त्याने स्वर्गलोकावर आरोहण केले.

Mantra 9

उत् के॒तुना॑ बृह॒ता दे॒व आग॒न्नपा॑वृ॒क् तमो॒ऽभि ज्योति॑रश्रैत्। दि॒व्यः सु॑प॒र्णः स वी॒रो व्यऽख्य॒ददि॑तेः पु॒त्रो भुव॑नानि॒ विश्वा॑

महान केतु (ध्वज/संकेत) घेऊन देव पुढे आला; आवरण दूर करून—अंधारावर ज्योतीने दाब दिला. दिव्य सुपर्ण (सुंदर पंखांचा) तो वीर प्रकट झाला—अदितीचा पुत्र—आणि सर्व भुवने उघड करून दाखविली.

Mantra 10

उ॒द्यन् र॒श्मीना त॑नुषे॒ विश्वा॑ रु॒पाणि॑ पुष्यसि । उ॒भा स॑मु॒द्रौ क्रतु॑ना॒ वि भा॑सि॒ सर्वां॑ल्लो॒कान् प॑रि॒भूर्भ्राज॑मानः

उदय पावून, आपल्या रश्मींनी तू विस्तारतोस; सर्व रूपांना तू पुष्ट करतोस. आपल्या क्रतु (संकल्प/शक्ती) ने दोन्ही समुद्रांवर तू सर्वत्र प्रकाशतोस; तेजस्वी होऊन, सर्व लोकांना परिभू (आवृत) करतोस.

Mantra 11

पू॒र्वा॒प॒रं च॑रतो मा॒ययै॒तौ शिशू॒ क्रीड॑न्तौ॒ परि॑ यातोऽर्ण॒वम्। विश्वा॒न्यो भुव॑ना वि॒चष्टे॑ हैर॒ण्यैर॒न्यं ह॒रितो॑ वहन्ति

पूर्व आणि अपर (पश्चिम) दिशेकडे हे दोघे आपल्या माया-शक्तीने चालतात—खेळणारी दोन बालके जणू, समुद्राभोवती परिभ्रमण करीत जातात. एक सर्व भुवनांचे निरीक्षण करतो; दुसऱ्याला सुवर्ण-सज्जित हरित (तांबूस) अश्विन्या/घोडी वाहून नेतात.

Mantra 12

दि॒वि त्वात्त्रि॑रधारय॒त् सूर्या॒ मासा॑य॒ कर्त॑वे । स ए॑षि॒ सुधृ॑त॒स्तप॒न् विश्वा॑ भू॒ताव॒चाक॑शत्

दिवी (स्वर्गात), हे सूर्य, तुला त्रिवार दृढपणे स्थापन केले—मासाचा (महिन्याचा) क्रम/गती घडविण्यासाठी. तू सुदृढ-स्थापित होऊन, तपत-तपत चालतोस; तूने खाली (पृथ्वीवर) सर्व भूतांना दृश्य केले आहे.

Mantra 13

उ॒भावन्तौ॒ सम॑र्षसि व॒त्सः सं॑मा॒तरा॑विव । न॒न्वे॒३तदि॒तः पु॒रा ब्रह्म॑ दे॒वा अ॒मी वि॑दुः

तू त्या दोन्ही सहाय्यक शक्तींंकडे एकत्र धावतोस—जसा वासरू आपल्या दोन मातांकडे धावतो. निश्चयच, हे प्राचीन ब्रह्म (पवित्र विद्या/मंत्रज्ञान) त्या देवांनी पूर्वीपासूनच जाणले आहे.

Mantra 14

यत् स॑मु॒द्रमनु॑ श्रि॒तं तत् सि॑षासति॒ सूर्यः॑ । अध्वा॑स्य॒ वित॑तो म॒हान् पूर्व॒श्चाप॑रश्च॒ यः

जे समुद्राला अनुसरून आश्रित आहे—तेथेच सूर्य पोहोचण्याची इच्छा करतो. त्याचा मार्ग महान् आहे, दूरवर पसरलेला—पूर्वेकडचाही आणि पुन्हा पश्चिमेकडचाही.

Mantra 15

तं समा॑प्नोति जू॒तिभि॒स्ततो॒ नाप॑ चिकित्सति । तेना॒मृत॑स्य भ॒क्षं दे॒वानां॒ नाव॑ रुन्धते

त्याला तो वेगवान प्रेरणांनी प्राप्त करतो; त्यानंतर तो किंचितही डगमगत नाही. यामुळे देवांच्या भोगासाठी नियत असलेल्या अमृत-भागाला (भक्ष) तो अडवत नाही.

Mantra 16

उदु॒ त्यं जा॒तवे॑दसं दे॒वं व॑हन्ति के॒तवः॑ । दृ॒शे विश्वा॑य॒ सूर्य॑म्

उठा—जातवेदस् त्या देवाला केतु (दीप्त ध्वज-रश्मी) वर वाहून नेतात—त्या सूर्याला, दर्शनासाठी, सर्व जगाने पाहावे म्हणून.

Mantra 17

अप॒ त्ये ता॒यवो॑ यथा॒ नक्ष॑त्रा यन्त्य॒क्तुभिः॑ । सूरा॑य वि॒श्वच॑क्षसे

दूर हट—त्या चोरांसारखे—जसे नक्षत्रे रात्रींसह निघून जातात; (दूर हट) विश्वचक्षु (सर्वदर्शी) सूर्याकरिता.

Mantra 18

अदृ॑श्रन्नस्य के॒तवो॒ वि र॒श्मयो॒ जनाँ अनु॑ । भ्राज॑न्तो अ॒ग्नयो॑ यथा

त्याचे तेजस्वी केतु (चिन्हे) दिसतात; त्याच्या रश्मी लोकांमध्ये पसरतात—धगधगत्या अग्नींसारख्या उजळत.

Mantra 19

त॒रणि॑र्वि॒श्वद॑र्शतो ज्योति॒ष्कृद॑सि सूर्य । विश्व॒मा भा॑सि रोचन

हे सूर्य! तू तारणि (पार नेणारा), सर्वदर्शी आहेस; तू ज्योतीचा कर्ता आहेस. हे रोचन (दीप्तिमान)! तू सर्व जगावर प्रकाशतोस.

Mantra 20

प्र॒त्यङ् दे॒वानां॒ विशः॑ प्र॒त्यङ्ङुदे॑षि॒ मानु॑षीः । प्र॒त्यङ् विश्वं॒ स्वर्दृ॒शे

देवांच्या विशांकडे मुख करून, मनुष्यांच्या विशांकडेही मुख करून तू उदयास येतोस; हे स्वर्दृशे (स्वर्गदर्शी)! तू सर्वांकडेच मुख करून असतोस.

Mantra 21

येना॑ पावक॒ चक्ष॑सा भुर॒ण्यन्तं॒ जनाँ॒ अनु॑ । त्वं व॑रुण॒ पश्य॑सि

हे वरुणा! ज्या पावक (शुद्धिकारक) चक्षूने, भुरण्यन्त (भ्रमणशील) जनांच्या मागोमाग, तू पाहतोस—त्याच चक्षूने तू पाहतोस.

Mantra 22

वि द्यामे॑षि॒ रज॑स्पृ॒थ्वह॒र्मिमा॑नो अ॒क्तुभिः॑ । पश्य॒न् जन्मा॑नि सूर्य

हे सूर्य! तू द्यौमध्ये, विस्तीर्ण रजस् (अंतरिक्ष) मध्ये पुढे जातोस; रात्रींनी दिवस मोजून ठरवितोस; आणि जन्मांना पाहत असतोस.

Mantra 23

स॒प्त त्वा॑ ह॒रितो॒ रथे॒ वह॑न्ति देव सूर्य । शो॒चिष्के॑शं विचक्ष॒णम्

हे देव सूर्या! सात हरित (तांबूसवर्ण) अश्व तुझ्या रथावर तुला वाहून नेतात—अग्नि-केश, तीक्ष्ण-दृष्टी, विवेकशील.

Mantra 24

अयु॑क्त स॒प्त शु॒न्ध्युवः॒ सूरो॒ रथ॑स्य न॒प्त्यः । ताभि॑र्याति॒ स्वयु॑क्तिभिः

सूर्याने सात शुद्धि करणाऱ्या (शुन्ध्यु) रथ-कन्यांना जुव्यात जोडले आहे; त्या स्वयंसंयुक्त शक्तींनीच तो गमन करतो.

Mantra 25

रोहि॑तो॒ दिव॒मारु॑ह॒त् तप॑सा तप॒स्वी। स योनि॒मैति॒ स उ॑ जायते॒ पुनः॒ स दे॒वाना॒मधि॑पतिर्बभूव

रोहित तपाने तपस्वी होऊन दिव्यलोकात आरोहण झाला. तो योनीत प्रवेश करतो; खरोखर तो पुन्हा जन्म घेतो—आणि देवांचा अधिपती झाला.

Mantra 26

यो वि॒श्वच॑र्षणिरु॒त वि॒श्वतो॑मुखो॒ यो वि॒श्वत॑स्पाणिरु॒त वि॒श्वत॑स्पृथः । सं बा॒हुभ्यां॒ भर॑ति॒ सं पत॑त्रै॒र्द्यावा॑पृथि॒वी ज॒नय॑न् दे॒व एकः॑

जो सर्व जनांत व्यापलेला आहे आणि ज्याची मुखे सर्व दिशांना आहेत; ज्याचे हात सर्व दिशांना आहेत आणि जो सर्व बाजूंनी विस्तीर्ण आहे—तो एक देव आपल्या बाहूंनी सर्वांना एकत्र धारण करतो, आपल्या पंखांनीही सर्वांना एकत्र आवरून ठेवतो; आणि द्यावा-पृथिवी (स्वर्ग व पृथ्वी) यांना उत्पन्न करतो.

Mantra 27

एक॑पा॒द् द्विप॑दो॒ भूयो॒ वि च॑क्रमे॒ द्विपा॒त् त्रिपा॑दम॒भ्येऽति प॒श्चात्। द्विपा॑द्ध॒ षट्प॑दो॒ भूयो॒ वि च॑क्रमे॒ त एक॑पदस्त॒न्वं॑१ समा॑सते

एकपाद असताना तो पुन्हा द्विपाद रूपाने पुढे गेला; द्विपादापासून तो नंतर मागून त्रिपादालाही गाठून ओलांडतो. द्विपादापासूनच तो पुन्हा षट्पाद रूपाने विस्तारला; ती एकपाद रूपे आपल्या तनु (देह) मध्ये एकत्र होऊन एकाच शरीरात समासतात.

Mantra 28

अत॑न्द्रो या॒स्यन् ह॒रितो॒ यदास्था॒द् द्वे रू॒पे कृ॑णुते॒ रोच॑मानः । के॒तु॒मानु॒द्यन्त्सह॑मानो॒ रजां॑सि॒ विश्वा॑ आदित्य प्र॒वतो॒ वि भा॑सि

अतंद्र होऊन, तो जेव्हा चालतो आणि हरित (बय) अश्वांवर आरूढ होतो, तेव्हा तेजस्वी होऊन स्वतःसाठी दोन रूपे घडवितो. केतुमान (ध्वजधारी), उदय पावत, सर्व रज/प्रदेशांवर मात करणारा—हे आदित्य, तू प्रत्येक उतारावर व मार्गावर प्रकाश पसरवितोस.

Mantra 29

बण्म॒हां अ॑सि सूर्य॒ बडा॑दित्य म॒हां अ॑सि । म॒हांस्ते॑ मह॒तो म॑हि॒मा त्वमा॑दित्य म॒हां अ॑सि

खरोखर तू महान आहेस, हे सूर्य; खरोखर, हे आदित्य, तू महान आहेस. महानाच्या महानत्वाची तुझी महिमा महान आहे; हे आदित्य, तू महान आहेस.

Mantra 30

रोच॑से दि॒वि रोच॑से अ॒न्तरि॑क्षे॒ पत॑ङ्ग पृथि॒व्यां रोच॑से॒ रोच॑से अ॒प्स्व॑१न्तः । उ॒भा स॑मु॒द्रौ रुच्या॒ व्याऽपिथ दे॒वो दे॑वासि महि॒षः स्व॒र्जित्

तू दिव्यात चमकतोस, तू अंतरिक्षात चमकतोस; हे पतंग, पृथ्वीवरही तू चमकतोस; जलांच्या अंतरीही तू चमकतोस. आपल्या रुची (दीप्ती)ने तू दोन्ही समुद्र व्यापून टाकलेस; तू देव आहेस—देवच; तू महिष (पराक्रमी) आहेस, स्वर्जित (स्वर्गजिंकणारा).

Mantra 31

अ॒र्वाङ् प॒रस्ता॒त् प्रय॑तो व्य॒ध्व आ॒शुर्वि॑प॒श्चित् प॒तय॑न् पत॒ङ्गः । विष्णु॒र्विचि॑त्तः॒ शव॑साधि॒तिष्ठ॒न् प्र के॒तुना॑ सहते॒ विश्व॒मेज॑त्

पलीकडून इकडे, मार्गांवर प्रेरित होऊन, वेगवान व प्रज्ञावान, उडत येणारा—पतंग (सूर्य-पक्षी). बहुरूप विष्णु, सामर्थ्याने अधिष्ठित होऊन, आपल्या केतु-रश्मी-ध्वजाने हालणारे-चालणारे सर्व विश्व जिंकून घेतो.

Mantra 32

चि॒त्रश्चि॑कि॒त्वान् म॑हि॒षः सु॑प॒र्ण आ॑रो॒चय॒न् रोद॑सी अ॒न्तरि॑क्षम्। अ॒हो॒रा॒त्रे परि॒ सूर्यं॒ वसा॑ने॒ प्रास्य॒ विश्वा॑ तिरतो वी॒र्याऽणि

दीप्त, प्रज्ञावान, महाबलवान वृषभ, सुपर्ण (सुंदर पंखांचा), द्यावा-पृथ्वी व अंतरिक्ष उजळवतो. सूर्याभोवती वस्त्रासारखे अहोरात्र धारण करून, तो आपली सर्व वीर्य-शक्ती प्रक्षेपित करीत सर्वांवरून पार जातो.

Mantra 33

ति॒ग्मो वि॒भ्राज॑न् त॒न्वं॑१ शिशा॑नोऽरंग॒मासः॑ प्र॒वतो॒ ररा॑णः । ज्योति॑ष्मान् प॒क्षी म॑हि॒षो व॑यो॒धा विश्वा॒ आस्था॑त् प्र॒दिशः॒ कल्प॑मानः

तीक्ष्ण, सर्वत्र उजळणारा, आपलेच रूप तेजस्वी करून धार लावणारा, वेगाने जाणारा, प्रवाह/मार्गांत रमणारा। ज्योतीने युक्त पंखांचा तो महिष, प्राणदाता, सर्व दिशांत उभा राहिला आहे—दिशांना क्रमाने रचत.

Mantra 34

चि॒त्रं दे॒वानां॑ के॒तुरनी॑कं॒ ज्योति॑ष्मान् प्र॒दिशः॒ सूर्य॑ उ॒द्यन्। दि॒वा॒क॒रोऽति॑ द्यु॒म्नैस्तमां॑सि॒ विश्वा॑तारीद् दुरि॒तानि॑ शु॒क्रः

देवांचा अद्भुत चित्रकेतू—दीप्तिमान मुख—उदय पावणारा सूर्य दिशांना प्रकाश देतो. दिवाकर आपल्या तेजांनी सर्व तमांना ओलांडून गेला; तो शुक्ल (प्रभामय) आम्हांला सर्व दुरितां (अनिष्टां) पार घेऊन गेला.

Mantra 35

चि॒त्रं दे॒वाना॒मुद॑गा॒दनी॑कं॒ चक्षु॑र्मि॒त्रस्य॒ वरु॑णस्या॒ग्नेः । आप्रा॒द् द्यावा॑पृथि॒वी अ॒न्तरि॑क्षं॒ सूर्य॑ आ॒त्मा जग॑तस्त॒स्थुष॑श्च

देवांचे अद्भुत मुख उदयास आले—मित्र, वरुण आणि अग्नीचे नेत्र. त्याने द्यावा-पृथिवी व अंतरिक्ष भरून टाकले; सूर्य—चालणाऱ्या व स्थिर असणाऱ्या सर्व जगताचा आत्मा.

Mantra 36

उ॒च्चा पत॑न्तमरु॒णं सु॑प॒र्णं मध्ये॑ दि॒वस्त॒रणिं॒ भ्राज॑मानम्। पश्या॑म त्वा सवि॒तारं॒ यमा॒हुरज॑स्रं॒ ज्योति॒र्यदवि॑न्द॒दत्त्रिः॑

उंच उडणारा अरुण (लालिमा-युक्त), सुपर्ण (सुंदर पंखांचा), दिवाच्या मध्यभागी तेजाने झळकणारा तारिण (पार करणारा)—हे सविता, मी तुला पाहू दे; ज्याला लोक ‘अजस्र ज्योति’ म्हणतात, ती ज्योति दत्त्रिने प्राप्त केली.

Mantra 37

दि॒वस्पृ॒ष्ठे धाव॑मानं सुप॒र्णमदि॑त्याः पु॒त्रं ना॒थका॑म॒ उप॑ यामि भी॒तः । स नः॑ सूर्य॒ प्र ति॑र दी॒र्घमायु॒र्मा रि॑षाम सुम॒तौ ते॑ स्याम

दिव्य पाठीवर वेगाने धावणारा, सुंदर पंखांचा सुपर्ण—अदितीचा पुत्र—याच्याकडे मी, रक्षकाची इच्छा धरून, भीतीने शरण येतो. हे सूर्य, आमच्यासाठी दीर्घ आयुष्य पुढे वाढव; आम्हांला हानी होऊ नये; तुझ्या सुमतीत (कृपेत) आम्ही राहो.

Mantra 38

स॒ह॒स्रा॒ह्ण्यं विय॑तावस्य प॒क्षौ हरे॑र्हं॒सस्य॒ पत॑तः स्व॒र्गम्। स दे॒वान्त्सर्वा॒नुर॑स्युप॒दद्य॑ सं॒पश्य॑न् याति॒ भुव॑नानि॒ विश्वा॑

विस्तीर्ण व्योमात त्याचे दोन पंख ‘सहस्र-अह्न्य’ (हजार दिवसांपर्यंत) आहेत—स्वर्गाकडे उडणाऱ्या हरि-वर्ण हंसाचे. तो क्रमाने सर्व देवांच्या जवळ जाऊन, सर्व भुवने पाहत पाहत पुढे जातो.

Mantra 39

रोहि॑तः का॒लो अ॑भव॒द् रोहि॒तोऽग्रे॑ प्र॒जाप॑तिः । रोहि॑तो य॒ज्ञानां॒ मुखं॒ रोहि॑तः॒ स्व॑१राभ॑रत्

रोहित काळ झाला; आदिमध्ये रोहितच प्रजापती होता. रोहित यज्ञांचे मुख आहे; रोहिताने स्वः (स्वर्ग) इथे आणला.

Mantra 40

रोहि॑तो लो॒को अ॑भव॒द् रोहि॒तोऽत्य॑तप॒द् दिव॑म्। रोहि॑तो र॒श्मिभि॒र्भूमिं॑ समु॒द्रमनु॒ सं च॑रत्

रोहितच लोक झाला; रोहिताने द्युलोकाला तापविले—अतिशय तापविले. रोहित आपल्या रश्मींनी पृथ्वीवर संचार करीत, समुद्राच्या अनुषंगानेही पूर्ण वेगाने चालत राहिला.

Mantra 41

सर्वा॒ दिशः॒ सम॑चर॒द् रोहि॒तोऽधि॑पतिर्दि॒वः । दिवं॑ समु॒द्रमाद् भूमिं॒ सर्वं॑ भू॒तं वि र॑क्षति

सर्व दिशांत रोहित संचारला—द्युलोकाचा अधिपती. द्युलोक, समुद्र आणि पृथ्वी—होय, जे काही भूत आहे—त्याचे तो सर्व बाजूंनी रक्षण करतो.

Mantra 42

आ॒रोह॑न्छु॒क्रो बृ॑ह॒तीरत॑न्द्रो॒ द्वे रू॒पे कृ॑णुते॒ रोच॑मानः । चि॒त्रश्चि॑कि॒त्वान् म॑हि॒षो वात॑माया॒ याव॑तो लो॒कान॒भि यद् वि॒भाति॑

वर चढत, तेजस्वी, अथक असा तो महान् प्रदेशांतून प्रवास करतो; प्रकाशमान होऊन तो दोन रूपे धारण करतो. अद्भुत, विवेकी, महाबलवान वृषभ—ज्याची माया वाऱ्यासारखी आहे—जितके लोक आहेत त्यांवर तो प्रकाश पसरवून त्यांना प्रकट करतो.

Mantra 43

अ॒भ्य॑१न्यदे॑ति॒ पर्य॒न्यद॑स्यतेऽहोरा॒त्राभ्यां॑ महि॒षः कल्प॑मानः । सूर्यं॑ व॒यं रज॑सि क्षि॒यन्तं॑ गातु॒विदं॑ हवामहे॒ नाध॑मानाः

एका बाजूला तो जातो; दुसऱ्या बाजूला तो सर्वत्र फेकला गेल्यासारखा फिरतो—दिवस आणि रात्र यांद्वारे स्वतःला जुळवून घेणारा तो महावृषभ। रजस् (आकाशीय प्रदेश) मध्ये वसणारा, मार्गांचा ज्ञाता सूर्य—त्याला आम्ही गरजू याचक होऊन हाक देतो.

Mantra 44

पृ॒थि॒वी॒प्रो म॑हि॒षो नाध॑मानस्य गा॒तुरद॑ब्धचक्षुः॒ परि॒ विश्वं॑ ब॒भूव॑ । विश्वं॑ सं॒पश्य॑न्त्सुवि॒दत्रो॒ यज॑त्र इ॒दं शृ॑णोतु॒ यद॒हं ब्रवी॑मि

पृथ्वीभर व्यापलेला तो महान वृषभ (महिष) गरजू मनुष्याचा मार्ग आहे; अचूक दृष्टीने त्याने सर्व विश्वाला परिभ्रमून व्यापले आहे. सर्व काही सम्यक पाहणारा, सु-विदाता (कल्याणदाता), यज्य (पूज्य)—मी जे बोलतो ते तो ऐको.

Mantra 45

पर्य॑स्य महि॒मा पृ॑थि॒वीं स॑मु॒द्रं ज्योति॑षा वि॒भ्राज॒न् परि॒ द्याम॒न्तरि॑क्षम्। सर्वं॑ सं॒पश्य॑न्त्सुवि॒दत्रो॒ यज॑त्र इ॒दं शृ॑णोतु॒ यद॒हं ब्रवी॑मि

त्याच्या भोवती महिमा आहे; ज्योतीने तो पृथ्वी व समुद्रावर, द्युलोक व अंतरिक्षावरही प्रकाशमान होऊन व्यापतो. सर्व काही सम्यक पाहणारा, सु-विदाता (कल्याणदाता), यज्य (पूज्य)—मी जे बोलतो ते तो ऐको.

Mantra 46

अबो॑ध्य॒ग्निः स॒मिधा॒ जना॑नां॒ प्रति॑ धे॒नुमि॑वाय॒तीमु॒षास॑म्। य॒ह्वा इ॑व॒ प्र व॒यामु॒ज्जिहा॑नाः॒ प्र भा॒नवः॑ सिस्रते॒ नाक॒मच्छ॑

मनुष्यांच्या समिधांनी अग्नी जागा झाला आहे, दुधाळ गाईसारखी पुढे येणारी उषा भेटायला. आतुर पक्ष्यांसारखे, जिभा उंचावून, त्याचे किरण प्रवाहित होतात—आकाशाकडे धाव घेत.