Adhyaya 16: The Son’s Counsel on Renunciation and the Anasuya–Mandavya Episode: The Suspension of Sunrise and the Power of Pativrata

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे पितापुत्रसंवादो नाम पञ्चदशोऽध्यायः । षोडशोऽध्यायः पितावाच कथितं मे त्वया वत्स संसारस्य व्यवस्थितम् । स्वरूपमतीहेयस्य घटीयन्त्रवदव्ययम् ॥

Sa gayon, sa kagalang-galang na Mārkaṇḍeya Purāṇa, nagtatapos ang ikalabinlimang kabanata na tinatawag na “Ang Pag-uusap ng Ama at Anak.” Kabanata Labing-anim: Sinabi ng ama: “Mahal kong anak, ipinaliwanag mo sa akin ang maayos na pag-andar ng saṃsāra—ang anyo nito, mahirap tawirin, walang patid, na tulad ng mekanismo ng orasan sa tubig.”

Verse 2

तदेवमेतदखिलं मयावगतमीदृशम् । किं मया वद कर्तव्यमेवस्मिन् व्यवस्थिते ॥

Kaya ngayon ay naunawaan ko na ang lahat ng ito ayon sa tunay nitong kalagayan. Sabihin mo sa akin—kung ganito ang pagkakaayos ng mga bagay, ano ang nararapat kong gawin?

Verse 3

पुत्र उवाच यदि मद्वचनं तात श्रद्धधास्यविशङ्कितः । तत् परित्यज्य गार्हस्थ्यं वानप्रस्थपरो भव ॥

Sinabi ng anak: “Ama, kung pagtitiwalaan mo ang aking mga salita nang walang pag-aalinlangan, talikuran mo ang buhay-maybahay at italaga ang sarili sa landas ng naninirahan sa gubat (vānaprastha).”

Verse 4

तम् अनुष्ठाय विधिवद् विहायाग्निपरिग्रहम् । आत्मन्यात्मानमाधाय निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः ॥

“Kapag naisagawa mo nang wasto ang disiplina at tinalikuran ang pag-aalaga sa mga apoy ng paghahandog, ilagak ang sarili sa Sarili; maging malaya sa mga salungatan at malaya sa pag-aangkin.”

Verse 5

एकान्तराशी वश्यात्मा भव भिक्षुरतन्द्रितः । तत्र योगापरो भूत्वा बाह्यस्पर्शविवर्जितः ॥

“Kumain sa pag-iisa, magpigil sa sarili; maging masigasig na pulubi-asceta. Doon, nakatuon sa yoga, manatiling umiiwas sa panlabas na pakikisalamuha (haplos ng pandama at mga gawain ng daigdig).”

Verse 6

ततः प्राप्स्यति तं योगं दुःशसंयोगभेषजम् । मुक्तिहेतुमनौपम्यमनाक्ख्येयमसङ्गिनम् । यत्संयोगान्न ते योगो भूयो भूतैर्भविष्यति ॥

“Pagkatapos, matatamo mo ang yogang iyon—ang lunas sa mahirap tiising pagkakadugtong (sa pagdurusa). Ito ang sanhi ng paglaya: walang kapantay, di-masambit, at di-nakakapit. Sa pagkatamo nito, hindi ka na muling magkakaroon ng ‘yoga’ (pagkakaugnay) sa mga nilalang na may katawan (ibig sabihin, hindi na muling isisilang).”

Verse 7

पितावाच वत्स योगं ममाचक्ष्व मुक्तिहेतुमतः परम् । येन भूतैः पुनर्भूतो नेदृगः खमवाप्नुयाम् ॥

Sinabi ng ama: “Minamahal kong anak, ituro mo sa akin ang yogang iyon, ang pinakamataas na sanhi ng paglaya, upang—kahit ako’y muling mapabilang sa mga nilalang—hindi ko na muling masalubong ang ganitong kapalarang dalamhati sa langit (ng pag-iral).”

Verse 8

यत्रासक्तिपरस्यात्मा मम संसारबन्धनैः । नैति योगमयोगोऽपि तं योगमधुना वद ॥

Ihayag mo sa akin ngayon ang yaong yoga na kung saan ang aking sarili, na nakatuon sa kawalang-pagkapit, ay hindi nahuhulog sa pagkaalipin sa mga tali ng saṃsāra—kung saan maging ang “di-yoga” ay hindi nagiging isa pang “yoga” (ugnayang nagbubusabos).

Verse 9

संसारादित्यतापार्तिविप्लुष्यद्देहमांससम् । ब्रह्मज्ञानाम्बुशीतॆन सिञ्च मां वाक्यवारिणा ॥

Ang aking katawan at isipan ay napapaso, na wari’y tumutulo at nauubos, dahil sa mapanakit na init ng araw ng saṃsāra. Wisikan mo ako ng malamig na tubig ng kaalaman sa Brahman—sa pamamagitan ng ulan ng iyong mga salita.

Verse 10

अविद्याकृष्णसर्पेण दष्टं तद्विषपीडितम् । स्ववाक्यामृतपानेन मां जीवय पुनर्मृतम् ॥

Ako’y nakagat ng itim na ahas ng kamangmangan at pinahihirapan ng lason nito. Buhayin mo ako—na halos patay na—sa pagpapainom sa akin ng amṛta, ang nektar ng iyong mga salita.

Verse 11

पुत्रदारगृहक्षेत्रममत्वनिगडार्दितम् । मां मोचयेष्टसद्भावविज्ञानोद्घाटनैस्त्वरन् ॥

Ako’y pinahihirapan ng mga gapos ng “pagka-akin” hinggil sa anak, asawa, bahay, at lupa. Palayain mo ako agad sa pagbubukas sa akin ng kaalaman sa tunay na katotohanan at sa minimithing pinakamataas na kabutihan.

Verse 12

पुत्र उवाच शृणु तात यथा योगो दत्तात्रेयेण धीमता । अलर्काय पुरा प्रोक्तः सम्यक् पृष्टेन विस्तरात् ॥

Sinabi ng anak: “Makinig ka, ama, kung paano noong una itinuro ng marunong na si Dattātreya ang yoga kay Alarka—nang siya’y tanungin nang wasto—nang may kahabaan.”

Verse 13

पितोवाच दत्तात्रेयः सुतः कस्य कथं वा योगमुक्तवान् । कश्चालर्को महाभागो यो यौगं परिपृष्टवान् ॥

Sinabi ng ama: “Si Dattātreya—kaninong anak siya, at paano niya natamo ang kalayaan (moksha) sa pamamagitan ng yoga? At sino ang mapalad na si Alarka na nagtanong tungkol sa yoga?”

Verse 14

पुत्र उवाच कौशिको ब्राह्मणः कश्चित् प्रतिष्ठानेऽभवत् पुरे । सोऽन्यजन्मकृतैः पापैः कुष्ठरोगातुरोऽभवत् ॥

Sinabi ng anak: “Sa lungsod ng Pratiṣṭhāna ay may isang brāhmaṇa na nagngangalang Kauśika. Dahil sa mga kasalanang nagawa sa nakaraang kapanganakan, siya’y dinapuan ng ketong.”

Verse 15

तं तथा व्याधितं भार्या पतिं देवमिवार्च्चयत् । पादाभ्यङ्गाङ्गसंवाह-स्त्रानाच्छादनभोजनैः ॥

Bagaman siya’y may matinding karamdaman, pinarangalan siya ng kanyang asawa na parang isang diyos—minamasahe ang kanyang mga paa, kinukuskos ang kanyang mga kamay at katawan, pinaliliguan, binibihisan, at pinapakain.

Verse 16

श्लेष्म-मूत्र-पुरीषासृक्-प्रवाहक्षालनॆन च । रहश्चैवोपचारॆण प्रियसम्भाषणॆन च ॥

At sa paghuhugas ng mga lumalabas na plema, ihi, dumi, at dugo; sa pag-aalaga sa kanya nang lihim at marangal; at sa pakikipag-usap sa kanya sa mapagmahal na mga salita.

Verse 17

स तया पूज्यमानोऽपि सदातीव विनीतया । अतीव तीव्रकोपत्वान्निर्भर्त्सयति निष्ठुरः ॥

Bagaman pinarangalan siya ng asawa—na laging mapagpakumbaba—gayunman, dahil sa kanyang napakabangis na galit, ang malupit na lalaki ay patuloy na nanunumbat sa kanya.

Verse 18

तथापि प्रणता भार्या तममन्यत दैवतम् । तं तथाप्यतिबीभत्सं सर्वश्रेष्ठममन्यत ॥

Gayunman, itinuring siya ng asawang tapat bilang kanyang diyos; at bagaman siya’y lubhang kasuklam-suklam, inakala pa rin niyang siya ang pinakamainam sa lahat.

Verse 19

अचङ्क्रमणशोलोऽपि स कदाचिद् द्विजोत्तमः । प्राह भार्यां नयस्वेति त्वं मां तस्या निवेशनम् ॥

Bagaman hindi siya makalakad, minsang sinabi ng dakilang brāhmaṇa sa kanyang asawa: “Isama mo ako—akay mo ako—sa tirahan niya.”

Verse 20

या सा वेश्या मया दृष्टा राजमार्गे गृहोषिता । तां मां प्रापय धर्मज्ञे ! सैव मे हृदि वर्तते ॥

“Ang babaeng bayarang nakita ko, na naninirahan sa isang bahay sa lansangang-hari—dalhin mo ako sa kanya, O ikaw na nakaaalam ng dharma! Siya lamang ang nananahan sa aking puso.”

Verse 21

दृष्टा सूर्योदये बाला रात्रिश्चेयमुपागता । दर्शनानन्तरं सा मे हृदयान्नापसर्पति ॥

“Nakita ko ang dalagang iyon sa pagsikat ng araw, at ngayo’y dumating na ang gabi; mula nang makita ko siya, hindi na siya lumilisan sa aking puso.”

Verse 22

यदि सा चारुसर्वाङ्गी पीनश्रोणिपयोधरा । नोपगूहति तन्वङ्गी तन्मां द्रक्ष्यसि वै मृतम् ॥

“Kung ang babaeng yaong may payat na mga biyas—maganda sa bawat bahagi, may ganap na balakang at dibdib—ay hindi yayakap sa akin, tiyak na makikita mo akong patay.”

Verse 23

वामः कामो मनुष्याणां बहुभिः प्रार्थ्यते च सा । ममाशक्तिश्च गमने सङ्कुलं प्रतिभाति मे ॥

“Ang pagnanasa ng mga tao ay pabagu-bago, at ang babaeng iyon ay hinahangad ng marami. Ngunit ako’y walang lakas upang maglakbay; ang paglalakbay ay wari’y mahirap at magulo, hitik sa mga hadlang para sa akin.”

Verse 24

तत् तदा वचनं श्रुत्वा भर्तुः कामातुरस्य सा । तत्पत्नी सत्कुलोत्पन्ना महाभागा पतिव्रता ॥

Nang marinig niya ang mga salitang iyon ng kaniyang asawa na pinahihirapan ng pagnanasa, ang asawa niyang babae—isinilang sa mabuting angkan, mapalad, at tapat na deboto sa asawa—ay naghanda upang sumunod.

Verse 25

गागं परिकरं बद्ध्वा शुल्कमादाय चाधिकम् । स्कन्धे भर्तारमादाय जगाम मृदुगामिनी ॥

Matapos itali ang mga kailangang gamit at tanggapin ang bayad (at higit pa), isinakay niya sa kaniyang balikat ang asawa at lumisan—siya na may banayad na lakad.

Verse 26

निशि मेघास्तृते व्योम्नि चलद्विद्युत्प्रदर्शिते । राजमार्गे प्रियं भर्तुश्चिकीर्षन्ती द्विजाङ्गना ॥

Sa gabi, nang ang langit ay natakpan ng mga ulap at naliliwanagan ng mga kidlat na kumikilos, naglakad ang babaeng Brahmin sa lansangang-hari, nagnanais gawin ang bagay na mahal sa kaniyang asawa.

Verse 27

पथि शूले तथा प्रोतं चौरं यौरशङ्कया । माण्डव्यमतिदुःखार्तमन्धकारेऽथ स द्विजः ॥

Sa daan, sa dilim, nasalubong ng Brahmin na iyon (Kauśika) si Māṇḍavya na nakatusok sa tulos—pinarusahan dahil pinaghinalaang magnanakaw—na pinahihirapan ng sukdulang sakit.

Verse 28

पत्नीस्कन्धे समारूढश्चालयामास कौशिकः । पादावमर्षणात् क्रुद्धो माण्डव्यस्तमुवाच ह ॥

Nakaupo sa balikat ng kaniyang asawa, itinulak at inuga ni Kauśika (siya). Dahil sa galit sa pagyapak/pagtama ng kaniyang mga paa, nagsalita si Māṇḍavya sa kaniya.

Verse 29

येनाहमेवमत्यर्थं दुःखितश्चालितः पदाः । दशां कष्टामनुप्राप्तः स पापात्मा नराधमः ॥

“Sinumang tumama/umuga sa akin—na labis na pinahihirapan—sa pamamagitan ng paa habang ako’y nasa abang kalagayang ito: siya’y makasalanang kaluluwa, ang pinakababa sa mga tao!”

Verse 30

सूर्योदयेऽवशः प्राणैर्विमोक्ष्यति न संशयः । भास्करालोकनादेव स विनाशमवाप्स्यति ॥

“Sa pagsikat ng araw, siya’y walang magagawa kundi bibitiw sa buhay—walang alinlangan. Sa pagtanaw lamang sa liwanag ng araw, siya’y mapapahamak.”

Verse 31

तस्य भार्याततः श्रुत्वा तं शापमतिदारुणम् । प्रोवाच व्यथिता सूर्यो नैवोदयमुपैष्यति ॥

Pagkaraan, ang kaniyang asawa, nang marinig ang lubhang kakila-kilabot na sumpa, nabagabag at nagpahayag: “Hindi sisikat kailanman ang araw!”

Verse 32

ततः सूर्योदयाभावादभवत् सन्तता निशा । बहून्यहः प्रमाणानि ततो देवा भयं ययुः ॥

Pagkaraan, sapagkat hindi naganap ang pagsikat ng araw, naging tuluy-tuloy ang gabi. Sa loob ng maraming araw, ang mga diyos ay napasailalim sa takot.

Verse 33

निःस्वाध्यायवषट्कार-स्वधास्वाहाविवर्जितम् । कथं नु खल्विदं सर्वं न गच्छेत् संक्षयं जगत् ॥

Kung ang buong daigdig na ito ay mawawalan ng svādhyāya (pag-aaral ng Veda) at ng mga panawagang pang-ritwal—vaṣaṭ, svadhā, at svāhā—paano nga ba ito hindi mauuwi sa kapahamakan?

Verse 34

अहोरात्रव्यवस्थाया विना मासर्तुसंक्षयः । तत्संक्षयान्न त्वयने ज्ञायेते दक्षिणोत्तरे ॥

Kung wala ang maayos na kaayusan ng araw at gabi, guguho ang mga buwan at mga panahon; at kapag gumuho ang mga iyon, hindi na makikilala ang dalawang ayana—timog at hilaga.

Verse 35

विना चायनविज्ञानात् कालः संवत्सरः कुतः । संवत्सरं विना नान्यत् कालज्ञानं प्रवर्तते ॥

At kung walang kaalaman sa mga ayana, paano magkakaroon ng yunit ng panahon na tinatawag na “taon”? Kung walang taon, walang ibang kaalaman tungkol sa panahon ang makasusulong nang wasto.

Verse 36

पतिव्रताया वचसा नोद्गच्छति दिवाकरः । सूर्योदयṃ विना नैव स्नानदानादिकाः क्रियाः ॥

Sa salita (utos) ng isang tapat na asawa (pativratā), hindi sumisikat ang Araw; at kung walang pagsikat, hindi maisasagawa ang mga gawaing tulad ng pagligo, pagbibigay-donasyon, at iba pa.

Verse 37

नाग्नेर्विहरणञ्चैव क्रात्वभावश्च लक्ष्यते । नैवाप्ययनमस्माकं विना होमेन जायते ॥

Maging ang “pagkilos” (gawain) ng apoy at ang mismong kalagayan ng paghahandog (yajña) ay nakikitang nakasalalay sa mga ritwal; gayundin, ang aming ayana (takbo ayon sa panahon) ay hindi sumisibol kung walang homa.

Verse 38

वयमाप्यायिता मर्त्यैर्यज्ञभागैर्यथोचितैः । वृष्ट्या ताननुगृह्णीमो मर्त्यान् शस्यादिसिद्धये ॥

Kami ay pinakakain ng mga tao sa pamamagitan ng nararapat na bahagi ng paghahandog; at sa pamamagitan ng ulan ay pinagpapala namin sila upang magtagumpay ang mga pananim at iba pang bunga.

Verse 39

निष्पादितास्वोषधीषु मर्त्या यज्ञैर्यजन्ति नः । तेषां वयं प्रयच्छामः कामान् यज्ञादिपूजिताः ॥

Kapag sumibol na ang mga halamang-gamot at ani, sinasamba kami ng mga mortal sa pamamagitan ng mga handog; at kapag pinararangalan kami sa sakripisyo at katulad nito, ipinagkakaloob namin sa kanila ang ninanais nilang layon.

Verse 40

अधो हि वर्षाम वयं मर्त्याश्चोर्ध्वप्रवर्षिणः । तोयवर्षेण हि वयं हविर्वर्षेण मानवाः ॥

Kami ang nagbubuhos ng ulan pababa, samantalang ang mga mortal ay “umuulan pataas.” Ginagawa namin ito sa pagbuhos ng tubig; ginagawa nila ito sa “pagbuhos” ng mga handog na havis.

Verse 41

ये नास्माकं प्रयच्छन्ति नित्यनैमित्तकीः क्रियाः । क्रतुभागं दुरात्मानः स्वयञ्चाश्नन्ति लोलुपाः ॥

Yaong mga hindi naghahandog sa amin ng mga tungkuling ritwal na araw-araw at pana-panahon—ang masasama at sakim na yaon—ay kinukunsumo para sa sarili ang bahagi ng sakripisyo.

Verse 42

विनाशाय वयं तेषां तोयसूर्याग्निमारुतान् । क्षितिञ्च सन्दूषयामः पापानामपकारिणाम् ॥

Upang wasakin sila, sinisira namin ang kanilang tubig, araw, apoy, at hangin—pati ang lupa—yaong sa mga makasalanang nananakit.

Verse 43

दुष्टतोयादिभोगेन तेषां दुष्कृतकर्मिणाम् । उपसर्गाः प्रवर्तन्ते मरणाय सुदारुणाः ॥

Sa pag-inom ng maruming tubig at mga katulad nito, ang mga gumagawa ng masasamang gawa ay dinadapuan ng kakila-kilabot na kapahamakan na humahantong sa kamatayan.

Verse 44

ये त्वस्मान् प्रीणयित्वा तु भुञ्जते शेषमात्मना । तेषां पुण्यान् वयं लोकान् विदधाम महात्मनाम् ॥

Ngunit yaong mga unang nagbibigay-lugod sa amin at saka lamang kumakain ng natira para sa kanilang sarili—sa mga dakilang-loob na iyon ay ipinagkakaloob namin ang mga daigdig na may kabanalan at gantimpala.

Verse 45

तन्नास्ति सर्वमेवैतद्विनैषां व्युष्टिसंस्थितम् । कथं नु दिनसर्गः स्यादन्योऽन्यमवदन्सुराः ॥

Ang lahat ng ito ay hindi mananatili kung wala ang pagtatatag nila ng bukang-liwayway; kung gayon, paano magkakaroon ng paglitaw ng araw?—ganyan nagsalitaan ang mga diyos sa isa’t isa.

Verse 46

तेषामेव समेतानां यज्ञव्युच्छित्तिशङ्किनाम् । देवानां वचनं श्रुत्वा प्राह देवः प्रजापतिः ॥

Nang magtipon ang mga diyos na iyon, sa takot na maputol ang paghahandog (yajña), at nang marinig ang kanilang mga salita, nagsalita ang diyos na si Prajāpati.

Verse 47

तेजः परं तेजसैव तपसा च तपस्तथा । प्रशाम्यतेऽमरास्तस्माच्छृणुध्वं वचनं मम ॥

O mga walang-kamatayan, ang nakahihigit na tejas ay napapawi lamang ng tejas mismo, at ang tapas ay ng tapas; kaya pakinggan ninyo ang aking mga salita.

Verse 48

पतिव्रतायाः माहात्म्यान्नोद्गच्छति दिवाकरः । तस्य चानुदयाद्धानिर्मर्त्यानां भवतां तथा ॥

Dahil sa kadakilaan ng isang asawang tapat sa panata sa asawa (pativratā), hindi sumisikat ang Araw; at dahil sa hindi pagsikat nito, napipinsala rin ang mga mortal (at kayo man).

Verse 49

तस्मात् पतिव्रतामत्रेरनुभूयां तपस्विनीम् । प्रसादयत वै पत्नीं भानोरुदयकाम्यया ॥

Kaya, upang hanapin ang pagsikat ng Araw, humayo kayo at magpakumbabang magpahinuhod sa babaeng asceta, ang asawang pativratā ni Atri—si Anasūyā.

Verse 50

पुत्र उवाच तैः सा प्रसादिता गत्वा प्रोह्येष्टं व्रियतामिति । अयाचन्त दिनं देवाः भवत्विति यथा पुरा ॥

Sinabi ng anak: Nalugod siya sa kanila, kaya siya’y lumapit at nagsabi, “Nawa’y matapos ang itinakdang ritwal.” Pagkaraan, nakiusap ang mga diyos, “Nawa’y dumating muli ang araw, gaya ng dati.”

Verse 51

अनसूयोवाच पतिव्रतायाः माहात्म्यं न हीयेत कथंत्विति । सम्मान्य तस्मात् तां साध्वीमहमः स्त्रक्ष्याम्यहं सुराः ॥

Sinabi ni Anasūyā: “Paano mangyayari na mabawasan ang kadakilaan ng isang pativratā?” Kaya, O mga diyos, sa paggalang sa babaeng banal na iyon, lilikhain ko ang araw.

Verse 52

यथा पुनरहोरात्र-संस्थानमुपजायते । यथा च तस्याः स्वपतिर् न साध्व्या नाशमेṣ्यति ॥

Upang muling maitatag ang kaayusan ng araw at gabi, at upang ang sariling asawa niya’y hindi mapahamak dahil sa babaeng banal na iyon—ito ang dapat tiyakin.

Verse 53

पुत्र उवाच एवमुक्त्वा सुरां तस्याः गत्वा सा मन्दिरं शुभा । उवाच कुशलं पृष्टा धर्मं भर्तुस्तथात्मनः ॥

Sinabi ng anak: Pagkasabi nang gayon, ang mapalad na ginang ay nagtungo sa tahanan niya (ni Anasūyā). Nang tanungin tungkol sa kanyang kalagayan, isinalaysay niya ang dharma ng kanyang asawa at ng kanyang sarili.

Verse 54

अनसूयोवाच कच्चिन्नन्दसि कल्याणि स्वभर्तुर्मुखदर्शनात् । कच्चिच्चाखिलदेवेभ्यो मन्यसेऽभ्यधिकं पतिम् ॥

Sinabi ni Anasūyā: O mapalad, nagagalak ka ba sa pagtanaw sa mukha ng iyong asawa? At itinuturing mo ba ang iyong asawa na higit na dakila kaysa sa lahat ng mga diyos?

Verse 55

भर्तृशुश्रूषणादेव मया प्राप्तं महत्फलम् । सर्वकामफलावाप्त्या प्रत्यूहाः परिवर्तिताः ॥

Sa paglilingkod lamang sa aking asawa, nakamtan ko ang dakilang gantimpala; sa pag-abot ng bunga ng lahat ng ninanais, ang mga hadlang ay napaurong at naalis.

Verse 56

पञ्चर्णानि मनुष्येण साध्वि ! देयानि सर्वदा । तथात्मवर्णधर्मेण कर्तव्यो धनसंचयः ॥

O marangal na ginang, ang limang utang ay laging dapat bayaran ng tao; at ang yaman ay dapat tipunin sa paraang naaayon sa tungkuling varṇa ng sarili.

Verse 57

प्राप्तश्चार्थस्ततः पात्रे विनियोज्यो विधानतः । सत्यार्जव-तपो-दानैर्दयायुक्तो भवेत् सदा ॥

Anumang yamang makamtan ay dapat ipamahagi, ayon sa tuntunin, sa mga karapat-dapat tumanggap. Dapat laging taglay ang katotohanan, pagiging tuwiran, pag-aayuno at disiplina (tapas), pagkakawanggawa, at habag.

Verse 58

क्रियाश्च शास्त्रनिर्दिष्टा रागद्वेषविवर्जिताः । कर्तव्या अन्वहं श्रद्धा-पुरस्कारेण शक्तितः ॥

Ang mga gawaing itinakda ng mga śāstra ay dapat isagawa araw-araw, na walang pagkakapit o pag-ayaw; unahin ang pananampalataya at gawin ayon sa sariling kakayahan.

Verse 59

स्वजातिविहितानेव लोकानाप्नोति मानवः । क्लेशेन महता साध्वि ! प्राजापत्यादिकान् क्रमात् ॥

Ang tao ay nakaaabot lamang sa mga daigdig na itinakda para sa sariling kalagayan (jāti/varna). O marangal na ginang, sa malaking pagsisikap ay nararating, ayon sa pagkakasunod, ang Prajāpatya at iba pang mga kaharian.

Verse 60

स्त्रियस्त्वेवं समस्तस्य नरैर्दुःखार्जितस्य वै । पुण्यस्यार्धापहारिण्यः पतिशुश्रूषयैव हि ॥

Kaya nga, ang mga babae ay tunay na tumatanggap ng kalahati ng kabutihang-loob (puṇya) na nakukuha ng mga lalaki sa hirap—sa pamamagitan lamang ng paglilingkod sa asawa.

Verse 61

नास्ति स्त्रीणां पृथग्यज्ञो न श्राद्धं नाप्युपोषितम् । भर्तृशुश्रूषयैवैतान् लोकानीष्टान् व्रजन्ति हि ॥

Para sa mga babae, walang hiwalay na paghahandog (yajña), walang hiwalay na śrāddha, ni maging pag-aayuno bilang sariling ritwal; sa paglilingkod lamang sa asawa sila tunay na napupunta sa mga daigdig na ninanais.

Verse 62

तस्मात् साध्वि ! महाभागे ! पतिशुश्रूषणं प्रति । त्वया मतिः सदा कार्या यतो भर्ता परा गतिः ॥

Kaya nga, O marangal at mapalad na ginang, dapat mong laging ituon ang isip sa paglilingkod sa asawa—sapagkat ang asawa ang pinakamataas na kanlungan/layunin para sa iyo.

Verse 63

यद्देवेभ्यो यच्च पित्रागतेभ्यः कुर्याद्भर्ताभ्यर्च्चनं सत्क्रियातः । तस्याप्यर्धं केवलानन्यचित्ता नारी भुङ्क्ते भर्तृशुश्रूषयैव ॥

Anumang pagsamba at wastong ritwal na isinasagawa ng asawa para sa mga diyos at sa mga ninunong panauhin (pitṛs), ang babaeng may iisang layon at hindi naliligalig ay tumatanggap ng kalahati ng kabutihang-loob na iyon sa pamamagitan lamang ng paglilingkod sa kanyang asawa.

Verse 64

पुत्र उवाच तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा प्रतिपूज्य तथादरात् । प्रत्युवाचात्रिपत्नीं तामनसूयामिदं वचः ॥

Sinabi ng anak: Nang marinig ang kanyang mga salita, at matapos siyang parangalan nang may paggalang, sumagot siya kay Anasūyā—maybahay ni Atri—sa mga salitang ito.

Verse 65

धन्यास्म्यनुगृहीतास्मि देवैश्चाप्यवलोकिता । यन्मे प्रकृतिकल्याणि ! श्रद्धां वर्धयसे पुनः ॥

Ako’y mapalad; ako’y pinagpala, at maging ng mga diyos ay kinikilala—sapagkat ikaw, O likás na mapalad, ay muling nagpapalago ng aking pananampalataya.

Verse 66

जानाम्येतन्न नारीणां काचित् पतिसमा गतिः । तत्प्रीतिश्चोपकाराय इह लोके परत्र च ॥

Nalalaman ko ito: para sa mga babae, walang landas (kanlungan/layon) na kapantay ng asawa; at ang pagpapalugod sa kanya ay kapaki-pakinabang—sa mundong ito at sa susunod.

Verse 67

पतिप्रसादादिह च प्रेत्य चैव यशस्विनि । नारी सुखमवाप्नोति नार्या भर्ता हि देवता ॥

Sa biyaya ng asawa—dito at pagkamatay, O tanyag na ginang—ang babae ay nakakamit ang kaligayahan; sapagkat ang asawa ay tunay na diyos ng maybahay.

Verse 68

सा त्वं ब्रूहि महाभागे ! प्राप्तायाः मम मन्दिरम् । आर्यायाः यन्मया कार्यं तथाऽऽर्येणापि वा शुभे ॥

Kaya nga, O marangal na ginang, yamang ikaw ay dumating sa aking tahanan, sabihin mo sa akin: ano ang nararapat kong gawin para sa isang marangal na panauhin, at ano rin ang nararapat gawin ng marangal na isa (ikaw), O mapalad at mapagpala.

Verse 69

अनसूयोवाच एते देवाः सहेन्द्रेण मामुपागम्य दुःखिताः । त्वद्वाख्यापास्तसत्कर्मदिननक्तनिरूपणाः ॥

Sinabi ni Anasūyā: Ang mga diyos na ito, kasama si Indra, ay lumapit sa akin sa matinding dalamhati—ang nararapat na mga ritwal ay naisantabi, at ang kaayusan ng araw at gabi ay nagulo, gaya ng naipahayag na sa iyo.

Verse 70

याचन्तेऽहर्निशासंस्थां यथावदविखण्डिताम् । अहं तदर्थमायाता शृणु चैतद्वचो मम ॥

Humihiling sila ng isang kaayusan ng araw at gabi na wasto at hindi napuputol. Naparito ako para sa layuning iyon; pakinggan mo ang aking mga salita.

Verse 71

दिनाभावात् समस्तानामभावो यागकर्मणाम् । तदभावात् सुराः पुष्टिं नोपयान्ति तपस्विनि ॥

Dahil sa kawalan ng araw, humihinto ang lahat ng mga handog at ritwal na sakripisyo; at dahil sa paghintong iyon, ang mga diyos ay hindi nakakamit ng sustansiya at lakas, O babaeng asceta.

Verse 72

अह्नश्चैव समुच्छेदादुच्छेदः सर्वकर्मणाम् । तदुच्छेदादनावृष्ट्या जगदुच्छेदमेष्यति ॥

Tunay nga, kapag naputol ang araw, napuputol din ang lahat ng gawain; at mula sa paghintong iyon, dahil sa kakulangan ng ulan, ang daigdig ay hahantong sa kapahamakan.

Verse 73

तत् त्वमिच्छसि चेदेतत् जगदुद्धर्तुमापदः । प्रसीद साध्वि ! लोकानां पूर्ववद्धर्ततां रविः ॥

Kung ninanais mo ito—ang iligtas ang daigdig mula sa kapahamakan—maging mahabagin ka, O marangal at banal na Ginang! Nawa’y ang Araw ay magtaguyod sa mga daigdig gaya ng dati.

Verse 74

ब्राह्मण्युवाच माण्डव्येन महाभागे ! शप्तो भर्ता ममेश्वरः । सूर्योदये विनाशं त्वं प्राप्ससीत्यतिमन्युनाः ॥

Sinabi ng Brāhmaṇī: “O marangal na Ginang! Ang aking panginoon at asawa ay isinumpa ni Māṇḍavya sa matinding galit: ‘Sa pagsikat ng araw, ikaw ay haharap sa kapahamakan.’”

Verse 75

अनसूयोवाच यदि वा रोचते भद्रे ! ततस्त्वद्वचनादहम् । करोमि पूर्ववद्देहं भर्तारञ्च नवं तव ॥

Sinabi ni Anasūyā: “Kung ito’y ikalulugod mo, O mabuting Ginang, kung gayon sa iyong salita ay ibabalik ko ang iyong katawan gaya ng dati—at (ipagkakaloob) ko rin sa iyo ang isang bagong asawa.”

Verse 76

मया हि सर्वथा स्त्रीणां माहात्म्यं वरवर्णिनि । पतिव्रतानामाराध्यमिति संमानयामि ते ॥

Sapagkat ako, O may magandang kutis, ay gumagalang sa kadakilaan ng kababaihan sa lahat ng paraan—at itinuturing na ang debosyon ng mga babaeng pativratā ay dapat igalang at sambahin.

Verse 77

पुत्र उवाच तथेत्युक्ते तया सूर्यमाजुहाव तपस्विनी । अनसूयार्घ्यमुद्यम्य दशरात्रे तदा निशि ॥

Sinabi ng anak: Nang sabihin niya, “Mangyari nawa,” tinawag ng babaeng asceta ang Araw; at pagkaraan, sa gabi sa loob ng sampung gabi, itinaas (inihandog) ni Anasūyā ang arghya.

Verse 78

ततो विवस्वान् भगवान् फुल्लपद्मारुणाकृतिः । शैलराजानमुदयमारुरोहो रुमण्डलः ॥

Pagkaraan nito, sumikat sa bukang-liwayway sa ibabaw ng hari ng mga bundok ang pinagpalang Vivasvān (Araw), na mapula ang anyo na gaya ng ganap na namumulaklak na lotus, at malawak ang kaniyang bilog na liwanag.

Verse 79

समनन्तरमेवास्या भर्ता प्राणैर्व्ययुज्यत । पपत च महीपृष्ठे पतन्तं जगृहे च सा ॥

Kaagad pagkaraan nito, nahiwalay ang kaniyang asawa sa mga hininga ng buhay; bumagsak siya sa ibabaw ng lupa, at sinalo siya ng babae habang siya’y nalalaglag.

Verse 80

अनसूयोवाच न विषादस्त्वया भद्रे ! कर्तव्यः पश्य मे बलम् । पतिशुश्रूषयावाप्तं तपसः किं चिरेण ते ॥

Sinabi ni Anasūyā: “O mabuting ginang, huwag kang mawalan ng pag-asa—masdan mo ang aking kapangyarihan. Ano pa ang kailangan sa mahabang pag-aayuno at pagpapakasakit, kung ang (gayong kapangyarihan) ay nakakamit sa tapat na paglilingkod sa asawa?”

Verse 81

यथा भर्तृसमं नान्यमपश्यं पुरुषं क्वचित् । रूपतः शीलतो बुद्ध्या वाङ्माधुर्य्यादिभूषणैः ॥

(Sabi niya:) “Wala pa akong nakitang sinumang lalaki saanman na kapantay ng aking asawa—sa kagandahan, sa ugali, sa talino, o sa mga ‘palamuti’ gaya ng katamisan ng pananalita at iba pang katulad nito.”

Verse 82

तेन सत्येन विप्रो 'यं व्याधिमुक्तः पुनर्युवा । प्राप्नोतु जीवितं भार्यासहायः शरदां शतम् ॥

Sa bisa ng katotohanang iyon, nawa’y mapalaya ang brahmana na ito sa karamdaman at muling maging kabataan; at kasama ang kaniyang asawa bilang kasamang-lakbay, nawa’y marating niya ang buhay na isang daang taglagas (isang ganap na mahabang buhay).

Verse 83

यथा भर्तृसमं नान्यमहं पश्यामि दैवतम् । तेन सत्येन विप्रोऽयं पुनर्जीवत्वनामयः ॥

“Sapagkat wala akong nakikitang diyos na kapantay ng aking asawa, sa katotohanang iyon nawa’y mabuhay muli ang brahmanang ito, malaya sa karamdaman.”

Verse 84

कर्मणा मनसा वाचा भर्तुराराधनं प्रति । यथा ममोद्यमो नित्यं तथायं जीवतां द्विजः ॥

“Sa gawa, isip, at pananalita, ang aking pagsisikap ay laging nakatuon sa pagsamba at paglilingkod sa aking asawa; nawa’y mabuhay rin ang brahmanang ito.”

Verse 85

पुत्र उवाच ततो विप्रः समुत्तस्थौ व्याधिमुक्तः पुनर्युवा । स्वभाभिर्भासयन् वेश्म वृन्दारक इवाजरः ॥

Sinabi ng anak: “Pagkaraan, tumindig ang brahmana—napalaya sa karamdaman, muling nagkabata—at pinaliwanag ang bahay sa sariling liwanag, gaya ng isang nilalang na makalangit, walang pagtanda.”

Verse 86

ततोऽपतत् पुष्पवृष्टिर्देववाद्यादिनिस्वनः । लेभिरे च मुदं देवा अनसूयामथाब्रुवन् ॥

“Pagkatapos, bumuhos ang ulan ng mga bulaklak, kasabay ang tunog ng mga instrumentong makalangit. Napuno ng galak ang mga diyos at nagsalita kay Anasūyā.”

Verse 87

देवा ऊचुः वरं वृणीष्व कल्याणि देवकार्यं महत् कृतम् । त्वया यस्मात् ततो देवा वरदास्ते तपस्विनि ॥

Sinabi ng mga diyos: “Pumili ka ng isang biyaya, O mapalad. Yamang natupad mo ang isang dakilang gawain para sa mga diyos, ang mga diyos ay magiging tagapagkaloob ng biyaya sa iyo, O babaeng asceta.”

Verse 88

अनसूयोवाच यदि देवाः प्रसन्ना मे पितामहपुरोगमाः । वरदा वरयोग्या च यद्यहं भवतां मता ॥

Sinabi ni Anasūyā: “Kung ang mga diyos—na pinangungunahan ng Dakilang Ama (Brahmā)—ay nalulugod sa akin, at kung itinuturing ninyo akong karapat-dapat tumanggap ng biyaya, at kayo’y mga tagapagkaloob ng biyaya…”

Verse 89

तद्यान्तु मम पुत्रत्वं ब्रह्म-विष्णु-महेश्वराः । योगञ्च प्राप्नुयां भर्तृसहिता क्लेशमुक्तये ॥

“Kung gayon, nawa’y maging mga anak ko sina Brahmā, Viṣṇu, at Maheśvara; at nawa’y ako, kasama ang aking asawa, ay makamit ang yoga upang makalaya sa pagdurusa.”

Verse 90

एवमस्त्विति तां देवा ब्रह्म-विष्णु-शिवादयः । प्रोक्त्वा जग्मुर्यथान्यायमनुमान्य तपस्विनीम् ॥

Ang mga diyos—sina Brahmā, Viṣṇu, Śiva at ang iba pa—ay nagsabi, “Gayon nga.” Pagkasabi nito at matapos parangalan ang babaeng asceta, sila’y umalis ayon sa nararapat na kaayusan.