Adhyaya 81: Suratha and Samadhi Seek Sage Medhas; Introduction to Mahamaya and the Madhukaitabha Origin Account

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणेऽशीतितमोऽध्यायः एकाशीति‍तमोऽध्यायः- ८१/ मार्कण्डेय उवाच सावर्णिः सूर्यतनयो यो मनुः कथ्यतेऽष्टमः । निशामय तदुत्पत्तिं विस्ताराद्गदतो मम ॥

Sa gayon nagwakas ang ikawalongpu’t kabanata sa Śrī Mārkaṇḍeya Purāṇa. Kabanata walumpu’t isa: sinabi ni Mārkaṇḍeya—Makinig, ilalarawan ko nang masinsin ang pinagmulan ni Sāvarṇi, anak ng Araw, na tinatawag na ikawalong Manu.

Verse 2

महामायानुभावेन यथा मन्वन्तराधिपः । स बभूव महाभागः सावर्णिस्तनयो रवेः ॥

Sa kapangyarihan ni Mahāmāyā, si Sāvarṇi—ang mapalad, anak ni Ravi (ang Araw)—ay naging panginoon ng isang Manvantara.

Verse 3

स्वारोचिषेऽन्तरे पूर्वं चैत्रवंशसमुद्भवः । सुरथो नाम राजाभूत् समस्ते क्षितिमण्डले ॥

Noong unang panahon, sa Manvantara ni Svārociṣa, may isang haring nagngangalang Suratha, isinilang sa angkan ni Caitra, na namuno sa buong daigdig.

Verse 4

तस्य पालयतः सम्यक् प्रजाः पुत्रानिवौरसान् । बभूवुः शत्रवो भूपाः कोलाविध्वंसिनस्तथा ॥

Habang wasto niyang pinangangalagaan ang kanyang mga nasasakupan, na parang tunay na anak na lalaki, sumibol ang mga haring kaaway—mga tagapuksa rin ng mga Kola.

Verse 5

तस्य तैरभवद्युद्धमतिप्रबलदण्डिनः । न्यूनैरपि स तैर्युद्धे कोलाविध्वंसिभिर्जितः ॥

Siya, bagaman may tangan sa napakalakas na parusa at puwersa, ay nakipaglaban sa kanila; ngunit sa labang iyon siya’y natalo ng mga tagapuksa ng Kola, kahit sila’y mas kakaunti.

Verse 6

ततः स्वपुरमायातो निजदेशाधिपोऽभवत् । आक्रान्तः स महाभागस्तैस्तदा प्रबलारिभिः ॥

Pagkatapos, bumalik siya sa sarili niyang lungsod at nanatiling hari lamang ng sarili niyang lupain; noon, ang mapalad na haring iyon ay nilusob at nilamon ng mga makapangyarihang kaaway.

Verse 7

अमात्यैर्बलिभिर्दुष्टैर्दुर्बलस्य दुरात्मभिः । कोषो बलञ्चापहृतं तत्रापि स्वपुरे ततः ॥

Pagkatapos, maging sa sarili niyang lungsod, ang kanyang kabang-yaman at hukbo ay inagaw ng masasama, makapangyarihan, at may masamang isip na mga ministro—sinamantala ang kanyang kahinaan.

Verse 8

ततो मृगयाव्याजेन हृतस्वाम्यः स भूपतिः । एकाकी हयमारुह्य जगाम गहनं वनम् ॥

Pagkaraan nito, ang hari, na inalisan ng kapangyarihang panghari sa pagkukunwaring pangangaso, ay sumakay sa kabayo at nagpunta nang mag-isa sa masukal na gubat.

Verse 9

स तत्राश्रममद्राक्षीद् द्विजवर्यस्य मेधसः । प्रशान्तश्वापदाकीर्णं मुनिशिष्योपशोभितम् ॥

Doon ay nakita niya ang ashram ng dakilang Brahmin na si Medhas—dinadalaw ng mapayapang mga hayop sa gubat at pinalalamutian ng mga rishi at ng kanilang mga alagad.

Verse 10

तस्थौ कञ्चित् स कालञ्च मुनिना तेन सत्कृतः । इतश्चैतश्च विचरंस्तस्मिन् मुनिवराश्रमे ॥

Pinarangalan ng pantas na iyon, nanatili siya roon nang ilang panahon, at naglalakad-lakad dito at doon sa loob ng dakilang ashram ng rishi.

Verse 11

सोऽचिन्तयत् तदा तत्र ममत्वाकृष्टचेतनः । मत्पूर्वैः पालितं पूर्वं मया हीनं पुरं हि तत् । मद्भृत्यैस्तै रसद्वृत्तैर्धर्मतः पालयते न वा ॥

Doon, nahila ang kanyang isip ng pagkapit sa pag-aangkin, at naisip niya: “Ang lungsod na iyon, na minsang ipinagtanggol ng aking mga ninuno at noon ay pinangalagaan ko rin, ngayo’y wala na ako roon. Ang aking mga lingkod—na may masamang asal—pinamamahalaan ba nila iyon ayon sa dharma o hindi?”

Verse 12

न जाने स प्रधानो मे शूरहस्ती सदामदः । मम वैरिवशं यातः कान् भोगानुपलप्स्यते ॥

“Hindi ko nalalaman kung anong mga kaluguran ang matatamo ng aking pangunahing elepante—matapang at laging nasa paglalandi (musth)—ngayong siya’y napasailalim sa kapangyarihan ng aking mga kaaway.”

Verse 13

ये मामनुगता नित्यं प्रसादधनभोजनैः । अनुवृत्तिं ध्रुवं तेऽद्य कुर्वन्त्यन्यमहीभृताम् ॥

“Yaong mga palaging sumunod sa akin, na pinangatawanan ng aking mga biyaya—mga handog, yaman, at pagkain—ngayon ay tunay na naglilipat ng katapatan sa ibang hari.”

Verse 14

असम्यग्व्ययशीलैस्तैः कुर्वद्भिः सततं व्ययम् । संचितः सोऽतिदुःखेन क्षयं कोशो गमिष्यति ॥

“Dahil sa mga taong nahuhumaling sa di-wastong paggasta at laging gumagastos, ang naipong kabang-yaman ay, sa matinding dalamhati, mauuwi sa pagkalugi.”

Verse 15

एतच्चान्यच्च सततं चिन्तयामास पार्थिवः । तत्र विप्राश्रमाभ्याशे वैश्यामेकं ददर्श सः ॥

“Habang palagi niyang iniisip ito at iba pang bagay, nakita ng hari ang isang mangangalakal malapit sa ermitanyo ng isang Brahmin.”

Verse 16

स पृष्टस्तेन कस्त्वं भोः हेतुश्चागमनेऽत्र कः । सशोक इव कस्मात्त्वं दुर्मना इव लक्ष्यसे ॥

“Tinanong niya ito: ‘Ginoo, sino kayo at ano ang dahilan ng pagparito ninyo rito? Bakit kayo nagmumukhang nagdadalamhati at lugmok?’”

Verse 17

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य भूपतेः प्रणयोदितम् । प्रत्युवाच स तं वैश्यः प्रश्रयावनतो नृपम् ॥

“Nang marinig ang mapagmahal na pananalita ng hari, sumagot ang mangangalakal sa pinunong iyon, yumukod nang may kababaang-loob at paggalang.”

Verse 18

वैश्य उवाच समाधिर्नाम वैश्योऽहमुत्पन्नो धनिनां कुले । पुत्रदारैर्निरस्तश्च धनलोभादसाधुभिः ॥

Wika ng mangangalakal: “Ako ay isang Vaiśya na nagngangalang Samādhi, isinilang sa isang mayamang angkan. Dahil sa kasakiman sa yaman, ang sarili kong mga anak at asawa—na lumihis sa dharma—ay nagpalayas sa akin.”

Verse 19

विहीनश्च धनैर्दारैः पुत्रैरादाय मे धनम् । वनमभ्यागतो दुःखी निरस्तश्चाप्तबन्धुभैः ॥

Nang mawalan ako ng yaman at asawa, at kinuha ng aking mga anak ang aking salapi, dumating ako sa gubat sa matinding dalamhati; at itinakwil pa ako maging ng mga kamag-anak at kaibigang pinagkakatiwalaan ko.

Verse 20

सोऽहं न वेद्मि पुत्राणां कुशलाकुशलात्मिकाम् । प्रवृत्तिं स्वजनानाञ्च दाराणाञ्चात्र संस्थितः ॥

Kaya hindi ko nalalaman ang kalagayan ng aking mga anak—mabuti ba o masama—ni ang kalagayan ng aking mga tao sa bahay at ng aking asawa, habang ako’y nananatili rito.

Verse 21

किं नु तेषां गृहे क्षेममक्षेमं किं नु साम्प्रतम् । कथं ते किं नु सद्वृत्ताः दुर्वृत्ताः किं नु मे सुताः ॥

May kagalingan ba o kapighatian ngayon sa kanilang sambahayan? Kumusta sila? Ang aking mga anak ba ay may mabuting asal, o masamang asal?

Verse 22

राजोवाच यैर्निरस्तो भवांल्लुब्धैः पुत्रदारादिभिर्धनैः । तेषु किं भवतः स्नेहमनुबध्नाति मानसम् ॥

Sinabi ng hari: “Bagaman ikaw ay itinaboy ng mga sakim na iyon—ang iyong mga anak, asawa, at iba pa—dahil sa yaman, bakit ang iyong isip ay nananatiling nakakapit sa pag-ibig at paglingap sa kanila?”

Verse 23

वैश्य उवाच एवमेतद्यथा प्राह भवानस्मद्गतं वचः । किं करोमि न बद्नाति मम निष्ठुरतां मनः ॥

Wika ng mangangalakal: “Gaya ng sinabi mo tungkol sa aking kalagayan, iyon ay tunay. Ano ang magagawa ko? Ang aking isip ay hindi tumitibay sa tigas ng paglayo (pagkawalang‑pagkakapit).”

Verse 24

यैः सन्त्यज्य पितृस्नेहं धनलुब्धैर्निराकृतः । पतिस्वजनहार्दं च हार्दि तेष्वेव मे मनः ॥

“Yaong mga sakim sa yaman na nagtaboy sa akin—iniwan maging ang pag-ibig na nararapat ng mga anak sa ama—bagaman isinantabi nila ang lambing ng mag-asawa at ng kamag-anakan, sa kanila pa rin lamang nananahan ang aking puso.”

Verse 25

किमेतन्नाभिजानामि जानन्नपि महामते । यत्प्रेमप्रवणं चित्तं विगुणेष्वपि बन्धुषु ॥

“O dakilang may isip, ano ito na hindi ko tunay na nauunawaan, bagaman marami akong nalalaman—na ang isip ay kumikiling sa pag-ibig kahit sa mga kamag-anak na salat sa kabutihan?”

Verse 26

तेषां कृते मे निःश्वासो दौर्मनस्यं च जायते । करोमि किं यन्न मनस्तेष्वप्रीतिषु निष्ठुरम् ॥

“Dahil sa kanila ako’y napapabuntong-hininga, at ang panghihina ng loob ay sumisibol sa akin. Ano ang magagawa ko, kung ang aking isip ay hindi tumitigas laban sa kanila—kahit sila’y hindi nalulugod (sa akin)?”

Verse 27

मार्कण्डेय उवाच ततस्तौ सहितौ विप्र तं मुनिं समुपस्थितौ । समाधिर्नाम वैश्योऽसौ स च पार्थिवसत्तमः ॥

Sinabi ni Markandeya: “Pagkaraan, O brahmin, silang dalawa ay magkasamang lumapit sa pantas na rishi. Ang mangangalakal ay nagngangalang Samadhi, at ang isa pa ay ang marangal na hari.”

Verse 28

कृत्वा तु तौ यथान्यायं यथार्हं तेन संविदम् । उपविष्टौ कथाः काश्चिच्चक्रतुर्वैश्य-पार्थिवौ ॥

Matapos magpalitan ng nararapat na paggalang at pagbati sa kanya, umupo ang mangangalakal at ang hari at nag-usap nang kaunti.

Verse 29

राजोवाच भगवंस्त्वामहं प्रष्टुमिच्छाम्येकं वदस्व तत् । दुःखाय यन्मे मनसः स्वचित्तायत्ततां विना ॥

Sinabi ng hari: “Mapagpalang ginoo, nais kong magtanong ng isang bagay—sabihin mo sa akin: bakit nagiging malungkot ang aking isipan, na tila walang sandig sa sarili kong kalooban (pagpipigil-sa-sarili)?”

Verse 30

ममत्‍वं गतराज्यस्य राज्याङ्गेष्वखिलेष्वपि । जानतोऽपि यथाज्ञस्य किमेतन्मुनिसत्तम ॥

“Bagaman nawala na ang aking kaharian, nananatili pa rin sa akin ang pag-aangkin sa bawat bahagi nito. Bagaman alam ko (ang katotohanan), para akong mangmang. Ano ito, O pinakamainam sa mga pantas?”

Verse 31

अयं च निकृतः पुत्रैर्दारैर्भृत्यैस्तथोज्झितः । स्वजनेन च सन्त्यक्तस्तेषु हार्दे तथाप्यति ॥

“At ang taong ito—dinaya ng kanyang mga anak na lalaki, iniwan ng asawa at mga lingkod, at tinalikuran ng sarili niyang mga tao—ay may malalim pa ring pagmamahal sa kanila.”

Verse 32

एवमेष तथा अहं च द्वावप्यत्यन्तदुःखितौ । दृष्टदोषेऽपि विषये ममत्‍वाकृष्टमानसौ ॥

“Kaya nga siya at ako rin—kapwa kami labis na di-masaya; bagaman nakikita ang mga pagkukulang, hinihila ang aming isipan ng pag-aangkin tungo sa mismong mga bagay (na kinakapitan).”

Verse 33

तत्किमेतन्महाभाग यन्मोहो ज्ञानिनोरपि । ममास्य च भवत्येषा विवेकान्धस्य मूढता ॥

“O marangal na ginoo, ano ito na ang pagkalito ay sumisibol kahit sa may kaalaman? At bakit ang kamangmangang ito’y dumarating din sa akin—sa akin na ang pag-unawa at paghatol ay tila nabulag?”

Verse 34

ऋषिरुवाच ज्ञानमस्ति समस्तस्य जन्तोर्विषयगोचरे । विषयश्च महाभाग याति चैवं पृथक् पृथक् ॥

Sinabi ng pantas: “Bawat nilalang ay may kaalaman sa saklaw ng mga bagay na nasasagap ng sariling karanasan; at ang mga bagay na iyon, O marangal, ay magkakaiba rin—bawat isa ayon sa sarili nitong paraan.”

Verse 35

दिवान्धाः प्राणिनः केचिद्रात्रावन्धास्तथापरे । केचिद् दिवा तथा रात्रौ प्राणिनस्तुल्यदृष्टयः ॥

“May mga nilalang na bulag sa araw; ang iba nama’y bulag sa gabi. At may mga nilalang ding nakakakita nang pantay sa araw at sa gabi.”

Verse 36

ज्ञानिनो मनुजाः सत्यं किन्तु ते न हि केवलम् । यतो हि ज्ञानिनः सर्वे पशु-पक्षि-मृगादयः ॥

“Tunay na may kaalaman ang tao; ngunit hindi tao lamang. Sapagkat ang mga hayop, ibon, mababangis na nilalang, at iba pa—lahat ay may pag-alam ayon sa kani-kanilang paraan.”

Verse 37

ज्ञानं च तन्मनुष्याणां यत्तेषां मृगृपक्षिणाम् । मनुष्याणां च यत्तेषां तुल्यमन्यत्तथोभयोः ॥

“May ilang kaalaman ang tao na kapareho ng sa mga hayop at ibon; at may ilang kaalaman naman sila na kapareho ng sa tao. Ngunit may iba pang kaalaman na naiiba sa kapwa.”

Verse 38

ज्ञानेऽपि सति पश्यैतान् पतङ्गाञ्छावचञ्चुषु । कणमोक्षादृतान् मोहात्पीड्यमानानपि क्षुधा ॥

Kahit may kaalaman sila, tingnan ang mga insektong ito: dahil sa pagkalito, nahuhulog sila sa tuka ng mga inakay na ibon, naaakit sa simpleng pagkalat ng ilang butil—kahit sila’y pinahihirapan ng gutom.

Verse 39

मानुषा मनुजव्याघ्र साभिलाषाः सुतान् प्रति । लोभात्प्रत्युपकाराय नन्वेतान् किं न पश्यसि ॥

O tigre sa mga tao, hindi mo ba nakikita kung paanong ang mga tao, puspos ng pananabik sa kanilang mga anak, kumikilos dahil sa kasakiman—naghahanap ng kapalit (pagtutumbas)?

Verse 40

तथापि ममतावर्ते मोहगर्ते निपातिताः । महामायाप्रभावेण संसारस्थितिकारिणा ॥

Gayon din, sila’y itinatapon sa ipuipo ng “pag-aangkin” (ang ‘akin’) at sa hukay ng pagkalito—sa kapangyarihan ni Mahāmāyā, na nagpapatuloy sa pag-iral ng saṃsāra.

Verse 41

तन्नात्र विस्मयः कार्यो योगनिद्रा जगत्पतेः । महामाया हरेश्चैतत्तथा संमोह्यते जगत् ॥

Kaya’t walang dapat ipagtaka rito: ito ang Yogic Sleep ng Panginoon ng daigdig. Ito ang Mahāmāyā ni Hari; kaya nalilinlang ang buong mundo.

Verse 42

ज्ञानिनामपि चेतांसि देवी भगवती हि सा । बलादाकृष्य मोहाय महामाया प्रयच्छति ॥

Maging ang isipan ng marurunong—siya, ang Mapalad na Diyosa—ay marahas niyang hinihila tungo sa pagkalito; si Mahāmāyā ang nagkakaloob ng kapangyarihang ito ng pagkalito.

Verse 43

तया विसृज्यते विश्वं जगदेतच्चराचरम् । सैषा प्रसन्ना वरदा नृणां भवति मुक्तये ॥

Sa pamamagitan Niya, ang buong sansinukob—ang mundong gumagalaw at di-gumagalaw—ay ipinamalas at iniluwal. Kapag Siya’y mahabagin, Siya ang Tagapagkaloob ng biyaya sa mga tao, na umaakay tungo sa moksha, ang paglaya.

Verse 44

सा विद्या परमा मुक्तेर्हेतुभूता सनातनी । संसारबन्धहेतुश्च सैव सर्वेश्वरेश्वरि ॥

Siya ang Kataas-taasang Kaalaman, walang hanggan, at siyang mismong sanhi ng moksha, ang paglaya. At Siya rin ang sanhi ng pagkagapos sa saṃsāra—O Kataas-taasang Panginoon ng lahat ng panginoon.

Verse 45

राजोवाच भगवन् ! का हि सा देवी महामायेति यां भवान् । ब्रवीति कथमुत्पन्ना सा कर्मास्याश्च किं द्विज ॥

Sinabi ng Hari: “Kagalang-galang na ginoo, sino nga ba ang Diyosa na tinatawag mong Mahāmāyā? Paano Siya nagmula, at ano ang Kanyang gawain (karma), O dalawang-ulit na isinilang?”

Verse 46

यत्स्वभावा च सा देवी यत्स्वरूपा यदुद्भवा । तत् सर्वं श्रोतुमिच्छामि त्वत्तो ब्रह्मविदां वर ॥

Ano ang likas na kalikasan ng Diyosa, ano ang Kanyang tunay na anyo, at ano ang Kanyang pagpapakita? Nais kong marinig ang lahat mula sa iyo, O pinakamainam sa mga nakakakilala sa Brahman.

Verse 47

ऋषिरुवाच नित्यैव सा जगन्मूर्तिस्तया सर्वमिदं ततम् । तथापि तत्समुत्पत्तिर्बहुधा श्रूयतां मम ॥

Sinabi ng pantas: “Siya nga ay walang hanggan, ang mismong katawan ng daigdig; sa pamamagitan Niya, ang lahat ng ito ay nalulukuban at napupuno. Gayunman, pakinggan mo mula sa akin ang tungkol sa Kanyang ‘paglitaw,’ gaya ng isinasalaysay sa maraming paraan.”

Verse 48

देवानां कार्यसिद्ध्यर्थमाविर्भवति सा यदा । उत्पन्नेति तदा लोके सा नित्याप्यभिधीयते ॥

Tuwing nahahayag Siya upang ganapin ang layunin ng mga diyos, sa daigdig Siya’y tinatawag na “isinilang,” bagaman Siya’y walang simula at walang wakas.

Verse 49

योगनिद्रां यदा विष्णुर्जगत्येकर्णवीकृते । आस्तीर्य शेषमभजत् कल्पान्ते भगवान् प्रभुः ॥

Sa wakas ng isang kalpa, pumasok si Viṣṇu sa yogikong pagkatulog; at nang ang daigdig ay maging iisang karagatan, ang Mapalad na Panginoon ay nahimlay sa ibabaw ni Śeṣa.

Verse 50

तदा द्वावसुरौ घोरौ विख्यातौ मधुकैटभौ । विष्णुकर्णमलोद्भूतौ हन्तुं ब्रह्माणमुद्यतौ ॥

Pagkaraan, dalawang kakila-kilabot na asura, na tanyag bilang Madhu at Kaiṭabha, na nagmula sa dumi sa mga tainga ni Viṣṇu, ay naghangad na patayin si Brahmā.

Verse 51

स नाभिकमले विष्णोः स्थितो ब्रह्मा प्रजापतिः । दृष्ट्वा तावसुरौ चोग्रौ प्रसुप्तं च जनार्दनम् ॥

Si Brahmā, Panginoon ng mga nilalang, ay nakaupo sa lotus na mula sa pusod ni Viṣṇu. Nang makita niya ang dalawang mabangis na asura at si Janārdana na natutulog,

Verse 52

तुष्टाव योगनिद्रां तामेकाग्रहृदयस्थितः । विबोधनार्थाय हरेर्हरिनेत्रकृतालयाम् ॥

Sa isip na lubos na nakatuon, pinuri niya ang Yogikong Pagkatulog na nananahan sa mga mata ni Hari, upang gisingin si Hari.

Verse 53

ब्रह्मोवाच विश्वेश्वरीं जगद्धात्रीं स्थितिसंहारकारिणीम् । निद्रां भगवतीं विष्णोरतुलां तेजसः प्रभुः ॥

Wika ni Brahmā: Si Brahmā, panginoon ng kaningningan, ay nagpuri sa Kataas-taasang Pinuno ng sansinukob—ang Tagapagtaguyod ng daigdig, ang tagaganap ng pag-iingat at pagkalusaw—yaong pinagpalang Nidrā, ang Banal na Pagtulog ni Viṣṇu, na walang kapantay ang liwanag.

Verse 54

त्वं स्वाहा त्वं स्वधा त्वं हि वषट्कारः स्वरात्मिका । सुधा त्वमक्षरे नित्ये त्रिधा मात्रात्मिका स्थिता ॥

Ikaw si Svāhā; ikaw si Svadhā; ikaw nga ang panawagang Vaṣaṭ, na nagkatawang-tao bilang mismong tunog. Ikaw ang Amṛta, ang nektar ng kawalang-kamatayan. Sa walang hanggan at di-nasisirang pantig, nananahan Ka bilang tatluhang sukat (mātrā).

Verse 55

अर्धमात्रा स्थिता नित्या याऽनुच्चार्या विशेषतः । त्वमेव सन्ध्या सावित्री त्वं देवि जननी परा ॥

Ikaw ay walang hanggan na nakatatag bilang kalahating-mātrā—lalo na yaong hindi binibigkas. Ikaw lamang ang Sandhyā (ritwal ng dapithapon) at Sāvitrī (Gāyatrī). O Diyosa, Ikaw ang Kataas-taasang Ina.

Verse 56

त्वयैव धार्यते सर्वं त्वयैतत्सृज्यते जगत् । त्वयैतत्पाल्यते देवि त्वमस्यन्ते च सर्वदा ॥

Sa Iyo lamang natitindig ang lahat ng ito; sa Iyo nalilikha ang sanlibutang ito; sa Iyo ito pinangangalagaan, O Diyosa; at sa wakas ay lagi Mo itong nilulunok at tinatapos.

Verse 57

विसृष्टौ सृष्टिरूपा त्वं स्थितिरूपा च पालने । तथा संहृतिरूपान्ते जगतोऽस्य जगन्मये ॥

Sa panahon ng paglalang, Ikaw ang anyo ng paglikha; sa pag-iingat, Ikaw ang anyo ng pagpapanatili; gayundin sa wakas, Ikaw ang anyo ng pagkalusaw ng sanlibutang ito—O Ikaw na binubuo ng buong sansinukob.

Verse 58

महाविद्या महामाया महमेधा महस्मृतिः । महामोहा च भवती महादेवी महेश्वरी ॥

Ikaw ang Dakilang Kaalaman, Dakilang Maya (Ilusyon), Dakilang Talino, Dakilang Alaala; at Ikaw rin ang Dakilang Pagkalito—Ikaw ang Dakilang Diyosa, ang Kataas-taasang Soberana.

Verse 59

प्रकृतिस्त्वञ्च सर्वस्य गुणत्रयविभाविनी । कालरात्रिर्महारात्रिर्मोहरात्रिश्च दारुणा ॥

Ikaw ang Prakṛti ng lahat, ang nagpapahayag ng tatlong guṇa. Ikaw si Kālarātri, Mahārātri, at ang nakapanghihilakbot na Moharātri.

Verse 60

त्वं श्रीस्त्वमीश्वरी त्वं ह्रीस्त्वं बुद्धिर्बोधलक्षणा । लज्जा पुष्टिस्तथा तुष्टिस्त्वं शान्तिः क्षान्तिरेव च ॥

Ikaw si Śrī—kasaganaan at pagpapala; Ikaw ang Kapangyarihan; Ikaw si Hrī—banal na pagkamahiyain. Ikaw ang Karunungang may tanda ng paggising. Ikaw ang Hiyâ (moral na pagpipigil), Pagpapakain at Pag-aaruga, Kasiyahan; Ikaw ang Kapayapaan at gayundin ang Pagtitiis.

Verse 61

खड्गिनी शूलिनी घोरा गदिनी चक्रिणी तथा । शङ्खिनी चापिनी बाणभुशुण्डी परिघायुधा ॥

Ikaw ang may tangan ng espada, at may tangan ng trident—kakila-kilabot; ang may tangan ng pamalo at gayundin ng diskus; ang may tangan ng kabibe at ng busog; ang gumagamit ng mga palaso at ng bhuśuṇḍī, at ang may sandatang pamalong bakal (parigha).

Verse 62

सौम्या सौम्यतराशेषसौम्येभ्यस्त्वतिसुन्दरी । परापराणां परमा त्वमेव परमेश्वरी ॥

Ikaw ay maamo—mas maamo kaysa sa lahat ng maamo—lubhang kagandahan. Kataas-taasan sa kapwa mataas at mababa, Ikaw lamang ang Pinakamataas na Ginang na Soberana (Parameśvarī).

Verse 63

यच्च किञ्चित् क्वचिद्वस्तु सदसद्वाखिलात्मिके । तस्य सर्वस्य या शक्तिः सा त्वं किं स्तूयते तदा ॥

O Devī, Ikaw ang mismong Sarili ng lahat ng umiiral—maging tunay man o di-tunay; anumang bagay na naroroon saanman, ang kapangyarihang taglay ng lahat ng iyon ay Ikaw. Paano nga ba Kita mapupuri nang sapat?

Verse 64

यया त्वया जगत्स्रष्टा जगत्पात्यत्ति यो जगत् । सोऽपि निद्रावशं नीतः कस्त्वां स्तोतुमिहेश्वरः ॥

Sa pamamagitan Mo, O Tagapaglikha ng daigdig, maging ang nagpapanatili at namamahala sa sanlibutan ay napasailalim Mo sa kapangyarihan ng pag-idlip. Kaya sino rito ang makapupuri sa Iyo, O Dakilang Ginang?

Verse 65

विष्णुः शरीरग्रहणमहामीशान एव च । कारितास्ते यतोऽतस्त्वां कः स्तोतुं शक्तिमान् भवेत् ॥

Sapagkat maging ang pagkuha ni Viṣṇu ng katawan, gayundin ang dakilang Īśāna, ay nagaganap dahil sa Iyo, sino ang maaaring maging karapat-dapat na pumuri sa Iyo?

Verse 66

सा त्वमित्थं प्रभावैः स्वैरुदारैर्देवि संस्तुता । मोहयैतौ दुराधर्षावसुरौ मधुकैटभौ ॥

Kaya, O Devī, na pinupuri ng Iyong sariling dakilang kapangyarihan at kaluwalhatian—linlangin Mo ang dalawang di-matatalong demonyo, sina Madhu at Kaiṭabha.

Verse 67

प्रबोधञ्च जगत्स्वामी नीयतामच्युतो लघु । बोधश्च क्रियतामस्य हन्तुमेतौ महासुरौ ॥

At nawa’y ang Panginoon ng sanlibutan, si Acyuta, ay agad na magising; nawa’y maganap ang Kanyang paggising upang mapuksa Niya ang dalawang dakilang demonyong ito.

Verse 68

ऋषिरुवाच एवम् स्तुता तदा देवी तामसी तत्र वेधसा । विष्णोः प्रबोधनार्थाय निहन्तुं मधुकैटभौ ॥

Wika ng Ṛṣi: Nang panahong iyon, matapos purihin nang gayon ni Vedhas (Brahmā), ang Tāmasī Devī roon ay kumilos upang gisingin si Viṣṇu, upang mapuksa sina Madhu at Kaiṭabha.

Verse 69

नेत्रास्यनासिका-बाहु-हृदयebhyस्तथोरसः । निर्गम्य दर्शने तस्थौ ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः ॥

Mula sa kaniyang mga mata, bibig, butas ng ilong, mga bisig, puso, at maging sa dibdib, siya ay lumitaw; at tumindig na lantad sa harap ni Brahmā, yaong may di-nahahayag na pinagmulan.

Verse 70

उत्तस्थौ च जगन्नाथस्तया मुक्तो जनार्दनः । एकार्णवेऽहिशयनात्ततः स ददृशे च तौ ॥

Nang siya’y palayain niya, si Janārdana—Panginoon ng sanlibutan—ay bumangon; at mula sa kaniyang higaan na ahas sa iisang karagatan, nakita niya ang dalawang iyon.

Verse 71

मधुकैटभौ दुरात्मानावतिवीर्यपराक्रमौ । क्रोधरक्तेक्षणावत्तुं ब्रह्माणं जनितोद्यमौ ॥

Sina Madhu at Kaiṭabha, likas na masama, may napakalaking lakas at kagitingan—namumula ang mga mata sa poot—ay nagbangon na may layuning lamunin si Brahmā.

Verse 72

समुत्थाय ततस्ताभ्यां युयुधे भगवान् हरिः । पञ्चवर्षसहस्राणि बाहुप्रहरणो विभुः ॥

Pagkaraan, tumindig ang Mapalad na Panginoong Hari at nakipaglaban sa dalawang iyon; ang Makapangyarihan, ginamit ang kaniyang mga bisig bilang sandata, at nakipagdigma sa loob ng limang libong taon.

Verse 73

तावप्यतिबलोन्मत्तौ महामायाविमोहितौ । उक्तवन्तौ वरोऽस्मत्तो व्रियतामिति केशवम् ॥

Even those two, made wildly arrogant by their great strength and deluded by Mahāmāyā, said to Keśava: “Choose a boon from us.”

Verse 74

भगवानुवाच भवनेतामद्य मे तुष्टौ मम वध्यावुभावपि । किमन्येन वरेणात्र एतावद्धि वृतं मम ॥

The Blessed Lord said: “O sir, today you two have pleased me; yet you both are to be slain by me. What need have I here of any other boon? This alone is what I choose.”

Verse 75

ऋषिरुवाच वञ्चिताभ्यामिति तदा सर्वमापोमयं जगत् । विलोक्य ताभ्यां गदितो भगवान् कमलेक्षणः ॥

The Ṛṣi said: Thus deceived, they then saw the entire world as made of water; and the Lord, lotus-eyed, spoke to them.

Verse 76

आवां जहि न यत्रोर्वो सलिलेन परिप्लुता । प्रीतौ स्वस्तव युद्धेन श्लाघ्यस्त्वं मृत्युरावयोः ॥

“Kill us in a place where the earth is not flooded with water. We are pleased by your battle; you are praiseworthy—be the death of us two.”

Verse 77

ऋषिरुवाच तथेत्युक्त्वा भगवता शङ्ख-चक्र-गदाभृता । कृत्वा चक्रेण वै छिन्नॆ जघने शिरसी तयोः ॥

The Ṛṣi said: Saying “So be it,” the Lord—bearer of conch, discus, and mace—cut off their two heads with the discus, placing them upon his thighs (thus not on the earth).

Verse 78

एवमेषा समुत्पन्ना ब्रह्मणा संस्तुता स्वयम् । प्रभावमस्या देव्यास्तु भूयः शृणु वदामि ते ॥

Sa gayon, nagpakita ang Diyosa (Devī) at pinuri mismo ni Brahmā. Ngayon, makinig muli habang isinasalaysay ko ang kadakilaan ng Devī na ito.