Adhyaya 47: Brahma’s Awakening and the Ninefold Scheme of Creation

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे ब्रह्मायु-प्रमाणो नाम षट्चत्वारिंशोऽध्यायः । सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः । क्रौष्टुकिरुवाच— यथा ससर्ज वै ब्रह्मा भगवानादिकृत् प्रजाः । प्रजापतिः पतिर्देवस् तन्मे विस्तरतो वद ॥

Sa ganito nagtatapos ang ika-46 na kabanata sa Śrī Mārkaṇḍeya Purāṇa, na tinatawag na “Ang Sukat ng Haba ng Buhay ni Brahmā.” Ngayon ay nagsisimula ang kabanata 47. Sinabi ni Krauṣṭuki: “Paano nilikha ni Brahmā—ang Mapalad, ang unang tagapaglikha—ang mga nilalang? O Panginoong Prajāpati, diyos ng mga nilalang, ipaliwanag mo sa akin nang detalyado.”

Verse 2

मार्कण्डेय उवाच— कथयाम्येष ते ब्रह्मन् ससर्ज भगवान् यथा । लोककृत् शाश्वतः कृत्स्नं जगत् स्थावरजङ्गमम् ॥

Sinabi ni Mārkaṇḍeya: “Sasabihin ko sa iyo, O Brahmin, kung paano nilikha ng Mapalad na Panginoon—ang walang-hanggang tagapaglikha ng mga daigdig—ang buong sansinukob, kapwa ang di-gumagalaw at ang gumagalaw.”

Verse 3

पद्मावसाने प्रलये निशासुत्पोत्थितः प्रभुः । सत्त्वोद्रिक्तस्तदा ब्रह्मा शून्यं लोकमवैक्षत ॥

Sa pagkalusaw sa wakas ng siklong Pādma, ang Panginoong Brahmā, pagbangon sa bukang-liwayway matapos ang gabing kosmiko, at puspos ng sattva, ay namasdan ang daigdig na walang laman.

Verse 4

इमञ्चोदाहरन्त्यत्र श्लोकं नारायणं प्रति । ब्रह्मस्वरूपिणं देवं जगतः प्रभवाप्ययम् ॥

Dito nila binibigkas ang talatang iniaalay kay Nārāyaṇa: “ang diyos na ang anyo ay Brahman, na siyang pinagmulan at pagkalusaw ng sanlibutan.”

Verse 5

आपो नारा वै तनव इत्यपां नाम शुश्रुम । तासु शेते स यस्माच्च तेन नारायणः स्मृतः ॥

“Ang mga tubig ay tunay na tinatawag na nārā”—gaya ng aming narinig, bilang pangalan ng tubig. At sapagkat Siya’y nahihimlay sa ibabaw nito, Siya’y inaalala bilang Nārāyaṇa.

Verse 6

विबुद्धः सलिले तस्मिन् विज्ञायान्तर्गतां महीम् । अनुमानात् समुद्धारं कर्तुकामस्तदा क्षिते ॥

Pagkagising sa mga tubig na iyon, at pagkaunawa na ang lupa ay nakalubog sa loob nito, Siya’y nagpasya sa pamamagitan ng pagninilay at ninais na iahon ang lupa.

Verse 7

अकरोत् स तनूरन्याः कल्पादिषु यथा पुरा । मत्स्यकूर्मादिकास्तद्वद्वाराहं वपुरास्थितः ॥

Kumuha Siya ng ibang katawan, gaya noong una sa iba pang mga kalpa; at kung paanong nag-anyong Isda at Pagong, gayon din kinuha Niya ang katawan ng Baboy-Damo (Varāha).

Verse 8

वेदयज्ञमयं दिव्यं वेदयज्ञमयो विभुः । रूपं कृत्वा विवेशाप्सु सर्वगः सर्वसम्भवः ॥

Ang Panginoong sumasaklaw sa lahat, pinagmulan ng lahat ng nilalang, na nag-anyong banal na binubuo ng mga Veda at ng paghahandog (yajña), ay pumasok sa mga tubig.

Verse 9

समुद्धृत्य च पातालान्मुमोच सलिले भुवम् । जनलोकस्थितैः सिद्धैश्चिन्त्यमानो जगत्पतिः ॥

Matapos iahon ang Daigdig mula sa mga kailaliman, inilagay ng Panginoon ng sanlibutan siya sa ibabaw ng mga tubig; at ang mga Siddha na nananahan sa Janaloka ay nagmuni-muni sa Kanya.

Verse 10

तस्योपरि जलौघस्य महती नैरिव स्थिताः । विततत्वात्तु देहस्य न मही याति सम्प्लवम् ॥

Sa ibabaw ng napakalawak na tubig, tumindig ang dakilang Daigdig na wari’y may sandigan; sapagkat malawak ang pagkalat ng Kanyang katawan, hindi lumubog ang Daigdig sa pag-apaw ng tubig.

Verse 11

ततः क्षितिं समीक्ष्य पृथिव्यां सोऽसृजद् गिरिन् । प्राक् सर्गे दह्यमाने तु तदा संवर्तकाग्निना ॥

Pagkaraan, pinantay Niya ang lupa at nilikha ang mga bundok sa daigdig—sapagkat sa naunang paglikha, ang mga ito’y nasunog noon sa apoy ng pralaya, ang pagkalusaw ng sangnilikha.

Verse 12

तेनाग्निना विशीर्णास्ते पर्वता भुवि सर्वशः । शैला एकार्णवे मग्ना वायुनापस्तु संहताः ॥

Dahil sa apoy na iyon, ang mga bundok sa buong daigdig ay nagkadurug-durog; ang mga tipak ng bato ay lumubog sa iisang karagatan, at ang mga tubig ay pinagsiksik ng hangin.

Verse 13

निषक्ता यत्र यत्रासंस्तत्र तत्राचलाभवन् । भूविभागं ततः कृत्वा सप्तद्वीपोपशोभितम् ॥

Saanman humimpil at nagpahinga ang mga pulutong na iyon, doon at doon sila naging mga bundok; saka niya hinati ang daigdig at pinalamutian ito ng pitong kontinente.

Verse 14

भूराद्यांश्चतुरो लोकान् पूर्वंवत् समकल्पयत् । सृष्टिंचिन्तयतस्तस्य कल्पादिषु यथा पुरा ॥

Inayos niya ang apat na daigdig na nagsisimula sa Bhū (Daigdig) gaya ng dati; at ayon sa kanyang pagninilay sa paglikha, gayon din ito sa pasimula ng mga kalpa, tulad noong una.

Verse 15

अबुद्धिपूर्वकस्तस्मात् प्रादुर्भूतस्तमोमयः । तमो मोहो महामोहस्तामिस्त्रो ह्यन्धसंज्ञितः ॥

Mula sa kanya ay lumitaw, nang hindi sinasadya, ang isang bunga na mula sa kadiliman: tinatawag na Tamas, Moha, Mahāmoha, Tāmisra, at Andha (pagkabulag).

Verse 16

अविद्या पञ्चपर्वैषा प्रादुर्भूता महात्मनः । पञ्चधावस्थितः सर्गो ध्यायतोऽप्रतिबोधवान् ॥

Ang kamangmangang ito, na may limang ‘buhol’ (o limang paghahati), ay nahayag mula sa Dakilang Nilalang; at habang siya’y nagmumuni—hindi pa ganap na nagigising—ang paglikha ay naitatag sa limang anyo.

Verse 17

बहिरन्तश्चाप्रकाशः संवृतात्मा नगात्मकः । मुख्या नगा यतश्चोक्ता मुख्यसर्गस्ततस्त्वयम् ॥

Walang liwanag sa labas at sa loob, at natatakpan ang sarili, ang paglikhang ito ay may likas na ‘naga’ (di-nakakilos/halamang nilalang). Yamang ang mga ‘naga’ na ito ay tinatawag na pangunahin, kaya ito’y tinatawag na pangunahing paglikha (mukhya-sarga).

Verse 18

तं दृष्ट्वासाधकं सर्गममन्यदपरं पुनः । तस्याभिध्यायतः सर्गं तिर्यक्‍स्रोतो ह्यवर्तत ॥

Nang makita niyang ang paglikhang iyon ay hindi mabisa (hindi tumutugon sa nilalayong layon), muli siyang nag-isip ng iba pang paglikha. Habang siya’y nagmumuni, lumitaw ang paglikhang tinatawag na ‘tiryak-srotas’ (dumadaloy nang pahilis o pahalang).

Verse 19

यस्मात्तिर्यक्प्रवृत्तिः सा तिर्यक्‍स्रोतस्ततः स्मृतः । पश्वादयस्ते विख्यातास्तमः प्रायो ह्यवेदिनः ॥

Sapagkat ang kanilang gawain ay dumadaloy nang pahalang (hindi pataas tungo sa pag-unawa at paghiwatig), kaya sila tinawag na ‘tiryak-srotas’. Sila’y kilala bilang mga hayop at kahalintulad, na karamihan ay pinaghaharian ng tamas at salat sa pagkaunawa.

Verse 20

अतपथग्राहिणश्चैव ते ’ज्ञाने ज्ञानमानिनः । अहङ्कृता अहंमाना अष्टाविंशद्विधात्मकाः ॥

Hinahawakan nila ang hindi landas, at sa kamangmangan ay inaakala nilang sila’y may kaalaman. Hinubog sila ng ahamkara (pagka-ako) at pagmamataas sa sarili, na may dalawampu’t walong sangkap na kaayusan.

Verse 21

अन्तः प्रकाशास्ते सर्वे आवृतास्तु परस्परम् । तमप्यसाधकं मत्वा ध्यायतो ’न्यस्ततो ’भवत् ॥

Lahat sila’y may liwanag sa loob, subalit nagtatakipan sila sa isa’t isa. Itinuring pa rin niyang hindi mabisa ang paglikhang iyon; habang siya’y nagmumuni, sumibol ang isa pang (paglikha).

Verse 22

ऊर्ध्वस्रोतस्तृतीयस्तु सात्त्विकः समवर्तत । ते सुखप्रीतिबहुला बहिरन्तस्त्वनावृताः ॥

Ang ikatlong paglikha, na tinatawag na ‘ūrdhva-srotas’ (dumadaloy paitaas), ay lumitaw na sāttvika. Sila’y sagana sa kaligayahan at galak, at hindi nalalabuan maging sa panlabas o sa panloob.

Verse 23

प्रकाशा बहिरन्तश्च ऊर्ध्वस्रोतः समुद्भवाः । तुष्टात्मकस्तृतीयस्तु देवसर्गो हि स स्मृतः ॥

Ang mga nilalang na isinilang bilang ūrdhva-srotas ay maningning sa panlabas at panloob. Ang ikatlong paglikhang ito, na may likas na kasiyahan at kapanatagan, ay inaalala bilang paglikha ng mga diyos (devasarga).

Verse 24

तस्मिन् सर्गे ’भवत् प्रीतिर्निष्पन्ने ब्रह्मणस्तदा । ततो ’न्यं स तदा दध्यौ साधकं सर्गमुत्तमम् ॥

Nang matapos ang paglikhang iyon, si Brahmā ay nakadama ng galak dito. Pagkaraan, nag-isip siya ng isa pa—isang napakahusay na paglikha na tunay na magiging mabisa (sādhaka).

Verse 25

तथाभिध्यायतस्तस्य सत्याभिध्यायिनस्ततः । प्रादुर्बभौ तदाव्यक्तादर्वाक्‍स्रोतस्तु साधकः ॥

Habang siya’y nagmumuni-muni nang gayon—nagmumuni-muni nang tunay—mula sa Di-nahahayag (avyakta) ay nahayag ang paglikhang ‘arvāk-srotas’, isang paglikhang mabisa (sādhaka).

Verse 26

यस्मादर्वाग् व्यवर्तन्त ततोऽर्वाक्‍स्रोतसस्तु ते । ते च प्रकाशबहुलास्तमोद्रिक्ता रजो ’धिकाः ॥

Dahil sila’y umuusad pababa, kaya sila tinatawag na ‘arvāk-srotas’. Sila man ay sagana sa liwanag, subalit lumalakas ang tamas at nangingibabaw ang rajas.

Verse 27

तस्मात्ते दुःखबहुला भूयोभूयश्च कारिणः । प्रकाशा बहिरन्तश्च मनुष्याः साधकाश्च ते ॥

Kaya sila’y punô ng pagdurusa at kumikilos nang paulit-ulit. Gayunman, sila’y maningning sa panlabas at panloob; sila ang mga tao, at may kakayahang makapagtamo ng katuparan (sādhaka).

Verse 28

पञ्चमोऽनुग्रहः सर्गः स चतुर्धा व्यवस्थितः । विपर्ययेण सिद्ध्या च शान्त्या तुष्ट्या तथैव च ॥

Ang ikalimang paglikha ay ang ‘anugraha’ (pagkakaloob ng biyaya), at ito’y inayos sa apat na anyo: sa pamamagitan ng pagbaligtad (viparyaya), ng pagtatamo (siddhi), ng kapayapaan (śānti), at gayundin ng kasiyahan o pagkakuntento (tuṣṭi).

Verse 29

निर्वृत्तं वर्तमानञ्च तेर्’थं जानन्ति वै पुनः । भूतादिकानां भूतानां षष्ठः सर्ग स उच्यते ॥

Muli nilang nalalaman ang kahulugan ng nagdaan at ng kasalukuyan. Ito ang tinatawag na ikaanim na paglikha ng mga nilalang na nagsisimula sa bhūtādi (mga simulain ng mga elemento).

Verse 30

ते परिग्राहिणः सर्वे संविभागरता तथा । चोदनाश्चाप्यशीलाś्च ज्ञेया भूतादिकाश्च ते ॥

Silang lahat ay mapang-angkin (mapanghawak), at nalulugod din sa pagbabahagi o pamamahagi. Sila’y inuudyukan ng mga pagnanasa at walang tiyak na disiplina; kilalanin sila bilang kabilang sa uri ng bhūtādi.

Verse 31

प्रथमो महतः सर्गो विज्ञेयो ब्रह्मणस्तु सः । तन्मात्राणां द्वितीयस्तु भूतसर्गः स उच्यते ॥

Ang unang paglikha ay yaong sa Mahat (ang Dakilang Prinsipyo), na dapat maunawaang nauukol kay Brahmā. Ang ikalawa ay yaong sa mga tanmātra; ito’y tinatawag na paglikha ng mga elemento (bhūta-sarga).

Verse 32

वैकारिकस्तृतीयस्तु सर्गश्चैन्द्रियकः स्मृतः । इत्येष प्राकृतः सर्गः सम्भूतो बुद्धैपूर्वकः ॥

Ang ikatlong paglikha ay tinatawag na vaikārika, at inaalala rin bilang paglikha ng mga pandama (indriya). Kaya ang paglikhang prākṛta na ito ay lumilitaw na may buddhi (talino/intelek) bilang naunang salik.

Verse 33

मुख्यः सर्गश्चतुर्थस्तु मुख्याः वै स्थावराः स्मृताः । तिर्यक्स्रोतस्तु यः प्रोक्तस्तिर्यग्योन्यः स पञ्चमः ॥

Ang ikaapat ay ang ‘mukhya’ na paglikha; ang mga di-nakikilos (sthāvara) ay tunay na inaalala bilang pangunahing uri. Ang ikalima, na tinatawag na ‘tiryak-srotas’, ay ang paglikha ng mga isinilang sa sinapupunang hayop (tiryag-yoni).

Verse 34

तथोर्ध्वस्रोतसां षष्ठो देवसर्गस्तु स स्मृतः । ततोऽर्वाक्स्रोतसां सर्गः सप्तमः स तु मानुषः ॥

Gayundin, ang ikaanim—yaong may agos na paitaas (ūrdhva-srotas)—ay inaalala bilang paglikha ng mga diyos. Pagkaraan, ang paglikha ng may agos na pababa (arvāk-srotas) ang ikapito, samakatuwid ang paglikha ng tao.

Verse 35

अष्टमोऽनुग्रहः सर्गः सात्त्विकस्तामसश्च सः । पञ्चैते वैकृताः सर्गाः प्राकृतास्तु त्रयः स्मृताः ॥

Ang ikawalo ay ang anugraha na paglikha (pagpapala); ito ay kapwa sāttvika at tāmasa. Ang limang ito ang mga vaikṛta na paglikha, samantalang ang mga prākṛta na paglikha ay inaalala na tatlo.

Verse 36

प्राकृतो वैकृतश्चैव कौमारो नवमः स्मृतः । इत्येते वै समाख्याता नव सर्गाः प्रजापतेः ॥

At ang ikasiyam, na inaalala bilang kaumāra na paglikha, ay kapwa prākṛta at vaikṛta. Sa gayon, ang siyam na paglikha ni Prajāpati ay tunay nang naisaad at naibilang.