Adhyaya 74: King Svarashtra, the Deer-Queen’s Curse, and the Rise of Tamasa Manu

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे औत्तममन्वन्तरे त्रिसप्ततितमोऽध्यायः चतुःसप्ततितमोऽध्यायः—७४ । मार्कण्डेय उवाच । राजाभूद्विख्यातः स्वराष्ट्रो नाम वीर्यवान् । अनेकयज्ञकृत् प्राज्ञः संग्रामेष्वपराजितः ॥

Kaya nga, sa Śrī Mārkaṇḍeya Purāṇa, sa Auttama Manvantara, nagwakas ang ikapitumpu’t tatlong kabanata; nagsisimula ang ikapitumpu’t apat. Sinabi ni Mārkaṇḍeya: May isang bantog na hari na nagngangalang Svarāṣṭra, makapangyarihan sa tapang—nagsagawa ng maraming handog na sakripisyo, marunong, at di matalo sa mga labanan.

Verse 2

तस्यायुḥ सुमहत्प्रादात् मन्त्रिणाराधितो रविः । पत्नीणाञ्च शतं तस्य धन्यानामभवद् द्विज ॥

Ang Araw (Ravi), na pinalugod ng kaniyang ministro, ay nagkaloob sa kaniya ng napakahabang buhay. At siya’y may sandaang mapalad na asawa, O dalawang-ulit-na-ipinanganak (brāhmaṇa).

Verse 3

तस्य दीर्घायुṣः पत्न्यो नातिदीर्घायुṣो मुने । कालेन जग्मुर्निधनं भृत्यमन्त्रिजनास्तथा ॥

O pantas, ang mga asawa ng haring yaong mahaba ang buhay ay hindi naman mahaba ang buhay; sa paglipas ng panahon sila’y namatay—gayundin ang kaniyang mga lingkod, ministro, at iba pang tao.

Verse 4

स भार्याभिस्तथायुक्तो भृत्यैश्च सहजन्मभिः । उद्विग्नचेताः संप्राप वीर्यहानिमहर्निशम् ॥

Bagaman kasama niya ang mga asawa at ang mga lingkod na kasabay niyang isinilang (mga matagal nang kasama), nabagabag ang kaniyang puso at araw-gabi ay nalugmok sa panghihina ng lakas.

Verse 5

तं वीर्यहीनं निभृतैर्भृत्यैस्त्यक्तं सुदुःखितम् । अनन्तरो विमर्दाख्यो राज्याच्च्यावितवांस्तदा ॥

Nang siya’y mawalan ng sigla—iniwan ng mga aliping napasuko at mahiyain at nalugmok sa matinding dalamhati—noon si Anantara, na tinatawag na Vimarda, ang nagpalayas sa kanya mula sa kaharian.

Verse 6

राज्याच्च्युतः सोऽपि वनं गत्वा निर्विण्णमानसः । तपस्तेपे महाभागे वितस्तापुलिने स्थितः ॥

Nang mapalayas sa kaharian, siya man ay nagtungo sa gubat na may pusong nanlalamig at nagsagawa ng matinding pag-aayuno at pagninilay, nakatayo sa pinagpalang pampang na buhanginan ng ilog Vitastā.

Verse 7

ग्रीष्मे पञ्चतमा भूत्वा वर्षास्वभ्रावकाशिकः । जलशायी च शिशिरे निराहारो यतव्रतः ॥

Sa tag-init isinagawa niya ang pag-austeridad na ‘limang apoy’; sa tag-ulan nanatili siyang lantad sa bukás na langit; sa taglamig siya’y nakahiga sa tubig. Siya’y nag-aayuno at matatag sa kanyang mga panata.

Verse 8

ततस्तपस्यतस्तस्य प्रावृट्काले महाप्लवः । बभूवानुदिनं मेघैर्वर्षद्भिरनुसन्ततम् ॥

Pagkaraan, habang siya’y nagsasagawa ng pag-austeridad, sa panahon ng habagat ay sumiklab ang isang malaking baha, sapagkat ang mga ulap ay patuloy na nagbuhos ng ulan araw-araw.

Verse 9

न दिग्विज्ञायते पूर्वा दक्षिणा वा न पश्चिमा । नोत्तरा तमसा सर्वमनुलिप्तमिवाभवत् ॥

Walang matukoy na direksiyon—hindi silangan, timog, kanluran, ni hilaga; ang lahat ay waring pinahiran at binalot ng kadiliman.

Verse 10

ततोऽतिपूरेण नृपः स नद्याः प्रेरितस्तटम् । प्रार्थयन्नापि नावाप ह्रियमाणो महीपतिः ॥

Pagkaraan, dahil sa malakas na pagbaha ng ilog, napilitan ang hari na matangay patungo sa pampang; kahit siya’y nakiusap, wala siyang masumpungang bangka, at ang panginoon ng lupa ay dinadala ng agos.

Verse 11

अथ दूरे जलौघेन ह्रियमाणो महीपतिः । आससाद जले रौहीं स पुच्छे जगृहे च ताम् ॥

Pagkaraan, nang matangay nang malayo ng rumaragasang tubig, nasumpungan ng hari ang isang rauhī (babaeng usa) sa tubig, at hinawakan niya ito sa buntot.

Verse 12

तेन प्लवेन स ययावूध्यमानो महीतले । इतश्चेतश्चान्धकारे आससाद तटं ततः ॥

Ginamit niya iyon na parang palutang at sumabay sa agos, na wari’y dinadala sa ibabaw ng lupa; inihagis-hagis sa dilim, sa wakas ay narating niya ang pampang.

Verse 13

विस्तारि पङ्कमत्यर्थं दुस्तरं स नृपस्तरन् । तथैव कृष्यमाणोऽन्यद्रम्यं वनमवाप सः ॥

Ang hari, habang lumulusong sa malawak na putik na mahirap tawirin at patuloy pang hinihila ng agos, ay nakarating sa isa pang kagubatang kaaya-aya.

Verse 14

तत्रान्धकारे सा रौही चकर्ष वसुधाधिपम् । पुच्छे लग्नं महाभागं कृशं धमनिसन्ततौ ॥

Doon, sa dilim, kinaladkad ng rauhī ang panginoon ng lupa—na nakakapit sa buntot nito—marangal ngunit payat na payat, litaw ang mga ugat.

Verse 15

तस्याश्च स्पर्शसम्भूतामवाप मुदमुत्तमाम् । सोऽन्धकारे भ्रमन् भूयो मदनाकृष्टमानसः ॥

Sa paghipo niya, nakamtan niya ang pinakadakilang ligaya; at nang muling gumala sa dilim, ang kanyang isip ay hinila ng Kāma (pagnanasa).

Verse 16

विज्ञाय सानुरागं तं पृष्ठस्पर्शनतत्परम् । नरेन्द्रं तद्वनस्यान्तः सा मृगी तमुवाच ह ॥

Nang malaman niyang siya’y puspos ng pagkakapit at naglalayong hipuin ang kanyang likod, ang babaeng usa, sa loob ng gubat, ay nagsalita sa hari.

Verse 17

किं पृष्ठं वेपथुमता करेण स्पृशसे मम । अन्यथैवास्य कार्यस्य सञ्जाता नृपते गतिः ॥

Bakit mo hinahaplos ang aking likod gamit ang nanginginig na kamay? O hari, ang takbo ng bagay na ito ay umusbong sa ganap na ibang paraan.

Verse 18

नास्थाने वो मनो यातं नागम्याहं तवेश्वर । किन्तु त्वत्सङ्गमे विघ्नमेष लोलः करोति मे ॥

Ang iyong isip ay napunta sa di nararapat; O panginoon, hindi ako yaong dapat mong lapitan. Sa halip, ang pabagu-bagong udyok na ito ang lumilikha ng hadlang sa akin upang makipag-ugnay sa iyo.

Verse 19

माङ्कण्डेय उवाच इति श्रुत्वा वचस्तस्या मृग्याश्च जगतीपतिः । जातकौतूहलो रौहीमिदं वचनमब्रवीत् ॥

Sinabi ni Mārkaṇḍeya: Nang marinig ang mga salita ng babaeng usa, ang panginoon ng lupa, na napukaw ang pag-uusisa, ay nagsalita ng ganitong pananalita sa rauhī.

Verse 20

का त्वं ब्रूहि मृगी वाक्यं कथं मानुषवद्वदेत् । कश्चैव लोलो यो विघ्नं त्वत्सङ्गे कुरुते मम ॥

Wika ng hari: “Sino ka? Ipagbigay-alam mo sa akin, O babaeng usa—paano ka nakapagsasalita na gaya ng tao? At sino ang pabagu-bagong yaon na lumilikha ng hadlang upang hindi ako makapiling ka?”

Verse 21

मृग्युवाच अहं ते दयिता भूप ! प्रागासमुत्पलावती । भार्या शताग्रमहिषी दुहिता दृढधन्वनः ॥

Sumagot ang babaeng usa: “O hari, ako noon ay iyong minamahal—si Utpalāvatī. Ako ang asawa ni Śatāgra, ang pangunahing reyna, at anak na babae ni Dṛḍhadhanvan.”

Verse 22

राजोवाच किन्तु यावत्कृतं कर्म येनेमां योनिमागता । पतिव्रता धर्मपरा सा चेत्थं सथमीदृशी ॥

Tinanong ng hari: “Anong gawa ang nagbunga upang siya’y mapunta sa sinapupunang ito? Kung siya’y tapat sa asawa at nakatuon sa dharma, bakit siya naging ganito?”

Verse 23

मृग्युवाच अहं पितृगृहे बाला सखीभिः सहिता वनम् । रन्तुं गता ददर्शैकं मृगं मृग्या समागतम् ॥

Sabi ng babaeng usa: “Noong ako’y dalaga pa sa bahay ng aking ama, pumasok ako sa gubat kasama ang mga kaibigan upang maglaro. Doon ay nakita ko ang isang lalaking usa na nakikipag-isa sa isang babaeng usa.”

Verse 24

ततः समीपवर्तिन्या मया सा ताडिता मृगी । मया त्रस्ता गतान्यत्र क्रुद्धः प्राह ततो मृगः ॥

“Pagkaraan, nang ako’y lumapit, hinampas ko ang babaeng usa na iyon. Sa takot sa akin, tumakbo siya sa ibang dako; at ang lalaking usa, nagngitngit, ay nagsalita.”

Verse 25

मूढे किमेवं मत्तासि धिक्ते दौः शील्यमीदृशम् । आधानकालो येनायं त्वया मे विफलीकृतः ॥

“Hangal na dalaga—bakit ka ganyan kapusok at mapagpabaya? Nakakahiya ang gayong masamang asal! Sa gawa mong ito, ginawa mong walang saysay ang panahon ko para sa paglilihi.”

Verse 26

वाचं श्रुत्वा ततस्तस्य मानुषस्येव भाषतः । भीता तमब्रुवं कोऽसीत्येतां योनिमुपागतः ॥

“Nang marinig ko ang kanyang pananalita, na wari’y isang taong nagsasalita, ako’y natakot at sinabi sa kanya: ‘Sino ka, na pumasok sa sinapupunang ito (bilang isang usa)?’”

Verse 27

ततः स प्राह पुत्रोऽहमृषेर्निर्वृतिचक्षुषः । सुतपा नाम मृग्यान्तु साभिलाषो मृगोऽभवम् ॥

“Pagkatapos ay sinabi niya: ‘Ako ang anak ng pantas na si Nirvṛticakṣuṣ. Sutapā ang aking pangalan. Sa pagnanasa ko sa babaeng usa, ako’y naging lalaking usa.’”

Verse 28

इमाञ्चानुगतः प्रेम्णा वाञ्छितश्चानया वने । त्वया वियोजिता दुष्टे तस्माच्छापं ददामि ते ॥

“Sinundan ko siya dahil sa pag-ibig, at sa gubat ay ninasa rin niya ako. Pinaghiwalay mo kami, masamang dalaga; kaya’t ipinapataw ko sa iyo ang isang sumpa.”

Verse 29

मया चोक्तं तवाज्ञानादपराधः कृतो मुने । प्रसादं कुरु शापं मे न भवान् दातुमर्हति ॥

“At sinabi ko: ‘O pantas, dahil sa kamangmangan ay nakagawa ako ng pagkakasala. Maawa ka sa akin—huwag nawa akong sumpain ng iyong kabanalan.’”

Verse 30

इत्युक्तः प्राह मां सोऽपि मुनिरित्थं महीपते । न प्रयच्छामि शापं ते यद्यात्मानं ददासि मे ॥

Nang masabihan nang gayon, sinabi sa akin ng pantas: “O hari, hindi ko babawiin ang sumpa sa iyo—maliban kung ialay mo ang iyong sarili sa akin.”

Verse 31

मया चोक्तं मृगी नाहं मृगरूपधरा वने । लप्स्यसेऽन्यां मृगीन्तावन्मयि भावो निवर्त्यताम् ॥

At sinabi ko: “Hindi ako isang inahing usa—ako’y isang taong nag-anyong usa sa gubat. Makakamit mo ang ibang inahing usa; hanggang doon, pawiin mo ang damdamin mo para sa akin.”

Verse 32

इत्युक्तः कोपरक्ताक्षः स प्राह स्फुरिताधरः । नाहं मृगी त्वयेत्युक्तं मृगी मूढे भविष्यसि ॥

Nang masabihan nang gayon, namula sa galit ang kanyang mga mata at nanginginig ang mga labi, sinabi niya: “Sinabi mo, ‘Hindi ako inahing usa’—kaya, hangal ka, magiging inahing usa ka.”

Verse 33

ततो भृशं प्रव्यथिता प्रणम्य मुनिमब्रुवम् । स्वरूपस्थमतिक्रुद्धं प्रसीदेति पुनः पुनः ॥

Pagkatapos, labis na nabagabag, yumukod ako sa pantas at paulit-ulit na nagsabi sa kanya—bagaman nasa sariling anyo pa siya ngunit lubhang nagngangalit—“Maawa ka, maawa ka!”

Verse 34

बालानभिज्ञा वाक्यानां ततः प्रोक्तमिदं मया । पितर्यसति नारीभिर्व्रियते हि पतिः स्वयम् ॥

Pagkatapos ay sinabi ko ito, sapagkat ako’y bata pa at mangmang sa pananalita: “Tunay nga, kapag wala ang ama, ang mga babae’y pumipili ng asawa para sa kanilang sarili.”

Verse 35

सति ताते कथञ्चाहं वृणोमि मुनिसत्तम । सापराधाथवा पादौ प्रसीदेश नमाम्यहम् ॥

“Habang nabubuhay pa ang aking ama, paano ako makapipili ng (mapapangasawa), O pinakamainam sa mga pantas? Magkasala man ako o hindi, yumuyuko ako sa iyong mga paa; mahabag ka, O panginoon.”

Verse 36

प्रसीदेति प्रसीदेति प्रणतायाः महामते । इत्थं लालप्यमानायाः स प्राह मुनिपुङ्गवः ॥

Habang siya’y nakayukod at paulit-ulit na nagsasabi, “Maawa ka, maawa ka,” O marunong, at sa gayon ay namamanhik, nagsalita ang dakilang pantas—ang tila toro sa mga pantas.

Verse 37

न भवत्यन्यथा प्रोक्तं मम वाक्यं कदाचन । मृगी भविष्यसि मृता वनेऽस्मिन्नेव जन्मनि ॥

“Ang salitang binigkas ko ay hindi kailanman nagiging iba. Ikaw ay magiging isang babaeng usa at mamamatay sa gubat na ito, sa mismong buhay na ito.”

Verse 38

मृगत्वे च महाबाहुस्तव गर्भमुपैष्यति । लोलो नाम मुनेः पुत्रः सिद्धवीर्यस्य भामिनि ॥

“At habang ikaw ay nasa anyong usa, lalapit sa iyong sinapupunan ang isang makapangyarihang may malalakas na bisig. O marikit na babae, ang anak ng pantas na si Siddhavīrya ay papangalanang Lolo.”

Verse 39

जीतिस्मरा भवित्री त्वं तस्मिन्गर्भमुपागते । स्मृतिं प्राप्य तथा वाचं मानुषीमीrayiṣ्यसि ॥

“Kapag naganap ang pagbubuntis na iyon, mananatili sa iyo ang alaala ng nakaraang buhay; at sa muling pagbalik ng pag-alaala, makapagsasalita ka rin ng pananalitang pantao.”

Verse 40

तस्मिन् जाते मृगीत्वात् त्वं विमुक्ता पतिनार्चिता । लोकानवाप्स्यसि प्राप्या ये न दुष्कृतकर्मभिः ॥

Kapag siya ay isinilang, ikaw ay mapapalaya mula sa kalagayang maging inahing usa; pinararangalan ng iyong asawa, mararating mo ang mga daigdig na nararating ng mga hindi nadungisan ng masasamang gawa.

Verse 41

सोऽपि लोलो महावीर्यः पितृशत्रून् निपात्य वै । जित्वा वसुन्धरां कृत्स्नां भविष्यति ततो मनुः ॥

Si Lolo rin, na may dakilang kagitingan, ay tunay na papaslang sa mga kaaway ng kanyang ama; matapos masakop ang buong daigdig, siya’y magiging isang Manu.

Verse 42

एवं शापमहं लब्ध्वा मृता तिर्यक्त्वमागता । त्वत्संस्पर्शाच्च गर्भोऽसौ संभूतो जठरे मम ॥

Kaya nga, dahil sa sumpa, ako’y namatay at napunta sa kalagayang hayop; at dahil sa iyong pagdampi, ang binhing iyon ay nabuo sa aking sinapupunan.

Verse 43

अतो ब्रवीमि नास्थाने तव यातं मनो मयि । न चाप्यगम्या गर्भस्थो लोलो विघ्नं करोत्‍यसौ ॥

Kaya’t sinasabi ko: ang iyong isip ay napaling sa akin nang hindi nararapat. At hindi rin ako dapat lapitan—si Lolo na nananahan sa sinapupunan ay tiyak na lilikha ng hadlang.

Verse 44

मार्कण्डेय उवाच एवमुक्तस्ततः सोऽपि राजा प्राप्य परां मुदम् । पुत्रो ममारिञ्जित्वेति पृथिव्यां भविता मनुः ॥

Sinabi ni Mārkaṇḍeya: Nang masabihan nang gayon, ang hari ay nakamit ang sukdulang kagalakan, sa pag-iisip na, “Ang aking anak ay magiging isang Manu sa lupa matapos madaig ang mga kaaway.”

Verse 45

ततस्तं सुषुवे पुत्रं सा मृगी लक्षणान्वितम् । तस्मिन् जाते च भूतानि सर्वाणि प्रययुर्मुदम् ॥

Pagkaraan, ang inahing usa ay nagsilang ng isang anak na lalaki na may mga mapalad na tanda; at nang siya’y isilang, ang lahat ng nilalang ay napuspos ng kagalakan.

Verse 46

विशेषतश्च राजासौ पुत्रे जाते महाबले । सा विमुक्ता मृगी शापात् प्राप लोकाननुत्तमान् ॥

At lalo na, ang hari ay nagalak nang isilang ang makapangyarihang anak na lalaki. Ang inahing usa, pinalaya sa sumpa, ay nakamit ang mga daigdig na walang kapantay.

Verse 47

ततस्तस्यर्षयः सर्वे समेत्य मुनिसत्तम । अवेक्ष्य भाविनीमृद्धिं नाम चक्रुर्महात्मनः ॥

Pagkaraan, nagtipon ang lahat ng mga ṛṣi, O pinakamainam sa mga pantas; nang makita ang kasaganahang darating, ipinagkaloob nila ang isang pangalan sa dakilang-loob na iyon.

Verse 48

तामसीं भजमानायां योनिं मातर्यजायत । तमसा चावृते लोके तामसोऽयं भविष्यति ॥

Siya’y isinilang mula sa inang pumasok sa sinapupunang may katangiang tamas; at yamang natakpan ng dilim ang daigdig, siya’y tatawaging Tāmasa.

Verse 49

ततः स तामसस्तेन पित्रा संवर्धितो वने । जातबुद्धिरुवाचेदं पितरं मुनिसत्तम ॥

Pagkaraan, ang Tāmasa na iyon, na pinalaki ng kanyang ama sa gubat, nang magising ang kanyang pag-unawa, ay nagsalita ng mga salitang ito sa kanyang ama, O pinakamainam sa mga pantas.

Verse 50

कस्त्वं तात कथं वाहं पुत्रो माता च का मम । किमर्थमागतश्च त्वमेतत् सत्यं ब्रवीहि मे ॥

“Sino ka, minamahal? At paano ako naging anak mo, at sino ang aking ina? Sa anong layunin ka naparito? Ipagpahayag mo sa akin ang katotohanang ito nang tapat.”

Verse 51

मार्कण्डेय उवाच । ततः पिता यथावृत्तं स्वराज्यच्यवनादिकम् । तस्याचष्टे महाबाहुः पुत्रस्य जगतीपतिः ॥

Sinabi ni Mārkaṇḍeya: Pagkaraan, isinalaysay ng ama sa kanya ang lahat ng naganap—mula sa pagkawala ng sarili niyang kaharian. Ipinaliwanag ng makapangyarihang panginoon ng daigdig, na may matitibay na bisig, ang lahat sa kanyang anak.

Verse 52

श्रुत्वा तत् सकलं सोऽपि समाराध्य च भारस्करम् । अवाच दिव्यान्यस्त्राणि ससंहाराण्यशेषतः ॥

Pagkarinig ng lahat ng iyon, siya man ay sumamba kay Bhāraskara (ang Araw) at lubos na nakamtan ang mga sandatang dibino, kasama ang mga paraan ng pag-urong at muling pagtawag sa mga ito.

Verse 53

कृतास्त्रस्तानरीन् जित्वा पितुरानीय चान्तिकम् । अनुज्ञातान् मुनोचाथ तेन स्वं धर्ममास्थितः ॥

Taglay ang mga sandatang iyon, tinalo niya ang mga kaaway at dinala sila sa harap ng kanyang ama. Pagkaraan, nang ipahintulot, pinalaya niya sila, at sa gayon ay nanatiling matatag sa sarili niyang dharma.

Verse 54

पितापि तस्य स्वान् लोकांस्तपोयज्ञसमार्जितान् । विसृष्टदेहः संप्राप्तो दृष्ट्वा पुत्रमुखं सुखम् ॥

At ang kanyang ama ay nakamit din ang sarili niyang mga daigdig—na napagwagian sa pamamagitan ng pag-aayuno at paghahandog—na iniwan ang katawan, na masaya matapos masilayan ang mukha ng kanyang anak.

Verse 55

जित्वा समस्तां पृथिवीं तामसाख्यः स पार्थिवः । तामसाख्यो मनुरभूत्तस्य मन्वन्तरं शृणु ॥

Matapos masakop ang buong daigdig, ang haring nagngangalang Tāmasa ay naging Manu na tinatawag na Tāmasa. Pakinggan ngayon ang tungkol sa kaniyang Manvantara.

Verse 56

ये देवा यत्पतिर्यश्च देवेन्द्रो ये तथर्षयः । ये पुत्राश्च मनोस्तस्य पृथिवीपरिपालकाः ॥

Sa panahong iyon, alin ang mga pangkat ng mga diyos, sino ang kanilang panginoon—sino ang Indra—at sinu-sino ang mga rishi; at alin sa mga anak ng Manu ang naging mga tagapangalaga ng daigdig—ang lahat ng ito ay ilalarawan.

Verse 57

सत्यास्तथान्ये सुधियः सुरूपा हरयस्तथा । एते देवगणास्तत्र सप्तविंशतिकाः मुने ॥

Doon, ang mga pangkat ng mga diyos ay ang Satyas, ang Anyas, ang Sudhiyas, ang Surūpas, at gayundin ang Harayas. O pantas, ang mga banal na pulutong na iyon ay dalawampu’t pito ang bilang.

Verse 58

महाबलो महावीर्यः शतयज्ञोपलक्षितः । शिखिरीन्द्रस्तथा तेषां देवानामभवद्विभुः ॥

Makapangyarihan sa lakas, makapangyarihan sa kagitingan, at tanyag dahil sa sandaang paghahandog—si Śikhirī ang naging Indra, ang naghaharing panginoon ng mga diyos na iyon.

Verse 59

ज्योतिर्धर्मा पृथुः काव्यश्चैत्रोऽग्निर्वलकस्तथा । पीवरश्च तथा ब्रह्मन् ! सप्त सप्तर्षयोऽभवन् ॥

Sina Jyotis, Dharma, Pṛthu, Kāvya, Caitra, Agni, Valaka, at gayundin si Pīvara—sila ang pitong Saptarṣi, O brāhmaṇa.

Verse 60

नरः क्षान्तिः शान्तदान्तजानुजङ्घादयस्तथा । पुत्रास्तु तामसस्यासन् राजानः सुमहाबलाः ॥

Sina Nara, Kṣānti, gayundin sina Śānta, Dānta, Jānu, Jaṅghā at iba pa ay mga anak ni Tāmasa; sila’y naging mga haring may napakadakilang lakas.

Verse 61

इत्येतत्तामसं विप्र मन्वन्तरमुदाहृतम् । यः पठेत् शृणुयाद्वापि तमसा स न बाध्यते ॥

Kaya nga, O brāhmaṇa, ipinahayag na ang Manvantara ni Tāmasa. Sinumang bumibigkas nito—o kahit makarinig lamang—ay hindi dadapuan ng kadiliman (tamas).