Adhyaya 24: Kuvalayashva’s Refusal of Gifts and the Vision of Madalasa’s Maya

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे मदालसोपाख्याने कुवलयाश्वपातालगमनं नाम त्रयोविंशोऽध्यायः । चतुर्विंशोऽध्यायः । जड उवाच कृताहारं महात्मानामधिपं पवनाशिनाम् । उपासाञ्चक्रिरे पुत्रौ भूपालतनयस्तथा ॥

Sa gayon, sa Śrī Mārkaṇḍeya Purāṇa, sa salaysay ni Madālasa, nagtatapos ang ikadalawampu’t tatlong kabanata na tinatawag na “Ang pagpunta ni Kuvalayāśva sa Pātāla.” Kabanata Dalawampu’t Apat. Sinabi ni Jaḍa: Nang matapos kumain ang dakilang-loob na panginoon ng mga “kumakain ng hangin” (mga nāga), ang dalawang anak na lalaki, gayundin ang mga anak ng hari, ay naglingkod at nag-alalay sa kanya.

Verse 2

कथाभिरनुरूपाभिः स महात्मा भुजङ्गमः । प्रीतिं सञ्जनयामास पुत्रसख्युरुवाच च ॥

Sa pamamagitan ng angkop na pag-uusap, ang dakilang-espiritung ahas ay nagpasiklab ng paglingap; at nagsalita siya sa kaibigan ng anak (Kuvalayāśva).

Verse 3

तव भद्र ! सुखं ब्रूहि गेहमभ्यागतस्य यत् । कर्तव्यमुत्सृजाशङ्कां पितरीव सुतो मयि ॥

O marangal na ginoo, sabihin mo kung ano ang makalulugod sa iyo—ano ang nararapat gawin para sa dumating sa aking bahay. Iwaksi ang pag-aalinlangan; maging sa akin na parang anak sa ama.

Verse 4

रजतं वा सुवर्णं वा वस्त्रं वाहनमासनम् । यद्वाभिमतमत्यर्थं दुर्लभं तद्वृणुष्व माम् ॥

Pilak o ginto, kasuotan, sasakyan, upuan—anumang labis na ninanais at mahirap makamtan, piliin mo iyon mula sa akin.

Verse 5

कुवलयाश्व उवाच तव प्रसादाद्भगवन् ! सुवर्णादि गृहे मम । पितुरस्ति ममाद्यापि न किञ्चित् कार्यमीदृशम् ॥

Sinabi ni Kuvalayāśva: Sa iyong biyaya, O Panginoon, may ginto at mga katulad nito sa aking bahay mula pa sa aking ama hanggang ngayon; wala akong pangangailangan sa gayong bagay.

Verse 6

ताते वर्षसहस्राणि शासतीमां वसुन्धराम् । तथैव त्वयि पातालं न मे याञ्चोन्मुखं मनः ॥

Ang aking ama ay namuno sa daigdig na ito sa loob ng libu-libong taon; gayundin, kahit kasama ka sa Pātāla, ang aking isip ay hindi nahihilig sa pamamalimos (ng mga biyaya).

Verse 7

ते स्वर्ग्याश्च सुपुण्याश्च येषां पितरि जीवति । तृणकोटिसमं वित्तं तारुण्याद्वित्तकोटिषु ॥

Mapalad para sa langit at sagana sa kabutihan ang mga taong buhay pa ang ama. Para sa kanila, kahit bundok ng yaman ay wala ring halaga—gaya ng di-mabilang na talim ng damo—kapag inihambing sa kayamanang lakas ng kabataan.

Verse 8

मित्राणि तुल्यशिष्टानि तद्वद्देहमनामयम् । जनिता ध्रियते वित्तं यौवनं किं नु नास्ति मे ॥

Mayroon akong mga kaibigang kapantay sa pagkamapino, at gayundin ay malusog ang katawan. Buhay ang aking ama; may yaman ako; may kabataan ako—ano pa nga ba ang kulang sa akin?

Verse 9

असत्यार्थे नृणां याञ्चाप्रवणं जायते मनः । सत्यशेषे कथं याञ्चां मम जिह्वा करिष्यति ॥

Kapag hindi totoo ang layon, ang isip ng tao ay lumalayo sa pamamalimos. Kung katotohanan lamang ang nananatili sa akin, paano pa makapagsasambit ang aking dila ng anumang pakiusap?

Verse 10

यैर् न चिन्त्यं धनं किञ्चिन् मम गेहेऽस्ति नास्ति वा । पितृबाहुतरुच्छायां संश्रिताः सुखिनो हि ते ॥

Hindi nila kailangang mag-alala kung may yaman man sa aking bahay o wala; sapagkat nakasilong sila sa lilim ng punongkahoy na mga bisig ng ama, sila’y tunay na masaya.

Verse 11

ये तु बाल्यात् प्रभृत्येव विना पित्रा कुटुम्बिनः । ते सुखास्वादविभ्रंशान् मन्ये धात्रैव वञ्चिताः ॥

Ngunit yaong mga maybahay na mula pagkabata’y namuhay nang walang ama—itinuturing ko silang pinagkaitan ng Maylalang mismo, sapagkat napalampas nila ang mismong lasa ng kaligayahan.

Verse 12

तद्वयं त्वत्प्रसादेन धनरत्नादिसञ्चयान् । पितृमुक्तान् प्रयच्छामः कामतो नित्यमर्थिनाम् ॥

Kaya nga, sa pamamagitan ng iyong biyaya, ipagkakaloob namin—ayon sa ninanais at palagi sa mga humihiling—ang mga imbakan ng yaman, mga hiyas, at iba pang katulad, na inilalabas upang ipamigay sa pagsang-ayon ng aming ama.

Verse 13

तत् सर्वमिह संप्राप्तं यदङ्घ्रियुगलं तव । मच्चूडामणिना स्पृष्टं यच्चाङ्गस्पर्शमाप्तवान् ॥

Ang lahat ng natamo rito—sapagkat ang hiyas sa aking ulo ay sumayad sa iyong dalawang paa, at sapagkat natamo ko ang paghipo sa iyong katawan.

Verse 14

जड उवाच इत्येवं प्रसृतं वाक्यमुक्तः पन्नगसत्तमः । प्राह राजसुतं प्रीत्या पुत्रयोरुपकारिणम् ॥

Sinabi ni Jāḍa: Nang masabi na nang gayon ang mga salitang iyon, ang pinakadakilang ahas, nalugod, ay nagsalita sa prinsipe—ang tagapagkaloob ng kabutihan sa kanyang dalawang anak na lalaki.

Verse 15

नाग उवाच यदि रत्नसुवर्णादि मत्तोऽवाप्तुं न ते मनः । यदन्यन्मनसः प्रीत्यै तद्ब्रूहि त्वं ददाम्यहम् ॥

Wika ng Nāga: Kung ang iyong isip ay hindi nagnanais tumanggap ng mga hiyas, ginto, at katulad mula sa akin, sabihin mo kung ano pa ang makalulugod sa iyong puso—ibibigay ko iyon.

Verse 16

कुवलयाश्व उवाच भगवन्स्त्वत्प्रसादेन प्रार्थितस्य गृहे मम । सर्वमस्ति विशेषेण संप्राप्तं तव दर्शनात् ॥

Sinabi ni Kuvalayāśva: O kagalang-galang, sa iyong biyaya, sa aking tahanan ay naroroon ang lahat ng hinahanap—tunay nga, ang lahat ay natamo nang natatangi sa pagtanaw lamang sa iyo.

Verse 17

कृतकृत्योऽस्मि चैतेन सफलं जीवितञ्च मे । यदङ्गसंस्लेषमितस्तव देवस्य मानुषः ॥

Dahil dito, natupad ko ang dapat matupad, at ang aking buhay ay naging mabunga—sapagkat ako, isang hamak na tao, ay nagkamit ng pagdikit ng katawan sa Iyo, O Banal na Devi.

Verse 18

ममोत्तमाङ्गे त्वत्पादरजसा यदिहास्पदम् । कृतं तेनैव न प्राप्तं किं मया पन्नगेश्वर ॥

Sapagkat dito ang alabok ng Iyong mga paa ay napasa aking ulo, ano pa ang hindi matatamo sa iisang bagay na iyon? O Panginoon ng mga ahas (Nāga), ano ang hindi ko pa nakamit?

Verse 19

यदि त्ववश्यं दातव्यो वरो मम यथेप्सितः । तत्पुण्यकर्मसंस्कारो हृदयान्मा व्यपैतु मे ॥

Kung ang biyayang ninanais ko ay tunay na dapat ipagkaloob, nawa’y ang marangal na bakas (saṃskāra) ng gawang may-merito na iyon ay huwag lumisan sa aking puso.

Verse 20

सुवर्णमणिरत्नादि वाहनं गृहमासनम् । स्त्रियोऽन्नपानं पुत्राश्च चारुमाल्यानुलेपनम् ॥

Ginto, mga hiyas at alahas; mga sasakyan; bahay at upuan; mga babae; pagkain at inumin; mga anak na lalaki; at magagandang kuwintas ng bulaklak at mga pahid na pabango—

Verse 21

एते च विविधाः कामा गीतवाद्यादिकञ्च यत् । सर्वमेतन्मम मतं फलं पुण्यवनस्पतेः ॥

At ang sari-saring kaligayahang ito, pati musika, mga instrumento, at iba pang katulad—lahat ng ito, sa aking pananaw, ay bunga ng “punong-kahoy ng kabutihang-loob (merito)”.

Verse 22

तस्मान्नरेण तन्मूलः कार्यो यत्नः कृतात्मना । कर्तव्यः पुण्यसक्तानां न किञ्चिद्भुवि दुर्लभम् ॥

Kaya nga, ang taong may pagpipigil-sa-sarili ay dapat magsikap tungo sa ugat (pinagmulan) ng kabutihan. Para sa mga deboto ng kabutihan, walang bagay sa daigdig na mahirap makamtan.

Verse 23

अश्वतर उवाच एवम् भविष्यति प्राज्ञ ! तव धर्माश्रिता मतिः । सत्यञ्चैतत् फलं सर्वं धर्मस्योक्तं यथा त्वया ॥

Sinabi ni Aśvatara: “Gayon nga, O marunong—ang iyong isip ay nakaugat sa dharma. At tunay ang lahat ng bungang ito ng dharma, gaya ng iyong sinabi.”

Verse 24

तथाप्यवश्यं मद्गेहमागतॆन त्वयाधुना । ग्राह्यं यन्मानुषे लोके दुष्प्राप्तं भवतो मतम् ॥

Gayunman, yamang ikaw ay dumating na ngayon sa aking tahanan, kailangan mong tumanggap ng isang bagay—yaong itinuturing mong mahirap makamtan sa daigdig ng tao.

Verse 25

जड उवाच तस्यैतद्वचनं श्रुत्वा स तदा नृपनन्दनः । मुकावलोकनं चक्रे पन्नगेश्वरपुत्रयोः ॥

Sinabi ni Jaḍa: Nang marinig ang mga salitang iyon, ang prinsipe ay tahimik na tumingin sa dalawang anak na lalaki ng panginoon ng mga ahas.

Verse 26

ततस्तौ प्रणिपत्योभौ राजपुत्रस्य यन्मतम् । तत्पितुः सकलं वीरौ कथयामासतुः स्फुटम् ॥

Pagkaraan, ang dalawang bayani ay yumukod bilang paggalang at malinaw na isinalaysay nang buo sa kanilang ama ang nilalayon ng prinsipe.

Verse 27

पुत्रापूचतुः ततोऽस्य पत्नी दयिता श्रुत्वेमं विनिपातितम् । अत्यजद्दयितान् प्राणान् विप्रलब्धा दुरात्मना ॥

Pagkaraan, nagtanong ang mga anak tungkol doon. Ang minamahal niyang asawa, nang marinig na siya’y napabagsak, ay binitiwan ang mahal niyang hininga ng buhay, sapagkat nalinlang ng isang masamang tao.

Verse 28

केनापि कृतवैरेण दानवेन कुबुद्धिना । गन्धर्वराजस्य सुता नाम्ना ख्याता मदालसा ॥

Dahil sa isang Dānava na masama ang loob at nag-imbento ng pagkapoot, ang anak na babae ng hari ng mga Gandharva—kilala sa pangalang Madālasā—ay ginawang pakay at kasangkapan ng balak na iyon.

Verse 29

कृतज्ञोऽयं ततस्तात ! प्रतिज्ञां कृतवानिमाम् । नान्या भार्या भवित्रीति वर्जयित्वा मदालसाम् ॥

Pagkatapos, mahal na ama, ang lalaking walang utang-na-loob na ito ay gumawa ng panata: “Walang ibang babae ang magiging asawa ko,” at sa gayon ay itinakwil si Madālasā.

Verse 30

द्रष्टुं तां चारुसर्वाङ्गीमयं वीर ! ऋतध्वजः । तात ! वाञ्छति यद्येतत् क्रियते तत् कृतं भवेत् ॥

O bayani, nais ni Ṛtadhvaja na makita siya, ang may magagandang sangkap. Mahal na ama—kung ito ang ninanais, gawin na; ito’y maituturing na natupad.

Verse 31

अश्वतर उवाच भूतैर्वियोगिनो योगस्तादृशैरेव तादृशः । कथमेतद्विना स्वप्नं मायां वा शम्बरॊदिताम् ॥

Sinabi ni Aśvatara: “Para sa isang napahiwalay sa mga nilalang, ang ‘pagsasanib’ ay maaari lamang sa kaparehong uri, na nalilikha sa magkakatulad na paraan. Paano ito mangyayari, kung hindi panaginip—o isang māyā na inilatag ni Śambara?”

Verse 32

जड उवाच प्रणिपत्य भुजङ्गेशं पुत्रः शत्रुजितस्ततः । प्रत्युवाच महात्मानं प्रेमलज्जासमन्वितः ॥

Wika ni Jaḍa: Pagkaraan nito, ang anak ni Śatrujit, matapos yumukod sa Panginoon ng mga Nāga, ay sumagot sa dakilang-loob, puspos ng pag-ibig at mahinhin na hiya.

Verse 33

मायामयीमप्यधुना मम तात ! मदालसाम् । यदि दर्शयते मन्ये परं कृतमनुग्रहम् ॥

Mahal na ama, kahit si Madālasā ay yari sa māyā—kung ipapakita mo siya sa akin ngayon, ituturing ko iyon bilang pinakamataas na biyayang ginawa para sa akin.

Verse 34

अश्वतर उवाच तस्मात् पश्येह वत्स ! त्वं मायाञ्चेद् द्रष्टुमिच्छसि । अनुग्राह्यो भवान् गेहं बालोऽप्यभ्यागतो गुरुः ॥

Sinabi ni Aśvatara: “Kaya, mahal kong anak, tumingin ka rito—kung nais mong masdan ang māyā. Karapat-dapat kang pagpalain; sa isang tahanan, kahit isang batang dumarating bilang panauhin ay dapat ituring na guro.”

Verse 35

जड उवाच आनयामास नागेन्द्रो गृहगुप्तां मदालसाम् । तेषां सम्मोहनार्थाय ज्जल्प च ततः स्फुटम् ॥

Wika ni Jaḍa: Inilabas ng Panginoon ng mga Nāga si Madālasā na itinago sa loob ng bahay; at pagkatapos, upang dayain sila, nagsalita siya nang malinaw.

Verse 36

दर्शयामास च तदा राजपुत्राय तां शुभाम् । सेयं न वेति ते भार्या राजपुत्र ! मदालसा ॥

Pagkatapos ay ipinakita niya sa prinsipe ang mapalad na babae at sinabi: “Siya ba o hindi siya ang iyong asawa, O prinsipe—si Madālasā?”

Verse 37

जड उवाच स दृष्ट्वा तां तदा तन्वीं तत्क्षणात् विगतत्रपः । प्रियेत्य् तामभिमुखं ययौ वाचमुदीरयन् । निवारयामास च तं नागः सोऽश्वतरस्त्वरन् ॥

Sinabi ni Jaḍa: Nang makita niya ang payat na babae, agad siyang nawalan ng hiya; sumigaw ng “Minamahal!” at lumapit sa kanya na itinataas ang tinig. Ngunit ang Nāga (ahas na banal) at ang mabilis na Aśvatara ay nagmadaling pumigil sa kanya.

Verse 38

अश्वतर उवाच मायैयं पुत्र ! मा स्प्राक्षीः प्रागेव कथितं तव । अन्तर्धानमुपैत्याशु माया संस्पर्शनादिभिः ॥

Sinabi ni Aśvatara: “Anak, ito ay māyā—huwag mo itong hipuin. Nasabi ko na sa iyo noon: ang māyā ay mabilis na naglalaho kapag sinubukang salingin o lapitan, at gayundin sa mga katulad nito.”

Verse 39

ततः पपात मेदिन्यां स तु मूर्च्छापरिप्लुतः । हा प्रियेत्य् वदन् सोऽथ चिन्तयामास भामिनीम् ॥

Pagkaraan, bumagsak siya sa lupa, dinaig ng pagkahilo at halos mawalan ng malay. Sumisigaw ng “Ah, minamahal!”, nagsimula siyang magmuni-muni at mangulila sa babaeng puspos ng pagnanasa.

Verse 40

अहो स्नेहोऽस्य नृपतेर्ममोपऱ्यचलं मनः । येनायं पातनोऽरीणां विना शस्त्रेण पातितः ॥

Ah—ganyan ang pag-ibig ng haring ito sa akin; ang kanyang matatag na isip ay nakatuon sa akin, kaya siya na tinatawag na “tagapagpabagsak ng mga kaaway” ay napabagsak nang walang anumang sandata.

Verse 41

मायेति दर्शिता तेन मिथ्या मायेति यत्स्फुटम् । वाय्वम्बुतेजसां भूमेराकाशस्य च चेष्टया ॥

Sa pamamagitan niya, malinaw na naipakita na ito ay “māyā”, tunay na huwad na māyā—sa pamamagitan ng mga paggalaw at gawain ng hangin, tubig, apoy, lupa, at kalawakan.

Verse 42

जड उवाच ततः कुवलयाश्वं तं समाश्वास्य भुजङ्गमः । कथयामास तत् सर्वं मृतसञ्जीवनादिकम् ॥

Sinabi ni Jaḍa: Pagkaraan nito, ang nilalang na Nāga, matapos aliwin si Kuvalayāśva, ay isinalaysay sa kanya ang lahat—mula sa pagbuhay-muli sa patay at ang mga kaugnay na pangyayari.

Verse 43

ततः प्रहृष्टः प्रतिलभ्य कान्तां प्रणम्य नागं निजगाम सोऽथ । सुशोभमानः स्वपुरं तमश्वम् आरुह्य संचितितमभ्युपतेम् ॥

Pagkaraan, nagalak siya sapagkat nabawi ang minamahal, at yumukod sa Nāga at nagbalik. Nagniningning, sumakay siya sa kabayong iyon at nagtungo sa sariling lungsod, nakatuon sa pasyang kanyang pinagtibay.