Markandeya Purana

Ang pambungad na kabanata ay isang banal na pagbabasbas: pagyukod at panawagan kay Narayana, Sarasvati, at Vyasa. Sa kanilang biyaya, nawa’y maging dalisay at maayos ang pagbigkas ng Purana, at maghatid ng pananampalataya, karunungan, at kapayapaan sa mga nakikinig.

Sa adhyaya na ito, isinasalaysay ang angkan ni Suparna/Garuda at inihahain ang isang upakhyana bilang aral sa Dharma. Ikinukuwento ang pagsilang ng marurunong na ibon na sina Kanka at Kandhara, na kilala sa pag-iingat ng asal, katapatan, at paggalang sa banal; ipinapakita na ang pagsunod sa dharma ay nagbubunga ng dangal at kapayapaan.

Pumasok si Jaimini sa yungib ng kabundukang Vindhya upang hanapin ang diwa ng dharma. Doon niya nakatagpo ang mga Dharmapakshi—mga ibong marunong na nagtuturo ng katuwiran—at inilahad ang apat na pag-aalinlangan tungkol sa ilang pangyayari sa Mahabharata. Sa banal na pag-uusap na ito, nabubuksan ang aral ni Narayana, na nagpapakita kay Vishnu/Narayana bilang ugat ng dharma at landas ng paglaya, na nagdudulot ng pagkamangha at pagninilay.

Isinasalaysay sa adhyayang ito ang pagsisimula ni Balarama ng paglalakbay-pananampalataya sa mga tirtha, habang may pag-aalinlangan at bigat ng damdamin. Sa kakahuyan ni Revata, siya’y nalasing at nagpagala-gala, lumilitaw ang galit at debosyon sa iisang daloy. Sa huli, pinaslang niya ang Suta dahil sa di-wastong asal at kawalang-galang, bilang pagpapatibay sa dharma at banal na kaayusan.

Isinasalaysay ng adhyaya na ito ang mabigat na pagsubok sa katotohanan ni Haring Harishchandra. Upang mapanatili ang satya at dharma, iniwan niya ang kaharian, ipinagbili ang reyna at ang anak, at sa huli’y naalipin sa isang Chandala sa pook ng pagsusunog ng bangkay. Ipinapakita ang dalamhati, pagtitiis, at di-matitinag na paninindigan sa katotohanan.

Sa Adhyaya 10, inihaharap ni Jaimini ang mga tanong tungkol sa kapanganakan, kamatayan, karma, at paglalakbay ng kaluluwa sa loob ng katawan. Tinutukoy niya kung paano pumapasok ang jiva sa sinapupunan, paano nabubuo ang katawan, ang pagdurusa sa pagsilang, at ang nagaganap matapos mamatay. Ipinapahiwatig din ang bunga ng karma, muling pagsilang, at pag-asa tungo sa paglaya.

Sa adhyayang ito, inilalarawan ng anak ang iba’t ibang naraka upang balaan ang gumagawa ng kasalanan. Isinasalaysay niya ang Mahāraurava, Tamas, Nikṛntana, Apratiṣṭha, Asipatravana, at Taptakumbha bilang mga dako ng matinding pagdurusa, kung saan tinatanggap ng kaluluwa ang bunga ng karma ayon sa gawa. Nagdudulot ito ng pangamba at pagkamulat, at humihikayat na kumapit sa dharma.

Sa adhyayang ito, ipinaliliwanag ng sugo ni Yama ang pagbabalik ng bunga ng karma at ang mga sanhi ng pagdurusa sa Naraka. Ipinapakita niya na ang mga kasalanang gaya ng panlilinlang, karahasan, pagnanakaw, paglabag sa dharma, at kawalang-galang sa banal ay nagbubunga ng kaparusahang katapat. Ang salaysay ay nagdudulot ng makadiyos na pangamba at humihikayat sa pamumuhay na matuwid upang makaiwas sa kapighatian ng impiyerno.

Inilalahad sa adhyayang ito ang pag-uusap ng ama at anak tungkol sa pagtalikod at pagbitaw sa mga pagkakapit sa mundo. Pinapayuhan ng anak ang ama na iwan ang pagnanasa, galit, at pagkamakasarili upang makamtan ang kapayapaan ng Atman at landas tungo sa moksha. Kasunod nito ang salaysay nina Anasuya at Mandavya, na nagpapakita ng kapangyarihan ng pativrata: sa kabanalan at katotohanan ng kanyang panata, napahinto ni Anasuya ang pagsikat ng araw upang ipagtanggol ang asawa, at itinanghal ang lakas ng dharma na higit pa sa batas ng kalikasan.

Sa adhyaya na ito, tinanggihan ni Arjuna ang trono dahil sa kababaang-loob at pag-iwas sa kasalanan at pagnanasa sa kapangyarihan. Itinuro ni Garga na siya’y dumulog at sumamba kay Dattatreya at pagnilayan ang kinaroroonan ng Lakshmi. Sa banal na pangitain ni Dattatreya at sa paggalaw ng Lakshmi, nagtagumpay ang mga diyos laban sa mga Daitya at naibalik ang kaayusan at biyaya sa daigdig.

Isinasalaysay sa adhyayang ito ang pakikipagkaibigan ni Ṛtadhvaja sa mga prinsipe ng Nāga, na nabuo sa katapatan at pagsunod sa dharma. Sa kanilang pagsasama, inihayag ang pinagmulan ng kabayong hiyas na Kuvalayā—isang pambihirang kabayo na may kapangyarihang magtanggol, maghatid sa ligtas na paglalakbay, at magpanatili ng dangal. Damang-dama ang paggalang, pasasalamat, at biyayang dulot ng banal na pagkakaibigan.

Isinasalaysay sa adhyayang ito ang pagkamatay ni Haring Kuvalayāśva dahil sa mapanlinlang na daya ng mga Daitya/Asura. Sa matinding dalamhati, si Reyna Madalasā, tapat at marangal, ay nagsagawa ng pagsunog sa sarili sa apoy upang sumunod sa kanyang asawa, ipinapakita ang bigat ng pag-ibig, panata, at dharma.

Sa adhyayang ito, tumanggi si Haring Kuvalayashva sa mga handog at papuri, nananatiling tapat sa dharma at hindi nakakapit sa gantimpala ng mundo. Pagkaraan, nasaksihan niya ang “maya” ni Reyna Madalasa, na naghayag ng kawalang-tatag at panlilinlang ng makamundong anyo, kaya’t napukaw ang pagkamalay at pagnanais sa katahimikan ng espiritu.

Sa adhyayang ito, pinangalanan ni Inang Madālasa ang anak na lalaki bilang “Alarka” at itinuwid ang kanyang pagnanais na talikuran ang daigdig. Ibinabalik niya si Alarka sa dharma ng Kshatriya: gampanan ang tungkulin ng hari, pangalagaan ang nasasakupan, itaguyod ang katarungan, at ingatan ang kaayusan ayon sa banal na Dharma.

Sa adhyayang ito, nagtatanong si Alarka sa kanyang ina na si Madalasa tungkol sa Varna at Ashrama-dharma. Ipinaliwanag ni Madalasa nang may habag ang apat na tungkulin at ang apat na yugto ng buhay—Brahmacharya, Grihastha, Vanaprastha, at Sannyasa—upang ang tao’y mamuhay nang may disiplina, katarungan, at kadalisayan, at umusad sa landas ng dharma at kalayaan ng espiritu.

Sa Adhyaya 30, itinuturo ni Madālasā ang dharma ng buhay-pamilya: paggalang sa asawa, magulang, at panauhin, pagpapanatili ng kalinisan at kabanalan sa tahanan, wastong pagkakaloob ng dāna, at matuwid na pamamahala ng yaman. Ipinaliwanag din niya ang mga ritwal ng Naimittika–Śrāddha, ang śrāddha na isinasagawa sa takdang pagkakataon upang parangalan ang mga ninuno, na dapat gawin nang may pananampalataya, kaayusan, at dalisay na layon.

Ipinapaliwanag sa kabanatang ito ang mga tuntunin ng Pārvaṇa Śrāddha, ang ritwal na pag-aalay para sa mga Pitṛ o ninuno. Inililista ang mga pagkaing nakalulugod sa mga ninuno at ang mga bagay na dapat iwasan, upang manatiling dalisay ang seremonya at maging ganap ang bunga ng debosyon at kabutihang-loob.

Sa adhyaya na ito, itinuturo ni Madālāsā ang Sadācāra—wastong asal at pamumuhay ng maybahay: kalinisan ng katawan at isip, paliligo at paglilinis, pag-iingat sa pagkain at gawi, paggalang sa banal na apoy at sa mga diyos, sandhyā-vandana, japa, at araw-araw na pagsamba. Binibigyang-diin niya ang katotohanan, habag, paggalang sa panauhin, at pagpipigil-sa-sarili upang manatili ang dharma at kapayapaan sa tahanan.

Sa adhyayang ito, ibinigay ni Madalasa ang huling payo kay Haring Ritadhvaja, na nagpapaalala sa panandaliang buhay at sa di-matatag na kapangyarihan. Itinuro niya ang di-pagkapit sa pagnanasa at kayamanan, ang pamamahala ayon sa dharma, at ang pagtuon ng puso sa Banal. Tinanggap ng hari ang aral nang may katahimikan, at piniling talikuran ang trono upang tahakin ang landas ng sannyasa at hanapin ang moksha.

Sa adhyayang ito, itinuturo ni Dattatreya ang pagtalikod sa “mamata,” ang pagkapit sa “akin” at maling pagkakakilanlan sa katawan, yaman, at ugnayan. Sa pamamagitan ng pagkilala sa Atman, paglinang ng vairagya (di-pagkakapit), pagninilay at katatagan ng isip, nalalampasan ang pagdurusa at tinatahak ang landas tungo sa moksha, ang banal na paglaya.

Inilalarawan ng adhyayang ito ang mga hadlang (Upasarga) na sumasagabal sa yogin sa samadhi, ang maseselang antas ng pagtuon ng isip, at ang mga palatandaang maaaring magligaw sa nagsasanay. Itinuturo kung paano lampasan ang tukso, takot, pagkalito, at maging ang pambihirang kapangyarihan sa pamamagitan ng disiplina, pagkamalay, at debosyon sa Banal. Sa huli, binabanggit ang walong siddhi (Aṣṭa-siddhi) at nagbababala laban sa pagmamataas at pagnanasa na maaaring humadlang sa landas tungo sa kalayaan.

Sa Adhyaya 42, itinuturo ni Dattātreya ang yogic na kahulugan ng “Oṃ” (Praṇava). Ipinaliwanag niya ang mga mātrā na A-U-M at ang katahimikan matapos ang tunog (amātrā) bilang mga hakbang ng pagninilay na inuugnay sa iba’t ibang daigdig at sa landas ng paglaya. Sa pagninilay sa Praṇava, nalilinis ang isip, humuhupa ang pagkapit sa “ako,” at nalalapit ang yogi sa mokṣa.

Sa Adhyaya 44, ipinapayo ni Subahu sa Hari ng Kashi ang pamumunong ayon sa dharma—katarungan, pagpipigil sa pagnanasa, at pag-iingat sa kapalaluan. Pagkaraan, nakita ni Alarka ang di-pananatili ng karangyaan; tinalikuran niya ang kaharian at sa pamamagitan ng yoga at vairagya ay hinanap ang kapayapaan ng loob at kalayaan ng espiritu.

Inilalarawan ng kabanatang ito ang pagkalusaw ng sansinukob (pralaya) at ang muling paglitaw ni Brahmā mula sa unang kalagayan upang simulan ang paglikha. Ipinapaliwanag din ang mga sukat ng banal na panahon: mga Yuga, mga Manvantara, at ang isang araw ni Brahmā, na nagpapakita ng paulit-ulit na siklo ng pag-iral, pagpananatili, at pagkapawi.

Inilalarawan ng adhyaya na ito ang paglalang ni Brahma sa mga nilalang: ang pag-ikot ng gabi, araw, at sandhyā (takipsilim at bukang-liwayway). Ipinapakita ang kaayusan ng paglikha—mula sa prākṛta (likas) hanggang sa vaikṛta (nagbabagong anyo)—at kung paanong umuusbong ang iba’t ibang uri ng buhay ayon sa banal na batas ng sansinukob.

Inilalarawan ng kabanatang ito ang paglikha ni Brahmā sa pamamagitan ng isipan, ang mga supling na isinilang mula sa pagninilay, at ang pagpapatuloy ng angkan ni Svayambhuva Manu. Pagkaraan, nagbigay si Brahmā ng kautusan kay Duḥsaha at sa mga kasama ni Alakṣmī, itinakda kung saan at paano sila maaaring manahan upang hindi masira ang dharma at kapayapaan ng daigdig.

Isinasalaysay sa kabanatang ito ang pagpapakita ni Nīlalohita (Rudra) na may matinding banal na ningning, at kung paanong itinakda ni Brahmā ang maraming pangalan ng Kanyang anyo, ang mga tahanan o dako ng paninirahan, at ang mga puwesto at direksiyong kaugnay Niya. Inilalarawan din ang mga kabiyak/Śakti ni Rudra, ang Kanyang mga anak, at ang mga linyang angkan na nagmula sa Kanya, upang ipakita ang kaayusan ng sansinukob at ang kabanalan ng pagsamba kay Rudra.

Inilalarawan ng adhyaya na ito ang kosmograpiya ng Jambudvipa: ang mga kontinente at mga karagatang nakapaligid, ang paghahati sa mga varsha (mga rehiyon) at mga lupain, at ang Bundok Meru bilang banal na sentro at haligi ng daigdig na nag-aayos ng kaayusan ng sansinukob.

Inilalarawan sa adhyaya ang pagbaba ng banal na Ilog Ganga mula sa langit, na tinanggap ni Śiva sa kanyang buhok at saka pinadaloy bilang apat na agos sa apat na panig upang dalisayin ang daigdig. Kasunod nito, isinasalaysay ang Jambudvipa at ang mga varsha nito, kasama ang kalagayan ng pamumuhay, pagsunod sa dharma, at pagkakaiba ng bunga ng karma sa bawat lupain.

Sa adhyayang ito, inilalarawan si Narayana sa anyong Kurma (pagong) bilang batayan ng pagmamapa sa Bharata. Isinasaayos ang mga nakshatra, mga direksiyon, at mga rehiyon, at ipinapaliwanag kung paanong ang mga impluwensiya at kapinsalaan ng mga planeta ay nakaugnay sa kapalaran ng mga lupain at tao. Nananatiling banal ang himig, na naglalayong magbigay-liwanag sa kaayusan ng sansinukob at dharma.

Inilalarawan ng kabanatang ito ang mga banal na varsha sa paligid ng Bundok Meru: Kimpurusha-varsha, Hari-varsha, Ilavrita (Meru-varsha), Ramyaka, at Hiranyamaya. Ipinapakita ang mga bundok, ilog, direksiyon, at kalagayan ng mga naninirahan—mga nilalang at mga diyos—at itinatampok ang debosyon kay Hari/Vishnu, na nagdudulot ng pagkamangha at paggalang na may kabanalan.

Sa Adhyaya 62, isinasalaysay na ang Diyos ng Apoy na si Agni ay pumasok sa katawan ng isang kabataang Brahmin upang tuparin ang banal na layon. Si Varuthini ay tinamaan ng matinding pangungulila sa pag-ibig at nagdusa sa loob. Si Kali naman ay nag-anyong iba bilang pagbabalatkayo, nagdulot ng kalituhan at pagsubok sa dharma at sa katatagan ng puso.

Sa Adhyaya 64 ng Markandeya Purana, si Kalavati (Vibhavari), sa tapat na debosyon at matibay na loob, ay inihandog ang sarili kay Svarocisha at ipinagkaloob ang lihim na Padmini Vidya. Ipinapakita ng kabanata ang rasang pag-ibig, pagsasakripisyo, at pag-iingat sa dharma, at ang biyayang dumarating sa pusong dalisay.

Sa Adhyaya 69, isinalaysay ang hari na nagpabaya at tumalikod sa kanyang asawa, kaya nanghina ang Dharma sa kaharian. Ipinahayag ng mga rishi ang bigat ng kasalanan sa pagtalikod sa maybahay at itinuro ang prāyaścitta (pagsisisi at paglinis) upang maibalik ang kaayusan, dangal, at katuwiran sa pamilya at sa bayan.

Isinasalaysay sa kabanatang ito ang matinding pagsisisi at dalamhati ng hari matapos mawalay sa kanyang reyna. Inaalala niya ang kabutihan, katapatan, at pag-alalay ng reyna, at kinikilala ang sariling pagkukulang. Pinapayuhan siya ng pantas na ang asawa ay sahadharmini—kasamang tumutupad sa Dharma—na haligi ng tahanan at kaayusan ng kaharian; sa pamamagitan niya, naiaayon ang Dharma, Artha, at Kama. Kapag wala ang kabiyak, nagiging hungkag at magulo ang loob. Kaya’t itinuturo ng pantas na manumbalik ang hari sa landas ng Dharma, payapain ang isipan, igalang ang papel ng asawa, at mamuno nang makatarungan.

Inilalarawan ng kabanatang ito ang Uttama Manvantara: ang iba’t ibang uri at pangkat ng mga deva sa banal na kaayusan. Ipinapahayag dito ang paghirang kay Indra Sushanti bilang pinuno ng langit sa panahong iyon. Isinasalaysay din ang maharlikang salinlahi—ang sunod-sunod na mga hari na namuno ayon sa Dharma upang mapanatili ang kaayusan ng daigdig. Ipinadarama ang pag-ikot ng mga yugto ng panahon at ang kabanalan ng batas na nag-iingat sa sangnilikha.

Isinasalaysay sa kabanatang ito ang pagbagsak ng Revatī Nakṣatra dahil sa paglabag sa dharma at bunga ng karma, kaya’t nawala ang dating dangal nito. Sa pamamagitan ng biyaya ng mga deva, payo ng mga ṛṣi, at mga dalisay na ritwal ng pagsamba, naibalik ang Revatī sa nararapat na kalagayan, ipinapakita ang awa at pagtubos. Kasabay nito, ipinakikilala ang pagsilang ni Raivata Manu at ang pagsisimula ng Raivata-manvantara, na nagpapatibay na ang kaayusan ng sansinukob ay muling tumitindig kapag iginagalang ang dharma.

Isinasalaysay sa adhyaya na ito kung paanong si Saṃjñā ay hindi nakayanan ang matinding ningning at init ni Sūrya kaya siya’y umurong upang magsagawa ng tapasya, at lumikha ng Chhāyā (Anino) bilang kapalit. Mula kay Sūrya isinilang sina Yama at Yamunā; unti-unting nabunyag ang katotohanan, at naipakita ang dalamhati, tungkulin, at pagbabalik sa kaayusang ayon sa Dharma.

Inilalarawan ng adhyayang ito ang Vaivasvata Manvantara: ang mga uri at antas ng mga deva, ang mga pangkat ng mga diyos at ang Indra ng panahong iyon, bilang kaayusan ng langit. Binabanggit din ang Pitong Dakilang Rishi (Saptarishi) na nag-iingat ng Dharma sa yugtong ito. Pagkaraan, isinasalaysay si Manu Vaivasvata at ang siyam niyang anak na lalaki, na pinagmulan ng pag-usbong ng mga angkan at paghahari, at ng pagpapatuloy ng sangkatauhan sa ilalim ng banal na batas.

Si Haring Suratha at si Samadhi, na nagdurusa dahil sa pagkawala ng kapangyarihan at yaman, ay lumapit sa pantas na si Medhas upang humingi ng gabay. Ipinahayag ng rishi ang kadakilaan ni Mahāmāyā, ang banal na lakas na nagbubuklod sa isip ng mga nilalang, at sinimulan ang salaysay ng pinagmulan nina Madhu at Kaitabha.

Pinamunuan ni Devi Caṇḍikā ang mga diyos sa pagwasak sa mga hukbo ni Mahishasura sa pamamagitan ng banal na sandata at kapangyarihang makadiyos. Sa matinding labanan, nag-anyo-anyo si Mahishasura upang lumaban, ngunit sa huli’y napaslang ng Devi, napawi ang kasamaan at naibalik ang Dharma.

Sa Adhyaya 85, nagtipon ang mga diyos upang umawit ng banal na papuri sa Dakilang Diyosa, humihiling ng kalinga at tagumpay laban sa mga asura. Mula kay Uma, lumitaw ang dalisay na liwanag at nag-anyong Kaushiki, isang maringal na pagpapakita ng kapangyarihang pumupuksa sa adharma. Nang marinig ni Shumbha ang balita tungkol sa Diyosa, nagpadala siya ng sugo upang makipag-usap, mag-anyaya, at ipahayag ang kanyang mapagmataas na paghahari.

Sa Adhyaya 87 ng Markandeya Purana, ipinamalas ni Devi Kaushiki ang banal at mabagsik na anyo ni Kali mula sa liwanag ng kanyang mukha/paningin upang lipulin ang mga asura. Inutusan nina Sumbha at Nisumbha si Dhumralochana na dakpin ang Devi, ngunit siya’y napuksa sa kapangyarihan at utos ng Devi at sa lakas ni Kali. Sumunod na dumating sina Chanda at Munda upang sumalakay, subalit pinatay sila ni Kali at inihandog ang kanilang mga ulo sa Devi. Dahil dito, iginawad ng Devi kay Kali ang pangalang “Chamunda,” tanda ng tagumpay ng Shakti laban sa kasamaan.

Sa Adhyaya 89 ng Markandeya Purana, isinasalaysay ang matinding labanan ng Devi laban kina Shumbha at Nishumbha. Nang makita ni Shumbha na nagkakawatak-watak ang hukbo ng mga asura, sumiklab ang kanyang galit; si Nishumbha naman ay sumugod na puno ng pagmamataas. Ipinamalas ng Devi ang banal na tejas at lakas, winasak ang hanay ng kaaway at tinamaan si Nishumbha ng mapagpasiyang hampas hanggang siya’y bumagsak at napatay. Ipinapakita ng kabanatang ito ang tagumpay ng dharma laban sa adharma at ang mapagkalingang kapangyarihan ng Ina Devi.

Sa adhyayang ito, ang mga diyos ay nag-aalay ng banal na himno at pagpupuri kay Kātyāyanī, ang Dakilang Diyosa, nang may malalim na debosyon. Tinanggap ng Diyosa ang kanilang stuti at nagbigay ng propesiya tungkol sa Kanyang mga magiging pagpapakita sa hinaharap upang pangalagaan ang dharma, lipulin ang mga asura, at pagkalooban ng kanlungan at biyaya ang mga tapat na sumasamba. Nananatili ang damdaming paggalang at pag-asa sa pagliligtas.

Sa pagtatapos ng Devi Mahatmyam, nagpakita ang Diyosa at nagwika ng Devīvākya kina Suratha at sa mangangalakal. Ipinagkaloob Niya ang mga biyaya: maibabalik kay Suratha ang kanyang kaharian at sa hinaharap ay isisilang siya bilang Manu (Sāvarṇi), samantalang ang mangangalakal ay tatanggap ng karunungan, paglayo sa pagkapit (vairāgya), at landas ng dharma tungo sa paglaya. Nangako rin ang Diyosa na poprotektahan at tutugon sa mga sumasamba at umaalaala sa Kanya nang may tapat na bhakti. Nagtatapos ang kabanata sa pag-asa, pasasalamat, at ganap na pagsuko sa Banal na Ina.