Adhyaya 57: The Ninefold Divisions of Bharata: Mountains, Rivers, and Peoples

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे गङ्गावतारो नाम षट्पञ्चाशोऽध्यायः । सप्तपञ्चाशोऽध्यायः- ५७ । क्रौष्टुकिरुवाच भगवन् ! कथितन्त्वेतज्जम्बूद्वीपं समासतः । यदेतद्भवता प्रोक्तं कर्म नान्यत्र पुण्यदम् ॥

Sa ganito nagwakas ang ikalimampu’t anim na kabanata ng Śrī Mārkaṇḍeya Purāṇa, na tinatawag na “Ang Pagbaba ng Gaṅgā.” Ngayon ang ikalimampu’t pitong kabanata. Nagsalita si Krausṭuki: “Kagalang-galang, iyong binuod ang Jambūdvīpa, at sinabi mo rin na ang karma ay hindi nagbibigay ng gantimpalang-pagpapala sa ibang dako gaya rito.”

Verse 2

पापाय वा महाभाग ! वर्जयित्वा तु भारतम् । इतः स्वर्गश्च मोक्षश्च मध्यञ्चान्तञ्च गम्यते ॥

O lubhang mapalad, maliban sa Bhārata—maging dahil sa kasalanan o sa iba pang dahilan—mula roon ay nakakamit ang langit at gayundin ang mokṣa (pagpapalaya), pati ang mga layuning panggitna at ang huling layon.

Verse 3

न खल्वन्यत्र मर्त्यानां भूमौ कर्म विधीयते । तस्माद्विस्तरशो ब्रह्मन् ! ममैदद्भारतं वद ॥

Tunay nga, para sa mga mortal, ang pagkilos (bilang itinakdang landas) ay hindi iniuutos sa ibang dako sa daigdig. Kaya, O Brahmana, isalaysay mo sa akin nang detalyado ang Bhārata na ito.

Verse 4

ये चास्य भेदाः यावन्तो यथावत् स्थितिरेव च । वर्षोऽयं द्विजशार्दूल ! ये चास्मिन् देशपर्वताः ॥

O tigre sa mga dalawang-ulit na isinilang, sabihin mo sa akin kung ilang bahagi ang mayroon ang rehiyong ito, ang wastong kaayusan nito, at gayundin ang mga bansa at mga bundok na nasa varṣa na ito.

Verse 5

मार्कण्डेय उवाच भारतस्यास्य वर्षस्य नव भेदान्निबोध मे । समुद्रान्तरिता ज्ञेयास्ते त्वगम्याः परस्परम् ॥

Sinabi ni Mārkaṇḍeya: “Matuto ka mula sa akin tungkol sa siyam na paghahati ng Bhārata-varṣa na ito. Alamin mong sila’y pinaghiwalay ng mga dagat at hindi mapupuntahan ang isa’t isa.”

Verse 6

इन्द्रद्वीपः कशेरुमांस्ताम्रवर्णो गभस्तिमान् । नागद्वीपस्तथा सौम्यो गान्धर्वो वारुणस्तथा ॥

Ang Indradvīpa, Kaśerumān, Tāmravarṇa, at Gabhastimān; gayundin ang Nāgadvīpa, Saumya, Gāndharva, at Vāruṇa—ito ang mga pangalang itinalaga sa mga dvīpa/rehiyon.

Verse 7

अयन्तु नवमस्तेषां द्वीपः सागरसंवृतः । योजनानां हसस्त्रं वै द्वीपोऽयं दक्षिणोत्तरात् ॥

Ito nga ang ikasiyam sa kanila: isang pulo (dvīpa) na napalilibutan ng karagatan. Ang lawak nito ay isang libong yojana, sinusukat mula timog hanggang hilaga.

Verse 8

पूर्वे किराता यस्यान्ते पश्चिमे यवनास्तथा । ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चान्तः स्थिताः द्विज ॥

Sa silangang gilid ay naroon ang mga Kirāta, at sa kanlurang gilid ay gayundin ang mga Yavana. At sa mga hanggahan ay nakapuwesto ang mga Brāhmaṇa, Kṣatriya, Vaiśya, at Śūdra, O dalawang-ulit na isinilang.

Verse 9

इज्याध्यायवणिज्याद्यैः कर्मभिः कृतपावनाः । तेषां संव्यवहारश्च एभिः कर्मभिरिष्यते ॥

Sila’y nalilinis sa pamamagitan ng mga gawaing gaya ng paghahandog/pagsamba (yajña), pag-aaral ng Veda, pangangalakal, at iba pa; at ang kanilang pakikisalamuha sa lipunan ay pinahihintulutan sapagkat isinasagawa sa pamamagitan ng mismong mga hanapbuhay na iyon.

Verse 10

स्वर्गापवर्गप्राप्तिश्च पुण्यं पापञ्च वै तदा । महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमानृक्षपर्वतः ॥

Pagkaraan, may pagkakamit ng langit at ng paglaya (mokṣa); at mayroon ding kabutihan at kasalanan. Sa lupaing iyon ay naroon ang Mahendra, Malaya, Sahya, Śuktimān, at ang bundok na Ṛkṣa.

Verse 11

विन्ध्यश्च पारियात्रश्च सप्तैवात्र कुलाचलाः । तेषां सहस्रशश्चान्ये भूधराः ये समीपगाः ॥

Ang Vindhya at Pāriyātra—sa gayon, narito ang pitong sistemang-bundok na tinatawag na ‘kulācala’. At sa kanilang paligid ay may libu-libong iba pang bundok na nagsisilbing mga tagasuporta.

Verse 12

विस्तारोच्छ्रयिणो रम्या विपुलाश्चात्र सानवः । कोलाहलः सवैभ्राजो मन्दरो दर्दुराचलः ॥

Naririto ang mga kaaya-aya at malalawak na hanay ng bundok, na may dakilang lawak at taas, kasama ang kanilang mga gulod: Kolāhala, Vaibhrāja, Mandara, at ang Bundok Dardura.

Verse 13

वातस्वनो वैद्युतश्च मैनाकः स्वरसस्तथा । तुङ्गप्रस्थो नागगिरि रोचनः पाण्डराचलः ॥

Vātasvana at Vaidyuta; Maināka at Svarasa; Tuṅgaprastha, Nāgagiri, Rocana, at Pāṇḍarācala—(mga bundok na matatagpuan doon).

Verse 14

पुष्पो गिरिर्दुर्जयन्तो रैवतोऽर्बुद एव च । ऋष्यमूकः सगोमन्तः कूटशैलः कृतस्मरः ॥

Puṣpagiri, Durjayanta, Raivata, at Arbuda; Ṛṣyamūka, Gomanta, Kūṭaśaila, at Kṛtasmara—(mga bundok din ang mga ito).

Verse 15

श्रीपर्वतश्चकोरश्च शतशोऽन्ये च पर्वताः । तैर्विमिश्रा जनपदा म्लेच्छाश्चार्याश्च भागशः ॥

Śrīparvata at Cakora, at daan-daang iba pang bundok. Kasama nila, ang mga lalawigan ay nagkakahalo—mleccha at ārya, bawat isa sa kani-kanilang bahagi.

Verse 16

तैः पीयन्ते सरित्श्रेष्ठा यास्ताः सम्यङ्निबोध मे । गङ्गा सरस्वती सिन्धुश्चन्द्रभागा तथापरा ॥

Pakinggan mo mula sa akin nang wasto ang pinakamahuhusay na ilog na ang tubig ay iniinom: ang Gaṅgā, Sarasvatī, Sindhu, at gayundin ang Candrabhāgā at iba pa.

Verse 17

यमुना च शतद्रुश्च वितस्तेरावती कुहुः । गोमती धूतपापा च बाहुदा सदृशद्वती ॥

Naroon din ang (mga ilog na) Yamunā, Śatadru, Vitastā, Rāvatī, Kuhū, Gomatī, Dhūtapāpā, Bāhudā, at Sadṛśadvatī.

Verse 18

विपाशा देविका रङ्क्षुर्निश्चीरा गण्डकी तथा । कौशिकी चापगा विप्र ! हिमवत्पादनिःसृताः ॥

Ang Vipāśā, Devikā, Raṅkṣu, Niścīrā, at gayundin ang Gaṇḍakī; at ang Kauśikī at Āpagā—O brāhmaṇa—ang mga ito ay mga ilog na umaagos mula sa mga paa (mga dalisdis) ni Himavat.

Verse 19

वेदस्मृतिर्वेदवती वृत्रघ्री सिन्धुरेव च । वेण्वा सानन्दनी चैव सदानीरा मही तथा ॥

(Ang mga ilog na) Vedasṃṛti, Vedavatī, Vṛtraghrī, at gayundin ang Sindhu; Veṇvā, Sānandanī, Sadānīrā, at gayon din ang Mahī.

Verse 20

पारा चर्मण्वती नूपी विदिशा वेत्रवत्यपि । शिप्रा ह्यवर्णो च तथा पारियात्राश्रयाः स्मृताः ॥

Ang Pārā, Carmaṇvatī, Nūpī, Vidiśā, at gayundin ang Vetravatī; ang Śiprā at gayon din ang Avarṇā—ang mga ito ay inaalala bilang mga ilog na nananahan sa (ibig sabihi’y kaugnay ng) hanay/rehiyon ng Pāriyātra.

Verse 21

शोणो महानदश्चैव नर्मदा सुरथाद्रिजा । मन्दाकिनी दशार्णा च चित्रकूटा तथापरा ॥

(Mga ilog) Śoṇa, Mahānadā, Narmadā, Surathādrijā; Mandākinī, Daśārṇā, at gayundin ang Citrakūṭā at iba pa.

Verse 22

चित्रोत्पला सतमसा करमोदा पिशाचिका । तथान्या पिप्पलिश्रोणिर्विपाशा वञ्जुला नदी ॥

(Mga ilog) Citrotpalā, Satamasā, Karamodā, Piśācikā; at iba pa—Pippaliśroṇī, Vipāśā, at ang ilog na Vañjulā.

Verse 23

सुमेरुजा शुक्तिमती शकुली त्रिदिवाक्रमुः । (विन्ध्य) (स्कन्ध) पादप्रसूता वै तथान्या वेगवाहिनी ॥

(Mga ilog) Sumerujā, Śuktimatī, Śakulī, Tridivākramuḥ; at iba pang sinasabing nagmula sa paanan ng bundok (Vindhya/Skandha—di tiyak ang pagbasa), at mayroon pang isa na tinatawag na Vegavāhinī.

Verse 24

शिप्रा पयोष्णी निर्विन्ध्या तापी सनिषधावती । वेण्या वैतरणी चैव सिनीवाली कुमुद्वती ॥

(Mga ilog) Śiprā, Payoṣṇī, Nirvindhyā, Tāpī, Saniṣadhāvatī; Veṇyā, Vaitaraṇī, at gayundin ang Sinīvālī at Kumudvatī.

Verse 25

करतोया महागौरी दुर्गा चान्तःशिरा तथा । (ऋक्ष) (विन्ध्य) पादप्रसूता स्ता नद्यः पुण्यजलाḥ शुभाḥ ॥

(Mga ilog) Karatoyā, Mahāgaurī, Durgā, at gayundin ang Antaḥśirā—ang mga ilog na ito ay sinasabing nagmumula sa paanan ng (Ṛkṣa/Vindhya—di tiyak ang pagbasa), mapalad at may banal na tubig.

Verse 26

गोदावरी भीमरथा कृष्णा वेण्याऽथापरा । तुंगभद्रा सुप्रयोगा वाह्या कावेरी तथापगा ॥

Ang Godāvarī, Bhīmarathā, Kṛṣṇā at Veṇyā; gayundin ang Tuṅgabhadrā, Suprayogā, Vāhyā at Kāverī—ang mga ilog na ito ay binanggit bilang mga banal na agos na patuloy na dumadaloy pasulong.

Verse 27

पादविनिष्क्रान्ता इत्येताḥ सरिदुत्तमाः । कृतमाला ताम्रपर्णो पुष्पजा सूत्पलावती ॥

Sinasabing ang mga ito ang pinakamainam sa mga ilog, na ‘lumalabas mula sa mga paa’ (ng mga bundok gaya ng Sahya at Vindhya). Kabilang dito ang Kṛtamālā, Tāmraparṇā, Puṣpajā, at Sūtpalāvatī.

Verse 28

मलयाद्रिसमुद्भूता नद्यः शीतजलास्त्विमाः । पितृसोमर्षिकुल्या च इक्षुका त्रिदिवा च या ॥

Ang mga ilog na ito, na isinilang mula sa Bundok Malaya, ay may malamig na tubig: Pitṛsomarṣikulyā, Ikṣukā, at gayundin ang Tridivā.

Verse 29

लाङ्गूलिनी वंशकरा महेन्द्रप्रभवाः स्मृताः । ऋषिकुल्या कुमारी च मन्दगा मन्दवाहिनी ॥

Ang Lāṅgūlinī at Vaṃśakarā ay inaalala bilang nagmumula sa Mahendra. Naroon din ang Ṛṣikulyā, Kumārī, Mandagā, at Mandavāhinī.

Verse 30

कृपा पलाशिनी चैव शुक्तिमत्प्रभवाः स्मृताः । सर्वाः पुण्याः सरस्वत्यः सर्वा गङ्गाः समुद्रगाः ॥

Ang Kṛpā at Palāśinī ay inaalala ring nagmumula sa Śuktimat. Ang lahat ng mga ilog na ito ay banal—bawat isa ay isang Sarasvatī, bawat isa ay isang Gaṅgā—na patuloy na dumadaloy hanggang sa karagatan.

Verse 32

विश्वस्य मातरः सर्वाः सर्वपापहराः स्मृताः । अन्याः सहस्रशश्चोक्ताः क्षुद्रनद्यो द्विजोत्तम ॥ प्रावृट्कालवहाः सन्ति सदाकालवहाश्च याः । मत्स्याश्वकूटाः कुल्याश्च कुन्तलाः काशिकोशलाः ॥

Ang lahat ng mga ilog ay inaalala bilang mga ina ng daigdig, na nag-aalis ng bawat kasalanan. At libo-libong iba pang maliliit na ilog ang nabanggit, O pinakamainam sa mga dalawang-beses-na-ipinanganak. Ang ilan ay umaagos sa panahon ng tag-ulan, at ang iba ay umaagos sa buong taon—gaya ng Matsyāśvakūṭā, Kulyā, Kuntalā, at Kāśikośalā.

Verse 33

अथर्वाश्चार्कलिङ्गाश्च मलकाश्च वृकैः सह । मध्यदेश्या जनपदाः प्रायशोऽमी प्रकीर्तिताः ॥

Ang Atharvā, Arkaliṅga, at Malaka—kasama ang Vṛka—ang mga ito, sa pangkalahatan, ang mga bansa (janapada) ng Gitnang Rehiyon na naisaad na.

Verse 34

सह्यस्य चोत्तरे या तु यत्र गोदावरी नदी । पृथिव्यामपि कृतस्त्रायां स प्रदेशो मनोरमः ॥

Sa hilaga ng kabundukang Sahya, kung saan naroon ang ilog Godāvarī, ang bahaging iyon ay kaaya-aya—gaya ng isang lupain na marikit na hinubog sa ibabaw ng daigdig.

Verse 35

गोवर्धनं पुरं रम्यं भार्गवस्य महात्मनः । वाह्लीका वाटधानाश्च आभीराः कालतोयकाः ॥

Ang Govardhana ay isang marikit na lungsod ng angkang Bhārgava na may dakilang diwa. (Nabanggit din) ang mga Vāhlīka, Vāṭadhāna, Ābhīra, at Kālatoyaka.

Verse 36

अपरान्ताश्च शूद्राश्च पल्लवाश्चर्मखण्डिकाः । गान्धारा गबलाश्चैव सिन्धुसौवीरमद्रकाः ॥

Ang Aparānta, Śūdra, Pallava, at Carmakhaṇḍika; gayundin ang Gāndhāra, Gabala, at ang mga taong Sindhu–Sauvīra–Madraka (ay nabanggit).

Verse 37

शतद्रुजाः कलिङ्गाश्च पारदाः हालमूषिकाः । माठराः बहुभद्राश्च कैकेया दशमालिकाः ॥

Nariyan ang mga Śatadruja, ang mga Kaliṅga, ang mga Pārada, ang mga Hālamūṣika; ang mga Māṭhara, ang mga Bahubhadra, ang mga Kaikeya, at ang mga Daśamālika—kabilang sila sa mga bayang binanggit.

Verse 38

क्षत्रियोपनिवेशाश्च वैश्यशूद्रकुलानि च । काम्बोजा दरदाश्चैव वर्वरा हर्षवर्धनाः ॥

Mayroon ding mga pamayanang Kṣatriya, at mga angkan ng Vaiśya at Śūdra; at naroon din ang mga Kāmboja, Darada, Varvara, at Harṣavardhana.

Verse 39

चीनाश्चैव तुखाराश्च बहुला बाह्यतो नराः । आत्रेयाश्च भरद्वाजाः पुष्कलाश्च कशेरुकाः ॥

Naroon ang mga Cīna at mga Tukhāra, at marami pang taong naninirahan sa labas (ng gitnang lupain); gayundin ang mga Ātreya at Bhāradvāja, ang mga Puṣkala at Kaśeruka.

Verse 40

लम्पाकाः शूलकाराश्च चूलिका जागुडैः सह । औषधाश्चानिमद्राश्च किरातानां च जातयः ॥

Naroon ang mga Lampāka, ang mga Śūlakāra, at ang mga Cūlika kasama ng mga Jāguḍa; ang mga Auṣadha at mga Animadra; at ang sari-saring lipi ng mga Kirāta.

Verse 41

तामसा हंसमार्गाश्च काश्मीरास्तुङ्गनास्तथा । शूलिकाः कुहकाश्चैव ऊर्णा दर्वास्तथैव च ॥

Naroon ang mga Tāmasa at mga Haṃsamārga; ang mga Kāśmīra at gayundin ang mga Tuṅgana; ang mga Śūlika at mga Kuhaka; at naroon din ang mga Ūrṇa at mga Darva.

Verse 42

एते देशा ह्युदीच्यास्तु प्राच्यान्देशान्निबोध मे । अध्रारका मुदकरा अन्तर्गिर्या बहिर्गिराः ॥

Ang mga ito nga ang mga lupain sa hilaga (udīcya); ngayon ay pakinggan mo mula sa akin ang mga lupain sa silangan: ang Adhrāraka, ang Mudakara, ang Antargirya, at ang Bahirgira.

Verse 43

यथा प्रवङ्गा रङ्गेया मानदा मानवर्तिकाः । ब्राह्मोत्तराः प्रविजया भार्गवा ज्ञेयमल्लकाः ॥

Gayundin (sa mga lupain sa silangan) ang Pravaṅga, ang Raṅgeya, ang Mānadā, ang Mānavartika; ang Brāhmottara, ang Pravijaya, ang Bhārgava, at ang Jñeyamallaka.

Verse 44

प्राग्ज्योतिषाश्च मद्राश्च विदेहास्ताम्रलिप्तकाः । मल्ला मगधगोमन्ताः प्राच्या जनपदाः स्मृताः ॥

Ang Prāgjyotiṣa, ang Madrā, ang Videha, at ang Tāmraliptaka; ang Malla, ang Magadha, at ang Gomanta—ang mga ito ay inaalala bilang mga bansa sa silangan.

Verse 45

अथापरे जनपदा दक्षिणापथवासिनः । पुण्ड्राश्च केवलाश्चैव गोलाङ्गूलास्तथैव च ॥

Ngayon (aking sasabihin) ang iba pang mga bansa—yaong naninirahan sa timog na ruta (Dakṣiṇāpatha): ang Puṇḍra, ang Kevala, at gayundin ang Golāṅgūla.

Verse 46

शैलूषा मूषिकाश्चैव कुसुमा नामवासकाः । महाराष्ट्रा माहिषका कलिङ्गाश्चैव सर्वशः ॥

Ang Śailūṣa at ang Mūṣika; ang Kusuma na naninirahan sa pook na tinatawag na Nāmavāsaka; ang Mahārāṣṭra, ang Māhiṣaka, at ang Kaliṅga sa lahat ng dako.

Verse 47

आभीराः सह वैशिक्या आढक्याः शबराश्च ये । पुलिन्दा विन्ध्यमौलेया वैदर्भा दण्डकैः सह ॥

Ang mga Ābhīra, kasama ang mga Vaiśikya; ang mga Āḍhakya at mga Śabara; ang mga Pulinda, ang mga naninirahan sa Vindhya, at ang mga tao ng Vidarbha, kasama rin ang mga Daṇḍaka.

Verse 48

पौरिका मौलिकाश्चैव अश्मका भोगवर्धनाः । नैषिकाः कुन्तला अन्धा उदिभदा वनदारकाः ॥

Ang mga Paurika at Maulika; ang mga Aśmaka at Bhogavardhana; ang mga Naiṣika, Kuntala, Andha, Udibhadā, at Vanadāraka.

Verse 49

दाक्षिणात्यास्त्वमी देशा अपरान्तान् निबोध मे । सूर्‍पारकाः कालिबला दुर्गाश्चानीकटैः सह ॥

Ang mga ito nga ang mga lupain sa timog. Ngayon, alamin mula sa akin ang Aparānta (mga kanlurang rehiyon): ang mga Sūrpāraka, Kālibala, at Durga, kasama ang mga Ānīkaṭa.

Verse 50

पुलिन्दाश्च सुमीनाश्च रूपपाः स्वापदैः सह । तथा कुरुमिनश्चैव सर्वे चैव कठाक्षराः ॥

Ang mga Pulinda, Sumīna, at Rūpapa kasama ang mga Svāpada; gayundin ang mga Kurumina—tunay na silang lahat ay tinatawag na Kaṭhākṣara.

Verse 51

नासिक्यावाश्च ये चान्ये ये चैवोत्तरनर्मदाः । भीरुकच्छाः समाहेयाः सह सारस्वतैरपि ॥

Ang mga Nāsikyāvās (mga naninirahan sa Nāsikya) at iba pang mga bayan; at yaong nasa hilaga ng Ilog Narmadā; ang mga Bhīrukaccha at Samāheya, kasama rin ang mga Sārasvata.

Verse 52

काश्मीराश्च सुराष्ट्राश्च अवन्त्याश्चार्बुदैः सह । इत्येते ह्यपरान्ताश्च शृणु विन्ध्यनिवासिनः ॥

Ang mga Kāśmīra, ang mga Surāṣṭra, at ang mga Avanti, kasama ang mga Ārbuda—sila nga ang tinatawag na Aparānta. Ngayon ay pakinggan ang tungkol sa mga naninirahan sa Vindhya.

Verse 53

सरजाश्च करूषाश्च केरलाश्चोत्कलैः सह । उत्तमर्णा दशार्णाश्च भोज्याः किष्किन्धकैः सह ॥

Ang mga Saraja at mga Karūṣa; ang mga Kerala kasama ang mga Utkala; ang mga Uttamarṇa at mga Daśārṇa; at ang mga Bhojya kasama ang mga Kiṣkindhaka.

Verse 54

तोशलाः कोशलाश्चैव त्रैपुरा वैदिशास्तथा । तुम्बुरास्तुम्बुलाश्चैव पटवो नैषधेः सह ॥

Ang mga Tośala at mga Kośala; ang mga Traipura at gayundin ang mga Vaidiśa; ang mga Tumbura at mga Tumbula; at ang mga Paṭava kasama ang mga Naiṣadha.

Verse 55

अन्नजास्तुष्टिकाराश्च वीरहोत्रा ह्यवन्तयः । एते जनपदाः सर्वे विन्ध्यपृष्ठनिवासिनः ॥

Ang mga Annajā, ang mga Tuṣṭikāra, ang mga Vīrahotra, at ang mga Avanti—ang lahat ng janapada na ito ay naninirahan sa mga likurang dalisdis (hinterland) ng Vindhya.

Verse 56

अतो देशान् प्रवक्ष्यामि पर्वताश्रयिणश्च ये । नीहाराः हंसमार्गाश्च कुरवो गुर्गणाः खसाः ॥

Ngayon ay ilalarawan ko ang mga lupain at ang mga naninirahan sa kabundukan: ang mga Nīhāra, ang mga Haṃsamārga, ang mga Kuru, ang mga Gurgaṇa, at ang mga Khasa.

Verse 57

कुन्तप्रावरणाश्चैव ऊर्णा दार्वाः सकृत्रकाः । त्रिगर्ता गालवाश्चैव किरातास्तामसैः सह ॥

Naroon din ang mga Kuntaprāvaraṇa, ang Ūrṇa, ang Dārvāḥ, at ang Sakṛtrakāḥ; gayundin ang mga Trigarta at ang mga Gālava, at ang mga Kirāta kasama ng mga Tāmasa.

Verse 58

कृतत्रेतादिकश्चात्र चतुर्युगकृतो विधिः । एतत्तु भारतं वर्षं चतुः संस्थानसंस्थितम् ॥

Dito itinatag ang kautusang tumutukoy sa Kṛta, Tretā, at sa iba pang mga yuga bilang tuntunin ng apat na yuga. At ang Bhārata-varṣa na ito ay itinakda sa apat na kaayusan (apat na “saṃsthāna”).

Verse 59

दक्षिणापरतो ह्यस्य पूर्वेण च महोदधिः । हिमवानुत्तरेणास्य कार्मुकस्य यथा गुणः ॥

Sa timog at kanluran nito ay ang karagatan, at sa silangan din ay ang dakilang dagat; sa hilaga ay ang Himavān—na wari’y ang kurbadong anyo ng tali ng busog (na naglalarawan ng hugis).

Verse 60

तदेतद् भारतं वर्षं सर्वबीजं द्विजोत्तम । ब्रह्मत्वममरेशत्वं देवत्वं मरुतस्तथा ॥

Kaya nga ang Bhārata-varṣa na ito ang binhi ng lahat ng mga pagtatamo, O pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang. Mula rito nagmumula ang pagka-Brāhmaṇa/pagkabatid, ang pagkapanginoon sa hanay ng mga walang-kamatayan, ang pagka-diyos, at maging ang kalagayang pagiging Marut.

Verse 61

मृगपश्वप्सरोयोनिस्तद्वत् सर्वे सरीसृपाः । स्थावराणाञ्च सर्वेषामितो ब्रह्मन् शुभाशुभैः ॥

Mula rito (nagaganap/natatamo) ang mga kapanganakan bilang usa at mga hayop, gayundin bilang mga Apsaras; gayundin (kapanganakan bilang) lahat ng mga gumagapang; at para rin sa lahat ng mga nilalang na di-nakakilos, O brāhman—ayon sa mabuti at masamang gawa.

Verse 62

प्रयाति कर्मभूर्ब्रह्मन् नान्या लोकेषु विद्यते । देवानामपि विप्रर्षे सदैष मनोरथः ॥

O brāhman, ito ang karmabhūmi, ang lupain ng pagkilos at bunga ng karma; sa mga daigdig ay wala nang ibang tulad nito. Maging ang mga diyos, O pinakadakila sa mga rishi, ay laging minimithi na marating ito.

Verse 63

अपि मानुष्यमाप्स्यामो देवत्वात् प्रच्युताः क्षितौ । मनुष्यः कुरुते तत्तु यन्न शक्यं सुरासुरैः ॥

(Ini ang kanilang iniisip:) “Nawa’y makamtan namin ang kapanganakang-tao, matapos mahulog mula sa pagka-diyos tungo sa lupa.” Sapagkat ang tao ay nakagaganap ng bagay na hindi magagawa ng mga diyos at mga asura.

Verse 64

तत्कर्मनिगडग्रस्तैः स्वकर्मख्यापनोत्सुकः । न किञ्चित् क्रियते कर्म सुखलेशोपबृंहितैः ॥

Nabibihag ng mga tanikala ng sarili nilang karma at sabik lamang magpakitang-gilas ng sariling gawa, yaong mga namamaga sa pagmamataas dahil sa munting piraso ng ligaya ay hindi gumagawa ng anumang makabuluhang pagkilos.