Adhyaya 82

Verse 1

अऑड हटर () है द्रयशीतितमो< ध्याय: भीष्मजीके पूछनेपर पुलस्त्यजीका उन्हें विभिन्न तीर्थोकी यात्राका माहात्म्य बताना घुलस्त्य उवाच अनेन तव धर्मज्ञ प्रश्रयेण दमेन च । सत्येन च महाभाग तुष्टोडस्मि तव सुव्रत

Pulastya dijo: «Oh conocedor del dharma, oh afortunado, firme en votos excelentes: por tu humildad, por tu dominio de ti mismo y por tu veracidad, estoy grandemente complacido contigo».

Verse 2

यस्येदृशस्ते धर्मोड्यं पितृभक्त्याश्रितोडनघ । तेन पश्यसि मां पुत्र प्रीतिश्च॒ परमा त्वयि

Oh hijo sin mancha, porque hoy sostienes un dharma tan noble, asentado en la devoción a tu padre, puedes contemplarme. Y, niño sin pecado, por esa misma virtud mi afecto por ti se ha vuelto supremo.

Verse 3

अमोघदर्शी भीष्माहं ब्रूहि कि करवाणि ते । यद्‌ वक्ष्यसि कुरुश्रेष्ठ तस्य दातास्मि तेडनघ

«Yo soy Bhīṣma, cuya visión nunca falla. Dime: ¿qué he de hacer por ti? Oh el mejor de los Kurus, cuanto pidas, eso te concederé, oh intachable.»

Verse 4

भीष्म उवाच प्रीते त्वयि महाभाग सर्वलोकाभिपूजिते । कृतमेतावता मन्ये यदहं दृष्टवान्‌ प्रभुम्‌

Dijo Bhīṣma: «Oh noble, venerado y adorado por todos los mundos: ahora que estás complacido, siento que lo he alcanzado todo. En verdad, considero cumplido mi propósito con solo haber obtenido la visión del Señor.»

Verse 5

यदि त्वहमनुग्राह्मुस्तव धर्मभूृतां वर । संदेहं ते प्रवक्ष्यामि तन्मे त्वं छेत्तुमहसि

Si soy digno de tu favor, oh el mejor entre los sostenedores del dharma, expondré ante ti mi duda. Debes disiparla para mí, oh sabio justo, para que el sendero del deber se vea sin confusión.

Verse 6

अस्ति मे हृदये कश्रित्‌ तीर्थभ्यो धर्मसंशय: । तमहं श्रोतुमिच्छामि तद्‌ भवान्‌ वक्तुमरहति

Bhīṣma dijo: «Ha surgido en mi corazón una duda acerca del dharma que se obtiene mediante los lugares sagrados de peregrinación (tīrthas). Deseo oír su resolución; te ruego que lo expliques.»

Verse 7

प्रदक्षिणां यः पृथिवीं करोत्यमरसंनिभ । कि फल तस्य विप्रर्षे तन्मे ब्रूहि सुनिश्चितम्‌

Bhīṣma preguntó al sabio—resplandeciente como un inmortal—: «¡Oh brahmarṣi, semejante a los dioses! Quien, con el propósito de visitar los tīrtha, circunvala toda la tierra en pradakṣiṇā, ¿qué fruto obtiene? Dímelo con certeza y sin duda».

Verse 8

घुलस्त्य उवाच हन्त ते कथयिष्यामि यदृषीणां परायणम्‌ | तदेकाग्रमना: पुत्र शृणु तीर्थेषु यत्‌ फलम्‌

Pulastya dijo: «Bien; te diré aquello que es amparo de los ṛṣi. Hijo, escucha con la mente recogida el fruto que nace de frecuentar los tīrtha».

Verse 9

यस्य हस्तौ च पादौ च मनश्लैव सुसंयतम्‌ | विद्या तपश्च कीर्तिश्व॒ स तीर्थफलमश्चुते,जिसके हाथ, पैर और मन अपने काबूमें हों तथा जो विद्या, तप और कीर्तिसे सम्पन्न हो, वही तीर्थसेवनका फल पाता है

Sólo alcanza de veras el fruto del tīrtha aquel cuyas manos y pies están refrenados del mal y cuya mente está bien dominada; quien está dotado de saber, de tapas y de buena fama.

Verse 10

प्रतिग्रहादपावृत्त: संतुष्टो येन केनचित्‌ | अहंकारनिवृत्तश्न स तीर्थफलमश्षुते,जो प्रतिग्रहसे दूर रहे तथा जो कुछ अपने पास हो, उसीसे संतुष्ट रहे और जिसमें अहंकारका अभाव हो, वही तीर्थका फल पाता है

Quien se aparta de aceptar dádivas, se contenta con lo que le toca y ha extinguido el orgullo: ése es quien de veras alcanza el fruto del tīrtha.

Verse 11

अकल्कको निरारम्भो लघ्वाहारो जितेन्द्रिय: । विमुक्त: सर्वपापेभ्य स तीर्थफलमश्षुते

Quien está sin mancha, no emprende empresas por interés propio, come con frugalidad y ha vencido los sentidos—liberado de todo pecado—ése participa del fruto verdadero del tīrtha.

Verse 12

अक्रोधनश्न राजेन्द्र सत्यशीलो दृढव्रत: । आत्मोपमश्च भूतेषु स तीर्थफलमश्ञुते

Dijo Ghūlastya: «Oh, el mejor de los reyes: el fruto verdadero de la peregrinación se alcanza en quien está libre de ira, consagrado a la verdad, firme en la disciplina de sus votos, y considera a todos los seres como iguales a sí mismo. Sólo tal persona se vuelve el legítimo receptor del mérito de un tīrtha».

Verse 13

ऋषिभि: क्रतव:ः प्रोक्ता देवेष्विह यथाक्रमम्‌ | फलं चैव यथातथ्यं प्रेत्य चेह च सर्वश:

Dijo Ghūlastya: «Los sabios rishis han expuesto los ritos sacrificiales en el orden debido, orientándolos hacia los dioses. También han declarado los resultados verdaderos de esos ritos: frutos que se obtienen sin falta, tanto en este mundo como, tras la muerte, en el siguiente».

Verse 14

न ते शक्‍्या दरिद्रेण यज्ञा: प्राप्तुं महीपते । बहूपकरणा यज्ञा नानासम्भारविस्तरा:

«Pero, oh rey, un hombre pobre no puede emprender de manera realista esos ritos sacrificiales. Tales yajñas exigen muchos instrumentos y abundantes provisiones; al requerir la reunión de materiales diversos, su escala se vuelve inmensa.»

Verse 15

प्राप्यन्ते पार्थिवैरेते समृद्धैर्वा नरैः क्वचित्‌ । नार्थन्यूनैर्नावगणैरेकात्मभिरसा धनै:

«Así, tales ritos sólo están al alcance de los reyes, o a veces de ciertos hombres prósperos. Pero quienes carecen de riqueza, de asistentes y de recursos —solos y sin medios— no pueden realizar sacrificios.»

Verse 16

यो दरिद्रैरपि विधि: शक: प्राप्तुं नरेश्वर । तुल्यो यज्ञफलै: पुण्यैस्तं निबोध युधां वर

«Oh rey, el mejor de los guerreros: te diré una práctica justa que incluso los pobres pueden realizar, y cuyo mérito produce frutos iguales a los de los sacrificios. Escucha y compréndelo bien.»

Verse 17

ऋषीणां परम॑ गुहय॒मिदं भरतसत्तम । तीर्थाभिगमन पुण्यं यज्जैरपि विशिष्यते,भरतश्रेष्ठ! यह ऋषियोंका परम गोपनीय रहस्य है। तीर्थयात्रा बड़ा पवित्र सत्कर्म है। वह यज्ञोंसे भी बढ़कर है

Oh el mejor de los Bharata, ésta es la enseñanza más secreta de los sabios: el mérito que se obtiene al peregrinar a los tīrtha, los vados sagrados, es un acto de purificación suprema—del que se dice que supera incluso los ritos sacrificiales.

Verse 18

अनुपोष्य त्रिरात्राणि तीर्थान्यनभिगम्य च । अदत्त्वा काज्चनं गाश्व दरिद्रो नाम जायते

Dijo Ghūlastya: «A una persona se la conoce como “pobre” porque no observa un ayuno de tres noches, no visita los tīrtha y no hace dádivas—como oro, vacas y caballos».

Verse 19

अग्निष्टोमादिभिय्यजैरिष्टवा विपुलदक्षिणै: । न तत्‌ फलमवाप्रोति तीर्थाभिगमनेन यत्‌,मनुष्य तीर्थयात्रासे जिस फलको पाता है, उसे प्रचुर दक्षिणावाले अग्निष्टोम आदि यज्ञोंद्वारा यजन करके भी नहीं पा सकता

Dijo Ghūlastya: «Aunque uno haya celebrado el Agniṣṭoma y otros sacrificios, colmados de abundantes dádivas sacerdotales, no alcanza el fruto que se obtiene al acudir a los tīrtha».

Verse 20

नृलोके देवदेवस्य तीर्थ त्रैलोक्यविश्रुतम्‌ । पुष्करं नाम विख्यातं महाभाग: समाविशेत्‌

En el mundo de los hombres existe un tīrtha del Dios de los dioses, célebre en los tres mundos. Se le conoce con el nombre de Puṣkara; sólo quien es verdaderamente afortunado puede entrar en él y participar de su santidad.

Verse 21

दशकोटिसहस््राणि तीर्थानां वै महामते । सांनिध्य॑ पुष्करे येषां त्रिसंध्यं कुरुनन्दन

Oh sabio, hay decenas de millones de tīrtha. Pero en Puṣkara—oh deleite de los Kurus—se congrega la presencia santificadora de muchos de ellos; quien allí cumple los ritos en las tres sandhyā (amanecer, mediodía y crepúsculo) obtiene el mérito concentrado de innumerables lugares de peregrinación.

Verse 22

महामते कुरुनन्दन! पुष्करमें तीनों समय दस सहस्र कोटि (दस अरब) तीर्थोका निवास रहता है ।। आदित्या वसवो रुद्रा: साध्याक्ष समरुद्गणा: । गन्धर्वाप्सरसश्लैव नित्यं संनिहिता विभो

¡Oh hijo de Kuru, de gran entendimiento! En Puṣkara, en los tres tiempos, moran los tīrtha por diez mil koṭi (diez mil millones). Allí los Āditya, los Vasu, los Rudra, los Sādhya junto con las huestes de los Marut, y también los Gandharva y las Apsaras, están siempre presentes, oh poderoso.

Verse 23

विभो! वहाँ आदित्य, वसु, रुद्र, साध्य, मरुद्गण, गन्धर्व और अप्सराओंकी भी नित्य संनिधि रहती है ।।

¡Oh poderoso! Allí los Āditya, los Vasu, los Rudra, los Sādhya, las huestes de los Marut, y también los Gandharva y las Apsaras, están siempre presentes. Allí, oh gran rey, dioses, Daityas y Brahmarishis, tras practicar austeridades, quedan colmados de gran mérito y alcanzan una disciplina divina de yoga.

Verse 24

मनसाप्यभिकामस्य पुष्कराणि मनस्विन: । पूयन्ते सर्वपापानि नाकपृष्ठे च पूज्यते

Aun quien, firme de propósito, sólo anhele a Puṣkara en su mente, ve lavados todos sus pecados; y es honrado en el cielo.

Verse 25

जो मनस्वी पुरुष मनसे भी पुष्कर तीर्थमें जानेकी इच्छा करता है, उसके स्वर्गके प्रतिबन्धक सारे पाप मिट जाते हैं और वह स्वर्गलोकमें पूजित होता है ।।

Dijo Ghūlastya: “Oh rey, aun el hombre resuelto que sólo concibe en su mente el deseo de ir al sagrado vado de Puṣkara, ve borrados todos los pecados que cierran el paso al cielo; y es honrado en el mundo celeste. En ese tīrtha, oh gran rey, mora continuamente el Abuelo—el Señor Brahmā, sentado en el loto—en suprema dicha.”

Verse 26

८ छ ४ #-*7 5 ३५ ० थी... हक / ऋण ् ८5 कक क्््््खिि ज्ज्ज़ “" न्न्न्ा - ९८१ को या /६

¡Oh noble! En la sagrada región de Puṣkara, en tiempos antiguos, los dioses—junto con las compañías de ṛṣis—alcanzaron la siddhi, colmados de gran mérito.

Verse 27

तत्राभिषेकं यः कुर्यात्‌ पितृदेवार्चने रत: । अश्वमेधाद्‌ दशगुणं फल प्राहुरमनीषिण:

Quienquiera que allí realice el rito de consagración, entregado al culto de los Pitṛs (ancestros) y de los dioses—afirman los sabios—obtiene un fruto diez veces mayor que el del sacrificio Aśvamedha.

Verse 28

जो वहाँ स्नान करता तथा देवताओं और पितरोंकी पूजामें संलग्न रहता है, उस पुरुषको अश्वमेधसे दस गुना फल प्राप्त होता है; ऐसा मनीषीगण कहते हैं ।।

Quien se baña allí y permanece dedicado al culto de los dioses y de los Pitṛs (ancestros) obtiene un fruto diez veces mayor que el del Aśvamedha; así lo dicen los sabios. Y aun si, morando en el bosque sagrado de Puṣkara, alimenta tan sólo a un brāhmaṇa, ese acto mismo—¡oh Bhīṣma!—le da gozo en este mundo y también después de la muerte.

Verse 29

शाकैर्मूलै: फलैर्वापि येन वर्तयते स्वयम्‌ । तद्‌ वै दद्याद्‌ ब्राह्मणाय श्रद्धावाननसूयक:

Aquello mismo con lo que un hombre sostiene su vida—ya sean hojas, raíces o frutos—que lo entregue, con fe y sin buscar faltas, como limosna a un brāhmaṇa.

Verse 30

तेनैव प्राप्तुयात्‌ प्राज्ञो हपयमेधफलं नर: । ब्राह्मणा: क्षत्रिया वैश्या: शूद्रा वा राजसत्तम

Por ese mismo medio, el hombre prudente puede alcanzar el fruto del sacrificio Aśvamedha. ¡Oh el mejor de los reyes!, sea brāhmaṇa, kṣatriya, vaiśya o incluso śūdra, ese resultado es alcanzable.

Verse 31

कार्तिकीं तु विशेषण योडभिगच्छति पुष्करम्‌

Dijo Ghūlastya: «Pero quien, con observancia especial, vaya a Puṣkara en el mes de Kārtika…»

Verse 32

सायं प्रातः स्मरेद्‌ यस्तु पुष्कराणि कृताञज्जलि:

Dijo Ghūlastya: «Quien, con las manos juntas en reverencia, recuerda los sagrados Puṣkara al atardecer y de nuevo al alba…»

Verse 33

जन्मप्रभृति यत्‌ पापं स्त्रिया वा पुरुषेण वा

Dijo Ghūlastya: «Cualquier pecado cometido desde el nacimiento—sea por mujer o por hombre—…»

Verse 34

यथा सुराणां सर्वेषामादिस्तु मधुसूदन:

«Así como Madhusūdana es la fuente primordial de todos los dioses…»

Verse 35

तथैव पुष्कर राजंस्तीर्थानामादिरुच्यते । राजन! जैसे भगवान्‌ मधुसूदन (विष्णु) सब देवताओंके आदि हैं, वैसे ही पुष्कर सब तीर्थोंका आदि कहा जाता है || ३४ $ || उष्ट्वा द्वादश वर्षाणि पुष्करे नियत: शुचि:

Ghūlastya dijo: «Del mismo modo, oh rey, Puṣkara es proclamado el primero entre todos los tīrtha, los vados sagrados. Así como el Bienaventurado Madhusūdana (Viṣṇu) es el origen y el más excelso entre todos los dioses, así Puṣkara es declarado el más eminente entre todos los lugares de peregrinación. Habiendo morado en Puṣkara durante doce años—con dominio de sí y purificado—… (la narración continúa).»

Verse 36

यस्तु वर्षशतं पूर्णमग्निहोत्रमुपासते,जो पूरे सौ वर्षोतक अग्निहोत्र करता है और जो कार्तिककी एक ही पूर्णिमाको पुष्करमें वास करता है, दोनोंका फल बराबर है

Ghūlastya dijo: «Quien cumple debidamente el Agnihotra durante cien años completos, y quien reside en Puṣkara tan solo un día de luna llena en el mes de Kārttika—ambos alcanzan un fruto igual.»

Verse 37

कार्तिकीं वा वसेदेकां पुष्करे सममेव तत्‌,जो पूरे सौ वर्षोतक अग्निहोत्र करता है और जो कार्तिककी एक ही पूर्णिमाको पुष्करमें वास करता है, दोनोंका फल बराबर है

Dijo Ghūlastya: «Si alguien mora en Puṣkara durante una sola observancia de luna llena de Kārtikī, su mérito es igual al de realizar incesantemente el sacrificio Agnihotra por cien años».

Verse 38

त्रीणि शृद्भाणि शुभ्राणि त्रीणि प्रद्रवणानि च । पुष्कराण्यादिसिद्धानि न विद्यस्तत्र कारणम्‌

«Hay tres cumbres resplandecientes, tres manantiales que fluyen y tres lagos de Puṣkara: éstos son tīrthas tenidos por establecidos desde lo primordial. Sin embargo, no sabemos qué causa o razón histórica los hizo venerados por primera vez como tīrthas.»

Verse 39

दुष्करं पुष्करे गन्तुं दुष्करं पुष्करे तप: । दुष्करं पुष्करे दानं वस्तुं चैव सुदुष्करम्‌

Dijo Ghūlastya: «Difícil es llegar a Puṣkara; difícil es practicar la austeridad (tapas) en Puṣkara. Difícil es dar dones (dāna) en Puṣkara, y más difícil aún—en verdad sumamente difícil—es la fortuna de morar allí.»

Verse 40

उष्य द्वादशरात्र तु नियतो नियताशनः । प्रदक्षिणमुपावृत्य जम्बूमार्ग समाविशेत्‌,वहाँ इन्द्रियसंयम और नियमित आहार करते हुए बारह रात रहकर तीर्थकी परिक्रमा करनेके पश्चात्‌ जम्बूमार्गको जाय

Allí, con los sentidos refrenados y la comida regulada, tras permanecer doce noches y, luego, completar la pradakṣiṇā—la circunvalación ritual en sentido favorable (hacia la derecha)—en torno al tīrtha, debe uno entrar en la ruta llamada Jambūmārga.

Verse 41

जम्बूमार्ग समाविश्य देवर्षिपितृसेवितम्‌ । अश्वमेधमवाप्रोति सर्वकामसमन्वित:

Al entrar en el vado sagrado llamado Jambūmārga—venerado y frecuentado por los dioses, los ṛṣis y los Padres ancestrales (pitṛs)—el hombre queda colmado de todos los goces deseados y alcanza un mérito igual al del sacrificio Aśvamedha.

Verse 42

तत्रोष्य रजनी: पज्च पूतात्मा जायते नर: । न दुर्गतिमवाप्रोति सिद्ध) प्राप्नोति चोत्तमाम्‌

Allí, tras permanecer cinco noches, el fuero interno del hombre se purifica. No cae en un destino funesto; antes bien, alcanza la más alta realización espiritual.

Verse 43

जम्बूमार्गादुपावृत्य गच्छेत्‌ तन्दुलिकाश्रमम्‌ | न दुर्गतिमवाप्रोति ब्रह्मलोक॑ च गच्छति,जम्बूमार्गसे लौटकर मनुष्य तन्दुलिकाश्रमको जाय। इससे वह दुर्गतिमें नहीं पड़ता और अन्तमें ब्रह्मलोकको चला जाता है

Tras volverse del sendero de Jambū, debe uno dirigirse al eremitorio de Tandulikā. Así no cae en un destino funesto y, al final, alcanza Brahmaloka.

Verse 44

आगर््त्यं सर आसाद्य पितृदेवार्चने रत: । त्रिरात्रोपोषितो राजन्नग्निष्टोमफलं लभेत्‌

¡Oh Rey! Quien llegue al lago de Agastya y, entregado al culto de los dioses y de los antepasados, ayune durante tres noches, obtiene el mérito equivalente al sacrificio Agniṣṭoma.

Verse 45

शाकतवृत्ति: फलैर्वापि कौमारं विन्दते परम्‌ । कण्वाश्रमं ततो गच्छेच्छीजुष्टं लोकपूजितम्‌

Quien allí viva de hierbas o de frutos alcanza el supremo Kumaraloka (la morada de Kumāra/Kārttikeya). Luego, desde allí, que vaya al eremitorio de Kaṇva, venerado por el mundo y servido por la diosa Lakṣmī.

Verse 46

धर्मारण्यं हि तत्‌ पुण्यमाद्यं च भरतर्षभ | यत्र प्रविष्टमात्रो वै सर्वपापै: प्रमुच्यते

Ese bosque sagrado es, en verdad, el “Bosque del Dharma”: primigenio y santo, ¡oh toro entre los Bharatas! Con sólo entrar en él, al instante uno queda libre de todos los pecados.

Verse 47

भरतश्रेष्ठ। वह धर्मारण्य कहलाता है, उसे परम पवित्र एवं आदितीर्थ माना गया है। उसमें प्रवेश करनेमात्रसे मनुष्य सब पापोंसे छुटकारा पा जाता है ।।

Oh, el mejor de los Bhāratas, aquel lugar es conocido como Dharmāraṇya. Se lo tiene por supremamente puro y por un vado sagrado primordial. Con sólo entrar en él, el hombre queda libre de todos los pecados. Y quien allí, disciplinado y moderado en el alimento, rinde culto a los dioses y a los antepasados, alcanza el fruto de un sacrificio completo, colmado de la realización de todos los fines justos.

Verse 48

प्रदक्षिणं तत: कृत्वा ययातिपतन व्रजेत्‌ । हयमेधस्य यज्ञस्य फल प्राप्रोति तत्र वै

Tras realizar una respetuosa circunvalación, debe uno dirigirse al vado sagrado llamado Yayātipatana. Se dice, en verdad, que el peregrino que llega allí obtiene el mérito equivalente al del sacrificio del Aśvamedha.

Verse 49

महाकाल ततो गच्छेन्नियतो नियताशन: । कोटितीर्थमुपस्पृश्य हयमेधफलं लभेत्‌

Luego debe uno dirigirse al vado sagrado llamado Mahākāla. Viviendo allí con observancias disciplinadas y alimento regulado, y realizando el ācamana (purificación con agua) y el baño en Koṭitīrtha, se dice que se obtiene el mérito equivalente al del sacrificio del Aśvamedha.

Verse 50

ततो गच्छेत धर्मज्ञ: स्थाणोस्तीर्थमुमापते: । नाम्ना भद्रवर्ट नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्‌

Luego, el hombre conocedor del dharma debe dirigirse al vado sagrado de Sthāṇu—el Señor Umāpati (Śiva). Ese tīrtha, llamado Bhadravaṭa, es célebre en los tres mundos.

Verse 52

नर्मदां तु समासाद्य नदी त्रैलोक्यविश्रुताम्‌

Y al llegar al río Narmadā—célebre en los tres mundos—

Verse 53

तर्पयित्वा पितृन्‌ देवानग्निष्टोमफलं लभेत्‌ | वहाँसे त्रिभुवनविख्यात नर्मदा नदीके तटपर जाकर देवताओं और पितरोंका तर्पण करनेसे अग्निष्टोम-यज्ञका फल प्राप्त होता है ।।

Dijo Ghūlastya: «Quien ofrece tarpana (libaciones) a los Pitṛs y a los dioses alcanza el mérito equivalente al sacrificio Agniṣṭoma».

Verse 54

चर्मण्वतीं समासाद्य नियतो नियताशन: । रन्तिदेवा भ्यनुज्ञातमग्निष्टोमफलं लभेत्‌

Al llegar al río Carmaṇvatī (Chambal), quien vive con disciplina y come con medida obtiene, mediante el baño y las observancias allí—con la aprobación del rey Rantideva—el mérito del sacrificio Agniṣṭoma.

Verse 55

ततो गच्छेत धर्मज्ञ हिमवत्सुतमर्बुदम्‌ । पृथिव्यां यत्र वै छिद्रं पूर्वमासीद्‌ युधिष्ठिर,धर्मज्ञ युधिष्ठिर-! वहाँसे आगे हिमालयपुत्र अर्बुद (आबू)-की यात्रा करे, जहाँ पहले पृथ्वीमें विवर था

Luego, oh Yudhiṣṭhira conocedor del dharma, debe proseguirse hacia Arbuda, hijo de Himavat: el lugar donde antaño hubo una hendidura en la tierra.

Verse 56

तत्राश्रमो वसिष्ठस्य त्रिषु लोकेषु विश्रुत: । तत्रोष्य रजनीमेकां गोसहस्रफलं लभेत्‌,वहाँ महर्षि वसिष्ठका त्रिलोकविख्यात आश्रम है, जिसमें एक रात रहनेसे सहस्र गोदानका फल मिलता है

Allí se alza la ermita del sabio Vasiṣṭha, célebre en los tres mundos. Quien pase allí siquiera una sola noche obtiene, se dice, el mérito de haber donado mil vacas.

Verse 57

पिड़तीर्थमुपस्पृश्य ब्रह्म॒चारी जितेन्द्रिय: । कपिलानां नरश्रेष्ठ शतस्य फलमश्चुते,नरश्रेष्ठ! पिंगतीर्थमें स्नान एवं आचमन करके ब्रह्मचारी एवं जितेन्द्रिय मनुष्य सौ कपिलाओंके-दानका फल प्राप्त कर लेता है

Dijo Ghūlastya: «Oh, el mejor de los hombres: quien se bañe y haga ācamana en el sagrado Piṅga-tīrtha, viviendo como brahmacārin y dominando los sentidos, obtiene el mérito de haber donado cien vacas kapilā (de color leonado).»

Verse 58

ततो गच्छेत राजेन्द्र प्रभासं तीर्थमुत्तमम्‌ । तत्र संनिहितों नित्यं स्‍्वयमेव हुताशन:

Entonces, oh el mejor de los reyes, debes dirigirte a Prabhāsa, el más excelente vado sagrado. Allí el dios del Fuego, Agni, está siempre presente en persona—morando allí sin cesar—para que el buscador se acerque a ese lugar santo con reverencia y conducta disciplinada.

Verse 59

तस्मिंस्तीर्थे नर: स्नात्वा शुचि: प्रयतमानस:

Al bañarse en ese lugar sagrado, el hombre queda purificado—limpio por fuera y disciplinado en su interior—apto para perseguir fines justos con intención concentrada.

Verse 60

ततो गत्वा सरस्वत्या: सागरस्य च संगमे

Luego, yendo a la confluencia del Sarasvatī con el océano y bañándose allí, una persona obtiene el mérito equivalente a mil dones de vacas y alcanza el cielo. Oh el mejor de los Bharatas, ese hombre virtuoso, por su propia radiancia espiritual, resplandece sin cesar como el fuego.

Verse 61

गोसहस्रफलं तस्य स्वर्गलोकं च विन्दति । प्रभया दीप्यते नित्यमग्निवद्‌ भरतर्षभ

Él halla el fruto de mil dones de vacas y también el mundo del cielo. Oh toro de los Bharatas, por su resplandor brilla siempre, como el fuego.

Verse 62

तीर्थे सलिलराजस्य स्नात्वा प्रयतमानस: । त्रिरात्रमुषित: स्नातस्तर्पयेत्‌ पितृदेवता:

Tras bañarse en el vado sagrado de Varuṇa, señor de las aguas, con mente disciplinada y purificada, debe permanecer allí tres noches; bañándose cada día, ha de ofrecer libaciones (tarpana) para satisfacer a los dioses y a los antepasados.

Verse 63

प्रभासते यथा सोम: सो<श्चमेधं च विन्दति । वरदान ततो गच्छेत्‌ तीर्थ भरतसत्तम

Quien cumple esta observancia resplandece con fulgor como la Luna, y obtiene además un mérito equivalente al sacrificio del Aśvamedha. ¡Oh el mejor de los Bhāratas! Desde allí debe proseguir hacia el vado sagrado llamado Varadāna—así el narrador guía al peregrino, presentando el viaje a los tīrtha como una disciplina ética que purifica la conducta y otorga una recompensa espiritual excelsa.

Verse 64

विष्णोर्दुर्वाससा यत्र वरो दत्तो युधिष्िर । वरदाने नर: स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत्‌

Ghūlastya dijo: «Oh Yudhiṣṭhira, en aquel lugar donde Viṣṇu concedió una gracia por mediación de Durvāsas, el hombre que se baña en el vado que otorga dones, Varadāna, obtiene un mérito igual al de regalar mil vacas».

Verse 65

युधिष्ठि!! यह वह स्थान है, जहाँ मुनिवर दुर्वासाने श्रीकृष्णको वरदान दिया था। वरदानतीर्थमें स्नान करनेसे मानव सहस्र गोदानका फल पाता है ।।

«Yudhiṣṭhira, éste es el mismo lugar donde el gran sabio Durvāsā otorgó una gracia a Śrī Kṛṣṇa. Al bañarse en el Varadāna-tīrtha, el hombre obtiene un mérito igual al de donar mil vacas. Desde aquí, el peregrino debe ir a Dvāravatī, viviendo con disciplina y tomando alimento con medida. Al bañarse en el Piṇḍāraka-tīrtha, se alcanza abundante ganancia de oro.»

Verse 66

तस्मिंस्तीर्थे महाभाग पद्मलक्षणलक्षिता: | उद्यापि मुद्रा दृश्यन्ते तदद्भुतमरिंदम,महाभाग! उस तीर्थमें आज भी कमलके चिह्ढोंसे चिह्नित सुवर्णमुद्राएँ देखी जाती हैं। शत्रुदमन! यह एक अद्भुत बात है

Oh noble señor, en ese vado sagrado aún hoy se ven monedas de oro, acuñadas con el emblema del loto. Oh domador de enemigos, esto es en verdad una maravilla.

Verse 67

त्रिशूलाड्कानि पद्मानि दृश्यन्ते कुरुनन्दन । महादेवस्य सांनिध्यं तत्र वै पुरुषर्षभ,पुरुषरत्न कुरुनन्दन! जहाँ त्रिशूलसे अंकित कमल दृष्टिगोचर होते हैं। वहीं महादेवजीका निवास है

«Oh deleite de los Kurus, allí se ven flores de loto marcadas con el signo del tridente. Sabe con certeza, oh el mejor de los hombres, que donde aparecen esos lotos con el tridente grabado, allí está la presencia y morada de Mahādeva (Śiva).»

Verse 68

सागरस्य च सिन्धोशक्ष्‌ संगमं प्राप्प भारत । तीर्थे सलिलराजस्य स्नात्वा प्रयतमानस:

Ghūlastya dijo: «Oh Bhārata, ve a la confluencia del océano y del Sindhu. Tras bañarte en el vado sagrado del Señor de las Aguas (Varuṇa) con la mente disciplinada y purificada, ofrece sin cesar libaciones (tarpana) a los dioses, a los ṛṣi y a los antepasados. Oh ornamento del linaje de Bharata, al hacerlo el hombre alcanza el mundo de Varuṇa, radiante con esplendor divino».

Verse 69

तर्पयित्वा पितृन्‌ देवानृषींश्व भरतर्षभ । प्राप्रोति वारुणं लोक॑ दीप्यमानं स्वतेजसा

Ghūlastya dijo: «Oh toro entre los Bharatas, tras ofrecer las libaciones (tarpana) a los Pitṛs, a los dioses y a los ṛṣi, el hombre alcanza el mundo de Varuṇa, resplandeciente, que brilla por su propio fulgor. Esta enseñanza subraya la pureza de la mente mediante el baño sagrado y la gratitud hacia los linajes divinos y ancestrales, presentando el deber ritual como senda hacia un destino póstumo auspicioso.»

Verse 70

शड्कुकर्णेश्वरं देवमर्चयित्वा युधिष्ठिर । अश्वमेधाद्‌ दशगुणं प्रवदन्ति मनीषिण:,युधिष्ठिर! वहाँ शंकुकर्णेश्वर शिवकी पूजा करनेसे मनीषी पुरुष अश्वमेधसे दस गुने पुण्यफलकी प्राप्ति बताते हैं

Ghūlastya dijo: «Oh Yudhiṣṭhira, al adorar al divino Señor Śaṅkukarṇeśvara (Śiva), los sabios declaran que se obtiene un mérito diez veces mayor que el alcanzado mediante un sacrificio Aśvamedha.»

Verse 71

प्रदक्षिणमुपावृत्य गच्छेत भरतर्षभ । तीर्थ कुरुवरश्रेष्ठ त्रिषु लोकेषु विश्वुतम्‌

«Tras circunvalarlo en pradakṣiṇā y luego volver sobre tus pasos, oh toro entre los Bharatas, dirígete a ese vado sagrado, célebre en los tres mundos.»

Verse 72

दमीति नाम्ना विख्यातं सर्वपापप्रणाशनम्‌ । तत्र ब्रह्मादयो देवा उपासन्ते महेश्वरम्‌

«Prosigue hacia el vado sagrado conocido como “Damī”, célebre por destruir todos los pecados. Allí, Brahmā y los demás dioses adoran a Maheśvara (Śiva).»

Verse 73

तत्र स्नात्वा च पीत्वा च रुद्रं देवगणैर्वृतम्‌ जन्मप्रभूति यत्‌ पापं तत्‌ स्नातस्य प्रणश्यति

Allí, al bañarse y beber el agua sagrada, se contempla a Rudra rodeado por las huestes de los dioses. Cualquier pecado acumulado desde el mismo nacimiento se destruye para quien se baña en ese lugar.

Verse 74

वहाँ स्नान, जलपान और देवताओंसे घिरे हुए रुद्रदेवका दर्शन-पूजन करनेसे स्नानकर्ता पुरुषके जन्मसे लेकर वर्तमान समयतकके सारे पाप नष्ट हो जाते हैं ।।

Allí, al bañarse y beber el agua, y al contemplar y adorar al Señor Rudra rodeado por los dioses, se destruyen todos los pecados del bañista, desde el nacimiento hasta el momento presente. Y aquí, oh mejor de los hombres, el bienaventurado Damī es alabado por todos los dioses. Oh tigre entre los hombres, al bañarse allí se alcanza un mérito igual al del sacrificio Aśvamedha.

Verse 75

गत्वा यत्र महाप्राज्ञ विष्णुना प्रभविष्णुना । पुरा शौचं कृतं राजन हत्वा दैतेयदानवान्‌

Oh rey de gran sabiduría, éste es el mismo lugar sagrado al que antaño acudió el poderoso Señor Viṣṇu, supremo en fuerza. Tras dar muerte a los Daiteya y a los Dānava, realizó aquí la purificación ritual para sostener el orden del cosmos y dejar ejemplo de rectitud al mundo.

Verse 76

ततो गच्छेत धर्मज्ञ वसोर्धारामभिष्टृताम्‌ । गमनादेव तस्यां हि हयमेधफलं लभेत्‌,धर्मज्ञ! वहाँसे वसुधारातीर्थमें जाय, जो सबके द्वारा प्रशंसित है। वहाँ जानेमात्रसे अश्वमेधयज्ञका फल मिलता है

Luego, oh conocedor del dharma, debe uno dirigirse al vado sagrado llamado Vasudhārā, alabado por todos. Pues con sólo ir allí, oh justo, se obtiene el mérito que se dice nacer del sacrificio Aśvamedha.

Verse 77

स्नात्वा कुरुवरश्रेष्ठ प्रयतात्मा समाहित: । तर्प्य देवान्‌ पितृश्चैव विष्णुलोके महीयते

Dijo Ghūlastya: “Oh el mejor de los Kurus: tras bañarse y quedar purificado—dueño de sí y con la mente recogida—quien ofrece las libaciones debidas (tarpana) a los dioses y a los antepasados es honrado y queda firmemente establecido en el mundo de Viṣṇu (Viṣṇuloka).”

Verse 78

तीर्थ चात्र सर: पुण्यं वसूनां भरतर्षभ । तत्र स्नात्वा च पीत्वा च वसूनां सम्मतो भवेत्‌

Aquí, oh toro entre los Bharatas, hay un lugar sagrado de ablución: un lago santo perteneciente a los Vasus. Quien se baña en él y bebe de sus aguas llega a ser estimado y amado por las deidades Vasu.

Verse 79

सिन्धूत्तममिति ख्यातं सर्वपापप्रणाशनम्‌ । तत्र स्नात्वा नरश्रेष्ठ लभेद्‌ बहु सुवर्णकम्‌

Hay un vado sagrado célebre con el nombre de «Sindhūttama», destructor de todos los pecados. Oh mejor de los hombres, quien se baña allí obtiene abundante oro.

Verse 80

भद्रतुड्गं समासाद्य शुचि: शीलसमन्वित: । ब्रद्मलोकमवाप्रोति गति च परमां व्रजेत्‌,भद्रतुंगतीर्थमें जाकर पवित्र एवं सुशील पुरुष ब्रह्मलोकमें जाता और वहाँ उत्तम गति पाता है

Al llegar al vado sagrado llamado Bhadratuṅga, el hombre puro y dotado de buena conducta alcanza Brahmaloka y se encamina al estado supremo.

Verse 81

कुमारिकाणां शक्रस्य तीर्थ सिद्धनिषेवितम्‌ । तत्र स्नात्वा नर: क्षिप्रं स्वर्गलोकमवाप्लनुयात्‌

Este es el vado sagrado de Śakra, conocido como «las Doncellas» (Kumārikās), frecuentado por los siddhas. Quien se baña aquí alcanza pronto el mundo celestial.

Verse 82

रेणुकायाश्न तत्रैव तीर्थ सिद्धनिषेवितम्‌ । तत्र स्नात्वा भवेद्‌ विप्रो निर्मलश्चन्द्रमा यथा

Allí mismo está también el vado sagrado de Reṇukā, frecuentado por los siddhas. El brāhmaṇa que se baña en él queda puro, sin mancha, como la luna.

Verse 83

अथ पउज्चनदं गत्वा नियतो नियताशन: । पज्चयज्ञानवाप्रोति क्रमशो येडनुकीर्तिता:

Luego, yendo al vado sagrado de Pañcanada, con conducta disciplinada y dieta contenida, el hombre alcanza el mérito de los cinco grandes sacrificios, tal como las escrituras los enumeran en su debido orden. El pasaje subraya que la pureza, el contento y otras observancias, junto con una vida medida, hacen que la peregrinación sea fecunda en lo ético y no mero tránsito corporal.

Verse 84

ततो गच्छेत राजेन्द्र भीमाया: स्थानमुत्तमम्‌ । तत्र स्नात्वा तु योन्यां वै नरो भरतसत्तम

Después, oh rey de reyes, debe uno dirigirse al excelente lugar sagrado de Bhīmā. Allí, oh el mejor de los Bhāratas, al bañarse en el Yoni-tīrtha se dice que un hombre llega a ser “hijo de la Diosa”, y su cuerpo adquiere un resplandor como el de los ornamentos de oro bien calentados. Oh rey, al acogerse a ese vado santo se obtiene un mérito equivalente al de mil dones de vacas.

Verse 85

देव्या: पुत्रो भवेद्‌ राज॑स्तप्तकुण्डलविग्रह: । गवां शतसहस्रस्य फल प्राप्रोति मानव:

Dijo Ghūlastya: «Oh rey, al bañarse en este lugar sagrado, el hombre se vuelve, por así decirlo, hijo de la Diosa. El resplandor de su cuerpo es como el de los ornamentos de oro al rojo vivo. Oh señor de los reyes, al acogerse a este tīrtha se obtiene un mérito igual al don de cien mil vacas».

Verse 86

श्रीकुण्डं तु समासाद्य त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्‌ । पितामहं नमस्कृत्य गोसहस्रफलं लभेत्‌

Al llegar a Śrīkuṇḍa, célebre en los tres mundos, debe uno inclinarse con reverencia ante Pitāmaha; por ese acto de devoción y humildad se obtiene un mérito igual al fruto de regalar mil vacas.

Verse 87

त्रिभुवनविख्यात श्रीकुण्डमें जाकर ब्रह्माजीको नमस्कार करनेसे सहस्नर गोदानका फल प्राप्त होता है ।।

Dijo Ghūlastya: «Quien va al célebre Śrīkuṇḍa y se inclina ante Brahmā obtiene un mérito igual al de mil dones de vacas. Luego, oh conocedor del dharma, debe dirigirse al vado supremo, puro y excelente, llamado Vimala, donde aún hoy se ven peces de tonalidad dorada y plateada. Desde allí, oh justo, emprenda la peregrinación hacia ese Vimala-tīrtha, el más excelente, señalado por tales prodigios».

Verse 88

तत्र स्नात्वा नर: क्षिप्रं वासवं लोकमाप्नुयात्‌ । सर्वपापविशुद्धात्मा गच्छेत परमां गतिम्‌

Tras bañarse allí, el hombre alcanza presto el mundo de Vāsava (Indra). Purificado en su espíritu de todos los pecados, avanza hacia el destino supremo.

Verse 89

वितस्तां च समासाद्य संतर्प्य पितृदेवता: । नर: फलमवाप्रोति वाजपेयस्य भारत,भारत! वितस्तातीर्थ (झेलम)-में जाकर वहाँ देवताओं और पितरोंका तर्पण करनेसे मनुष्यको वाजपेययज्ञका फल प्राप्त होता है

¡Oh Bhārata! Al llegar al río Vitastā y ofrecer allí, según el rito, las libaciones (tarpana) a los dioses y a los antepasados, el hombre obtiene el mérito equivalente al sacrificio Vājapeya.

Verse 90

काश्मीरेष्वेव नागस्य भवन तक्षकस्य च । वितस्ताख्यमिति ख्यातं सर्वपापप्रमोचनम्‌,काश्मीरमें ही नागराज तक्षकका वितस्ता नामसे प्रसिद्ध भवन है, जो सब पापोंका नाश करनेवाला है

En el propio Cachemira se halla la morada del Nāga Takṣaka. Es célebre con el nombre de Vitastā, lugar del que se dice que libera de todos los pecados.

Verse 91

तत्र स्नात्वा नरो नूनं वाजपेयमवाप्नुयात्‌ । सर्वपापविशुद्धात्मा गच्छेच्च परमां गतिम्‌,वहाँ स्नान करनेसे मनुष्य निश्चय ही वाजपेययज्ञका फल प्राप्त करता है और सब पापोंसे शुद्ध हो उत्तम गतिका भागी होता है

Bañándose allí, el hombre obtiene sin duda el mérito del sacrificio Vājapeya; purificado en su espíritu de todos los pecados, alcanza el destino supremo.

Verse 92

ततो गच्छेत वडवां त्रिषु लोकेषु विश्रुताम्‌ पश्चिमायां तु संध्यायामुपस्पृश्य यथाविधि

Luego debe uno dirigirse al tīrtha de Vaḍavā, célebre en los tres mundos. En el crepúsculo occidental, tras bañarse y realizar el ācamana conforme a la norma, ofrezca a Agni una oblación de caru según sus fuerzas. Los sabios declaran que las dádivas entregadas allí en honor de los Pitṛs (antepasados) se vuelven imperecederas.

Verse 93

चरुं सप्तार्चिषे राजन्‌ यथाशक्ति निवेदयेत्‌ । पितृणामक्षयं दानं प्रवदन्ति मनीषिण:

“Oh rey, según tus medios, ofrece una oblación cocida (caru) al fuego de Agni, el de las siete llamas. Los sabios declaran que el don hecho para los antepasados (pitṛs) se vuelve imperecedero (akṣaya) y otorga mérito duradero.”

Verse 94

ऋषय: पितरो देवा गन्धर्वाप्सरसां गणा: । गुहाका: किन्नरा यक्षा: सिद्धा विद्याधरा नरा:

Ghūlastya dijo: “Sabios, espíritus ancestrales, dioses, huestes de Gandharvas y Apsaras, Guhyakas, Kinnaras, Yakṣas, Siddhas, Vidyādharas y seres humanos—(todos estos órdenes de seres están presentes/concernidos).”

Verse 95

राक्षसा दितिजा रुद्रा ब्रह्मा च मनुजाधिप । नियत: परमां दीक्षामास्थायाब्दसहस््रिकीम्‌

“Oh señor de los hombres, incluso los Rākṣasas, los Daityas nacidos de Diti, los Rudras y el propio Brahmā—conteniéndose—emprenden la más alta dīkṣā, el voto consagrado, durante mil años.”

Verse 96

विष्णो: प्रसादन कुर्वश्चरुं च श्रपयंस्तथा । सप्तभि: सप्तभिश्वैव ऋग्भिस्तुष्टाव केशवम्‌

Buscando el favor de Viṣṇu, preparó la ofrenda ritual (caru) y la coció según el rito; y con series de siete himnos del Ṛgveda alabó a Keśava, resuelto a ganar la gracia del Señor mediante una adoración disciplinada.

Verse 97

राजन! वहाँ देवता, ऋषि, पितर, गन्धर्व, अप्सरा, गुह्क, किन्नर, यक्ष, सिद्ध, विद्याधर, मनुष्य, राक्षस, दैत्य, रुद्र और ब्रह्मा--इन सबने नियमपूर्वक सहस्र वर्षोंके लिये उत्तम दीक्षा ग्रहण करके भगवान्‌ विष्णुकी प्रसन्नताके लिये चरु अर्पण किया। ऋग्वेदके सात-सात मन्त्रोंद्वारा सबने चरुकी सात-सात आहुतियाँ दीं और भगवान्‌ केशवको प्रसन्न किया ।। ९४ -7९%६ || ददावष्टगुणैश्वर्य तेषां तुष्टस्तु केशव: । यथाभिलषितानन्यान्‌ कामान्‌ दत्त्वा महीपते,उनपर प्रसन्न होकर भगवानने उन्हें अष्टगुण-ऐश्वर्य अर्थात्‌ अणिमा आदि आठ सिद्धियाँ प्रदान कीं। महाराज! तत्पश्चात्‌ उनकी इच्छाके अनुसार अन्यान्य वर देकर भगवान्‌ केशव वहाँसे उसी प्रकार अन्तर्धान हो गये, जैसे मेघोंकी घटामें बिजली तिरोहित हो जाती है। भारत! इसीलिये वह तीर्थ तीनों लोकोंमें सप्तचरुके नामसे विख्यात है। वहाँ अग्निके लिये दिया हुआ चरु एक लाख गोदान, सौ राजसूययज्ञ और सहस्र अश्वमेधयज्ञसे भी अधिक कल्याणकारी है। राजेन्द्र! वहाँसे लौटकर रुद्रपद नामक तीर्थमें जाय। वहाँ महादेवजीकी पूजा करके तीर्थयात्री पुरुष अश्वमेधका फल पाता है

Ghūlastya dijo: “Oh rey, en aquel lugar los dioses, los sabios, los antepasados, los Gandharvas, las Apsaras, los Guhyakas, los Kinnaras, los Yakṣas, los Siddhas, los Vidyādharas, los humanos, los Rākṣasas, los Daityas, los Rudras y Brahmā—todos ellos—tomaron, conforme a la regla, una excelente dīkṣā durante mil años y, para complacer al Señor Viṣṇu, ofrecieron el caru sagrado. Con grupos de siete mantras del Ṛgveda, cada cual vertió siete oblaciones de ese caru y así deleitó a Keśava. Satisfecho, Keśava les concedió las ocho potestades—comenzando por aṇimā—y luego, oh soberano, les otorgó también otros dones deseados. Tras conceder lo que anhelaban, el Señor desapareció de aquel lugar, como el relámpago que se pierde en una masa de nubes. Por eso ese tīrtha es célebre en los tres mundos como ‘Saptacaru’. Se dice que ofrecer allí caru al fuego de Agni trae un bien espiritual mayor que cien Rājasūyas, mil Aśvamedhas o incluso cien mil dones de vacas. Desde allí debe uno ir al tīrtha llamado Rudrapada; adorando a Mahādeva en ese lugar, el peregrino alcanza el fruto de un Aśvamedha.”

Verse 98

तत्रैवान्तर्दथे देवो विद्युदभ्रेषु वै यथा । नाम्ना सप्तचरुं तेन ख्यातं लोकेषु भारत

Allí mismo, el Señor divino se desvaneció de la vista, como el relámpago que se pierde en una masa de nubes. ¡Oh Bhārata!, por ese suceso el vado sagrado llegó a ser célebre en los mundos con el nombre de Saptacaru. El pasaje subraya que las ofrendas hechas con fe en un lugar santo, y la gracia que de ellas se sigue, pueden superar en fruto espiritual incluso los grandes sacrificios públicos.

Verse 99

गवां शतसहस्रेण राजसूयशतेन च । अश्वमेधसहस्रेण श्रेयान्‌ सप्तार्चिषे चरु:

Ghūlastya dijo: «La ofrenda sacrificial (caru) hecha aquí para el Fuego de Siete Llamas (Saptārcis) es más provechosa que el don de cien mil vacas, que cien sacrificios Rājasūya y que mil sacrificios Aśvamedha». En su contexto, el pasaje ensalza el mérito extraordinario de la devoción sincera y del culto correcto en un tīrtha: una sola oblación ofrecida como es debido, con fe y en el lugar santo apropiado, puede superar las vastas demostraciones del poder ritual real. También guía al peregrino: tras partir de aquí, debe ir al tīrtha llamado Rudrapada; adorando allí a Mahādeva, alcanza el fruto de un Aśvamedha.

Verse 100

ततो निवृत्तो राजेन्द्र रुद्रे पदमथाविशेत्‌ । अर्चयित्वा महादेवमश्वमेधफलं लभेत्‌

Luego, oh el mejor de los reyes, tras partir de allí, debe dirigirse al vado sagrado llamado Rudrapada. Habiendo adorado a Mahādeva (Śiva) en ese lugar, el peregrino obtiene el mérito equivalente al de un sacrificio Aśvamedha.

Verse 101

मणिमन्तं समासाद्य ब्रह्मचारी समाहित: । एकरात्रोषितो राजन्नग्निष्टोमफलं लभेत्‌

Oh rey, si un brahmacārin disciplinado, con la mente recogida y concentrada, llega al lugar sagrado llamado Maṇimant y permanece allí una sola noche, obtiene el mérito equivalente al sacrificio Agniṣṭoma.

Verse 102

अथ गच्छेत राजेन्द्र देविकां लोकविश्रुताम्‌ । प्रसूतिर्यत्र विप्राणां श्रूयते भरतर्षभ,भरतवंशशिरोमणे! राजेन्द्र! वहाँसे लोकविख्यात देविकातीर्थकी यात्रा करे, जहाँ ब्राह्मणोंकी उत्पत्ति सुनी जाती है

Luego, oh el mejor de los reyes, debes dirigirte al tīrtha Devikā, célebre en el mundo; oh toro entre los Bhāratas, pues se dice que allí se oye hablar del origen de los brāhmaṇas.

Verse 103

त्रिशूलपाणे: स्थान च त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्‌ । देविकायां नर: स्नात्वा समभ्यर्च्य महेश्वरम्‌

Allí se halla la morada de Triśūlapāṇi (Śiva), célebre en los tres mundos. Quien se baña en la sagrada Devikā y luego rinde culto debido a Maheśvara obtiene el mérito de un sacrificio: ve cumplidos sus propósitos y se enriquece con los frutos de los ritos justos.

Verse 104

यथाशक्ति चरूं तत्र निवेद्य भरतर्षभ । सर्वकामसमृद्धस्य यज्ञस्य लभते फलम्‌

¡Oh toro entre los Bhāratas! Quien ofrezca allí una oblación sacrificial (caru) según sus posibilidades alcanza el fruto de un sacrificio pleno, rico en el cumplimiento de todos los deseos.

Verse 105

कामाख्य॑ तत्र रुद्रस्य तीर्थ देवनिषेवितम्‌ । तत्र स्नात्वा नरः क्षिप्रं सिद्धि प्राप्रोति भारत

Allí hay un vado sagrado llamado Kāmākhyā, perteneciente a Rudra (Śiva) y frecuentado por los dioses. ¡Oh Bhārata! Quien se bañe en ese tīrtha alcanza pronto el éxito: se cumple el fin deseado.

Verse 106

यजनं याजनं चैव तथैव ब्रह्म बालुकाम्‌ । पुष्पाम्भश्न उपस्पृश्य न शोचेन्मरणं गत:

En ese lugar sagrado, quien celebra sacrificios y oficia en sacrificios, y asimismo estudia el Veda; o incluso quien se baña y, según el rito, toca la arena, las flores y el agua de allí—si tal hombre llega a la muerte, no cae en el pesar.

Verse 107

अर्धयोजनविस्तारा पञचयोजनमायता | एतावती वेदिका तु पुण्या देवर्षिसेविता,वहाँ पाँच योजन लंबी और आधा योजन चौड़ी पवित्र वेदिका है, जिसका देवता तथा ऋषि-मुनि भी सेवन करते हैं

Allí hay una plataforma de altar sagrado (vedikā), de cinco yojanas de largo y medio yojana de ancho. Tan santa es esa vedikā que incluso los dioses y los videntes divinos acuden a ella.

Verse 108

ततो गच्छेत धर्मज्ञ दीर्घसत्रं यथाक्रमम्‌ । तत्र ब्रह्मादयो देवा: सिद्धाश्ष परमर्षय:

Entonces, oh conocedor del dharma, debe uno avanzar en el debido orden hacia la larga sesión sacrificial llamada Dīrghasatra. Allí están Brahmā y los demás dioses, junto con los Siddhas y los supremos rishis.

Verse 109

धर्मज्ञ! वहाँसे क्रमश: “दीर्घसत्र” नामक तीर्थमें जाय। वहाँ ब्रह्मा आदि देवता, सिद्ध और महर्षि रहते हैं ।।

¡Oh conocedor del dharma! Desde allí, ve paso a paso al tīrtha llamado Dīrghasatra. Allí moran Brahmā y los demás dioses, junto con los Siddhas y los grandes rishis. Los ascetas consagrados, de votos disciplinados, veneran Dīrghasatra: tras recibir la iniciación, observan sus votos conforme a la regla y se entregan a ese rito sagrado.

Verse 110

गमनादेव राजेन्द्र दीर्घसत्रमरिंदम । राजसूयाश्चदमेधाभ्यां फलं प्राप्नोति भारत,शत्रुओंका दमन करनेवाले भरतवंशी राजेन्द्र! वहाँकी यात्रा करने मात्रसे मनुष्य राजसूय और अश्वमेध यज्ञोंक समान फल पाता है

Dijo Ghūlastya: «Oh rey, aplastador de enemigos, descendiente de Bharata: con sólo emprender el viaje a ese lugar sagrado, el hombre obtiene el mismo mérito que el de los sacrificios Rājasūya y Aśvamedha.»

Verse 111

ततो विनशनं गच्छेन्नियतो नियताशन: । गच्छत्यन्तर्हिता यत्र मेरुपूछले सरस्वती

Luego, con disciplina y comiendo con moderación, debe uno dirigirse a Vinaśana, el lugar donde el río Sarasvatī se oculta a la vista al fluir por la región llamada Merupūchala.

Verse 112

तदनन्तर शौच-संतोषादि नियमोंका पालन और नियमित आहार ग्रहण करते हुए विनशनतीर्थमें जाय, जहाँ मेरुपृष्ठपर रहनेवाली सरस्वती अदृश्य भावसे बहती है ।।

Después, observando disciplinas como la pureza y el contento, y tomando alimento con medida, debe uno ir al tīrtha de Vinaśanā, donde la Sarasvatī —como si corriera sobre el lomo del Meru— fluye de modo invisible. En los lugares santos llamados Camasoddheda, Śivoddheda y Nāgoddheda, la Sarasvatī se deja ver. Quien se baña en Camasoddheda obtiene el mérito equivalente al sacrificio Agniṣṭoma.

Verse 113

शिवोद्धेदे नर: स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत्‌ । नागोद्धेदे नर: स्नात्वा नागलोकमवाप्नुयात्‌

Ghūlastya dijo: «Quien se baña en el tīrtha de Śivoddheda obtiene un mérito igual al de donar mil vacas. Quien se baña en el tīrtha de Nāgoddheda alcanza el reino de los Nāgas».

Verse 114

शशयानं च राजेन्द्र तीर्थमासाद्य दुर्लभम्‌ । शशरूपप्रतिच्छन्ना: पुष्करा यत्र भारत

Ghūlastya dijo: «Oh rey, existe un vado sagrado raro y difícil de alcanzar llamado Śaśayāna. Oh Bhārata, allí se dice que los tīrthas de Puṣkara están ocultos bajo la forma de una liebre. Quien se baña allí resplandece siempre como la Luna y obtiene un mérito igual al de donar mil vacas».

Verse 115

सरस्वत्यां महाराज अनुसंवत्सरं च ते । दृश्यन्ते भरतश्रेष्ठ वृत्तां वै कार्तिकीं सदा

Ghūlastya dijo: «Oh rey, oh el mejor de los Bhāratas: en el Sarasvatī hay un vado sagrado que se ve año tras año, especialmente en la luna llena de Kārtikī. Oh señor de reyes, el tīrtha llamado Śaśayāna es sumamente raro; hay que ir allí y bañarse. Oh gran Bhārata, en cada luna llena de Kārtikī se contempla allí el Puṣkara-tīrtha oculto bajo la forma de una liebre. Oh tigre entre los hombres, al bañarse allí uno resplandece con fulgor lunar; oh ornamento del linaje Bhārata, también obtiene un mérito igual al de donar mil vacas.»

Verse 116

तत्र स्नात्वा नरव्याप्र द्योतते शशिवत्‌ सदा । गोसहस्रफलं चैव प्राप्तुयाद्‌ भरतर्षभ

«¡Oh tigre entre los hombres! Tras bañarse allí, el hombre resplandece siempre como la luna. Y, oh toro entre los Bhāratas, oh rey, también obtiene un mérito igual al de donar mil vacas.»

Verse 117

कुमारकोटिमासाद्य नियत: कुरुनन्दन । तत्राभिषेकं कुर्वीत पितृदेवार्चने रत:,कुरुनन्दन! वहाँसे कुमारकोटितीर्थमें जाकर वहाँ नियमपूर्वक स्नान करे और देवता तथा पितरोंके पूजनमें तत्पर रहे

«Oh alegría de los Kurus: al llegar al vado sagrado llamado Kumārakoṭi, debe uno bañarse allí con observancia disciplinada y permanecer entregado al culto y a las ofrendas debidas a los dioses y a los antepasados.»

Verse 118

गवामयुतमाप्रोति कुलं चैव समुद्धरेत्‌ । ततो गच्छेत धर्मज्ञ रुद्रकोटिं समाहित:

Ghūlastya dijo: «Al obrar así, el hombre alcanza un mérito igual al de donar diez mil vacas y, además, redime y enaltece su linaje. Luego, oh conocedor del dharma, con la mente recogida debe dirigirse a Rudrakoṭi. Oh rey, Rudrakoṭi es el lugar donde, en tiempos antiguos, acudió un crore de sabios, colmados de gran júbilo y anhelo por contemplar al Señor Rudra. Oh descendiente de Bharata, aquellos grandes videntes partieron hacia ese sitio, cada cual resuelto: “Yo seré el primero en ver al Señor de la enseña del Toro—¡sí, yo!”»

Verse 119

पुरा यत्र महाराज मुनिकोटि: समागता । हर्षेण महताविष्टा रुद्रदर्शनकाड्क्षया

Ghūlastya dijo: «Oh gran rey, en tiempos antiguos hubo un lugar donde se congregó un crore de sabios, poseídos de inmensa alegría y del anhelo de contemplar a Rudra. Con devoción de un solo propósito llegaron allí, resueltos—cada uno pensando—: “¡Ojalá sea yo el primero en ver al Señor de la enseña del Toro!”»

Verse 120

अहं पूर्वमहं पूर्व द्रक्ष्यामि वृषभध्वजम्‌ । एवं सम्प्रस्थिता राजन्नषय: किल भारत

«¡Yo primero—sí, yo primero—contemplaré a Vṛṣabhadhvaja (Śiva), el de la enseña del Toro!» Con tal resolución, oh rey—así se cuenta, oh Bhārata—los sabios partieron juntos.

Verse 121

ततो योगेश्वरेणापि योगमास्थाय भूपते । तेषां मन्युप्रणाशार्थमृषीणां भावितात्मनाम्‌

Entonces, oh rey, incluso el Señor del Yoga entró en concentración yóguica. Para disipar la ira y la aflicción de aquellos sabios de alma disciplinada, manifestó innumerables liṅgas de Śiva, apareciendo ante todos ellos, de modo que cada rishi obtuviera una visión distinta del Señor. Complacido por la excelente devoción de aquellos ascetas de mente pura, Mahādeva les concedió una gracia.

Verse 122

सृष्टा कोटीति रुद्राणामृषीणामग्रत: स्थिता । मया पूर्वतरं दृष्ट इति ते मेनिरे पृथक्‌

Ghūlastya dijo: «Se manifestaron un crore de formas de Rudra, en pie ante los sabios. Cada uno pensó: “Yo lo he visto primero”, y así, oh rey, cada cual sostuvo su propia convicción por separado. Entonces el Señor Śiva, maestro del Yoga, recurriendo al poder yóguico, creó incontables liṅgas de Śiva para apaciguar la aflicción de aquellos grandes videntes de alma pura; aparecieron ante todos los rishis. Así, cada uno obtuvo una visión distinta del Señor. Oh rey, complacido por la excelente devoción de aquellos ascetas de mente limpia, Mahādeva les concedió una gracia.»

Verse 123

तेषां तुष्टो महादेवो मुनीनां भावितात्मनाम्‌ | भक्‍्त्या परमया राजन वर तेषां प्रदिष्टवान्‌

Oh rey, Mahādeva (Śiva), complacido con aquellos sabios de alma purificada y disciplinada, les concedió un don, satisfecho por su devoción suprema. En el curso del relato, Śiva—señor del yoga—apacigua el duelo de los ascetas manifestándose en incontables formas, para que cada uno reciba una visión directa; así se muestra que la bhakti sincera y la purificación interior atraen la gracia divina y el consuelo.

Verse 124

अद्य प्रभृति युष्माकं धर्मवृद्धिर्भविष्यति | तत्र स्नात्वा नरव्याप्र रुद्रकोट्यां नर: शुचि:

«Desde hoy en adelante, vuestro crecimiento en el dharma aumentará sin falta. Oh tigre entre los hombres, al bañarse allí, en Rudrakoṭī, el hombre queda purificado».

Verse 125

ततो गच्छेत राजेन्द्र संगमं लोकविश्रुतम्‌

Luego, oh el mejor de los reyes, debe uno dirigirse a aquella confluencia célebre en todo el mundo, el auspicioso encuentro de las aguas, celebrado por la tradición sagrada.

Verse 126

सरस्वत्या महापुण्यं केशवं समुपासते । यत्र ब्रह्मादयो देवा ऋषयश्न॒ तपोधना:

Dijo Ghūlastya: «En las riberas del Sarasvatī, en esa región de mérito supremo, veneran a Keśava. Es un lugar donde están presentes Brahmā y los demás dioses, y los videntes ascetas, ricos en austeridad.»

Verse 127

राजेन्द्र! तदनन्तर परम पुण्यमय लोकविख्यात सरस्वतीसंगमतीर्थमें जाय, जहाँ ब्रह्मा आदि देवता और तपस्याके धनी महर्षि भगवान्‌ केशवकी उपासना करते हैं ।।

Oh señor de los reyes, después ve al santuario del vado sagrado, supremamente meritorio y célebre en el mundo: la confluencia del Sarasvatī. Allí Brahmā y los demás dioses, junto con los grandes rishis ricos en austeridad, rinden culto al Bienaventurado Keśava. Oh rey, la gente acude allí de modo especial el decimocuarto día de la quincena luminosa de Caitra. Oh tigre entre los hombres, al bañarse allí se obtiene abundante oro; y, con el corazón purificado de todos los pecados, el hombre alcanza el mundo de Brahmā.

Verse 128

ऋषीणां यत्र सत्राणि समाप्तानि नराधिप । तत्रावसानमासाद्य गोसहस्रफलं लभेत्‌,नरेश्वर! जहाँ ऋषियोंके सत्र समाप्त हुए हैं, वहाँ अवसानतीर्थमें जाकर मनुष्य सहस्र गोदानका फल पाता है

Ghūlastya dijo: «Oh rey, en el lugar donde los sabios han llevado a término sus sesiones sacrificiales, quien vaya y alcance el vado sagrado llamado Avasāna obtiene un mérito igual al de donar mil vacas».

Verse 306

न वै योनौ प्रजायते स्नातास्तीर्थे महात्मन: । उसीसे विद्वान्‌ पुरुष अश्वमेधयज्ञका फल पाता है। नृपश्रेष्ठ! ब्राह्मण

Ghūlastya dijo: «Esas almas magnánimas que se han bañado en este vado sagrado no vuelven a nacer en vientre alguno. Por ese solo acto, el sabio alcanza el mérito de un sacrificio Aśvamedha. Oh el mejor de los reyes, sea brāhmaṇa, kṣatriya, vaiśya o śūdra: quien se bañe en el tīrtha de Brahmā queda libre de nuevos nacimientos corporales.»

Verse 316

प्राप्रुयात्‌ स नरो लोकान्‌ ब्रह्मण: सदने$क्षयान्‌ | विशेषतः कार्तिकमासकी पूर्णिमाको जो पुष्करतीर्थमें स्नानके लिये जाता है, वह मनुष्य ब्रह्मधाममें अक्षय लोकोंको प्राप्त होता है

Tal persona alcanza los mundos imperecederos en la morada de Brahmā. En particular, quien va a bañarse en el vado sagrado de Puṣkara en la luna llena del mes de Kārtika llega al reino de Brahmā y obtiene mundos celestiales duraderos, que no desfallecen.

Verse 333

पुष्करे स्नातमात्रस्य सर्वमेव प्रणश्यति । स्त्री अथवा पुरुषने जन्मसे लेकर वर्तमान अवस्थातक जितने भी पाप किये हैं, पुष्करतीर्थमें स्नान करनेमात्रसे वे सब पाप नष्ट हो जाते हैं

Ghūlastya dijo: «Para quien se ha bañado siquiera una vez en Puṣkara, todo lo pecaminoso queda destruido. Sea mujer u hombre, cualesquiera pecados cometidos desde el nacimiento hasta el estado presente se borran simplemente con bañarse en el vado sagrado de Puṣkara.»

Verse 353

क्रतून्‌ सर्वानिवाप्नोति ब्रह्मलोक॑ स गच्छति । पुष्करमें पवित्रतापूर्वक संयम-नियमके साथ बारह वर्षोतक निवास करके मानव सम्पूर्ण यज्ञोंका फल पाता और ब्रह्मलोकको जाता है

Ghūlastya dijo: «Al morar en Puṣkara durante doce años con pureza y disciplina—observando el autocontrol y las prácticas religiosas—una persona obtiene el mérito de todos los sacrificios y, al morir, alcanza el mundo de Brahmā.»

Verse 513

समृद्धमसपत्नं च श्रिया युक्त नरोत्तम: । वहाँ भगवान्‌ शिवका निकटसे दर्शन करके नरश्रेष्ठ यात्री एक हजार गोदानका फल पाता है और महादेवजीके प्रसादसे वह गणोंका आधिपत्य प्राप्त कर लेता है

Allí, al contemplar de cerca a Bhagavān Śiva, el mejor de los hombres que peregrina obtiene el mérito equivalente al fruto de donar mil vacas; y por la gracia de Mahādeva alcanza también el señorío entre los Gaṇas, un dominio colmado de prosperidad y de Lakṣmī, libre de obstáculos nacidos de los enemigos.

Verse 531

तत्राभिगम्य चेशानं गोसहस्रफलं लभेत्‌ | महादेवप्रसादाच्च गाणपत्यं च विन्दति

Al ir allí y acercarse a Īśāna (Śiva), uno obtiene un mérito igual al fruto de donar mil vacas; y por la gracia de Mahādeva alcanza también la condición de estar entre los Gaṇas.

Verse 533

अग्निष्टोममवाप्रोति विमान चाधिरोहति । इन्द्रियोंको काबूमें रखकर ब्रह्मचर्यका पालन करते हुए दक्षिण समुद्रकी यात्रा करनेसे मनुष्य अग्निष्टोमयज्ञका फल और विमानपर बैठनेका सौभाग्य पाता है

Quien domina los sentidos y guarda la disciplina del brahmacarya, emprendiendo peregrinación hacia el Océano del Sur, alcanza el mérito del sacrificio Agniṣṭoma y la dicha de ascender a un vimāna, carro celestial.

Verse 583

देवतानां मुखं वीर ज्वलनो5निलसारथि: । राजेन्द्र! तदनन्तर उत्तम प्रभासतीर्थमें जाय। वीर! उस तीर्थमें देवताओंके मुखस्वरूप भगवान्‌ अग्निदेव, जिनके सारथि वायु हैं, सदा निवास करते हैं

Dijo Ghūlastya: “Oh héroe, Agni—el Dios del Fuego, fulgurante, cuyo auriga es Vāyu—es la ‘boca’ de los dioses, pues por medio de él reciben las ofrendas. Oh rey entre reyes, después de esto debes dirigirte al excelente tīrtha de Prabhāsa. Oh valiente, en ese vado sagrado mora por siempre el venerable Agni, que encarna la boca de los dioses.”

Verse 596

अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां फलं प्राप्रोति मानव: । उस तीर्थमें स्नान करके शुद्ध एवं संयत चित्त हो मानव अतिरात्र और अमग्निष्टोम यज्ञोंका फल पाता है

Dijo Ghūlastya: “El hombre obtiene el mérito de los sacrificios Agniṣṭoma y Atirātra. Al bañarse en ese tīrtha con pureza y con la mente contenida, alcanza la misma recompensa espiritual que esos grandes ritos védicos.”

Verse 1243

अश्वमेधमवाप्रोति कुलं चैव समुद्धरेत्‌ । महर्षियो! आजसे तुम्हारे धर्मकी उत्तरोत्तर वृद्धि होती रहेगी। नरश्रेष्ठ) उस रुद्रकोटिमें स्नान करके शुद्ध हुआ मनुष्य अश्वमेधयज्ञका फल पाता और अपने कुलका उद्धार कर देता है

Ghūlastya dijo: «Quien se baña en esta Rudrakoṭi y queda purificado alcanza el mérito del sacrificio Aśvamedha y otorga liberación a su linaje. ¡Oh grandes rishis! Para vosotros, Ajasa, que el crecimiento del dharma aumente cada vez más. ¡Oh el mejor de los hombres! Aquel que, al bañarse aquí, queda limpio, obtiene el fruto del Aśvamedha y eleva a su familia».

Verse 3236

उपस्पृष्टं भवेत्‌ तेन सर्वतीर्थेषु भारत । भारत! जो सायंकाल और प्रातःकाल हाथ जोड़कर तीनों पुष्करोंका स्मरण करता है, उसने मानो सब तीर्थोंमें स्नान एवं आचमन कर लिया

Ghūlastya dijo: «Oh Bhārata, por ese acto se considera que uno ha realizado el rito purificador de ācaman (sorber agua) y el baño en todos los tīrthas. Pues quien, al anochecer y de nuevo al amanecer, junta las manos con reverencia y recuerda los tres Puṣkaras, es tenido por alguien que ha cumplido el mérito de visitar cada lugar sagrado».