Adhyaya 22: Kuvalayashva’s Death through Daitya-Deceit and Madalasa’s Self-Immolation

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे कुवलयाश्वीयॆ मदालसापरिणयनं नामैकविंशोऽध्यायः । द्वाविंशोऽध्यायः । पुत्रावूचतुः । ततः काले बहुतिथे गते राजा पुनः सुतम् । प्राह गच्छाशु विप्राणां त्राणाय चर मेदिनीम् ॥

Sa gayon, sa kagalang-galang na Mārkaṇḍeya Purāṇa, sa bahaging Kuvalayāśva, nagtatapos ang ikadalawampu’t isang kabanata na tinatawag na “Ang Pag-aasawa ni Madālasā.” Ngayon ay nagsisimula ang ikadalawampu’t ikalawang kabanata. “Nagsalita ang mga anak na lalaki:” Pagkaraan ng mahabang panahon, muling sinabi ng hari sa kanyang anak: “Pumaroon ka agad para sa pag-iingat sa mga brāhmaṇa; libutin mo ang daigdig.”

Verse 2

अश्वमेनं समारुह्य प्रातः प्रातर्दिने दिने । अबाधा द्विजमुख्यानामन्वेष्टव्या सदैव हि ॥

Sumakay ka sa kabayong ito; araw-araw, tuwing umaga at umaga pa. Lagi mong tiyakin na ang pinakapanguna sa mga dalawang-ulit na isinilang—ang mga pantas na Brahmana—ay manatiling ligtas, di napipinsala at di nababagabag.

Verse 3

दुर्वृत्ताः सन्ति शतशो दानवाः पापयोनयः । तेभ्यो न स्याद्यथा बाधा मुनीनां त्वं तथा कुरु ॥

May daan-daang masasamang Dānava, isinilang mula sa pinagmulan ng kasalanan. Kumilos ka nang gayon upang walang kapahamakan na dumating sa mga pantas dahil sa kanila.

Verse 4

स यथोक्तस्ततः पित्रा तथा चक्रे नृपात्मजः । परिक्रम्य महीं सर्वां ववन्दे चरणौ पितुः ॥

Sa gayong tagubilin ng kanyang ama, ginawa ng prinsipe ang lahat nang ayon dito. Matapos libutin ang buong lupain, siya’y yumukod at sumamba sa mga paa ng kanyang ama.

Verse 5

अहन्यहन्यनुप्राप्ते पूर्वाह्ने नृपनन्दनः । ततश्च शेषं दिवसं तया रेमे सुमध्यया ॥

Araw-araw, pagdating ng oras bago magtanghali, ginampanan ng anak ng hari ang kanyang tungkulin; at sa nalalabing bahagi ng araw, siya’y nagsasaya kasama ang babaeng may magandang baywang.

Verse 6

एकदा तु चारन् सोऽथ ददर्श यमुनातटे । पातालकेतोरनुजं तालकेतुं कृताश्रमम् ॥

Minsan, habang siya’y naglalagalag, nakita niya sa pampang ng Yamunā si Tālaketu, nakababatang kapatid ni Pātālaketu, na nagtatag ng isang āśrama (ermita).

Verse 7

मायावी दानवः सोऽथ मुनिरूपं समास्थितः । स प्राह राजपुत्रं तं पूर्ववैरमनुस्मरन् ॥

Ang Dānava na bihasa sa māyā (ilusyon) ay nag-anyong isang rishi. Sa pag-alaala sa dating alitan, nagsalita siya sa prinsipe.

Verse 8

राजपुत्र ब्रवीमि त्वां तत् कुरुष्व यदीच्छसि । न च ते प्रार्थनाभङ्गः कार्यः सत्यप्रतिश्रव ॥

Prinsipe, sinasabi ko ito sa iyo—gawin mo kung nais mo. Ngunit, ikaw na ang panata ay katotohanan, huwag mong labagin ang isang pakiusap.

Verse 9

यक्ष्ये यज्ञेन धर्माय कर्तव्याश्च तथेष्टयः । चितयस्तत्र कर्तव्या नास्ति मे दक्षिणा यतः ॥

Mag-aalay ako ng yajña alang-alang sa dharma, at dapat ganapin ang wastong mga ritwal. Kailangang itayo roon ang mga citayā (estruktura ng altar/pira), ngunit wala akong dakṣiṇā (handog na bayad sa pari).

Verse 10

अतः प्रयच्छ मे वीर हिरण्यार्थं स्वभूषणम् । यदेतत् कण्ठलग्नं ते रक्ष चेमं माश्रमम् ॥

Kaya nga, O bayani, ibigay mo sa akin ang iyong palamuti alang-alang sa ginto—yaong nakasabit sa iyong leeg. At ipagtanggol mo rin ang aking ashram na ito.

Verse 11

यावदन्तर्जले देवं वरुणं यादसां पतिम् । वैदिकैर्वारुणैर्मन्त्रैः प्रजानां पुष्टिहेतुकैः ॥

Hanggang sa (siya’y sumamba) sa loob ng tubig kay Varuṇa, panginoon ng mga nilalang sa tubig, sa pamamagitan ng mga Varuṇa-mantra ng Veda na sanhi ng pagyabong at kasaganaan ng bayan—

Verse 12

अभिष्टूय त्वरायुक्तः समभ्येमीति वादिनम् । तं प्रणम्य ततः प्रादात् स तस्मै कण्ठभूषणम् ॥

Matapos siyang purihin, at dahil sa kagyat na pangangailangan, sinabi niya: “Lalapit ako / lalapit ako sa iyo.” Pagkaraan, yumukod siya bilang paggalang at ibinigay sa kanya ang isang palamuting kuwintas.

Verse 13

प्राह यैनं भवान् यातु निर्व्यलीकेन चेतसा । स्थास्यामि तावदत्रैव तवाश्रमसमीपतः ॥

Sinabi niya: “Yumaon nawa ang kagalang-galang, na may isip na walang daya. Mananatili muna ako rito, malapit sa iyong ashram.”

Verse 14

तवादेशान्महाभाग यावदागमनं तव । न ते 'त्र कश्चिदाबाधां करिष्यति मयि स्थिते । विश्रब्धश्चात्वरन् ब्रह्मन् कुरुष्व त्वं मनोगतम् ॥

O mapalad, ayon sa iyong utos, hanggang sa iyong pagbabalik, habang ako’y nakatalaga rito ay walang sinuman ang makapagdudulot sa iyo ng anumang abala. May pagtitiwala at walang pag-aatubili, O brahmana, gawin mo ang nasa iyong isipan.

Verse 15

पुत्रावूचतुः एकमुक्तस्ततस्तेन स ममज्ज नदीजले । ररक्ष सो 'पि तस्यैव मायाविहितमाश्रमम् ॥

Nagsalita ang dalawang anak; at matapos mabigkas ang isang pahayag, siya’y sumisid sa tubig ng ilog. Siya man ay nag-ingat sa mismong ashram na yaon, na nilikha sa pamamagitan ng kapangyarihang mahiwaga.

Verse 16

गत्वा जलाशयात् तस्मात् तालकेतुश्च तत्परम् । मदालसायाः प्रत्यक्षमन्येषाञ्चैतदुक्तवान् ॥

Pagkatapos, si Tālāketu, nang makaalis mula sa imbakan ng tubig na iyon, ay agad na nagsalaysay nito sa mismong harapan ni Madālasā at ng iba pa.

Verse 17

तालकेतुरुवाच वीरः कुवलयाश्वो 'सौ ममाश्रमसमीपतः । केनापि दुष्टदैत्येन कुर्वन् रक्षां तपस्विनाम् ॥

Sinabi ni Tālāketu: “Ang bayaning si Kuvalayāśva ay malapit sa aking ermitanyo, nagbibigay ng pag-iingat sa mga asetiko; subalit dahil sa isang masamang daitya…”

Verse 18

युध्यमानो यथाशक्ति निघ्नन् ब्रह्मद्विषो युधि । मायामाश्रित्य पापेन भिन्नः शूलेन वक्षसी ॥

Nakipaglaban siya ayon sa abot ng kanyang lakas, ibinagsak sa digmaan ang mga napopoot sa Brahman (ang banal na kaayusan at batas); ngunit dahil sa makasalanang iyon na kumapit sa māyā, siya’y tinuhog sa dibdib ng isang trisula.

Verse 19

म्रियमाणेन तेनिदं दत्तं मे कण्ठभूषणम् । प्रापितश्चाग्निसंयोगं स वने शूद्रतापसैः ॥

Nang siya’y naghihingalo, ibinigay niya sa akin ang palamuting kuwintas na ito. At sa gubat, ang mga asetiko na śūdra ang naglapit sa kanya sa apoy (para sa pagsusunog).

Verse 20

कृतार्तहरेषाशब्दो वै त्रस्तः साश्रुविलोचनः । नीतः सो 'श्वश्च तेनैव दानवेन दुरात्मना ॥

Habang sumisigaw at naglalabas ng hingal na huni ng kabayong nagdurusa, takót at luhaan—siya at ang kabayo ay tinangay ng yaong dānava na may masamang loob.

Verse 21

एतन्मया नृशंसनेन दृष्टं दुष्कृतकारिणा । यदत्रानन्तरं कृत्यं क्रियतां तदकाळिकम् ॥

Ito ang nakita ko mismo—bagaman ako’y malupit at gumagawa ng masama. Anuman ang nararapat gawin sa bagay na ito, gawin na agad, nang walang pagkaantala.

Verse 22

हृदयाश्वासनञ्चैतद् गृह्यतां कण्ठभूषणम् । नास्माकं हि सुवर्णेन कृत्यमस्ति तपस्विनाम् ॥

“Tanggapin nawa ang kuwintas na ito bilang aliw sa puso. Sapagkat kaming mga asetiko ay tunay na walang pakinabang sa ginto.”

Verse 23

पुत्रावूचतुः इत्युक्त्वोत्सृज्य दत्त्वा भूमौ स जगाम यथागतम् । निपपात जनः सोऽथ शोकार्तो मूर्च्छयातुरः ॥

Pagkasabi nito, ang dalawang anak na lalaki—binitiwan iyon at inilapag sa lupa—ay umalis gaya ng kanilang pagdating. Pagkaraan, ang mga taong iyon, tinamaan ng dalamhati at pinahirapan ng pagkahimatay, ay bumagsak.

Verse 24

तत्क्षणात् चेतनां प्राप्य सर्वास्ता नृपयोषितः । राजपत्नीश्च राजा च विलेपुरतिदुःखिताः ॥

Sa mismong sandaling iyon, nang magkamalay muli, ang lahat ng kababaihang maharlika—ang mga reyna ng hari at maging ang hari—ay nanaghoy, nilamon ng matinding pighati.

Verse 25

मदालसा तु द् दृष्ट्वा तदीयं कण्ठभूषणम् । तत्याजाशु प्रियान् प्राणान् श्रुत्वा च निहन्त पतिम् ॥

Ngunit si Mādālasā, nang makita ang kuwintas na iyon at marinig na ang kanyang asawa ay pinaslang, ay agad na binitiwan ang minamahal niyang hininga ng buhay.

Verse 26

ततस्तथा महाक्रन्दः पौराणां भवनेष्वभूत् । यथैव तस्य नृपतेः स्वगेहे समवर्तत ॥

Pagkatapos, isang malaking panaghoy ang umalingawngaw din sa mga tahanan ng mga taga-lungsod—gaya ng nangyari sa mismong palasyo ng hari.

Verse 27

राजा च तां मृतां दृष्ट्वा विना भर्त्रा मदालसाम् । प्रत्युवाच जनं सर्वं विमृश्य सुस्थमानसः ॥

Ang hari, nang makita si Mādālasā na patay at wala na ang kanyang asawa, ay sumagot sa buong bayan matapos magnilay nang may matatag na isip.

Verse 28

न रोदितव्यं पश्यामि भवतामात्मनस्तथा । सर्वेषामेव संचित्य सम्बन्धानामनित्यताम् ॥

“Wala akong nakikitang dahilan upang kayo’y umiyak nang ganito para sa inyong sarili—sapagkat kapag pinagmuni-munihan, ang lahat ng ugnayan ng bawat tao ay di-mananatili.”

Verse 29

किंनु शोचामि तनयं किंनु शोचाम्यहं स्नुषाम् । विमृश्य कृतकृत्यत्वाम्नम्येऽशोच्यावुभावपि ॥

“Sino nga ba ang dapat kong ipagluksa—ang aking anak na lalaki, o ang aking manugang? Sa pagninilay, yumuyuko ako sa katotohanang kapwa sila hindi dapat pagluksa, sapagkat natupad na nila ang dapat gawin.”

Verse 30

मच्छ्रु श्रुपुर्मद्वचनाद्द्विजरक्षणतत्परः । प्राप्तो मे यः सुतो मृत्युं कथं शोच्यः स धीमताम् ॥

“Masunurin sa aking salita at tapat sa pag-iingat sa mga ‘dalawang-ulit na isinilang’ (mga brāhmaṇa), hinarap ng aking anak ang kamatayan. Paano siya magiging dapat pagluksa ng marurunong?”

Verse 31

अवश्यं याति यद्देहं तद्द्विजानां कृते यदि । मम पुत्रेण संत्यक्तं नन्वभ्युदयकारि तत् ॥

“Kung ang katawan ay di-maiiwasang lilisan (mapaparam), kung gayon nang iwan ito ng aking anak alang-alang sa mga dalawang-ulit na isinilang, hindi ba iyon ay sanhi ng kagalingan at pag-angat?”

Verse 32

इयञ्च सत्कुलोत्पन्ना भर्तर्येवमनुव्रताम् । कथन्नु शोच्या नारीणां भर्तुरन्यन्न दैवतं ॥

Siya’y isinilang sa marangal na angkan at kaya’t tapat na naglilingkod sa kanyang asawa. Paano nga ba dapat kaawaan ang gayong babae—sapagkat para sa mga babae, walang ibang diyos kundi ang asawa?

Verse 33

अस्माकं बान्धवानाञ्च तथान्येषां दयावताम् । शोच्या ह्येषा भवेदेवं यदि भर्त्रा वियोगिनी ॥

Para sa aming mga kamag-anak—at para rin sa iba pang mahabagin—siya nga’y magiging kaawa-awa sa ganitong paraan, kung siya’y mahiwalay sa kanyang asawa.

Verse 34

या तु भर्तुर्वधं श्रुत्वा तत्क्षणादेव भामिनी । भर्तारमनुयातेयं न शोच्यातो विपश्चिताम् ॥

Ngunit ang babaeng may tapang na yaon, nang marinig ang pagpaslang sa kanyang asawa, ay agad na sumunod sa kanya—hindi siya dapat tangisan ng mga pantas.

Verse 35

ताः शोच्या या वियोगिन्यो न शोच्या या मृताः सह । भर्त्रा वियोगस्त्वनया नानुभूतः कृतज्ञया ॥

Ang mga babaeng nabubuhay sa pagkakahiwalay ay dapat kaawaan; ang mga namatay na kasama (ng asawa) ay hindi dapat kaawaan. Sapagkat ang mapagpasalamat na babaeng ito ay hindi naranasan ang pagkalayo sa kanyang asawa.

Verse 36

दातारं सर्वसौख्यानामिह चामुत्र चोभयोः । लोकयोः का हि भर्तारं नारी मन्येत मानुषम् ॥

(Ang asawa) ang nagbibigay ng lahat ng kaligayahan dito at sa kabilang buhay, sa dalawang daigdig. Aling babae nga ba ang titingin sa kanyang asawa na tao lamang?

Verse 37

नासौ शोच्यो न चैवेयं नाहं तज्जननी न च । त्यजता ब्राह्मणार्त्थाय प्राणान् सर्वे स्म तारिताः ॥

“Hindi siya dapat tangisan, ni siya; ni ako (dapat tangisan), at hindi rin ako ang kanyang ina sa diwang pagluluksa. Sa pag-aalay niya ng buhay alang-alang sa isang brāhmaṇa, tayong lahat ay naligtas.”

Verse 38

विप्राणं मम धर्मस्य गतः स हि महामतिः । आनृण्यमर्धभुक्तस्य त्यागाद् देहस्य मे सुतः ॥

“Ang dakilang-loob na iyon ay pumaroon bilang sandigan ng brāhmaṇa at ng aking dharma. Ang aking anak, matapos malasap lamang ang kalahati ng itinakdang buhay, ay nagkamit ng kawalang-utang sa pagtalikod sa katawan.”

Verse 39

मातुः सतीत्वं मद्वंशवैमल्यं शौर्यमात्मनः । संग्रामे संत्यजन् प्राणान् नात्यजद् द्विजरक्षणम् ॥

“(Itinindig niya) ang kalinisan ng dangal ng kanyang ina, ang kadalisayan ng aking angkan, at ang sariling kagitingan. Bagama’t iniwan niya ang buhay sa labanan, hindi niya iniwan ang pag-iingat sa dalawang-ulit-na-isinilang (brāhmaṇa).”

Verse 40

पुत्रावूचतुः ततः कुवलयाश्वस्य माता भर्तुरनन्तरम् । श्रुत्वा पुत्रवधं तादृक् प्राह दृष्ट्वा तु तं पतिम् ॥

“Pagkaraan, nagsalita ang dalawang anak na lalaki. Pagkatapos nito, ang ina ni Kuvalayāśva, kaagad matapos mamatay ang kanyang asawa, nang marinig ang gayong pagpaslang sa kanyang anak, ay nagsalita sa pagtanaw sa kanyang asawa.”

Verse 41

मातोवाच न मे मात्रा न मे स्वस्त्रा प्राप्ता प्रीतिर्नृपेदृशी । श्रुत्वा मुनिपरित्राणे हतं पुत्रं यथा मया ॥

“Sinabi ng ina: ‘O hari, kailanma’y hindi ako nagkamit ng ganitong ligaya mula sa pagiging ina, ni mula sa pagiging kapatid na babae, gaya ng ligayang nadama ko nang marinig na ang aking anak ay napatay habang ipinagtatanggol ang isang rishi.’”

Verse 42

शोचतां बान्धवानां ये निःश्वसन्तोऽतिदुःखिताः । म्रियन्ते व्याधिना क्लिष्टास्तेषां माता वृथाप्रजा ॥

Yaong mga namamatay sa paghihirap habang nagdadalamhati ang mga kamag‑anak—bumubuntong‑hininga, labis na pinahihirapan, at pinapahirapan ng karamdaman—sa gayong mga tao, ang pagka‑ina ng ina ay nauuwi sa walang saysay.

Verse 43

संग्रामे युध्यमाना येऽभीता गोद्विजरक्षणे । क्षुण्णाः शस्त्रैर्विपद्यन्ते त एव भुवि मानवाः ॥

Yaong lumalaban sa digmaan nang walang takot, alang‑alang sa pag‑iingat sa mga baka at sa mga brāhmaṇa, at nabubuwal—pinapatay ng sandata—sila lamang ang tunay na mga lalaki sa ibabaw ng daigdig.

Verse 44

अर्थिनां मित्रवर्गस्य विद्विषाञ्च पराङ्मुखः । यो न याति पिता तेन पुत्री माता च वीरसूः ॥

Ang amang hindi “lumalabas upang humarap”—tumalilis sa mga humihingi, sa lupon ng mga kaibigan, at sa mga kaaway—para sa kanya, maging ang pagkakaroon ng anak na babae at ng inang nagsisilang ng mga bayani ay wari’y nawawala ang saysay, kahiya-hiyang hindi natutupad.

Verse 45

गर्भक्लेशः स्त्रियो मन्ये साफल्यं भजते तदा । यदारिविजयी वा स्यात् संग्रामे वा हतः सुतः ॥

Sa aking palagay, ang hirap ng pagdadalang‑tao ng mga babae ay tunay na nagkakaganap kapag ang anak na lalaki ay nagiging manlulupig ng mga kaaway—o kaya’y napapatay sa digmaan.

Verse 46

पुत्रावूचतुः ततः स राजा संस्कारं पुत्रपत्नीमलम्भयत् । निर्गम्य च बहिः स्नातो ददौ पुत्राय चोदकम् ॥

Pagkaraan, nagsalita ang dalawang anak na lalaki; at pagkatapos nito, inayos ng hari ang mga ritwal para sa asawa ng kanyang anak. Lumabas siya at naligo, at naghandog din siya ng alay na tubig (udaka) para sa kanyang anak.

Verse 47

तालकेतुश्च निर्गम्य तथैव यमुनाजलात् । राजपुत्रमुवाचेदं प्रणयान्मधुरं वचः ॥

At si Tālaketu rin, pag-ahon mula sa mga tubig ng Yamunā, ay nagsalita ng matatamis na salita sa prinsipe, dahil sa pag-ibig at paglingap.

Verse 48

गच्छ भूपालपुत्र ! त्वं कृतार्थोऽहं कृतस्त्वया । कार्यं चिराभिलषितं त्वय्यत्राविचले स्थिते ॥

Humayo ka, O prinsipe. Dahil sa iyo ako’y naging ganap; ang matagal nang minimithing gawain ay natupad habang ikaw ay nanatiling matatag dito.

Verse 49

वारुणं यज्ञकार्यञ्च जलेशस्य महात्मनः । तन्मया साधितं सर्वं यन्ममासीदभीप्सितम् ॥

Ang tungkuling handog na may kaugnayan kay Varuṇa—ang ritwal para sa dakilang Panginoon ng mga tubig—ay ganap kong naisakatuparan; lahat ng aking ninanais ay natamo na.

Verse 50

प्रणिपत्य स तं प्रायाद्राजपुत्रः पुरं पितुः । समारुह्य तमेवाश्वं सुपर्णानिलविक्रमम् ॥

Pagkatapos yumukod sa kanya, umalis ang prinsipe patungo sa lungsod ng kanyang ama, sakay ng yaong kabayo ring iyon, na kasingbilis ni Garuḍa at ng hangin sa pagtakbo.